Tag Archive: Κοζάνη


Οι φωτογραφίες αυτές τραβήχτηκαν το καλοκαίρι του 2011, αλλά δεν άλλαξαν πολλά από τότε, κι όσα λίγα άλλαξαν, είναι δυστυχώς προς το χειρότερο. Είναι απ’το χωριό της μητέρας μου, τους Πύργους του νομού Κοζάνης, ένα μεγάλο χωριό 870 περίπου μόνιμων κατοίκων στους δυτικούς πρόποδες του Βερμίου κοντά στην Πτολεμαΐδα, όπου πηγαίνω διακοπές πάντοτε πάνω από μια φορά το χρόνο, αφού η γιαγιά μου είναι εκεί κι έχουμε καλό σπίτι για να μένουμε. Το χωριό έχει ιστορική σημασία, αφού το 1944 έγινε μάρτυρας του δεύτερου ελληνικού ολοκαυτώματος μετά αυτού των Καλαβρύτων, με 340 θύματα. Οι Γερμανοί ήταν ιδιαίτερα γνωστή για τα σκληρά αντίποινά τους κατά την Κατοχή, τα οποία συχνά εμπεριείχαν πρωτοφανή αγριότητα. Πριν εκείνο το γεγονός δεν ήταν και τόσο γνωστό, παρότι ήταν σπουδαίο κέντρο με γύρω στις 2.500 άτομα. Από ιστορικά μνημεία υπάρχουν μερικά, κυρίως πρόσφατης εποχής, δύο μεταβυζαντινές εκκλησίες, παλιές γέφυρες κι ένας μακεδονικός τάφος που βρέθηκε πρόσφατα, τα αντικείμενα του οποίου μεταφέρθηκαν στο αρχαιολογικό μουσείο της Κοζάνης. Το χωριό είναι απλωμένο σε τρεις γειτονιές ή αλλιώς μαχαλάδες, όνομα που ίσως απέμεινε απ’την εποχή της Τουρκοκρατίας ή απ’την άφιξη των Μικρασιατών προσφύγων του 1922, την κάτω, που είναι η πλέον πυκνοκατοικημένη και κατά κάποιον τρόπο το κέντρο του χωριού, τη μεσαία, την πλέον αραιοκατοικημένη, και την πάνω, αρχική εστία των Ποντίων προσφύγων. Το υψόμετρο του χωριού ποικίλει από περίπου 700 μέτρα στο χαμηλότερο έως 800 στο υψηλότερο σημείο. νότια και ψηλότερα στο βουνό βρίσκεται το χωριό μεσόβουνο με τον απομακρυσμένο ναό των Αγίων Αναργύρων, απ’όπου
Είχα κάνει μια φωτογραφική παρουσίαση παλαιότερα.

Οι φωτογραφίες είναι από διάφορα γνωστά μέρη του χωριού, αν και δεν καλύπτονται όλες οι τοποθεσίες.

Πανοραμική θέα στην κάτω γειτονιά από το λόφο του Αγίου Κωνσταντίνου. Σ’αυτόν τον ξερό λόφο, με τα πολλά
Κεδράκια
(αυτά τα μικρά ανθεκτικά κωνοφόρα που φαίνονται) έχει χτιστεί μια μικρή εκκλησία μ’έναν πανήψυλο σταυρό για να φαίνεται ως ορόσημο από μακριά. Από εκκλησίες το χωριό, μικρές ή μεγάλες, άλλο τίποτα.

Ο μεγάλος σταυρός.

Μία βαθουλωμένη πέτρα στο κέντρο της μικρής εκκλησίας από το αποτύπωμα υποτίθεται του αλόγου του Μεγάλου Κωνσταντίνου καθώς περνούσε με το στρατό του. Δεν ξέρω κατά πόσο στην πραγματικότητα ο Αγ. Κωνσταντίνος πέρασε απ’αυτό το μέρος, ούτε κι έχω ακούσει άλλες περιπτώσεις καταπιεστών να θαυματουργούν. Επειδή ο επιβεβλημένος εκχριστιανισμός μιας απέραντης και πολυπολιτισμικότατης αυτοκρατορίας μόνο ως καταπίεση μπορεί να νοηθεί. Ευτυχώς ακόμα δεν έχει συγκαταλεχθεί επίσημα στα λείψανα της Εκκλησίας.

Αυτό το μεγάλο κτίριο είναι το πρώην κοινοτικό γραφείου του χωριού, που μετά την ένωσή του μαζί μ’άλλα χωριά έγινε υποκατάστημα του δήμου Βερμίου, όπου υπήρχε αγροτικός γιατρός, ταχυδρομείου κλπ. Ήδη τα τελευταί χρόνια η υπηρεσίες του ίχαν μειωθεί, υποτίθεται για την οικονομική στενότητα. Πριν δύο χρόνια άνοιξε νέο υποκατάστημα στο κέντρο του χωριού, θέση που προφανώς δυσκολεύει ηλικιωμένα άτομα με μειωμένη κινητικότητα από απομακρυσμένες περιοχές, αφήνοντας το πρότερο κτίριο άδειο, γεμάτο με έγγραφα και ιστορικά αρχεία που έως τώρα δεν έχει επιμεληθεί κανείς. Ακριβώς απέναντι βρίσκεται το ηρώο, ένα χαμηλό περιφραγμένο μέρος με τιμητικές πλάκες πεσόντων των πρόσφατων εθνικών αγώνων. Εδώ κάθε χρόνο γίνεται τιμητική τελετή για τους νεκρούς του Ολοκαυτώματος, παρουσία συνήθως διαφόρων στελεχών της τοπικής αυτοδιοίκησης και της κυβέρνησης, ενώ ως συμβολική συγγνώμη το γερμανικό κράτος στέλνει ετησίως ένα στεφάνι. Έως και ο πρόεδρος της δημοκρατίας είχε έρθει το 2005.

Το μνημείο των πεσόντων του Ολοκαυτώματος.

Ο κατάλογος των ονομάτων.

Μνημείο των πεσόντων του χωριού στον ΕλληνοΪταλικό Πόλεμο.

Προτομή του Φιλίππου Καπετανόπουλου, συντελεστή του Μακεδονικού Αγώνα στη βορειοδυτική Μακεδονία, με καταγωγή απ’τους Πύργους. Δρούσε κυρίως στο Μοναστήρι (σημερινά Μπίτολα των Σκοπίων), κι ως φαρμακοποιός που ήταν είχε αναλάβει την περίθαλψη των τραυματιών. Σκοτώθηκε σύντομα με΄τα τη συμμετοχή του στον Αγώνα.

Η ελληνική σημαία του ηρώου, που νομίζω πως τώρα δεν είναι μόνιμη, αλλά υψώνεται μόνο στις γιορτές.

Το συντριβάνι του ηρώου.

Το πρώην ωστόσο κέντρο του χωριού δε βρισκόταν στην κάτω γειτονιά, αλά στη μεσαία, κι όπως σ’όλα τα χωριά, υπήρχε ένας πλάτανος. Ο πλάτανος υπάρχει ακόμα, και υποτίθεται πως έχει ηλικία μεγαλύτερη χιλιετίας. Εδώ έχουν κρεμαστεί πολλοί αντάρτες κατά τον Εμφύλιο Πόλεμο. Σήμερα βρίσκεται στο σταυροδρόμι 5 δρόμων, στη γωνία μιας μικρής περιτειχισμένης παιδικής χαράς. Από τους προβολείς των φωτογραφιών, οι περισσότεροι τώρα έχουν καεί, μιας και κανείς δεν έχει σταλεί απ’το δήμο για να διορθώσει το πρόβλημα. Για όλους όσοι μεγαλώσαμε κοντά σ’αυτό το μέρος, ο Πλάτανος έχει αποκτήσει ιδιαίτερη αξία. Επίσης το παλαιότερο ηρώο βρισκ΄΄όταν πάνω απ’αυτήν την τοποθεσία.

Ο μακεδονικός τάφος βρίσκεται στον κεντρικό δρόμο στα όρια του χωριού που το ενώνει με το υπόλοιπο εθνικό οδικό δίκτυο, και συχνά αποκαλείται δημόσιος, λες και οι υπόλοιποι είναι ιδιοτικοί, αν και πιστεύω πως μερικοί κάτοικοι θά’θελαν να τους κάνουν αν γινόταν. Είναι ένας μικρός, παραμελημένος τάφος με μισοσβησμένη επιγραφή και λαμαρινένια σκεπή δίπλα στο δρόμο, χωρίς καμία προστασία. Δε γνωρίζω ακριβώς ποια ήταν τα αντικείμενα που υπήρχαν, πάντως βρέθηκε και η λάρνακα με τα οστά – οι Μακεδόνες έκαιγαν τους νεκρούς τους. Αν και μικρός, δε θα μπορούσαμε να τον χαρακτηρίσουμε φτωχικό, αφού μόνο οι ανώτερες τάξεις, συνήθως όσοι ήταν συνδεδεμένοι με τη βασιλική οικογένεια, μπορούσαν να χτίσουν τέτοιους τάφους. Στο λόφο από πίσω του θεωρείται πως κρύβονται κι άλλοι – οι μακεδόνες, όπως κι άλλοι Αρχαίοι Έλληνες σ’άλλους τόπους, έθαβαν έπειτα όλο το κτίσμα με πολύ χώμα κάνοντας βουναλάκι (τούμπα/τύμβο) για ν’αναγνωρίζεται από μακριά -, αλλά ποιος θα πάει να ψάξει; Παρεμπιπτόντως, ο λόφος στον οποίο βρίσκεται ο τάφος αναφέρεται στους χάρτες του γκουγκλ ως «Λόφος της Πρώτης Φοράς και της Αμαρτίας». Όσους κι αν ρώτησα, κανείς δεν ήξερε το όνομα αυτό.

Το χωριό διαρρέεται από ένα μικρό ποτάμι, των Ασπροπόταμο. Σαν μικρογραφία του Νείλου, δημιουργείται με τη συμβολή δύο ποταμών, που βρίσκεται στο σημείο απέναντι απ’τον Πλάτανο, και κινείται προς Βορρά ως τις εκβολές του στη λίμνη Βεγορίτιδα. Άλλοτε με πολύ νερό, σήμερα μεγάλο μέρος του νερού του εκτρέπεται κάθε καλοκαίρι για άρδευση, χωρίς να γνωρίζω κατά πόσο νόμιμο είναι αυτό, ώστε λίγο μετά το χωριό το καλοκαίρι η κοίτη ξεραίνεται εντελώς, ίσως με λίγες απομονωμένες λιμνούλες. Για τη διάβαση του ποταμού είχαν κατασκευαστεί κατά την Τουρκοκρατία γέφυρες, εκ των οποίων σήμερα παραμένουν δύο: η γέφυρα Γκέλιμος (γεφύρι της νύφης στα τούρκικα) και η Γέφυρα Σάνδρεμος (δεν ξέρω τι σημαίνει). Η δεύτερη είναι πιο προσβάσιμη και καλύτερα διατηρημένη, και απ’αυτήν είναι κοι οι παρακάτω φωτογραφίες. Λέγοντας για Τούρκους, το χωριό είχε ένα μικρό τουρκικό πληθυσμό πριν την Ανταλλαγή, όμως κανείς δεν έφυγε από εκεί στην Τουρκία. Όλοι, συνολικά 300 άτομα, φονεύθηκαν μαζί με τις οικογένειές τους από τους Έλληνες. Ποιος λέει ότι οι Έλληνες δε διέπραξαν εγκλήματα όποτε τους έπαιρνε; Από το γεγονός αυτό μια τοποθεσία στο Βέρμιο λέγεται «σκοτωμένοι Τούρκοι». Κοντά στις γέφυρες επίσης βρίσκονται τα ερείπια ενός παλιού οχυρού, απ’όπου το χωριό πήρε το όνομά του Κατράνιτσα (κάστρο της Άρνισσας), το οποίο μεταφράστηκε ως «Πύργοι» αργότερα. Στην πραγματικότητα επί Τουρκοκρατίας η Δυτική Μακεδονία δε θύμιζε Ελλάδα. Ελάχιστες περιοχές είχαν ελληνικά ονόματα, τα περισσότερα τοπωνύμια ήταν είτε σλαβικά είτε τουρκικά.

Τους ναούς τους άφησα για το τέλος. Το χωριό έχει γύρω στους 12 σημαντικούς ναούς, εκ των οποίων οι δύο μεγαλύτεροι λειτουργούν τακτικά. Δεν έχω φωτογραφίες απ’όλους τους, παρά μόνο απ’τους δύο ιστορικούς. Ο ένας είναι αφιερωμένος στον Άγιο Δημήτριο και χτίστηκε το 1725-1726, με πολλές τοιχογραφίες εκείνης της εποχής, οι περισσότερες ωστόσο κατεστραμμένες από τους Γερμανούς ή αργότερα από την άγνοια των επιτρόπων του ναού, οι οποίοι ασβέστωσαν τους τοίχους για να ομορφύνουν υποτίθεται την εκκλησία. Θεωρητικά με τον κατάλληλο εξοπλισμό και υπομονή ο τοίχος μπορεί να ξυθεί, αλλά χρή΄ματα δεν υπάρχουν, κι αν υπήρχαν ποιος ασχολείται;

Άγιοι Μακαβαίοι. Ναι, οι γνωστοί 7 σχετιζόμενοι με τη
ΜακαβαΪκή Επανάσταση κατά των Ελλήνων.

άγιος Ελεάζαρ. Ήταν επιφανής αρχιερέας των Εβραίων. Ειπαμε, η θρησκεία που μας επιβλήθη είναι στην πραγματικότητα ιουδαιοχριστιανισμός.

Άγιος Ιωάννης

Μόνο ένα «κυ» απ’το όνομά του σώθηκε, οπότε δε μπορώ να ξέρω ποιος άγιος είναι.

Άγιος Πολέμιος

Άγιος προκόπιος


Ο άμβωνας και η επιγραφή του με την ημερομηνία ανέγερσης.

φορητή εικόνα

Μία αγιογραφία που δε μπορέσαμε να προσδιορίσουμε.

Θα προσέξατε πως η ορθογραφία στους τίτλους των τοιχογραφιών είναι κάκιστη. Προφανώς οι τότε ζωγράφοι ήταν αγράμματοι. Επειδή εκείνητ η μέρα είχα λίγο χρόνο, δεν πρόλαβα να φωτογραφήσω άλλες τοιχογραφίες ούτε το εξωτερικό του ναού.

Ο δεύτερος παλαιός ναός είναι της Αγίας Παρασκευής, στην κάτω γειτονιά του χωριού. Ακόμα παλαιότερος, χτίστηκε γύρω στο 1700 κι έκτοτεέχει δεχτεί αλλεπάλληλες καταστροφές, με χειρότερη την πυρκαγιά του 1900, ώστε σήμερα ελάχιστες μισοσβησμένες τοιχογραφίες απομένουν, κυρίως σε μερικούς προστατευμένους τοίχους του εξωωτερικού του. Κι αυτής επίσης της εκκλησίας οι τοιχογραφίες δέχτηκαν τον ιερό ασβέστη των εξαγνιστών.

Ο ναός απ’έξω. Εκείνο το απόγευμα ήταν κλειδωμένος, κι έτσι μόνο μια αχνή αγιογραφία του εσωτερικού μπορέσαμε να φωτογραφήσουμε απ’έξω.

Όλες οι υπόλοιπες είναι του εξωτερικού.

Το άρθρο πρόκειται να συμπληρωθεί με νέες φωτογραφίες από τόπους που δεν καλύφθηκαν στο μέλλον.

Πριν τρεις μέρες η μέρα μου είχε γεμίσει από μια αρκετά εποικοδομητική εκδρομή με τη Σχολή Τυφλών στην Αιανή της Κοζάνης. Σχεδόν κάθε καλοκαίρι συνηθίζουμε να πηγαίνουμε εκδρομή κάπου, και τώρα κανονίστηκε να πάμε εκεί. Αρχικά ήταν κανονισμένη η ημερομηνία στις 17 του μηνός, όμως τελικά άλλαξε επειδή οι εξετάσεις μας τέλειωσαν στις 19 λόγω εκλογών, πράγμα που από πριν δεν ήμασταν βέβαιοι. Ήμασταν σχεδόν όλοι οι συμμαθητές μαζί με τους καθηγητές που μας έκαναν τα φροντιστήρια και μας υποστήριζαν όλα αυτά τα χρόνια. Έχω να τους ευγνωμονήσω για την ακούραστη δουλειά τους και την υπομονή τους. Φυσικά συνεχίζουν να κάνουν μάθημα μαθητές προηγούμενων τάξεων, αλλά για μένα και τους ομοτάξιους συμμαθητές μου έχει τελειώσει το σχολείο.

Η Αιανή είναι λοιπόν μια μικρή κωμόπολη 2074 κατοίκων σύμφωνα με την εκτίμηση του 2001 από πληροφορίες που πήρα μόλις επέστρεψα από το
ανάλογο άρθρο της Βικιπαίδειας.
Βρίσκεται 22 χιλιόμετρα νότια της Κοζάνης σε υψόμετρο 460 μέτρων, και θεωρείται το ιστορικό κέντρο του δήμου Κοζάνης. Ως τώρα την είχα ακουστά μόνο ονομαστικά και πάλι σχεδόν ποτέ δεν την είχα ακούσει, παρόλο που είναι περιοχή μεγάλου αρχαιολογικού ενδιαφέροντος. Αυτό επειδή η Αιάνη ή Αίανα στη μακεδονική διάλεκτο ήταν αρχαία μακεδονική πόλη ανεξάρτητο βασίλειο για αρκετά χρόνια μέχρι την Ελληνιστική Εποχή. Η ευρύτερη περιοχή λεγόταν Ελιμία, και οι κάτοικοι της πόλης Αίανοι ή Ελιμιώτες. Φέρεται πως ιδρύθηκε από τον Αιανό, γιο του Ελίμου, βασιλιά των Τυρρινών, άλλης μακεδονικής πόλης. Η αρχαία πόλη απέχει 1,5 χιλιόμετρα από τη σύγχρονη κωμόπολη. Εμείς επισκεφθήκαμε το μουσείο της πόλης, και συγκεκριμένα μία απτική έκθεση, έκθεση δηλαδή στην οποία μπορούσαμε να πιάσουμε τα εκμαγεία γνησίων ευρημάτων κι επεξηγηματικές πινακίδες στη γραφή μπρέιλ κάτω από το καθένα.

Από εκεί έχω να κάνω πολλές παρατηρήσεις: Τα ευρήματα κατ’αρχήν εκτείνονταν χρονολογικά από τη νεολιθική εποχή έως την ύστερη ρωμαΪκή, με τα περισσότερα κατά τον 5ο αι. και κατά την ελληνιστική εποχή. Υπήρχαν αρκετές επιτύμβιες στήλες, μία για παράδειγμα που έγραφε πάνω το γυναικείο μακεδονικό όνομα «ΑΤΤΥΑ» (Άτ-τουα με την αρχαία προφορά), πριν τους Ελληνιστικούς Χρόνους, μία άλλη με παράσταση του Πλούτωνα του 2ου αι. μ.Χ. στους ρωμαΪκούς χρόνους. Εδώ έχω να σημειώσω πως η Αιανή γραφόταν με ε, δηλαδή «Εανή», μάλλον διότι εκείνη την εποχή ήδη ο αρχαιοελληνικός δίφθογγος αι προφερόταν ε αντίγ ια αϊ. Επίσης εξέχον ήταν ένα τεράστιο ταφικό σήμα με μορφή λιονταριού για κάποιο μάλλον διακεκριμένο άτομο. Όπως μας είπε η ξεναγός, επιτύμβιες στήλες δεν είχαν όλοι φυσικά οι άνθρωποι, και για τους φτωχούς απλά άνοιγαν μια τρύπα στο έδαφος με το μόνο τρόπο να τους βρούμε σήμερα βρίσκοντας πιθανόν τ’απομεινάρια τους ή τα ταφικά κτερίσματα. Από τα τελευταία υπήρχαν πολλά, αντικείμενα όμοια μ’αυτά της καθημερινής ζωής όπως αγγεία, όχι ιφτιαγμένα μόνο για νεκρική χρήση όπως θυμάμαι σ’άλλα μέρη της Ελλλάδας. Αντικείμενα διαφόρων χρήσεων βρίσκονταν παντού. Υπήρχαν κοσμήματα για το σώμα όπως για τα μαλλιά, σκουλαρίκια, βραχιόλια κ.ά, αλλά και για τα ρούχα ως κουμπιά που τα έπιαναν στους ώμους. Τα τελευταία τα φορούσαν τόσο γυναίκες όσο και άντρες. Συνήθως ήταν φτιαγμένα από χαλκό ή γυαλί, ενώ οι πλούσιοι είχαν και χρυσά. Μετά την ανακάλυψη του σιδήρου, αυτός άρχισε να χρησιμοποιείται εκτεταμένα για την κατασκευή των όπλων και των εργαλείων αντικαθιστώντας το χαλκό.
Υπήρχαν επίσης αγγεία παντώς είδους, από πιάτα, ποτήρια, κύληκες, ρηχά δοχεία έως μεγάλους αμφορείς. Εντύπωση μου προξένησε ένα ρηχό αγγείο με μαστοειδή, όπως επεξηγούσε από κάτω, προχόο (το στόμιο που χύνεται το υγρό). Ήταν δηλαδή η προεξοχή σωληνοειδής σαν θηλή μαστού, απ’όπου με είπαν, όταν ρώτησα, ότι μάλλον έδιναν στα παιδάκια να πιουν ή γενικότερα έχυναν υγρά, ο λόγος δεν είναι απολύτως γνωστός.
Μεγάλο μέρος των εκθεμάτων αποτελούσαν αγάλματα θεών και ανθρώπων. Κάθε θεός διακρίνεται συνήθως από την εμφάνισή του. Για παράδειγμα, απ’αυτούς που βρίσκονταν εκεί, η Δήμητρα φορούσε πέπλο και είχε τα μαλλιά μαζεμένα, η Αφροδίτη ήταν πολύ προσεγμένη, καλοσχεδιασμένη με γυμνό στήθος αλλά όχι τίποτα άλλο εκτεθειμένο, ο Ηρακλής ήταν γενειοφόρος με στεφάνι, ο Έρωτας παρουσιαζόταν ως μικρό παιδί με φτερά (τιμούσαν κι αυτόν), κ.ά. Επίσης υπήρχε το κεφάλι του Μεγάλου Αλεξάνδρου και πολλά αγάλματα και κεφάλια κούρων και κορών, όλοι όχι μάλλον όπως θα’ταν στην πραγματικότητα, αλλ’εξιδανικευμένοι. Για τις γυναίκες έχω την εξής απορία: Γιατί να είχε τόση σημασία η ομορφιά αφού δεν τις έβλεπε κανείς; Τα περισσότερα αγάλματα προέρχονταν από την αρχαϊκή, την κλασική και την Ελληνιστική εποχή. Εκτίθενταν ακόμα λίγα απλά ειδώλια από παλαιότερες εποχές.
Από την πόλη έχουν σωθεί μερικοί τοίχοι, δρόμοι και ερείπια. Ήταν μικρή ανηφορική πόλη με μια δεξαμενή πλάτους 6 και βάθους 8 μέτρων στο ψηλότερο σημείο, όπου συγκεντρωνόταν το νερό της βροχής το οποίο πήγαιναν και μάζευαν οι κάτοικοι, αν κι έχει βρεθεί τμήμα αγωγού υποδηλώνοντας πως τουλάχιστον σπίτια ευπόρων είχαν την ύδρευση κοντά τους. Επίσης βρέθηκαν ερείπια γυμνασίου (γυμναστηρίου). Στο μουσείο υπήρχε αναπαράσταση ενός μέρους κεντρικού δωματίου οικίας, με την εστία στη μέση περιτειχισμένη με πλίνθους για να μη φεύγουν οι στάχτες και μ’έναν τρίποδα στο κέντρο για να μαγειρεύουν το φαγητό. Δίπλα υπήρχε ο αργαλειός όπου οι γυναίκες μάλλον έφτιαχναν ό,τι ρούχα τους χρειάζονταν, στη γωνία ήταν μισοχωμένοι στο έδαφος οι αμφορείς με τα τρόφιμα, και σε προθήκη πιο πέρα ήταν μερικά βασικά στοιχεία οπλισμού, όπως ασπίδα, ξήφος, περικεφαλαία, κι ακόντιο.
Η πόλη ήταν μια τυπική αρχαιοελληνική πόλη, αντίθετα μ’αυτό που περίμενα, δηλαδή ένα υπανάπτυκτο σε σχέση με την υπόλοιπη Ελλάδα μέρος. Όμως επειδή ήταν αρκετά μακριά από τα κέντρα των εξελίξεων στη νότια Ελλάδα και δε συμμετείχε ουσιαστικά στα ιστορικά δρώμενα, δεν αναφέρθηκε από τους άνδρες Αθηναίους, γι’αυτό δε μας έμειναν σήμερα και πολλά στοιχεία για τις περιοχές της Μακεδονίας γενικοτερα.

Έξω απ’το μουσείο στέκονταν τα έργα διάφορων σύγχρονων γλυπτών, υποτίθεται εμπνευσμένα από τα αρχαία γλυπτά. Θυμάμαι μια τεράστια χελώνα, μ΄΄ια παράσταση με τέσσερις όψεις που είχαν αποσπασματικές κι ατελείς μορφές, κι ένα τεράστιο γυμνό γυναικείο σώμα χωρίς κεφάλι με υπερμεγέθη βυζιά και περιφέρεια, αλλά με λεπτότατη μέση.

Έπειτα πήγαμε μια βόλτα κατά μήκος ενός ρυακιού σ’ένα δάσος στο Βελβεντό νομίζω. Ωραίος ήταν ο δρόμος, αλλά ούτε νερό είχαμε ούτε καλό μέρος για να καθίσουμε, και τα άτομα διαφορετικού επιπέδου ικανοτήτων που έπρεπε να περάσουν περιέπλεκαν ακόμα περισσότερο την κατάσταση. Τέλος καθίσαμε και φάγαμε σ’ένα εστιατόριο, και μετά επιστρέψαμε.

Καλό και το όλο μέρος και το μουσείο, απαραίτητος τόπος για επίσκεψη κάνοντας κανείς εκδρομή προς εκεινες τις περιοχές.

Μνημείο των Ηρώων των Πύργων

Στις 15 Μαίου, δηλαδή 5 μέρες πριν, έγινε στους Πύργους Κοζάνης, το χωριό της μητέρας μου, το μνημόσυνο προς τιμήν των πεσόντων της σφαγής του 1944. Θα έκανα τη σχετική δημοσίευση ανήμερα, αλλά δεν είχα επαρκή στοιχεία για το τι έγινε, ποιοι παρεβρέθηκαν κ.ά. Τώρα έχω βρει το βίντεο το οποίο έχω στο τέλος.
Το μνημόσυνο αυτό γίνεται την άνοιξη κάθε χρόνο, χωρίς σταθερή ημερομηνία.
Στις 24 Απριλίου του 1944 έγινε η δεύτερη μεγαλύτερη σφαγή από τους Γερμανούς κατακτητές στην Ελλάδα, μετά απ’αυτήν των Καλαβρύτων. Οι Γερμανοί προέβησαν σ’αυτήν την ειδεχθή πράξη, όταν πληροφορήθηκαν ότι οι Πύργοι και η ευρύτερη περιοχή ήταν κέντρο δράσης αντιστασιακών οργανώσεων. Συνολικά 318 άνθρωποι: άντρες, γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένοι εκτελέστηκαν ή κάηκαν ζωντανοί σε αχυρώνες από τους σκληρούς Γερμανούς και Έλληνες συνεργάτες τους. Πολλοί που σώθηκαν διέφυγαν σε γειτονικά χωριά και πόλεις. Αν κι αυτό το ολοκαύτωμα ήταν το δεύτερο μεγαλύτερο μετά από αυτό των Καλαβρύτων, δεν είναι και τόσο ευρέως γνωστό όπως θά’πρεπε και κακώς.

Το μνημόσυνο ξεκινά με θεια λειτουργία και μνημόσυνο σε μία εκκλησία, και μετά εκδήλωση στο Μνημείο των Ηρώων με ομιλία, αναφορά των ονομάτων των πεσόντων, κατάθεση στεφάνου, ενός λεπτού σιγή και Εθνικό Ύμνο. Στεφάνι καταθέτη και η Γερμανία ως, ας πούμε, ένδειξη συγγνώμης. Συνήθως γίνεται παρουσία εκπροσώπων της κυβέρνησης, της τοπικης αυτοδιοίκησης και της εκκλησίας.
Φέτος δεν παρεβρισκόμουν, αλλά άλλες χρονιές έχω πάει.

Μετά την καταστροφή αυτή το χωριό ποτέ δεν ανέκαμψε στην πρότερή του κατάσταση. Παλαιότερα ήταν κεφαλοχώρι της περιοχής, με πληθυσμό 2500 κατοίκους, ενώ σήμερα είναι ένα αρκετά παρηκμασμένο χωριό με πληθυσμο 870. Πολλοί από τους πρώην κατοίκους του σήμερα ζουν, εργάζονται κι έχουν κάνει οικογένειες σε άλλες πόλεις κι επισκέπτονται το μέρος στις διακοπές.