Tag Archive: θάνατος


Πηγή:
Καθημερινή

26.01.2016 : 06:17

Νεκρός Βρετανός εξερευνητής στην Ανταρκτική

Την τελευταία του πνοή άφησε ο απόστρατος αξιωματικός του βρετανικού στρατού Χένρι Ουόρσλεϊ προτού γίνει ο πρώτος άνθρωπος που θα διέσχιζε την Ανταρκτική χωρίς καμία υποστήριξη. Αρρώστησε και πέθανε ενώ βρισκόταν σε απόσταση μόλις 50 χιλιομέτρων από τον προορισμό του. Ο Ουόρσλεϊ θέλησε με αυτό τον δύσκολο τρόπο να τιμήσει την πάροδο 100 ετών από την αποτυχημένη προσπάθεια διάσχισης της Ανταρκτικής που αποπειράθηκε ο Βρετανός εξερευνητής Ερνεστ Σάκλετον το 1915.

Ο Ουόρσλεϊ έσερνε ένα έλκηθρο με τρόφιμα και διάφορα όργανα, αλλά κάλεσε σε βοήθεια, με το τηλέφωνό του, όταν άρχισε να νιώθει άρρωστος. Αμέσως έγινε αεροδιακομιδή του σε νοσοκομείο της Χιλής όπου διαγνώστηκε ότι έπασχε από βακτηριδιακή περιτονίτιδα. Τελικά κατέληξε από πολυοργανική ανεπάρκεια.

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του, επρόκειτο να φτάσει στον προορισμό του εντός 80 ημερών. Ομως, οι καιρικές συνθήκες που επικρατούσαν στην περιοχή αλλά και η φυσική προσπάθεια που κατέβαλε του προκάλεσαν εξασθένιση ενώ έπασχε και από αφυδάτωση.

Στο τελευταίο του μήνυμα αναφέρει: «Υστερα από 71 ημέρες ολομόναχος στην Ανταρκτική, αφού περπάτησα 900 μίλια (1.440 χιλιόμετρα) και ενώ σταδιακά εξασθενώ σωματικά, με μεγάλη λύπη ανακοινώνω το τέλος του ταξιδιού, τόσο κοντά στον στόχο μου».

Ο αποβιώσας είχε, εξάλλου, συγκεντρώσει και 132 χιλιάδες ευρώ για το Ταμείο Εndeavour, μια φιλανθρωπική οργάνωση για τους τραυματίες στρατιωτικούς. Ο πρίγκιπας Ουίλιαμ της Βρετανίας και ο αδελφός του πρίγκιπας Χάρι εξέφρασαν τα συλλυπητήριά τους.

Advertisements

Βρήκα ένα ενδιαφέρον άρθρο σχετικά με τα ήθη και τα έθιμα των μουσουλμάνων της Θράκης σ’ένα ιστολόγιο, το οποίο παραθέτω εδώ. Το άρθρο χωρίζεται σε πρώτο και δεύτερο μέρος, αλλά τα έχω συνενώσει. Τα περισσότερα ελληνομουσουλμανικά έθιμα είναι ουσιαστικά παρόμοια με τα παραδοσιακά ελληνικά έθιμα, αρκετά από τα οποία ίσως να είναι κοινά και σε άλλους βαλκανικούς λαούς, αλλά υπάρχουν και τουρκικές, ισλαμικές γενικότερα, καθώς και τσιγγάνικες επιρροές.

ΗΘΗ ΚΑΙ ΕΘΙΜΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΩΝ – ΜΕΡΟΣ Α’

1. ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ
YENİ SENE

« Η πνευματική, σωματική και ψυχική κάθαρση»
Λίγα λόγια…

Ο εορτασμός της πρώτης μέρας του χρόνου δίνει την ευκαιρία για έναν απολογισμό της χρονιάς που πέρασε και μια αφορμή για αναλογισμό του τι σημαίνει να αφήνει κανείς πίσω του τα άσχημα και πώς η μοίρα συμβάλλει στο να ξεπερνάει τις δυσκολίες και να πετυχαίνει μια καλύτερη ζωή. Βασικό σκοπός της γιορτής είναι η απομάκρυνση κάθε πίκρας και δυστυχίας με την ταυτόχρονη ευχή για υγεία, τύχη και ευδαιμονία.

1.1 Οι προετοιμασίες για τη γιορτή

« Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς οι γυναίκες και οι άντρες κάνουν μπάνιο ‘Aptez’, για να καθαρίσει η συνείδηση, το πνεύμα και το σώμα και ντύνονται με νέα ρούχα, για να κάνουν μια νέα αρχή.
Οι άντρες -αν θέλουν- βγαίνουν έξω, πηγαίνουν στο καφενείο και παίζουν χαρτιά. Οι γυναίκες κάθονται στο σπίτι και ετοιμάζουν πίτα, στην οποία βάζουν λεφτά, ‘φλουρί’, μαγειρεύουν λαχανοντολμάδες, στους οποίους βάζουν επίσης λεφτά και φτιάχνουν διάφορα γλυκά».
«Το βράδυ, λίγο πριν τις 12 ή ώρα ο άντρας, η κολόνα του σπιτιού, κόβει την πίτα και όλοι μαζί περιμένουμε το νέο χρόνο. Με τον ερχομό του νέου έτους ανοίγουμε όλες τις βρύσες του σπιτιού, τα παράθυρα και τις πόρτες, για να απομακρύνουμε όλα τα άσχημα. Ύστερα, παίρνουμε ένα κρεμμύδι και το πετάμε σε σταυροδρόμι για να διώξουμε την πίκρα. Ρίχνουμε και νερό για ευτυχία μέσα στο σπίτι. Έπειτα , σπάμε ένα ρόδι για να αποκτήσουμε ευτυχία, τύχη, λεφτά, υγεία» .

1.2 Η κοπή της πίτας

«Στη συνέχεια καθόμαστε στο τραπέζι και ο άντρας ή το μικρό παιδί της οικογένειας γυρίζει την πλάτη του στο τραπέζι. Η μητέρα κόβει ένα κομμάτι από την πίτα και το ρωτάει σε ποιο ανήκει. Το παιδί αναφέρει κάθε φορά και από ένα πρόσωπο της οικογενείας και με αυτόν τον τρόπο μοιράζονται τα κομμάτια. Το τελευταίο ή το πρώτο κομμάτι ανήκει στο Θεό. Τώρα ο καθένας ψάχνει στο κομμάτι της πίτας του για το φλουρί. Αν το βρει θα του φέρει τύχη για όλη τη χρονιά. Μετά το φαγητό γλεντάμε οικογενειακά στο σπίτι με ποτό και μουσική».

1.3 Το ποδαρικό

« Το επόμενο πρωί καλούμε κάποιον να μας κάνει ποδαρικό. Μπαίνει στο σπίτι πάντα με το δεξί πόδι πρώτα και λέει προσευχή στο Θεό ‘Bismilahi Rahmani Rahim’(Από το Θεό δεν υπάρχει άλλος μεγάλος). Στη συνέχεια πετάει λεφτά σε όλα τα δωμάτια του σπιτιού και κερνάει γλυκά. Την πρώτη μπουκιά από το γλυκό τρώει ο άντρας του σπιτιού και μετά οι υπόλοιποι. Αργότερα, οι μικροί σε ηλικία επισκέπτονται τα σπίτια των μεγαλυτέρων συγγενών και προσφέρουν γλυκά για να γλυκαθεί όλος ο χρόνος».
2. ΚΟΥΡΜΠΑΝ ΜΠΑÏΡΑΜ
KURBAN BAYRAM

Λίγα λόγια…

Η λέξη «μπαϊράμ» σημαίνει γιορτή και η λέξη «κουρμπάν» σημαίνει θυσία στο Θεό. Είναι μια γιορτή που γίνεται προς ανάμνηση της δοκιμασίας στην οποία μπήκε ο Αβραάμ από το Θεό, όταν του ζητήθηκε να θυσιάσει το γιο του.
«Ο Αβραάμ δεν μπορούσε να κάνει παιδιά και προσευχήθηκε στο Θεό πως, αν τον βοηθούσε, θα θυσίαζε το πρώτο του παιδί, όταν θα έφτανε την ηλικία των επτά ετών. Ωστόσο, όταν έκαμε παιδί και έφτασε σε αυτήν την ηλικία ο ίδιος το είχε ξεχάσει. Τότε κατέβηκε ο άγγελος Ιμπραήμ Πέγκαμπερ (θεωρείται προφήτης) και του υπενθύμισε το τάμα του. Ο Αβραάμ του είπε να πάρει ό,τι θέλει, όχι όμως το παιδί του. Το ίδιο έγινε και δεύτερη φορά, την Τρίτη όμως πείστηκε και χωρίς να πει τίποτα στη γυναίκα του, πήρε το γιο του δήθεν πως θα πήγαιναν να κόψουν ξύλα. Ο διάβολος τότε εμφανίστηκε στη γυναίκα του Αβραάμ και της είπε τι επρόκειτο να συμβεί, όμως αυτή δεν τον πίστεψε. Μάλιστα του έριξε μία πέτρα, η οποία τον πέτυχε στο μάτι (γι αυτό πολλές φορές ο διάβολος συμβολίζεται τυφλός). [Στη Μέκκα, όταν προσεύχονται, ρίχνουν πέτρες για να δηλώσουν πως πετροβολούν το διάβολο]. Το παιδί τελικά έμαθε την αλήθεια, αλλά το μόνο που είπε ήταν ‘ας γίνει ό,τι θέλουν οι πατέρες’. Ο Αβραάμ προσπάθησε τρεις φορές να θυσιάσει το γιο του, αλλά δεν τα κατάφερε, γιατί δεν έκοβε το μαχαίρι. Τότε το πέταξε και αυτό έκοψε μία πέτρα στη μέση. Θεωρήθηκε σημάδι πως ο Θεός δεν ήθελε αυτή τη θυσία. Ένας άγγελος κατέβηκε κρατώντας ένα αρνί και είπε στον Αβραάμ να θυσιάσει αυτό».

Το Κουρμπάν Μπαϊράμ δε γιορτάζεται συγκεκριμένη ημερομηνία. Κάθε χρόνο γίνεται περίπου δέκα ήμέρες νωρίτερα. Σε 30 χρόνια δηλαδή κάνει έναν κύκλο και γίνεται ξανά την ίδια ημερομηνία. Ακολουθεί τον κύκλο της σελήνης και το παλιό ημερολόγιο. Οι δύο μεγαλύτερες θρησκευτικές γιορτές , το Ραμαζάν και το Κουρμπάν, γιορτάζονται με 70 ημέρες περίπου διαφορά.
Ο εορτασμός του Κουρμπάν διαρκεί 4 ημέρες. Οι ετοιμασίες περιλαμβάνουν γενική καθαριότητα των σπιτιών, προετοιμασία ιδιαίτερων φαγητών, όπως τηγανόψωμα και βάψιμο από τις γυναίκες των χεριών και των ποδιών με χέννα.
«Την παραμονή της γιορτής (Arife) φτιάχνουμε τσουρέκια και δίνουμε στους φτωχούς (Αϊρ) για την ανάπαυση των νεκρών. Στο χωριό, όπου υπάρχει τζαμί, την ημέρα του Κουρμπάν προσευχόμαστε και έπειτα πηγαίνουμε στο νεκροταφείο για να προσευχηθούμε για τις ψυχές των νεκρών. Την ημέρα αυτή τη γιορτινή οφείλουμε να μην ξεχνάμε το παρελθόν και τους προγόνους μας. Για το λόγο αυτό επισκεπτόμαστε τους νεκρούς. Στο νεκροταφείο διαβάζουμε μια συγκεκριμένη προσευχή από το Κοράνι, την οποί αφιερώνουμε στις ψυχές των νεκρών».
Την ημέρα της γιορτής οι νεότεροι γυρνούν στα σπίτια των συγγενών, φιλούν τα χέρια, δίνουν ευχές και παίρνουν λεφτά και κεράσματα. Μετά την ιδιαίτερη προσευχή που κάνουμε, ο καθένας επιστρέφει στο σπίτι του και όποιος έχει οικονομική άνεση σφάζει ένα-δύο πρόβατα. «Στη γιορτή αυτή δε γίνεται νηστεία. Κάθε οικογένεια με οικονομική άνεση σφάζει ένα πρόβατο και το μοιράζει στους φτωχούς, τους γείτονες και φίλους και κρατάει ένα μέρος για τον εαυτό της. το Κουρμπάν συμβολίζει την αλληλεγγύη ανάμεσα στους ανθρώπους. Εκείνοι που έχουν δίνουν σε αυτούς που δεν έχουν, οι άνθρωποι επισκέπτονται ο ένας τον άλλον και ,αν έχουν μαλώσει, συμφιλιώνονται».

2.1. Το έθιμο της καμήλας

Γίνεται κυρίως στα χωριά. Την ημέρα του Κουρμπάν οι νέοι μεταμφιέζονται , φτιάχνουν ένα ομοίωμα καμήλας και γυρίζουν στους δρόμους για να μαζέψουν λεφτά. «η καμήλα από τα πολύ παλιά χρόνια είναι άμεσα συνδεδεμένη με τον άνθρωπο (μεταφορά, διάφορες εργασίες) και είναι ένα ζώο χωρίς αρνητισμό μέσα του. Ο άνθρωπος το χρησιμοποιούσε πάντα όπως ήθελε». Το έθιμο της καμήλας γίνεται από πολύ παλιό και ο σκοπός του είναι κατά κύριο λόγο η διασκέδαση.

2.2 Το έθιμο στις Σάππες

«Μετά την προσευχή, το μεσημέρι κάνουμε τον κύκλο με τις χειραψίες. Αυτή την ημέρα, όσοι είναι μακριά, βρίσκουν την ευκαιρία να βρεθούν μαζί. Οι μαλωμένοι βρίσκουν την ευκαιρία για συμφιλίωση. Όλοι εύχονται ‘χρόνια πολλά’ ο ένας στον άλλο. Στον κύκλο ο γεροντότερος κάθεται στο τέλος και ξεκινούν να χαιρετούν οι νεότεροι. Όταν όλοι έχουν χαιρετιστεί τελειώνει η διαδικασία».

4. ΕΝΤΕΡΛΕΣ
EDERLES
(η γιορτή του κλίβανου)

Λίγα λόγια

Το Εντερλές είναι μια γιορτή που εξυμνεί την αγάπη, ενισχύει την επικοινωνία και τρέφει την ελπίδα. Οι ευχές και οι προβλέψεις για τα μελλούμενα σηματοδοτούν τον εορτασμό του Εντερλές στις 6 Μαΐου κάθε χρόνο. Το έθιμο αυτό είναι ένα γλέντι για τη ζωή που δίνει την αφορμή για πολλές ευχές και μία ευκαιρία για προβλέψεις σε ερωτικά, οικονομικά-επαγγελματικά και οικογενειακά θέματα που θα προκύψουν τον επόμενο χρόνο.

4.1 Το γέμισμα της στάμνας

Το απόγευμα της 5ης Μαΐου, επτά κοπέλες παρθένες γεμίζουν μία στάμνα με νερό από επτά βρύσες. (Στην Αθήνα η στάμνα γεμίζει νερό από 7 βρύσες μέσα στα σπίτια, ενώ στα χωριά από φυσικές πηγές ή ποτάμια.). Ο κόσμος που συμμετέχει στη γιορτή συγκεντρώνεται σε ένα περιβολάκι ή πάρκο. Εκεί οι επτά κοπέλες κόβουν φύλλα από επτά δέντρα και τα βάζουν μέσα στη στάμνα. Έπειτα ο καθένας ρίχνει κάποιο προσωπικό του αντικείμενο στο σταμνί (σημειώματα, δαχτυλίδια, χρήματα κ.τ.λ.) κάνοντας έτσι ένα τάμα, μια ευχή. Το βράδυ πηγαίνουν όλοι μαζί κάτω από ένα δέντρο. Εκεί μία από τις κοπέλες φοράει ένα μαντήλι που καλύπτει το κεφάλι και το πρόσωπο, και τοποθετεί τη στάμνα στο κεφάλι της, όπου και κλειδώνεται. Το σταμνί παραμένει κάτω από το δέντρο σκεπασμένο όλη τη νύχτα.

4.2 Το πλύσιμο στο ποτάμι και το γλέντι

Στις 6 Μαΐου, νωρίς το πρωί, όλοι πρέπει να ξυπνήσουν από μόνοι τους. Οι γυναίκες, οι άντρες, τα παιδιά, όλοι μαζί κατεβαίνουν στο ποτάμι, πλένονται και κόβουν φύλλα από τα δέντρα για να τα πάρουν στο σπίτι τους . Ύστερα μαζεύονται όλοι σε συγκεκριμένο σημείο-συνήθως έξω από κάποιο σπίτι στο οποίο είναι καλεσμένοι- πίνουν ελληνικό καφέ, όχι με νερό, αλλά με γάλα και αρχίζουν το γλέντι με νταούλια και ζουρνάδες.

4.3 Οι μανέδες

Κατά τις 9 ή ώρα, μία από τις κοπέλες (η ίδια κοπέλα που συμμετείχε στη διαδικασία την προηγούμενη μέρα ) φοράει το μαντήλι στο πρόσωπο και ξεκλειδώνουν το σταμνί το οποίο τοποθετεί στο κεφάλι της, όπως ακριβώς το προηγούμενο βράδυ. Κάποιος από τους παρευρισκόμενους λέει ένα ποίημα (μανέ) και ύστερα το κορίτσι βάζει το χέρι του στη στάμνα, για να τραβήξει ένα αντικείμενο. Σε όποιον ανήκει το αντικείμενο, σε αυτόν αφιερώνεται και το ποίημα. Με αυτόν τον τρόπο πραγματοποιείται η ευχή του, ‘πιάνει το τάμα του’. Η διαδικασία αυτή συνεχίζεται μέχρι να αδειάσει η στάμνα.

4.4 Το τάσι των προβλέψεων

Λίγο αργότερα, μία παρέα γυναικών γεμίζει ένα τάσι με νερό από τη στάμνα. Δύο από τις γυναίκες στηρίζουν το τάσι στους αντίχειρες και η καθεμία από τις υπόλοιπες κάνει ερωτήσεις που αφορούν την οικογένεια, τα οικονομικά, τον έρωτα, την τύχη. Εάν το νερό στο τάσι γυρίσει προς τα δεξιά, όλα θα πάνε καλά . Το αντίθετο συμβαίνει αν το νερό ακολουθήσει κατεύθυνση προς τα αριστερά (συχνά τοποθετούν ένα φύλλο μέσα στο τάσι , για να είναι ευδιάκριτη η φορά του νερού).

4.5 Το ποδαρικό

Στο τέλος της ημέρας, το νερό της στάμνας μοιράζεται στα σπίτια σαν αγιασμός και όποιος έρθει πρώτος στο σπίτι μπαίνει με το δεξί πόδι, για να κάνει ποδαρικό, να φέρει γούρι, τύχη».

5. ΡΑΜΑΖΑΝ ΜΠΑÏΡΑΜ
RAMAZAN BAYRAM

«Το Ραμαζάν Μπαϊράμ διαρκεί 30 ημέρες. Είναι ο μήνας κατά τον οποίο νηστεύουμε από το ξημέρωμα ως τη δύση του ηλίου και ταυτόχρονα δεν πίνουμε, δεν καπνίζουμε και πρέπει να απέχουμε από σεξουαλικές σχέσεις. Η νηστεία έχει στόχο να έρθουμε πιο κοντά στον Αλλάχ, καθώς τους διδάσκει αυτοπειθαρχία, υπομονή και φιλευσπλαχνία».
Η νηστεία κατά το μήνα του Ραμαζάν γίνεται για να βοηθιέται ο άνθρωπος να καταλάβει τους αδυναμίες του. Με τον καιρό τους άρχισε να θεωρείται ως ο εορτασμός αποκάλυψης του Θεού στον προφήτη, που κράτησε αρκετά χρόνια. Συγκεκριμένα , γιορτάζεται η επέτειος που ο Αλλάχ έδωσε τους πρώτους στίχους από το Κοράνι στον Μωάμεθ.
«Κατά τη διάρκεια του Ραμαζανιού, αναλογιζόμαστε περισσότερο τη μοίρα τους και λιγότερο την καθημερινή τους ζωή. Το καλό που αποκτούμε τους ημέρες αυτές μπορεί να καταστραφεί αν πούμε ψέματα, σχολιάσουμε κάποιον κακόβουλα ή γίνουμε άπληστοι. Η μέρα τους ξεκινά τους 5 τα ξημερώματα, όπου πριν ανατείλει ο ήλιος τρώμε κάτι, προσευχόμαστε και κοιμόμαστε πάλι. Το μεσημέρι ξυπνάμε και πρέπει να πλύνουμε τα χέρια τους, το πρόσωπο και την περιοχή πίσω από τα αυτιά, για να ξεκινήσουμε την ημέρα τους με εξαγνισμό (Aptez). Τρώμε μόνο αφού δύσει ο ήλιος. Αν είμαστε στο χωριό, όλο αυτό το μήνα πηγαίνουμε στο τζαμί και προσευχόμαστε τους ώρες. Πρέπει να κάνουμε πέντε προσευχές την ημέρα. Κάνουμε ακόμα μία , την Terivah, που σημαίνει ανάπαυση και είναι μεγαλύτερης διάρκειας».
Κάποιοι κρατούν τη νηστεία μία εβδομάδα και όσοι μπορούν νηστεύουν και τους τριάντα ημέρες. Με το τέλος του Ραμαζάν γίνεται γλέντι.
Η 27η ημέρα του Ραμαζανιού λέγεται και νύχτα τους Δύναμης, καθώς πιστεύεται πως τη νύχτα αυτή ο Αλλάχ αποφασίζει για την τύχη του επόμενου χρόνου.

Το Seker Bayram σηματοδοτεί το τέλος του Ραμαζάν και την επιτυχημένη ολοκλήρωση της νηστείας. Σηματοδοτείται από την εμφάνιση της σελήνης. Τους φορές λέγεται και «Μουσουλμανικά Χριστούγεννα». Πρόκειται για ανταμοιβή του Αλλάχ σε όσους κράτησαν νηστεία και έκαναν αγαθοεργίες. Το πρωί περνά με προσευχή και το μεσημέρι μαζεύονται στο σπίτι και τρώνε όλοι μαζί. (Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στα παιδιά γι αυτό και λέγεται γιορτή των ζαχαρωτών). Τα παιδιά επισκέπτονται τους μεγαλύτερους , φιλούν τα χέρια τους και αυτοί τους δίνουν λεφτά ή γλυκά. (Στη Δυτική Θράκη τα σχολεία παραμένουν κλειστά για 5 ημέρες)

Τετάρτη, 10 Φεβρουαρίου 2010

ΗΘΗ ΚΑΙ ΕΘΙΜΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΩΝ – ΜΕΡΟΣ Β’

ΕΙΔΙΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ

1. ΣΑΡΑΝΤΙΣΜΑ
KIRK GÜNÜK

Μόλις γεννηθεί το παιδί, η μητέρα δεν του δίνει αμέσως γάλα για να γίνει ήσυχο. Ο Χότζας έρχεται στο σπίτι, όταν το παιδί γίνει 40 ημερών, διαβάζει προσευχές και ευλογεί την οικογένεια. Έπειτα, φωνάζει το όνομα του παιδιού τρεις φορές.
Η ονοματοδοσία γίνεται και από τη γιαγιά του παιδιού, η οποία ψιθυρίζει το όνομα του παιδιού στο αυτί τρεις φορές παρουσία του Χότζα. Όταν είναι χειμώνας, στις σαράντα μέρες του παιδιού και όταν είναι καλοκαίρι, στις είκοσι, κάνουν μπάνιο το παιδί σε αλατισμένο νερό και το αφήνουν, χωρίς να το ξεπλύνουν, για μια εβδομάδα.

3. ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΤΗΣ ΠΕΡΙΤΟΜΗΣ
SÜNET (ΣΟΥΝΕΤ)

3.1 Tο ταξίδι στην Τουρκία

« Δύο με τρεις εβδομάδες πριν την περιτομή, οι γονείς του παιδιού ταξιδεύουν ως την Τουρκία για να αγοράσουν την παραδοσιακή στολή του Αγά που θα φορέσει ο μικρός (2-10 ετών)στην τελετή. Επίσης κανονίζεται από πριν η μέρα που θα έρθουν τα όργανα για το γλέντι που έπεται της τελετής».

3.2 Ο στολισμός του κρεβατιού

Δύο μέρες πριν την τελετή οι γυναίκες κάνουν τα απαραίτητα ψώνια (κιμάς, ρύζι, λάχανο, πατάτες, ένα αρνί ή μοσχάρι) για το γλέντι Την ίδια μέρα γίνεται ο στολισμός του κρεβατιού στο οποίο ξαπλώνει το αγόρι μετά την περιτομή.
Το κρεβάτι είναι στρωμένο με καθαρά άσπρα σεντόνια. Από πάνω σε ένα στήριγμα κρέμεται μία κουρτίνα που περιβάλλει από τα πλάγια το κρεβατάκι του παιδιού, όπως το κρεβάτι ενός βασιλιά. Η κουρτίνα είναι συνήθως στολισμένη με λουλούδια. Στον τοίχο πάνω από το ‘αρχοντικό’ κρεβάτι, τυλιγμένο σε κυλινδρικό κοντάρι ,τοποθετούμε ένα σεντόνι στολισμένο με την προίκα του αγοριού, καρφιτσώνουμε κεντήματα, μπουρνουζάκι, τις πιτζάμες του.

3.3 Η πρόσκληση

Μία μέρα πριν το Sünet, οι γονείς του παιδιού απευθύνονται σε μία γυναίκα μεγάλης ηλικίας (okuyuçu –οκουγιουτσού), με σκοπό να την στείλουν να ανακοινώσει σε συγγενείς, φίλους και γείτονες το γεγονός. Οι γυναίκες που συνήθως αναλαμβάνουν αυτή τη δουλειά έχουν χαμηλό εισόδημα και γι αυτό το λόγο παίρνουν και κάποια χρήματα ως βοήθεια ή ανταμοιβή.

3.4 Πριν το Sünet

Η τελετή της περιτομής γίνεται συνήθως Παρασκευή ή Σάββατο απόγευμα . Το απόγευμα καταφθάνει η ορχήστρα και ο τραγουδιστής Οι συγγενείς και οι φίλοι μαζεύονται στο σπίτι του παιδιού και λίγο μετά αρχίζει το γλέντι. Άντρες, γυναίκες, παιδιά χορεύουν με τη συνοδεία των οργάνων. Το βράδυ οι γονείς ντύνουν το παιδί με την παραδοσιακή του στολή.

3.5 Tο Alai

« Ύστερα ανεβάζουμε το παιδί σε ένα άλογο προκειμένου να το γυρίσουμε στο χωριό με τη συνοδεία των οργάνων (νταούλια και ζουρνάδες) και να το επιδείξουμε, να δείξουμε δηλαδή, ότι γίνεται Μουσουλμάνος». Η διαδικασία αυτή ονομάζεται Αlai (Αλάι).
« Μετά το τέλος της περιφοράς του παιδιού πάνω στο άλογο, επιστρέφουμε στο σπίτι. Εκεί το παιδί, ανεβαίνει σε ένα τραπέζι και χορεύει μόνο του έναν χορό. Ύστερα συνεχίζει το χορό με τους φίλους του και τους συγγενείς. Εν τω μεταξύ, οι άντρες αρχίζουν το ψήσιμο για να είναι όλα έτοιμα για το γλέντι μετέπειτα».

3.6. Tο ξύρισμα του γαμπρού

«Όταν ο χορός τελειώσει, το αγόρι κάθεται στο τραπέζι και του βάζουμε συμβολικά αφρό ξυρίσματος στο πρόσωπο, όπως συνηθίζεται να ξυρίζουν το γαμπρό πριν το γάμο. Αν ο μικρός έχει αδερφή, κάθεται και αυτή δίπλα του στολισμένη σαν νύφη. Εκεί έρχονται συγγενείς και φίλοι να του κρεμάσουν χρυσαφικά και λεφτά. Ακολουθεί ένας τελευταίος χορός και κατόπιν η μητέρα φοράει στο παιδί πιτζάμες και το προετοιμάζει για την περιτομή».

3.7 .Η περιτομή

Στην τελετή της περιτομής είναι πάντα απαραίτητη η παρουσία του Χότζα και φυσικά του γιατρού. Την ώρα που καταφθάνουν στο σπίτι, κάποιος από τους συγγενείς πληροφορεί την ορχήστρα και σταματά η μουσική για να αρχίσει ο Χότζας την προσευχή για το παιδί. Μετά την προσευχή ο πατέρας του μικρού μηνύει στην ορχήστρα να παίξει το ειδικό τραγούδι για την περιτομή. Δύο όργανα μόνο (κλαρίνο, κιθάρα) παίζουν έναν συγκεκριμένο σκοπό και η διαδικασία ξεκινάει.
« Ένα άτομο συγκρατεί τα χέρια του αγοριού πίσω στην πλάτη και ακουμπά το γόνατό του στη μέση του μικρού για αντίσταση. Άλλα δύο άτομα κρατούν τα πόδια του και με αυτόν τον τρόπο ακινητοποιείται το παιδί. Έπειτα κάποιος του αποσπά την προσοχή λέγοντάς του να κοιτάξει ψηλά. Ο γιατρός ναρκώνει την περιοχή με ειδικό σπρέι και με ένα ξυραφάκι κόβει τη μεμβράνη. Βάζει φάρμακο, τυλίγει την περιοχή με γάζα και η μητέρα ντύνει ξανά το παιδί».
(Στην Αθήνα έχει ατονήσει το να γίνεται η περιτομή στο σπίτι με την παρουσία του Χότζα αλλά γίνεται στο νοσοκομείο Παίδων με τη μέθοδο του λέιζερ.)
« Παράλληλα, όλοι οι παρευρισκόμενοι παίρνουν στα χέρια τους ένα λεπτό ξυλάκι ή στυλό και το τρίβουν, το γυρίζουν ανάμεσα στις παλάμες τους, προκειμένου να τελειώσει πιο γρήγορα και πιο εύκολα η περιτομή, χωρίς να πονέσει το παιδί».
Συνήθως το Sünet γίνεται σε δύο ή και περισσότερα αγόρια ταυτόχρονα και πολλές φορές τελείται παράλληλα με ένα γάμο. Κάποια από τις οικογένειες συχνά αναλαμβάνει τα έξοδα της τελετής και για τις υπόλοιπες, κάνει ‘χαΐρι’. Όταν ο αριθμός των παιδιών είναι μονός σφάζουν συγχρόνως με την περιτομή έναν κόκορα για το παιδί που μένει μόνο του.

3.8. Το γλέντι

« Μετά την τελετή το αγόρι ξαπλώνει στο στολισμένο κρεβάτι του και όποιος έρχεται βλέπει πρώτα το παιδί και του δίνει δώρα. Παράλληλα, η μάνα δίνει στην πόρτα γλυκά και κολόνιες. Αργότερα ο μικρός, αν μπορεί, βγαίνει και ξαναχορεύει.
Τα όργανα σταματούν όσο οι γυναίκες ‘στολίζουν’ τα τραπέζια με φαγητό και ποτό. Η μουσική αρχίζει πάλι και ο καθένας παίρνει τη θέση του στο τραπέζι, ενώ μοιράζονται χαρτάκια με νούμερα ανά οικογένεια, προκειμένου να χορέψουν όλοι με τη σειρά τους και να μην δημιουργηθούν παρεξηγήσεις.
Το γλέντι συνεχίζεται μέχρι το πρωί». _

4. ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΤΗΣ ΧΕΝΝΑΣ(ΚΝΑΣ)

ΕΞΙ ΜΗΝΩΝ ΧΕΝΝΑ
ALTI AYLIK KINASI

Λίγα λόγια

Αντίστοιχα με την περιτομή που γίνεται στα αγόρια, η τελετή της Χέννας εξυμνεί τη γέννηση του κοριτσιού και την μετέπειτα ανατροφή της ως γυναίκα. Η Χέννα είναι μια χρωστική ουσία που παράγεται από το φυτό λαουσονία.

4. 1.Οι προετοιμασίες και ο στολισμός του κρεβατιού

«Στα κορίτσια κάνουμε Χέννα ακριβώς την ημέρα που γίνονται έξι μηνών. Οι γονείς του κοριτσιού αγοράζουν τη νυφική (βαπτιστική) φορεσιά, και μία μέρα πριν την τελετή ετοιμάζουν το φαγητό που θα σερβίρουν στο γλέντι. Στολίζουν επίσης το κρεβάτι με λουλούδια και κεντήματα, σαν αρχοντικό.

4.2. Η χέννα

Οι συγγενείς και οι φίλοι συγκεντρώνονται στο σπίτι. Τα όργανα παίζουν μουσική και οι γυναίκες στήνουν το χορό. Έπειτα , στρώνουμε χαλί και σε αυτό τοποθετούμε δύο μαξιλάρια με κόκκινο σατέν και άσπρη μαξιλαροθήκη με δαντέλα. Εκεί ξαπλώνει το κορίτσι ντυμένο με τη φορεσιά του και ένα κόκκινο μαντήλι στο πρόσωπο. Μία γυναίκα, ειδική στην τέχνη, βάζει χέννα πρώτα στα χέρια και έπειτα στα πόδια του κοριτσιού. Πιο συγκεκριμένα απλώνει τη χέννα και σκεπάζει το χέρι ή το πόδι του παιδιού με ένα μαντήλι μέχρι να στεγνώσει.
(Η κόκκινη Χέννα που χρησιμοποιούμε προέρχεται από το Άγιο Φως στα Ιεροσόλυμα.) Ύστερα οι γυναίκες τραγουδούν με τα όργανα παραδοσιακά τραγούδια :

Vurun gelinin kınasın
Görsün annası aglasın…

Βάλε τη χέννα στη νύφη
Να το δει η μάνα και να κλάψει…..
Στη συνέχεια στρώνουμε τα τραπέζια και αρχίζει το γλέντι».

5. ΠΡΟΞΕΝΙΟ
DÜNÜRLÜK

5.1. H πρόταση γάμου και η γνωριμία των οικογενειών

Οι γονείς του άντρα στέλνουν κάποιο συγγενικό πρόσωπο στο σπίτι της κοπέλας με σκοπό να ‘ζητήσει το χέρι’ της εκ μέρους του άντρα. Οι γονείς της κοπέλας καλούν στενούς συγγενείς και ο καθένας εκφράζει την άποψή του για τον μέλλοντα γαμπρό. Μέρος στη συζήτηση, βέβαια, παίρνει και η κοπέλα, της οποίας η άποψη λαμβάνεται υπ’ όψιν. Μόλις και η κοπέλα πει το ‘ναι’, η μητέρα της στέλνει μία μεγάλη σε ηλικία γυναίκα συγγενή στο σπίτι του μέλλοντα γαμπρού και καλεί τους γονείς και συγγενείς του στο σπίτι για να ξεκινήσει το προξενιό.
«Την επόμενη μέρα οι γονείς και τα αδέρφια του γαμπρού, εκτός από τον ίδιο, έρχονται στο σπίτι μας , για να γνωριστούμε και να συζητήσουμε. Η κόρη μου σαν μέλλουσα νύφη πρώτα σερβίρει καφέδες και έπειτα μπαίνει στο δωμάτιό της παρέα με μια φίλη της, η οποία μπαινοβγαίνει για να ακούσει τι συζητάμε εμείς και να τα μεταφέρει στη νύφη. Εν τω μεταξύ εμείς με τους συμπέθερους , πίνοντας το καφεδάκι μας, κανονίζουμε το προξενιό, τον αρραβώνα, τα ψώνια».

5.2.Τα ψώνια και οι προετοιμασίες για το προξενιό

Μέσα σε μία εβδομάδα, η νύφη και ο γαμπρός με τους γονείς και τους συγγενείς τους πηγαίνουν βόλτα στα μαγαζιά για να διαλέξουν τις βέρες και να κάνουν τα απαραίτητα ψώνια. Η μητέρα του γαμπρού αγοράζει τα ρούχα και τα χρυσαφικά της νύφης, ενώ η μητέρα της νύφης πληρώνει τα ρούχα του γαμπρού.
«Ύστερα, έρχονται στο σπίτι μας οι συμπέθεροι, πίνουμε καφέ και κανονίζουμε πια το ‘μεγάλο’ προξενιό. Εγώ σαν πεθερά κάνω το καθήκον μου, ψωνίζω τα ποτά και τα φαγητά για το γλέντι του αρραβώνα. Εάν συμφωνήσουμε τα παίρνουμε όλα μισά- μισά με τους γονείς του γαμπρού. Αγοράζουμε όμως ξεχωριστά -ο καθένας όπως επιθυμεί- γλυκά, κάλτσες και μαντήλια που θα μοιραστούν μετά το προξενιό.
Ξεκινούμε τις προετοιμασίες για το προξενιό. Καθαρίζουμε και στολίζουμε το σπίτι, αδειάζουμε το σαλόνι από τα έπιπλα και στήνουμε τα χαλιά για να κάθονται οι καλεσμένοι άνετα. Οι ίδιες ετοιμασίες γίνονται και στο σπίτι του γαμπρού.
Όταν πλησιάζει η ώρα για το προξενιό, κατά τις 7 το απόγευμα συνήθως ,μαζεύονται σιγά-σιγά οι συγγενείς και οι φίλοι στο σπίτι της νύφης. Οι κοπέλες κερνούν τον κόσμο καφέ και πορτοκαλάδα. Στο μεταξύ κάποιος συγγενής ή φίλος παίρνει το ρόλο του πατέρα της νύφης και κάποιος του πατέρα του γαμπρού (μπορεί να είναι οποιοδήποτε συγγενικό ή φιλικό πρόσωπο είτε από την πλευρά της κοπέλας είτε του άντρα. Πολλές φορές ο ένας από τους δύο φοράει τη παραδοσιακή στολή του Χότζα ή άλλη.) Κατά τις 8 ή ώρα έρχεται και ο γαμπρός με τους γονείς του, συγγενείς και φίλους στο σπίτι της νύφης».

5.3.Οι διαπραγματεύσεις για την προίκα

« Ο πατέρας της κοπέλας κάθεται με τους άντρες σε μία γωνία του δωματίου έτσι ώστε να τον βλέπουν όλοι. Έπειτα ρωτάει τον πραγματικό πατέρα του γαμπρού αν ήρθε η ώρα να αρχίσει το προξενιό. Όταν όλοι είναι έτοιμοι, καλεί το άτομο που παριστάνει τον πατέρα του γαμπρού για να διαπραγματευτούν. Το ζευγάρι αποσύρεται σε κάποιο άλλο δωμάτιο με φίλους.
Ο πατέρας του γαμπρού χτυπάει δυνατά την πόρτα και ρωτάει αν μπορεί να περάσει. Ο πατέρας της νύφης απαντά καταφατικά. Έρχονται και 2 φίλοι ή συγγενείς και παίρνουν το ρόλο των γραμματέων. Ο πατέρας του γαμπρού λέει : ‘Ο γιος μου αγαπάει την κόρη σου, ας γίνει το προξενιό’. Ο πατέρας της νύφης αρνείται και τον διώχνει. Αυτός βγαίνει έξω και ξαναχτυπάει δυνατά την πόρτα. Του επιτρέπεται η είσοδος και έτσι ξαναλέει : ‘ Ο γιος μου αγαπάει την κόρη σου, ας γίνει το προξενιό.’ Για δεύτερη φορά ο πατέρας της νύφης δε συμφωνεί και τον διώχνει. Την τρίτη φορά ο πατέρας του γαμπρού ξαναχτυπάει δυνατά την πόρτα και γίνεται δεκτός. Τότε λέει : ‘Ζήτα μου ό,τι θες. Έχω να σου δώσω.’ Ο πατέρας της νύφης απαντάει : ‘Θέλω τόσα χρυσαφικά και ρούχα…αλλά αν δε θέλεις μη δώσεις τόσα, αρκεί να αγαπιούνται τα παιδιά μας.’ Εκεί επεμβαίνουν οι γραμματείς και αρχίζουν για καλαμπούρι να χτυπούν τον πατέρα της νύφης και τον προτρέπουν να μην λυπάται, να ζητήσει όσα αξίζει το κορίτσι. Για αρκετή ώρα χτυπούν ο ένας τον άλλον, για καλαμπούρι πάντα, μέχρι που τελικά συμφωνούν. Όταν γίνει αυτό, δίνουν τα χέρια και κρατιούνται σφιχτά για αρκετή ώρα λέγοντας ‘συμφωνώ’ και συνεχίζουν να αστειεύονται με λόγια ή ελαφρά χτυπήματα για να διασκεδάσει ο κόσμος. Ο πατέρας της κοπέλας φωνάζει : ‘Δώσαμε το λόγο, όλα εντάξει, αρραβωνιάζω τα παιδιά’!

5.4.Οι ευχές για το ζευγάρι και το κέρασμα των καλεσμένων

Τα ξαδέρφια και οι φίλοι του ζευγαριού πηγαίνουν στο δωμάτιο και συμβουλεύουν τη νύφη και το γαμπρό για το τι πρέπει να κάνουν, ποιον θα φιλήσουν και ύστερα τους οδηγούν στο δωμάτιο όπου είναι συγκεντρωμένοι οι συγγενείς και οι φίλοι. Αφού φιλήσουν πρώτα το χέρι του πατέρα του γαμπρού, φιλούν το χέρι σε όλους τους μεγαλύτερους και ταυτόχρονα παίρνουν ευχές και χρήματα.
Έπειτα, τρεις-τέσσερις γυναίκες από την οικογένεια της νύφης και του γαμπρού μοιράζουν κάλτσες και γλυκά στους άντρες, μαντήλια ,καλσόν και γλυκά στις γυναίκες._

5.5.ΑΡΡΑΒΩΝΑΣ
NİŞAN

Λίγα Λόγια

Ο αρραβώνας είναι η πρώτη ουσιαστική δέσμευση του ζευγαριού. Μέσα από αυτήν ο άντρας και η γυναίκα ενώνονται και βρίσκουν την ευκαιρία να γνωριστούν καλύτερα και να προετοιμαστούν για το γάμο και την υπόλοιπη ζωή τους μαζί. Ο αρραβώνας μπορεί να τελεστεί αμέσως μετά το προξενιό ή κάποια άλλη μέρα, όπως συμφωνήσουν και αποφασίσουν η οικογένεια και το ζευγάρι.

5.6. Οι προετοιμασίες και οι βέρες

Το ζευγάρι υποδέχεται τους συγγενείς και φίλους στο σπίτι της νύφης ή του γαμπρού. Ετοιμάζουν τα τραπέζια και αρχίζουν το χορό-κυρίως οι γυναίκες- με όργανα ή με το κασετόφωνο. Κάποιος από τους συγγενείς πηγαίνει να παραλάβει την τούρτα. Χορεύουν για λίγη ώρα ακόμη. Κάποιος τοποθετεί την τούρτα στο τραπέζι μαζί με μία σαμπάνια και δύο ποτήρια, καθώς και λουλούδια. Όταν όλα είναι έτοιμα, η νύφη και ο γαμπρός στέκονται πίσω από το τραπέζι. Υπάρχουν δύο μάρτυρες, ένας φίλος του γαμπρού και μία φίλη της νύφης. Στα δεξιά πάντα στέκεται ο γαμπρός. Αν έχει αδερφή ή νύφη στέκεται και αυτή στη μέση μπροστά στο ζευγάρι. Ο φίλος του γαμπρού και η φίλη της νύφης βάζουν ταυτόχρονα τις βέρες στο ζευγάρι, οι οποίες είναι δεμένες μαζί με ένα κόκκινο κορδόνι, και τους λένε συγχαρητήρια. Η αδερφή ή η φίλη της νύφης παίρνει ένα καινούργιο ψαλίδι και με αυτό ετοιμάζεται να κόψει το κορδόνι. Για να γίνει γάμος πρέπει να το κόψει, να γίνουν δηλαδή κουμπάροι. Προσπαθεί να το κόψει και δήθεν δεν μπορεί με τη δικαιολογία ότι χρειάζεται χρήματα από το γαμπρό. Εκείνος προσποιείται πως δεν ακούει. Γίνεται το ίδιο για δεύτερη φορά και τότε ο γαμπρός λέει : «Όσα έχω στην τσέπη θα σου τα δώσω, συμφωνείς»; Η κοπέλα συμφωνεί «Βάλε το χέρι στην τσέπη». Ο γαμπρός της δίνει τα λεφτά, αυτή τα παίρνει και εύχεται στο ζευγάρι ‘να ζήσετε’ και κόβει το κορδόνι.

5.7. Η τούρτα

O γαμπρός και η νύφη κρατούν ένα καινούργιο μαχαίρι και χαράζουν την τούρτα. Κόβουν ένα κομματάκι και πρώτα η νύφη κάνει πως ταΐζει τον γαμπρό με ένα κουταλάκι. Γίνεται ένα παιχνίδι και δεν του δίνει αμέσως τη μπουκιά, το ίδιο κάνει και ο γαμπρός. Ύστερα ο γαμπρός ανοίγει τη σαμπάνια και τη ρίχνει στα ποτήρια, τα οποία πρέπει να είναι επίσης καινούργια ή από τον πρώτο γάμο μιας φίλης ή συγγενούς. (Αν είναι από δεύτερο γάμο δεν κάνει να χρησιμοποιηθούν, γιατί είναι Nikah (προξενιό με τον μουφτή). Πίνουν τη σαμπάνια με τα χέρια σταυρωτά.

5.8. Το «ασήμωμα» του ζευγαριού και το γλέντι

Η πεθερά της νύφης κρεμάει στο ζευγάρι χρυσαφικά ή δίνει χρήματα. Ο πεθερός δίνει αλυσίδα στον γαμπρό του και η πεθερά , ρολόι. Μετά όλοι οι παρευρισκόμενοι δίνουν λεφτά και χρυσαφικά στο ζευγάρι.
Ύστερα αρχίζει το γλέντι. Η νύφη και ο γαμπρός χορεύουν έναν αργό χορό και ακολουθούν και οι υπόλοιποι. συνήθως οι μεγαλύτεροι σε ηλικία αποχωρούν σε άλλο δωμάτιο και πίνουν καφέ, ενώ η νεολαία συνεχίζει το γλέντι.

Ο ΓΑΜΟΣ
DÜGÜN

Λίγα λόγια…

Ο γάμος , σύμφωνα με τον Ιερό Μουσουλμανικό Νόμο, είναι μια ιερή σύμβαση ή συμφωνία μεταξύ του άντρα και της γυναίκας που γίνονται σύζυγοι. Στο Κοράνι αναφέρεται ως ιερή υπόσχεση.

5.9, Η άδεια γάμου

Το ζευγάρι πηγαίνει στο Χότζα, ο οποίος διαβάζει άρθρα από το Κοράνιο και τα συμφωνηθέντα και δίνει άδεια γάμου (ιζιναμέ). Η άδεια μεταφράζεται στα ελληνικά και έπειτα επικυρώνεται από τον Μουφτή. Δεν υπάρχει η έννοια της προίκας, αντίθετα η πλευρά του γαμπρού δίνει ως δωρεά στη νύφη τα νυφικά, άλλα είδη ενδυμασίας και κοσμήματα (νιχκιά). Επίσης, αναλαμβάνει την υποχρέωση να καταβάλλει στη νύφη ορισμένη περιουσία ή χρήματα, ανάλογα με την οικονομικά του κατάσταση σε περίπτωση διαζυγίου ή θανάτου του. Τα αντικείμενα αυτά (συμφωνηθέντα) αναγράφονται στην άδεια γάμου, γίνονται κτήμα της συζύγου και ο σύζυγος δεν μπορεί να τα πάρει πίσω. Ο γάμος επικυρώνεται στο δημαρχείο. Η θρησκευτική τελετή γίνεται συνήθως στην Κομοτηνή και πρέπει ο γάμος να επικυρωθεί από παπά.

5.10. Η πρόσκληση

Πριν το γάμο, οι δύο οικογένειες απευθύνονται σε μία γυναίκα μεγάλης ηλικίας (okuyuçu –οκουγιουτσού), με σκοπό να την στείλουν να ανακοινώσει σε συγγενείς, φίλους και γείτονες το γεγονός. Οι γυναίκες που συνήθως αναλαμβάνουν αυτή τη δουλειά έχουν χαμηλό εισόδημα ή είναι χήρες και γι αυτό το λόγο παίρνουν και κάποια χρήματα ως βοήθεια ή ανταμοιβή.

5.11.Το τριήμερο γλέντι

Μετά το γάμο ακολουθεί τριήμερο γλέντι, που είναι και η τυπική ολοκλήρωσή του. Συνήθως γίνεται Παρασκευή- Σάββατο- Κυριακή.
Την πρώτη ημέρα γίνεται ο «χορός των γυναικών». Το απόγευμα η νύφη καλεί τις φίλες της από την κοινότητα και χορεύουν μόνες τους. (Οι άντρες μπορεί να παρευρίσκονται, αλλά η παρουσία τους είναι περιφερική). Έπειτα η νύφη βάφεται με χέννα στα χέρια και τα πόδια και τα αφήνει τυλιγμένα μέχρι την επόμενη ημέρα. Ύστερα , παίρνει δώρα , κυρίως χρυσαφικά. Η επόμενη μέρα είναι αυτή κατά την οποία γίνεται και η μεγαλύτερη γιορτή, αφού είναι καλεσμένη σχεδόν όλη η κοινότητα. Ξεκινούν με χορό, κυρίως των γυναικών, οι οποίες έχουν τα χέρια τους βαμμένα με χέννα. Έπειτα σφάζουν μοσχάρι ή κοτόπουλο, ανάλογα με τα οικονομικά τους και ακολουθεί τραπέζι. Κατά τη διάρκεια του γλεντιού το ζευγάρι αποχωρεί και επανέρχεται ύστερα από λίγο. Οι νέοι της κοινότητας, κυρίως οι ανύπαντρες κοπέλες, τους υποδέχονται με αναμμένα κεριά. Μετέπειτα γίνεται το ασήμωμα του ζευγαριού (ασκ) και συνεχίζεται το γλέντι. Η γυναίκα, η οποία κάλεσε τον κόσμο στο γάμο και είναι χήρα, γυρίζει στα τραπέζια με ένα δοχείο, στο οποίο υπάρχει η χέννα, και με τρία κεριά. Οι καλεσμένοι βάζουν λεφτά στο δοχείο και ύστερα η νύφη αποφασίζει αν θα τα κρατήσει η ίδια ή θα τα δώσει στη χήρα. Από τη μέρα αυτή και μετά η νύφη πηγαίνει στο σπίτι του γαμπρού.
Την τελευταία ημέρα γίνεται το «ξύρισμα του γαμπρού». Μαζεύονται όλοι οι φίλοι του γαμπρού, κάθονται στο τραπέζι, ξυρίζουν το γαμπρό και ύστερα το γιορτάζουν με μουσική. Σε ένα κέντημα βάζουν λεφτά και κρεμούν διάφορα αντικείμενα, για να πάει καλά ο γάμος. Κάποιες φορές φωνάζουν και δυο-τρεις ψάλτες για να διαβάσουν αποσπάσματα από το Κοράνι.

6. Η ΚΗΔΕΙΑ
CENAZE

Εάν κάποιος πεθάνει στην Αθήνα, πρώτα έρχεται το ασθενοφόρο και μεταφέρεται στο νοσοκομείο. Αν η οικογένεια του νεκρού είναι φτωχή γίνεται έρανος –κάποια γυναίκα ή ένας σύλλογος- συγκεντρώνει χρήματα, τα οποί παραδίδονται στην χήρα ή τον χήρο για βοήθεια. οι συγγενείς ή κάποιος από το σύλλογο παραγγέλνουν το φέρετρο. Πληρώνεται το γραφείο τελετών για να το φέρει στο σπίτι. Έπειτα, νοικιάζουν πούλμαν. Αν ο νεκρός είναι άντρας, δίπλα του κάθονται μόνο άντρες, ενώ αν είναι γυναίκα μόνο γυναίκες. Οι υπόλοιποι κάθονται σε άλλα δωμάτια ή έξω. Κάποιο συγγενικό πρόσωπο παίρνει τηλέφωνο στο χωριό και ειδοποιεί για την κηδεία, ώστε να ετοιμάσουν το σπίτι.
Το πρωί καταφθάνει το πούλμαν, στο οποίο βάζουν το νεκρό. Όποιος επιθυμεί να πάει στο χωριό για την κηδεία ανεβαίνει στο πούλμαν και προτού ξεκινήσουν ο Χότζας κάνει μια προσευχή για το νεκρό.
Εν τω μεταξύ στο χωριό κατά τις 5 ή ώρα το πρωί βγαίνει ο Χότζας στο μιναρέ και ανακοινώνει την κηδεία σε όλο το χωριό. Λίγο αργότερα, φτάνει το πούλμαν. Συγγενείς και φίλοι πηγαίνουν να ψωνίσουν kefinik (σάβανο) για το νεκρό. Το φέρετρο μεταφέρεται στο σπίτι. Αν η αποθανούσα είναι γυναίκα έρχεται γυναίκα Χότζας, ενώ αν ο αποθανών είναι άντρας έρχεται άντρας Χότζας. Ετοιμάζουν το νεκρό, ο οποίος πλένεται και μπαίνει ανάμεσα στα δάχτυλά του βαμβάκι. Πριν ο νεκρός πάει στο νεκροταφείο γίνεται μια τελευταία προσευχή στην οποία ο Χότζας ρωτάει τους παρευρισκομένους τι γνώμη είχαν για το νεκρό και αυτοί απαντούν καλά.
Μετά τη μεσημεριανή προσευχή, οι άντρες και οι γυναίκες φορούν μαντήλι στο κεφάλι. Στο νεκροταφείο πηγαίνουν μόνο οι άντρες. Τέσσερις από αυτούς κουβαλούν το φέρετρο. Ο Χότζας λέει την προσευχή και γίνεται η ταφή του νεκρού. Το πόσο βαθιά θα θαφτεί κάποιος εξαρτάται από το φύλο του. Το βάθος για τις γυναίκες είναι μέχρι το στήθος, ενώ για τους άντρες μέχρι τη μέση, καθώς θεωρείται πως οι γυναίκες έχουν περισσότερες αμαρτίες από τους άντρες. Ο νεκρός θάβεται σε επικλινή θέση, γυμνός και σκεπασμένος με ξύλα , καθώς δεν χρησιμοποιούν το φέρετρο. Χώμα ρίχνει ο κάθε παρευρισκόμενος με τη σειρά του, γιατί θεωρείται πως όσο ρίχνει κάποιος χώμα, δοξάζει το Θεό και τους νεκρούς του.
Μετά την κηδεία ο κόσμος μαζεύεται στο σπίτι του νεκρού. Ανάβουν φωτιά στην αυλή και πατάνε σε αυτήν για να καθαρίσουν τα παπούτσια τους. Επίσης πλένονται και πηγαίνουν στο μπάνιο για να εξαγνιστούν (Aptez). Ύστερα πίνουν καφέ και τρώνε τσουρέκι.
Την Τρίτη και την έβδομη ημέρα μετά την κηδεία φτιάχνουν τσουρέκι και το μοιράζουν για ‘συγχώριο’. Στις σαράντα ημέρες μετά την ταφή γίνεται το mevlit. Αν ο νεκρός είναι άντρας συμμετέχουν μόνο οι άντρες και αν είναι γυναίκα , μόνο γυναίκες. Ο Χότζας διαβάζει προσευχή και έπειτα στρώνουν τραπέζι για φαγητό

Η ιατροδικαστική επιστήμη έχει προχωρήσει πολύ τις τελευταίες δεκαετίες. Πλέον χρησιμοποιούνται όλες οι πιθανές αποδείξεις από τον τόπο του εγκλήματος, ενώ για την εξιχνίαση του εγκλήματος ή του θανάτου επιστρατεύονται όλα τα τελευταία επιτεύγματα της τεχνολογίας, ώστε ορισμένες μέθοδοι να μην απέχουν πολύ από την επιστημονική φαντασία, π.χ. η ικανότητα ανάκτησης dna από απειροελάχιστο βιολογικό υλικό, ή η λουμινόλη, ουσία που μπορεί να φανερώσει ίχνη αίματος ακόμα και μετά από χρόνια σε φαινομενικά καθαρισμένα υλικά. Η ιατροδικαστική εντομολογία είναι κλάδος της ιατροδικαστικής επιστήμης που ασχολείται με τη μελέτη των εντόμων που βρίσκονται στον τόπο του εγκλήματος ή του θανάτου για την εύρεση απαντήσεων. Ένα πτώμα είναι ουσιαστικά ένα τεράστιο σακί κρέας εκτεθημένο στο περιβάλλον, δηλαδή μια πολύ συγκεντρωμένη ποσότητα θρεπτικής τροφής, που δεν πρόκειται να μείνει ανεκμετάλλευτη για καιρό. Οι μύγες (τάξη δίπτερα) είναι από τα πλέον γνωστά και πλατιά χρησιμοποιούμενα έντομα στην ιατροδικαστική, αλλά κι άλλα έντομα, όπως σκαθάρια (κολεόπτερα), ακάρεα κι άλλα αρθρόποδα, μπορεί ν’αποικήσουν ένα πτώμα. Διάφορα έντομα αποικίζουν το πτώμα σε διαφορετικές φάσεις της αποσύνθεσης, και με τη μελέτη των ειδών που βρίσκονται, καθώς και του σταδίου ανάπτυξής τους, η οποία είναι γνωστή και ποικίλει προβλέψιμα ανάλογα με τη θερμοκρασία, μπορεί να υπολογιστεί ο χρόνος που πέρασε μετά το θάνατο, αλλά όχι μόνο. Αν και τα έντομα χρησιμοποιούνται κυρίως για τον υπολογισμό του χρόνου του θανάτου, μπορούν ν’αποκαλύψουν κι άλλες λεπτομέρειες, όπως τον τόπο του θανάτου, το αν μεταφέρθηκε το πτώμα, πιθανές παθήσεις πριν πεθάνει, την παρουσία αλκοόλ ή ναρκωτικών στο πτώμα σε περίπτωση που έχει αποσυντεθεί υπερβολικά κλπ. Οι παρακάτω περιπτώσεις, που δημοσιεύθηκαν στο Περιοδικό Ιατροδικαστικών Επιστημών το 1998, καταδεικνύουν τους πολλούς τρόπους με τους οποίους μπορούν να βοηθήσουν τα έντομα τους ιατροδικαστές. Οι περιπτώσεις δημοσιεύθηκαν από τον Mark Beneck, ιατροδικαστικό εντομολόγο που εργαζόταν στο Ινστιτού Ιατροδικαστικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο στην Κολονία της Γερμανίας. Οι αναλύσεις γίνονταν στο εργαστήριο του ινστιτούτου, ενώ τα καιρικά δεδομένα δίνονταν από γειτονικό μεταιωρολογικό σταθμό που ενημερωνόταν κάθε 30 λεπτά. Διάβαζα το άρθρο αργά το βράδυ, μόνος, σε απόλυτο σκοτάδι και χωρίς κανένα θόρυβο.

Περίπτωση 1. Το μυστήριο των σκουληκιών και των μυγών στα διαμερίσματα

Στις 6 Νοεμβρίου του 1995, σε ένα διαμέρισμα στον τρίτο όροφο μιας πολυκατοικίας στην Κολονία, βρέθηκε το πτώμα μιας ηλικιωμένης γυναίκας. Το πτώμα ήταν δισχρωμιωμένο και το δέρμα είχε αποκολληθεί εν μέρει από τη σήψη. Οι αστυνομικοί παρατήρησαν ότι υπήρχαν πολλές ενήλικες μύγες, αλλά δεν παρατήρησαν πολλές προνύμφες. Δύο μέρες μετά, το διαμέρισμα ψεκάστηκε με πύρεθρο (εντομοκτόνο), το σπίτι ανακαινίστηκε, οι τοίχοι ξαναβάφτηκαν και όλες οι μοκέτες αφαιρέθηκαν. Μετά το σπίτι έμεινε άδειο. Στο τέλος του Φλεβάρη του 1996, μια κάτοικος της πολυκατοικίας ανέφερε ότοι στο διαμέρισμά της, αλλά και σε ένα γειτονικό, εμφανίζονταν προνύμφες μύγας για τους τελευταίους τρεις μήνες. Ανέφερε ότι οι προνύμφες χώνονταν κάτω από μια γυψοσανίδα που χώριζε το μπάνιο, και μαζεύονταν σ’ένα χαλάκι κοντά στο μπαλκόνι. Επίσης, αυτός που φρόντιζε την ηλικιωμένη μάζευε περίπου 10 νεκρές πράσινες μύγες κα΄θε βδομάδα από το διαμέρισμα. Στις 22 Φεβρουαρίου του 1996, τα διαμερίσματα διερευνήθηκαν. Ήταν σε καλή κατάσταση καθαριότητας, αλλά στο διαμέρισμα κάτω απ’το άδειο με το πτώμα βρέθηκαν κάτω απ’το χαλί δίπλα στο μπαλκόνι 5 κουκούλια κι 6 μαυρισμένες προνύμφες που σταμάτησαν να τρέφονται κι ετοιμαζόταν να μεταμορφωθούν της πρασινόμυγας Callifora vomitoria. Στο διαμέρισμα όπου βρέθηκε το πτώμα, βρέθηκαν στο υπνοδωμάτιο και στο μπάνιο τρεις νεκρές και μία αδύναμη μεταλλική πράσινη πρασινόμυγα Lucilia Caesar 7 χιλιοστών, 4 κουκούλια Callifora spec. πίσω από μη μετακινούμενα σοβατεπί, και 4 αδύναμες ενήλικες Lucilia Caesar σε ρωγμές του τσιμέντου στο μπαλκόνι. Νεκρές ενήλικες μύγες, αλά όχι άλλα αρθρόποδα, βρίσκονταν αραιά μέχρι τα τέλη του Ιουνίου του 1996.
Η ύπαρξη ενήλικων μυγών παρά την απολύμανση εξηγείται από την απότομη πτώση της θερμοκρασίας 6 μέρες πριν, η οποία κορυφώθηκε τη μέρα πριν την εύρεση του πτώματος. Οι ενήλικες μύγες ίσως άρχισαν να γεννούν αυγά το Σεπτέμβριο, αλλά λίγες προνύμφες αναπτύχθηκαν, εξαιτίας της πτώσεις των θερμοκρασιών. Με την απότομη ψύξη, οι υπόλοιπες προνύμφες άρχισαν να φεύγουν απ’το πτώμα, ψάχνοντας σημείο για να πέσουν σε χειμερινή διάπαυση, έτσι το φάρμακο δε σκότωσε τις κρυμμένες και αδρανοποιημένες προνύμφες. Μετά την ανακαίνηση εκείνος που φρόντιζε το πτώμα διατηρούσε τη θερμοκρασία του διαμερίσματος στους 14 βαθμούς Κελσίου, θερμοκρασία που επιτρέπει τη μεταμόρφωση, αλλά όχι την κανονική πτήση. Οι μύγες που μεταφέρθηκαν στο εργαστήριο στους 22 βαθμούς πέταξαν κανονικά. Είναι σίγουρο ότι οι μύγες προήλθαν από το πτώμα, επειδή δε βρέθηκε κανένα άλλο πτώμα ή σκελετός κοντά, ούτε στις υδρορροές, κι επίσης οι μύγες βρέθηκαν στη βορεινή πλευρά, εκεί που πέθανε η γυναίκα, κι όχι στη νότια, που ήταν και πιο ζεστή και ηλιόλουστη. Οι μύγες αναπτύχθηκαν κανονικά μέχρι την ενηλικίωση, αλλά χωρίς καθόλου τροφή, σε διάστημα 6 ή 8 μηνών, γι’αυτό τα ενήλικα άτομα είχαν ζαρωμένη κοιλιά και μόνο το 60% του κανονικού τους μήκους. Αν είχαν τροφή, θα είχαν μεγαλύτερο μέγεθος, ακόμα και σε χαμηλές θερμοκρασίες.

Περίπτωση 2. Μύγες του τυριού σε ηρωινομανή

Μια 38χρονη γνωστή ηρωινομανής αυτοκτόνησε στα τέλη του Νοεμβρίου του 1995 βάζοντας το λαιμό της κάτω απ’τους τροχούς ενός κινούμενου τρένου. Το πτώμα βρέθηκε κάτω από φυλλώματα σε θάμνους δίπλα στις σιδηροδρομικές γραμμές που περνούσαν μέσα από την πόλη. Τα μαλακά μέρη είχαν μετατραπεί σε λιπώδη πολτό, και τα όργανα της κοιλιακής χώρας και του στήθους είχαν αποδομηθεί εντελώς. Λίγος αποσυντεθημένος ιστός βρέθηκε κολλημένος στη λεκάνη και στα άκρα. Δίπλα στο σκελετοποιημένο κρανίο βρέθηκε ένα κομμάτι μαλλιά 35χ20 εκατοστών. Το πτώμα φορούσε τζιν που ήταν σε καλή κατάσταση. Αρχικά υπολογίστηκε ότι πέθανε πριν 2-3 μήνες.
Στο χώρο της νεκροψίας, μέσα στον αποσυντεθημένο πολτό, αλλά και πάνω στα οστά, βρέθηκαν μάζες κίτρινων προνυμφών πυοφιλοειδούς μύγας 8 χιλ. οι οποίες πηδούσαν ως και 50 εκ. σε ύψος και 10 εκ. οριζοντίως για πάνω από 5 ώρες στους 17 βαθμούς. Πάνω σε αποξηραμένα με΄ρη δέρματος, βρέθηκε μια στρώση κίτρινων αυγών, τα ίδια αυγά βρέθηκαν και στα μαλλιά. Επειδή το δωμάτιο αναπαραγωγής δηλητηριάστηκε στο διάστημα που εξέτρεφαν τις μύγες, η ταυτοποίηση του είδους έγινε από τα μέρη μιας ενήλικης μύγας, και το είδος ήταν η Pyophila casei. Η P. casei είναι κοινός αποικιστής εκτεθημένων πτωμάτων 3-6 μήνες μετά το θάνατο, δηλαδή στην Τρίτη από τις 8 φάσεις διαδοχής εντόμων. Επειδή κάθε θηλυκή P. casei γεννά 200 αυγά, συμπεράστηκε ότι στο πτώμα εκκολάφθηκαν μια ή και δύο γενιές. Υπό καλές συνθήκες, τα αυγά της πυόφιλης μύγας φτάνουν στην ενηλικίωση στις 11-19 ημέρες, κι έτσι μαζί με τα μεταιωρολογικά δεδομένα, υπολογίστηκε το μεταθανάτιο διάστημα κατά την έναρξη της τρίτης διαδοχής στις 90 ημέρες. Σ’αυτό προστέθηκαν κι άλλες 22-38 ημέρες για το διάστημα πριν, δηλαδή είχαν περάσει 112-128 ημέρες μετά το θάνατό της. Αργότερα βρέθηκε ότι η γυναίκα είχε χαθεί πριν 4 μήνες. Στην περίπτωση αυτή, τα θραύσματα ενός μόνο εντόμου, μαζί με τα μεταιωρολογικά δεδομένα, αποκάλυψαν αξιόπιστα το χρόνο θανάτου. Η περίπτωση αυτή δείχνει επίσης ότι ο κύκλος της P. casei δεν επιταχύνεται με την ηρωίνη, όπως έχει βρεθεί σε άλλα αρθρόποδα, αλλά τα επίπεδα της ηρωίνης δε μπορούσαν να εξακριβωθούν, εξαιτίας του επιπέδου της αποσύνθεσης.
Επίσης κάτω από τα μαλλιά και στα ρούχα του πτώματος βρέθηκαν αρκετά σκαθάρια, τα οποία ωστόσο δεν είναι συγκεκριμένα για κάποια φάση της αποσύνθεσης. Βρέθηκαν δύο ενήλικα σκαθάρια της οικογένειας Staphylinidae. Ένας Oxytelops tetracarinatus, ο οποίος συχνά βρίσκεται σε περιττώματα και σαπισμένη φυτική ύλη και ένας Philonthus spec. ο οποίος δε βοηθά τον υπολογισμό του μεταθανάτιου χρόνου, αφού μπορεί να βρεθει΄οποτεδήποτε στο πτώμα, ακόμα και δυο χρόνια μετά την ταφή.
Επιπλέον βρέθηκαν τρία ενήλικα άτομα του γένους Atheta, το οποίο ζει σε ξερά πτώματα, αλλά και σε μύκητες και σάπια φύλλα, και προνύμφες και δύο ενήλικα του σκαθαριού τις οικογένειας Cleridae Necrobia rufipes. Μία από τις προνύμφες της νεκρόβιας θάφτηκε αμέσως σ’ένα κομμάτι γάζας, έγινε κουκούλι στους 17 βαθμούς, που είναι ένας βαθμός χαμηλότερα από το υποτιθέμενο κατώτατο όριο ανάπτυξης, και εκκολάφθηκε μετά από 54 ημέρες. Το κοκκινοπόδαρο σκαθάρι του ζαμπόν (Necrobia rufipes) είναι γνωστός όψιμος αποικιστής των πτωμάτων και τρέφεται με αποξηραμένα πτώματα, επίσης με μούμιες, ζαμπόν, και πιθανόν και με προνύμφες άλλων αρθροπόδων. Βρέθηκε επίσης μια νεκρή μύγα του γένους Fannia, αλλά κανένα σκαθάρι της οικογένειας Sylphidae. Αυτά δεν έχουνε διαγνωστική αξία, αλλα αναφέρθηκαν για χάρη της πληρότητας.

Η μύγα Pyophila casei, η πυόφιλος του τυριού, λέγεται έτσι, διότι συχνά αποικίζει τυριά. Αν και θα πιστεύαμε ότι κανείς δε θα έτρωγε το τυρί αν είχε γεμίσει σκουλήκια, στην πραγματικότητα υπάρχουν άνθρωποι που τρώνε τέτοιο σάπιο τυρί και το θεωρούν μεγάλη νοστιμιά. Το σαρδινιακό Casu Marsu (σάπιο τυρί), όπως και κάποιες παραδοσιακές αιγυπτιακές συνταγές χαλουμιού, είναι ουσιαστικά σάπια τυριά που περιέχουν τέτοιες προνύμφες που εκτινάσσονται προς όλες τις κατευθύνσεις.

Περίπτωση 3. Μέσα στο άδειο κεφάλι της υπήρχε μόνο μια μύγα

Στη σύλληψή του στις 8 Μαΐου του 1996, ένας άντρας είπε στην αστυνομία ότι η γυναίκα του ήταν νεκρή στο διαμέρισμά τους για 29 μέρες. Όταν τον ρώτησαν γιατί, απάντησε ότι δεν ανέφερε το θάνατο, γιατί φοβόταν μη χάσει το διαμέρισμα. Οι αστυνομικοί βρήκαν το πτώμα με μεγάλο πληθυσμό μυγών και προνυμφών και με σημάδια μουμιοποίησης. Το πτώμα ήταν σκεπασμένο με δύο κουβέρτες. Επειδή η μέση εξωτερική θερμοκρασία υπολογίστηκε στους 10,9 βαθμούς εκείνο το διάστημα, πιθανότατα η θέρμανση στο σπίτι ήταν αναμμένη, και οι θερμοκρασία του πτώματος υπολογίστηκε ότι ήταν σταθερά πα΄νω από 20 βαθμούς, από τη θερμογένεση των πολλών εντόμων και από το γεγονός ότι ήταν καλυμμένο με κουβέρτες. Κατά τη νεκροψία, βρέθηκαν πάνω στο πτώμα μάζες προνυμφών μύγας, περισσότερο στον κολπικό σωλήνα και τα μαλλιά, και αρκετές ακόμα βρέθηκαν στην ουροδόχο κύστη. Η ομάδα της νεκροψίας ωστόσο ξέπλυνε όλες τις προνύμφες προτού ειδοποιηθεί ο ιατροδικαστικός εντομολόγος. Το κεφάλι του πτώματος είχε μερικώς μουμιοποιηθεί, το δέρμα του προσώπου, οι μαλακοί ιστοί της κάτω γνάθου, τα μάτια, τα αυτιά και η γλώσσα έλειπαν, το στόμα ήταν εντελώς ανοιχτό, και το κρανίο ήταν άθικτο. Αφού αφαιρέθηκε το επάνω μέρος του κρανίου, βρέθηκε μία ενήλικη μύγα Protoformia terranovae μέσα στο κρανίο. Ο εγκέφαλος δεν υπήρχε. Βρέθηκαν επίσης μέσα στο κρανίο και προνύμφες. Είναι γνωστό ότι η Protoformia φτάνει στην ενηλικίωση από το αυγό σε 19-23 ημέρες στους 22 βαθμούς. Στην Κολονία, η P. terranovae θεωρείται το κοινότερο συνανθρωπικό είδος (σχετιζόμενο με ανθρώπους και ανθρώπινες δραστηριότητες), μετά την κοινή οικιακή μύγα (Musca domestica) και την κοινή πρασινόμυγα (Lucilia sericata).
Παρόλα αυτά, η θέση της μύγας ήταν παράδοξη, επιδή αφενός η P. terranovae κάνει το κουκούλι της πάνω στο υλικό όπου τρέφεται, εκτός κι αν είναι πολύ υγρό ή εκτίθεται σε έντονο φως, αν και υπάρχει η πιθανότητα η συγκεκριμένη μύγα να παγιδεύτηκε και να συνέχιζε την ανάπτυξή της εκεί, κι αφετέρου η μύγα αυτή επισκέπτεται τα πτώματα συνήθως ένα μήνα μετά το θάνατο, κι αυτή ήταν η πρώτη εύρεση P. terranovae σε πτώμα στην Κολονία από το συγκεκριμένο ινστιτούτο.

Περίπτωση 4. Η περίπτωση του σηψαιμικού αλκοολικού

Στις 14 Αυγούστου του 1996, ένας 46χρονος γνωστός αλκοολικός (80,5 κιλά) βρέθηκε νεκρός στο υπνοδωμάτιό του. Ήταν νεκρός για 5 μέρες. Η συγκέντρωση αλκοόλ στο αίμα υπολογίστηκε στα 1,6 μέρη στα 1.000. Ο άντρας είχε ιστορικό υπέρτασης. Το πτώμα βρισκόταν σε τυμπανιαία κατάσταση. Μάζες αυγών βρέθηκαν στα γένια του και στις τρίχες του εφηβαίου. Βρέθηκαν επίσης μικρές προνύμφες 2-3 χιλ κυρίως κάτω από κύστεις δέρματος που προκλήθηκαν από τα έρια της σήψης. Επειδή τα θηλυκά του είδους Lucilia Caesar ωοαπέθεταν στο χώρο της νεκροψίας, η εντομολογική ανάλυση επικεντρώθηκε σε δύο σκούρα κόκκινα κουκούλια 6 χιλ, που βρέθηκαν προσκολλημένα στην κοιλιά του πτώματος.
Οι προνύμφες επωάστηκαν στους 17-20 βαθμούς, και 14 μέρες μετά, στις 28/8/1996, εμφανίστηκαν δύο ενήλικες μύγες του είδους Muscina stabulans, μήκους 9 χιλ. Η M. stabulans ενηλικιώνεται σε 28 μέρες σε θερμοκρασία 16 βαθμών, οπότε θεωρήθηκε ότι ίσως έτρωγαν τον άνθρωπο όσο ήταν ζωντανός ή σε κωματώδη κατάσταση. Αν επρόκειτο όμως για μυίαση, θα αναμενόταν γρηγορότερη ανάπτυξη από τη θερμοκρασία του σώματος στους 37 βαθμούς κι από τη δραστηριότητα των μαζών των προνυμφών. Για να βρεθεί αν ο άντρας αρρώστησε βαριά πριν πεθάνει, οι προνύμφες συνθλίφθηκαν και διερευνήθηκαν για βακτήρια.
Το ερυθρό χρώμα των κουκουλιών, καθώς και τα ερυθρά στίγματα που άφησαν στο υγρό χαρτί που τοποθετήθηκαν, υποδήλωναν την παρουσία του βακτηρίου Serratia marcescens της οικογένειας Enterobacteriaceae. Αυτό το πανταχού παρόν βακτήριο, που παλαιότερα πιστευόταν ότι δεν είναι παθογόνο, είναι γνωστό ότι προκαλεί μολύνσεις σε πληγές και σηψαιμία σε άτομα με αδύναμο ανοσοποιητικό σύστημα, και είναι ανθεκτικό σε πολλά αντιβιωτικά. Για παράδειγμα στη Βρετανία μεταξύ του 1986 και του 1987, πέθαναν περίπου 93 άνθρωποι από S. marcescens. Πιθανολογείται έτσι ότι ο αλκοολικός έπαθε μια λοίμωξη από S. marscescens κι έπειτα έπεσε σε κώμα, γι’αυτό και κάποιες μύγες ήρθαν πριν το θάνατό του.

Περίπτωση 5. Ο τοξικομανής που τον πέταξαν οι φίλοι του έξω για να μην τους πιάσουν

Στις 21/8/1996, στις 7:05 πμ, κοντά σε δάσος μέσα στην Κολονία, βρέθηκε το πτώμα γνωστού 28χρονου τοξικομανούς. Είχε ύψος 1,72 μ, βάρος 69,1 κιλά, αίμα: όχι αλκοόλ, καφεΐνη 0,85 mg/l, διαζεπάμη 0,12 mg/l, νορδιαζεπάμη 0,03 mg/l, και ούρα: μορφίνη 4/8 mg/l, κωδεΐνη 0,16 mg/l. Η τοξικολογική ανάλυση υποδήλωσε ότι ο θάνατος επήλθε 3 ώρες μετά τη λήψη ηρωίνης. Το ντυμένο πτώμα κοιτόταν εκτεθημένο σ’ένα σημείο με γρασίδι, και η αστυνομία ανέφερε ότι δεν το είδε εκεί στις 10 μμ το προηγούμενο βράδυ. Η μέση εξωτερική θερμοκρασία ήταν 23,1 βαθμοί στις 20/8/96, και 20,3 βαθμούς στις 21/8/96. Στα βλέφαρα βρέθηκαν μάζες αυγών, τα οποία εκκολάφθηκαν. Από τα στοματικά μόρια, τους πρόσθιους αναπνευστικούς πόρους και τα πίσω μέρη των προνυμφών του τρίτου σταδίου, το είδος της μύγας ταυτοποιήθηκε ως Lucilia ampulacea, ένα από τα είδη του γένους Lucilia που σπάνια σχετίζεται και με ζωντανούς ανθρώπους στην Κολονία.
Η περίπτωση αυτή θεωρήθηκε ενδιαφέρουσα από τους ερευνητές για τρεις λόγους. Πρώτον, στην περίπτωση του φόνου ενός παιδιού της Βαϊμάρης, μίας από τις γνωστότερες μηνύσεις στη Γερμανία, ο συγγραφέας ρωτήθηκε αν τα δεδομένα από τα αρθρόποδα θα μπορούσαν να καταδείξουν αν δύο πτώματα τοποθετήθηκαν έξω δίπλα στο δάσος τη μέρα ή τη νύχτα. Η ιδέα ήταν ν’αναλυθούν οι αναπτυξιακές φάσεις των γενών Lucilia και Callifora, και αφού οι περισσότεροι ερευνητές αναφέρουν ότι η Callifora δεν ωοαποθέτει τη νύχτα, αυτό θα μπορούσε να υπολογιστεί συγκρίνοντας τα οψιμότερα στάδια της Lucilia με τα πρωιμότερα της Callifora. Ο ιατροδικαστικός εντομολόγος ωστόσο δε μπόρεσε να απαντήσει, επειδή οι προνύμφες είχαν απομακρυνθεί από το πτώμα, αποξηρανθεί σε χαρτοσακούλα και έπειτα πεταχτεί. Δεύτερον, η επίδραση των ναρκωτικών στα πτώματα και στα έντομα τώρα αρχίζει να διερευνάται και λίγα είναι ως τώρα γνωστά, οπότε η περίπτωση αυτή απλώς καταδεικνύει ότι η L. ampulacea δεν απωθείται από την ηρωίνη, η οποία σίγουρα υπήρχε στο πτώμα, αλλά ο υπολογισμός της ήταν αδύνατος. Τρίτον, η παρουσία μόνο πρώιμων σταδίων της μύγας, μαζί με δύο υποστατικές κηλίδες στο πτώμα (το αίμα στα πτώματα λιμνάζει στο χαμηλότερο σημείο, και μετά από ένα διάστημα μένει ΄μόνιμα εκεί, δηλώνοντας την αρχική θέση που βρέθηκε/τοποθετήθηκε, η εύρεσή του δίπλα σε μονοπάτι, και το γεγονός ότι την προηγούμενη μέρα δεν ήταν εκεί, υποδηλώνουν ότι ο άνθρωπος πέθανε μέσα σε σπίτι και αργότερα μεταφέρθηκε έξω. Δεν είναι σπάνιο ένας τοξικομανής να πεθάνει στην παρέα των φίλων του, οι οποίοι απλώς νομίζουν ότι κοιμάται ή είναι μαστουρωμένος, και μόλις διαπιστώσουν το θάνατο να πετάξουν το πτώμα κάπου έξω για ν’αποφύγουν τις πολλές ερωτήσεις και τις έρευνες.
Στο πτώμα βρέθηκαν επίσης 10 ισόποδα του είδους Porcellio scaber, ενός κοινού είδους στην Κολονία. Αν κι αυτό δεν έχει κάποια διαγνωστική σημασία, ο συγγραφέας το αναφέρει επειδή τα αρθρόποδα αυτά ζουν σε εξωτερικούς χώρους, οπότε αν τύχει ποτέ να βρεθεί πτώμα με τέτοια ισόποδα σε διαμέρισμα, αυτό θα δηλώνει ότι ο άνθρωπος πέθανε έξω και μεταφέρθηκε αργότερα.

Περίπτωση 6. Ο νεκρός που έμεινε στο μπαλκόνι για σχεδόν ένα μήνα

Στις 25 Σεπτεμβρίου του 1996, βρέθηκε το πτώμα ενός 66χρονου άντρα στο μπαλκόνι του σπιτιού του στον 8ο όροφο μιας πολυκατοικίας στην Κολονία. Όταν βρέθηκε, το ύψος του μετρήθηκε στο 1,59 μ και το βάρος του στα 46,5 κιλά, και τα επίπεδα αλκοόλ υπολογίστηκαν στα 1,07 μέρη στα 1.000 την ώρα του θανάτου του. Το πτώμα πιστευόταν ότι βρισκόταν εκέι για 25 μέρες, από τις 31 Αυγούστου του 1996, έως τις 25 Σεπτεμβρίου, οπότε βρέθηκε. Ο μαλακός ιστός του προσώπου, ο λαιμός και το δεξιό αυτί είχαν καταστραφεί από τις προνύμφες των μυγών, το δέρμα ήταν λιπαρό και χρώματος πρασινοκαφέ, και η κοιλιά ήταν πρησμένη. Πάνω στο πτώμα βρέθηκαν μάζες προνυμφών μύγας.
Μία μύγα που εκτράφηκε μέχρι την ενηλικίωση ταυτοποιήθηκε ως Parasarcophaga argyrostoma, γνωστή και με το συνώνυμο Sarcophaga argyrostoma. Στην Κολονία, το είδος είναι σπάνιο, ευρισκόμενο συνήθως σε σωρούς λάσπης, σε δοχεία τροφής στο ζωολογικό κήπο κλπ. Έως τώρα, δεν είχε βρεθεί σε πτώματα μέσα σε διαμερίσματα. Έως τώρα, δεν είχε αναγνωριστεί κάποια σχέση με το ύψος του διαμερίσματος και τον αποικισμό των πτωμάτων από διαφορετικά είδη μύγας. Γι’αυτό η P. argyrostama μπορεί να θεωρηθεί είδος που φανερώνει αν ένα πτώμα που βρίσκεται σε λιγο ή πολύ κλειστο περιβάλλον βρισκόταν προηγουμένως έξω, όπως σ’αυτήν την περίπτωση που βρέθηκε στο μπαλκόνι, δίπλα δηλαδή στο διαμέρισμα. Για μια πόλη σαν την Κολονία, με περιορισμένο αριθ΄μό ειδών, αυτές οι λεπτομέρειες παίζουν μεγάλο ρόλο.

Σας έφτιαξα τη διάθεση; Σας εύχομαι καλή συνέχεια στη μέρα σας.

Υγ. Η αρχική δημοσίευση είχε και φωτογραφίες των ευρημάτων. Αποθηκεύτηκε όμως στη wiki αυτήν χωρίς αυτές. Για παρόμοιες φωτογραφίες όμως, μπορείτε να επισκεφθείτε ιστοσελίδες όπως το liveleak ή το bestgore, όπου μπορείτε να δείτε φωτογραφίες και βίντεο από πτώματα σε διάφορες φάσεις αποσύνθεσεις και σε διάφορες περιβαλλοντικές συνθήκες.

Πριν μερικές εβδομάδες, αγόρασα από το feeders.gr λίγα αλευροσκούληκα για τις σαύρες μου. Στην πραγματικότητα δεν είναι τα κοινά αλευροσκούληκα (Tenebrio molitor), αλλά τα γιγάντια, βασιλικά αλευροσκούληκά ή superworms (Zophobas morio). Κατάγονται απ’τη Νότιο Αμερική, Γίνονται ως και 4-5 εκ, και η ιδιαιτερότητά τους είναι ότι επειδή είναι κανιβαλιστικά προς τα κουκούλια του είδους τους, δε νυμφώνονται όταν βρίσκονται πολλά μαζί, οπότε μπορείς να έχεις πολλά μαζί χωρίς την ανησυχία ότι θα γίνουν κουκούλια και θα μεταμορφωθούν σε σκαθάρια. Αρνητικό είναι ότι στο διάστημα αυτό δεν τρώνε, και αν δε διατηρούνται στο ψυγείο πεθαίνουν σχετικά γρήγορα, ιδίως αν είναι καλοκαίρι και ο μεταβολισμός τους είναι υψηλός. Έτσι έγινε και σ’αυτήν την περίπτωση. Άρχισαν να ψοφάνε και διάλεξα διάφορα σε διάφορες φάσεις της αποδόμησής τους για να σας τα δείξω.
Το πρώτο αριστερά έχει πεθάνει πρόσφατα, κι ακομα δεν έχει ιδιαίτερες αλλαγές από ένα ζωντανό. Το αμέσως επόμενο είναι λίγο διογκωμένο και αρχίζει να μαυρίζει. Όπως και στα σπονδυλωτά, έτσι και τα ασπόνδυλα συσσωρεύουν αέρια κατά την αρχή της αποσύνθεσής τους στο πεπτικό σύστημα κι έτσι πρήζονται ελαφρώς. Το πρήξιμο αυτό έχει παραμορφώσει και απολιθώματα εντόμων. Το αμέσως επόμενο έχει μαυρίσει καλά, έχει αδυνατίσει αρκετά, έχει σχεδόν δισδιαστατοποιηθεί και από την κάτω πλευρά έχει κάνει ένα αυλάκι εξαιτίας της απώλειας υγρών. Έτσι γίνονται και τα ζωντανά αλευροσκούληκα που είναι υποσιτισμένα και ταλαιπωρημένα, που εγώ τα λέω μαραμένα. Και τέρμα δεξιά είναι τα θραύσματα από δύο σχεδόν αποξηραμένα έντομα. Εντελώς αποξηραμένο κι ολόκληρο δε βρήκα, πάντως το απομεινάρι μετά την αποσύνθεση των μαλακών μερών σ’όλα τα αρθρόποδα είναι ο εξωσκελετός, ο οποίος μπορεί να είναι πλήρης αν το αρθρόποδο αφέθηκε σε ήσυχο σημείο. Ο χιτινώδης εξωσκελετός θα θρυμματιστεί και θ’αποδομηθεί αργότερα, αλλά σε ξηρό περιβάλλον μπορέι να διατηρηθεί επ’αόριστον. Στην περίπτωση των αλευροσκούληκων, αν και είναι σκληρά, όπως όλες οι προνύμφες έχουν αρκετά υγρά και πολύ λίπος, άρα ο εξωσκελετός δύσκολα διατηρεί τη μορφή του ζωντανού εντόμου, συνήθως μαυρίζει και αδυνατίζει, αν και σε ελεγχόμενο ξηρό περιβάλλον πιστεύωπως δε θα χαλάσει.
Τα αλευροσκούληκα αυτά ήταν λίγα, και ο χώρος τους ξηρός, οπότε δε μύριζαν σχεδόν καθόλου. Μια άλλη φορά ωστόσο, την προηγούμενη που πήρα τέτοια αλευροσκούληκα, λόγω ζέστης και μεγάλου πληθυσμού, άρχισαν να σαπίζουν όλα μαζί. Το κουτί είχε ζεσταθεί από τη βακτηριακή δραστηριότητα και μύριζαν σαν χαλασμένες γαρίδες, άλλωστε είναι συγγενικά είδη και πιθανόν θα έχουν παρόμοιες αναλογίες αμινοξέων και λιπαρών. Από εκεί έσωσα λίγα ζωντανά, αλλά ο γενειοφόρος δράκος, παρόλο που είναι είδος με χαμηλή όσφρηση, δεν τα έφαγε. Αφού τα έπλεινα καλά έφαγε δύο με δυσκολία, και για να μην του κάνουν τυχόν κακό τα πέταξα όλα όπως ήταν, ζωντανά και νεκρά, για να σαπίσουν στα σκουπίδια με την ησυχία τους. Τα κοινά αλευροσκούληκα θα είχαν λύσει το πρόβλημα με τον κανιβαλισμό, κι αυτή η δυσάρεστη κατάσταση θα είχε αποφευχθεί.

Έτσι, αντί για τον ασαφή σκελετό ενός κάποτε ζώντος όντος που αφήνουν τα σπονδυλωτά, ή το εντελώς απρόσωπο όστρακο που αφήνουν τα μαλάκια, τα αρθρόποδα αφήνουν όλο τους το περίβλημα, διατηρώντας αναλλοίωτη ή σχεδόν αναλλοίωτη την εικόνα τους. Σκεφτείτε τι θα γινόταν αν τα αρθρόποδα προλάβαιναν να κατακτήσουν τους οικολογικούς θώκους των μεγάλων ζώων ενός οικοσυστήματος αντί για τα χερσαία σπονδυλωτά. Λέγεται ότι αυτό είναι αδύνατο, επειδή η μέθοδος παθητικής αναπνοής τους με τις τραχείες είναι ανεπαρκής, κι ότι απέκτησαν γιγαντιαία μεγέθη μόνο στη Λιθανθρακοφόρο ένεκα υψηλών επιπέδων οξυγόνου, αλλά αυτό είναι μόνο εν μέρει αληθές. Στην πραγματικότητα έχει βρεθεί ότι πολλά έντομα αναπνέουν ενεργητικά, ωθώντας και βγάζοντας άερα από τις τραχείες, όπως δηλαδή γίνεται και η αναπνοή στα σπονδυλωτά με πνεύμονες. Αυτό θα μπορούσε να προσαρμοστεί και σε μεγαλύτερα μεγέθη σίγουρα. Στην περίπτωση αυτήν λοιπόν, παρόλο που οι εξωσκελετοί τους τελικά θ’αποδομούνταν, σίγουρα θα υπήρχαν είδη με σκληρότερους ή ασβεστώδεις εξωσκελετούς ου θ’άντεχαν πολύ περισσότερο. Οπότε δε θα ήταν παράξενο να υπάρχουν πτώματα ζώων μικρών και μεγάλων παντού στο φυσικό περιβάλλον. Σίγουρα δε θα ήταν όλοι οι εξωσκελετοί από πτώματα, κάποιοι θα ήταν παλιοί εξωσκελετοί από εκδύσεις κατά την ανάπτυξη του ζωόυ, αλ΄’εφόσον σε πολλές περιπτώσεις αυτοί τρώγονται από το ζώο, αυτό δε θα ίσχυε για όλα τα είδη. Και τα πτώματα αυτά θα είχαν διάφορα σχήματα, και ιδιότητες. Άλλα μπορέι να ήταν σκληρά, άλλα από τριχωτά είδη μονωτικά, άλλα από μαλακά είδη λεπτά και εύκαμπτα σαν χαρτί, κλπ. Σίγουρα αυτός ο πόρος δε θα πηγαίνε χαμένος σ’αυτό το οικοσύστημα, και θα υπήρχαν ζώα τα οποία θα τα χρησιμοποιούσαν ως τροφή, ως υλικό κατασκευής φωλιάς ή ως καταφύγιο, εφόσον θα ήταν κούφια. Άλλα θα είχαν καμουφλάζν ου θα ταίριαζε με την επιφάνειά τους ή με άλλα χαρακτηριστικά τους, σ’άλλα μπορέι να προσάρμοζαν το σώμα τους μέσα τους για προστασία όπως ο ερημίτης κάβουρας που χρησιμοποιεί όστρακα σαλιγκαριών, άλλα θα τα χρησιμοποιούσαν για να εντυπωσιάσουν το αντίθετο φύλο π.χ. μαζεύοντας τα πιο φωσφοριζέ πτώματα – κάτι αντίστοιχο κάνουν τα πουλιά συλλέκτες της Νέας Γουινέας, όπου τα αρσενικά μαζεύουν όσα πιο πολλά μπλε αντικείμενα μπορούν στη φωλιά για να εντυπωσιάσουν το θηλυκό. Επίσης σίγουρα θα υπήρχαν μύκητες, ή και επίφυτα εξειδικευμένα για την ανάπτυξη πάνω στα άδεια αυτά πτώματα.

Οι συνέπειες αυτής της διαφορετικής βιολογίας σε κάποιο τυχόν νοήμον είδος που θα εξελισσόταν απ’αυτά τα μεγααρθρόποδα θα ήταν άγνωστες, αν και κάτι μπορούμε να υποθέσουμε. Το είδος αυτό σίγουρα δε θα είχε ανθρώπινο σχήμα, αλλά πολύ πιθανότερο είναι να είχε σχήμα εξάποδου βαρελιού μπίρας, όπως οι εξωγήινοι σε ένα βιβλίο επιστημονικής φαντασίας που είχα διαβάσει. Οι αντιλήψεις αυτού του είδους περί θανάτου, καθώς και οι νεκρικές του πρακτικές, θα ήταν πολύ διαφορετικές απ’τις δικέ ςμας. Εφόσον όλα τα χαρακτηριστικά του νεκρού θα παρέμεναν για καιρό μετά το θάνατό του, μπορέι να είχαν την ψευδαίσθηση ότι μπορούν να επικοινωνήσουν μαζί του, οπότε οι αντιλήψεις περί μεταθανάτιας ζωής ίσως να ήταν ισχυρότερες. Επίσης, εφόσον το απομεινάρι θα ήταν μια καθαρή, συγκροτημένη μάζα, δε θα ήταν αναγκαία η καταστροφή των νεκρών, οπότε η ταρίχευση ίσως να ήταν πολύ περισσότερο διαδεδομένη. Σίγουρα θα υπήρχε πρόβλημα με το βραχύ διάστημα της αποσύνθεσης, αλλά αυτό θα το αντιμετώπιζαν πηγαίνοντας το πτώμα μακριά προσωρινα΄ή υποβάλλοντάς το σε υψηλότερες θερμοκρασίες. Τα λείψανα δε θα ήταν απαραίτητο να βρίσκονται σε μία σαρκοφάγο, αλλά μπορέι να εκτίθενταν μπροστά από ή μέσα σ’ένα σπίτι, σε ειδικό χώρο κλπ. Αγάλματα σπουδαίων προσώπων ίσως θα ΄ήταν άχρηστα αν μπορούσε να διατηρηθεί ο εξωσκελετός τους, καλυμμένος με κάποιο σφραγιστικό υλικό για αιώνες. Επειδή ο εξωσκελετός είναι εξωτερικός, ίσως σε κάποιους πολιτισμούς ή σε ορισμένες κάστες, π.χ. ιερείς, τα νοήμονα όντα να φορούσαν τον εξωσκελετό κάποιου προγόνου για να δείξουν τη σύνδεσή τους μ’αυτόν. Η προγονολατρεία θα ήταν σίγουρα διαδεδομένη.

Ναι μεν, αλλά. Παρόλο που αυτό είναι μια καλή άσκηση στην επιστημονική φαντασία, στην πραγματικότητα είναι κάτι σχεδόν αδύνατο τα αρθρόποδα να κατακτήσουν τη θέση των μεσαίων και των μεγαλύτερων ζώων. Πιο πιθανό θά’ταν τα μαλάκια ή και τα σκουλήκια να ‘αντικαταστήσουν τα σπονδυλωτά, παρά τα αρθρόποδα, κι αυτό για έναν προφαμή λόγο. Αντίθετα με τα παραπάνω ζώα και τα σπονδυλωτά, όλα τα αρθρόποδα και τα υπόλοιπα εκδυσόζωα αναπτύσσονται σε στάδια, όχι συνεχώς. Κάθε στάδιο λήγει με την έκδυση του παλιού εξωσκελετού, οπότε το αρθρόποδο είναι πολύ ευάλωτο και πρέπει κάπου να κρυφτεί, έως ότου να αποβάλει το παλιό του περίβλημα και να σκληρύνει το νέο. Αυτός ο τρόπος ανάπτυξης θα δημιουργούσε τεράστια προβλήματα σε μεγαλύτερα μεγέθη, όπου η εύρεση κατάλληλης κρυψώνας είναι δυσκολότερη, είναι πιθανότερο να συμβούν ατυχήματα και ο χρόνος σκλήρυνσης είναι μεγαλύτερος. Οπότε πιο πιθανό είναι τα σαρκοφάγα ζώα να έβρισκαν τα μαλακά μεγααρθρόποδα, και τα πρώτα είδη να εξαφανιζόταν πολύ πριν εξελιχθεί κάποιο νοήμον είδος. Αυτός είναι και ο κύριος λόγος που δεν είναι εύκολο να εξελιχθούν γιγάντια αρθρόποδα. Στη Λιθανθρακοφόρο ακόμα οι χερσαίοι εχθροί ήταν λίγοι, οπότε αυτό ήταν δυνατόν.
Ένα άλλο μεγάλο πρόβλημα που θ’αντιμετώπιζαν τα τεράστια αυτά αρθρόποδα είναι το ενδεχόμενο θανάτου ακόμα κι από φαινομενικά μικρό τραύμα. Τα αρθρόποδα έχουν ανοιχτό κυκλοφορικό σύστημα, δηλαδή το αίμα τους (αιμολέμφος) γεμίζει όλο τους το σώμα χωρίς αιμοφόρα αγγεία. Έτσι αν τραυματιστούν λίγο η πληγή μπορεί να κλείσει, αλλά αν σπάσει σχετικά μεγάλο μέρος του εξωσκελετού πεθαίνουν από απώλεια υγρών γρήγορα. Κι επίσης οι ασθένειες θα ήταν εμπόδιο στην εξέλιξή τους. Τα αρθρόποδα δεν έχουν το προσαρμοστικό ανοσοποιητικο σύστημα των σπονδυλωτών – η ανωτερότητά του αμφισβητείται έντονα όμως -, οπότε αν αρρωστήσουν από κάτι νέο πιθανό είναι ότι θα πεθάνουν. Σε ενδεχόμενο λοίμωξης είτε επιβιώνουν είτε πεθαίνουν, σπάνια γίνονται καλά από σοβαρή ασθένεια. Κι εξαιτίας του ανοιχτού τους κυκλοφορικού συστήματος, η λοίμωξη γρήγορα εξαπλώνεται σ’όλο το σώμα με τρομακτικά συμπτώματα όπως μύκητες στην επιφάνεια του σώματος, ξαφνικό σάπισμα όλου του σώματος κλπ. Μία επιδημία σε έντομα θυμίζει χολιγουντιανή αποκάλυψη των ζόμπι. Σίγουρα το νοήμον είδος που θα είχε εξελιχθεί από τέτοια ζώα θα είχε ιδιαίτερο φόβο για τις επιδημίες, και ίσως γι’αυτόν το λόγο να μην διατηρούσε τα πτώματα, αλά να τα κατέστρεφε αμέσως.

Οπότε πιθανότατα τέτοια αρθρόποδα δε θα υπάρξουν ποτέ.

Αυτό το λευκωπό, ψηλό εκβλάστημα που βλέπετε στη φωτογραφία αναπτύχθηκε σε απόλυτο σκοτάδι, αν εξαιρέσουμε τα λίγα δευτερόλεπτα φωτός κάθε μέρα, όταν άνοιγα το ντουλάπι, χωρίς καθόλου υγρασία απ’τις ρίζες, μόνο από τα αποθέματα του κλαδιού.
Στα τέλη του Μαρτίου ή στις αρχές του Απριλίου λοιπόν, δε θυμάμαι ακριβώς, έκοψα από το εξοχικο΄του πατέρα μου στις Καλύβες της Χαλκιδικής δύο κλαδιά από φραγκοσυκιά (Opuntia ficus-indica), τον γνωστό κάκτο που παράγει τα μεγάλα, γλυκά φρούτα. Οι κάκτοι αυτοί είναι πολύ πλούσιοι σε ασβέστιο – ως και 70 ασβέστιο προς 1 φώσφορο -, αφού το χρησιμοποιούν για να ενδυναμώνουν τα’αγκάθια τους, γι’αυτό είναι ιδανικοί για ερπετά, που έχουν αυξημένες ανάγκες σε ασβέστιο. Έκοψα λοιπόν δύο κλαδιά, για να δίνω στο γενειοφόρο δράκο μου, εφόσον διατηρούνται πολύ καιρό κομμένα και δε μαραίνονται. Κι αν δεν τα ήθελε ο δράκος θα μπορούσε να τα φάει η κουνέλα μου υποτίθεται. Τα έτριψα στο χώμα για να αποκολληθούν όλες οι κατηραμένες γλωχίδες, τά’βαλα σε μια σακούλα και μετά τα απέθεσα σ’ένα ντουλάπι. Ο δράκος όμως δεν τα έτρωγε, ίσως επείδή ήταν χοντρά ή επειδή είχαν βλενώδες εσωτερικό, ή απλώς επειδή του αρέσουν μόνο τα λεπτά φύλλα – άλλοι δράκοι στο Youtube μια χαρά τρώνε και τον κάκτο, όπως και φρούτα και λαχανικά, αυτός έχει κολλήσει στα φύλλα και σε λίγα άνθη πού και πού. Ούτε όμως η κουνέλα τα έφαγε. Έτρωγε λίγο τη φλούδα και γύρω-γύρω, αλά δεν πείραζε πολύ το εσωτερικό, χυμώδες και βλενώδες κομμάτι. Άλλωστε η κουνέλα μου είναι ιδιότροπη όσον αφορά τις υγρές τροφές – και με τα ζουμερά φρούτα δυσκολεύεται -, οπότε ήταν αναμενόμενο. Ε, τι να το κάνω, το χρησιμοποιούσα για να ταΐζω τα έντομα και τα σαλιγκάρια πριν τα φάει ο δράκος, αλλά πάλι δεν το έτρωγαν όλα. Τελικά πέταξα το ένα κομμάτι, το οποίο ήταν από την κορυφή ενός φυτού, και κράτησα το άλλο, το οποίο ήταν ένα ολόκληρο μικρό φυτό που έσπασα, μάλλον από κλαδί κάποιου μεγαλύτερου που έπεσε, γιατί έτσι αναπαράγονται κι εξαπλώνονται. Τώρα τον Ιούνιο πρόσεξα πως είχε πετάξει κάποια λευκά βλασταράκια 2-3 εκ από την κάτω του μεριά, και τα έκοψα χωρίς να δώσω πολλή σημασία. Ένα ακριανό όμως μεγάλωνε, ώσπου χθές το έβγαλα για να το δω, και ήταν τεράστιο, πλήρως σχηματισμένο, με λεπτά αγκαθάκια, αλλά πλήρως εκχλοιωμένο, χωρίς κκαθόλου χλωροφύλλη. Ήταν περίπου 20 εκατοστά ψηλό και γύρω στα 7-8 στο πλατύτερο και ψηλότερο μέρος του. Μετά το φωτογράφησα και το έκοψα. Λίγα κομματάκια του τα έφαγε ο δράκος, αλλά το υπόλοιπο φυτό αναγκάστηκα να το κατατμήσω και να το πετάξω στα σκουπίδια, αφού δεν το έτρωγε κανείς.
Αυτό θα πει επιτυχημένο είδος, Και μη νομίζετε ότι το φυτό πέθανε, επειδή βρέθηκε στα σκουπίδια. Θεωρητικά οι βλαστοί μπορούν να κάνουν κάλο, να ριζώσουν και να συνεχίσουν την ανάπτυξη εκ νέου, αλλά ίσως ο μύλος του σκουπιδιάρικου ή η απερίγραπτα τοξική χωματερή τελικά να τα σκότωσαν. Ή μήπως όχι;
Οι κάκτοι συμπεριφέρονται κάπως σαν εναέριοι βολβοί. Μπορούν να μείνουν επί μήνες έξω στον αέρα, χάνοντας ελάχιστο νερό και συχνά βγάζοντας ρίζες ή βλαστούς. Είναι προσαρμογή που τους επιτρέπει να επιβιώνουν ακόμα κι αν σπάσουν σε ξηρά κλίματα, οπότε όποιος σπάσει μπορεί απλώς να περιμένει στο έδαφος τις καλύτερες συνθήκες, ενώ εντωμεταξύ κάνδι και ρίζες για να πιαστεί ή και για να βρει νερό. Για το λόγο αυτόν, τα μόσχεύματα κάκτων που προορίζονται για πολλαπλασιασμό θα πρέπει να έχουν στεγνώσει καλά στο σημείο που κόπηκαν (κάλος), και να διατηρούνται στεγνά μέχρι να ριζώσουν και να πιαστούν στο έδαφος, αλλιώς κινδυνεύουν να σαπίσουν.
Αυτός ο εκχλοιωμένος βλαστός ωστόσο δεν ήταν έτοιμος για τον ήλιο. Η απότομη έκθεση στον ήλιο θα του προκαλούσε σοβαρά εγκαύματα που ίσως να νέκρωναν ολόκληρη την επιφάνειά του. Τέτοιοι κάκτοι θα πρέπει να εκτίθενται σταδιακά στο φως, και στη συνέχεια στον ήλιο, με όλο και περισσότερα λεπτά κάθε μέρα.

Φωτογραφία με φυτό που μεγαλώνει στο σκοτάδι είχα ανεβάσει και παλαιότερα, ενός νάρκισσού που πρόλα βε και ν’ανθίσει. Γιατί ανεβάζω τέτοιες φωτογραφίες; Συμβολίζουν κάτι; Την παραμέληση, το θάνατο, έναν αγώνα καταδικασμένο, ή τη ζωή με μετρημένους πόρους που πρόκειται να τελειώσουν σύντομα;

Κατιφές

κατιφέδες

Αυτό το λουλούδι, με τη μακρόχρονη ιστορία του στους μεσοαμερικανικούς πολιτισμούς, σήμερα στολίζει τα σπίτια, τους κήπους και τα παρτέρια όλου του κόσμου με τα έντονα πορτοκαλί και κίτρινα χρώματά του, που το κάνουν ξεχωριστό από μακριά. Οι ουσίες επίσης που παράγει το καθιστούν ωφέλιμο για τα γειτονικά φυτά, αφού απωθούν πολλούς βλαβερούς οργανισμούς.

Ο κοινός κατιφές, με επιστημονική ονομασία Tagetes erecta (ταγέτης ο όρθιος) είναι το πλέον διαδεδομένο είδος του γένους του. Το γένος του ταγέτη, που ανήκει στην οικογένεια των σύνθετων (μαργαριτοειδή) και πήρε το όνομά του απ’το μυθικό ετρούσκο προφήτη Τάγη, ο οποίος δίδαξε τη μαντική τέχνη στους Ετρούσκους, που αργότερα μεταλαπάδευσαν στους Ρωμαίους, περιλαμβάνει 56 είδη ιθαγενή της Βόρειας και της Νότιας Αμερικής. Το είδος του ενδιαφέροντος μπορεί να βρεθεί αυτοφυές σε μια ζώνη που εκτείνεται απ’το Μεξικό ως τη μέση της Κεντρικής Αμερικής, ενώ με τη βοήθεια του ανθρώπου έχει εξαπλωθεί σε περιοχές της Αφρικής και της Νοτιοανατολικής Ασίας, καθώς και σε εύκρατα κλίματα, εφόσον είναι μονοετές και οι σπόροι του μπορούν να παραμένουν αδρανείς το χειμώνα στο έδαφος. Στο Μεξικό μπορεί να βρεθεί άγριο στις πολιτείες Σαν Λουίς Ποτόσι, Τσιάπας, Πολιτεία του Μεξικού, Πουέμπλα, Σιναλόα, Τλαξκάλα, και Βερακρούζ. Όταν εγώ πρωτοάκουσα πολύ παλιά τη λέξη «κατιφές» νόμιζα πως έχει να κάνει με τον καφέ. Η
Ετυμολογία
Της ωστόσο ανάγεται στην αραβική λέξη «κατίφα», που σημαίνει βελούδο και πέρασε στα ελληνικά μέσω της τουρκικής παραλλαγής «καντίφ». Εξαιτίας της αρκετά παλιάς εισαγωγής του φυτού αυτού στον υπόλοιπο κόσμο, κάθε γλώσσα έχει πλέον δημιουργήσει το δικό της όνομα γι’αυτό, ώστε σήμερα η σύνδεσή του με το Μεξικό έχει σχεδόν χαθεί. Στα ΤαΪλανδικά λέγεται «ντάορουανγκ», δηλαδή φωτεινό αστέρι. Στα αγγλικά λέγεται «marigold”, το χρυσάφι της Παναγίας, που αρχικά αναφερόταν στην καλέντουλα, συχνά με προσδιοριστικά όπως μεξικανική, αζτεκική, ή, λανθασμένα, αφρικανική. Στα ισπανικά λέγεται σεμπασούτσιλ (cempasuchil), μια παραφθορά του αρχικού νάουατλ ονόματος σεμποουαλξότσιτλ (cempohualxochitl), από το “cempohualli” (πρώτο μέτρημα, το 20 στο μεσοαμερικανικο εικοσαδικό σύστημα) και «xochitl» άνθος, που μπορεί ν’αποδοθεί ως εικοσαλούλουδο ή εικοσανθές, μάλλον από τα πολλά «πέταλά» του.

Το άγριο φυτό φτάνει τα 50-100 εκ. σε ύψος. έχει όρθιους και σκληρούς βλαστούς με αραιά, λεπτά, σκουροπράσινα και πτεροειδή φύλλα με επιμήκη και οδοντωτά φυλλάρια. Όπως όλα τα σύνθετα, παράγει
κεφαλιοειδείς ταξιανθίες,
που δίνουν την εντύπωση ενός άνθους. Στο συγκεκριμένο γένος όλη η βάση της ταξιανθίας είναι επιμήκης και σωληνωτή προς τα πάνω, με μακριά και συνενωμένα βράκτια να δημιουργούν έναν ψευδοκάλυκα και ανθίδια στενόμακρα, ώστε το «άνθος» να έχει την όψη γαρύφαλλου. Όπως και σε πολλά άλλα σύνθετα, τα πέταλλα των περιφερειακών ανθιδίων είναι κανονικά ανεπτυγμένα ώστε να δίνουν πιστότερα την εικόνα άνθους. Προφανώς τα επικονιαστικά έντομα αντιδρούν καλύτερα σ’αυτό το σχήμα, γι’αυτό τα περισσότερα σύνθετα έχουν εξελιχθεί να μιμούνται το άνθος όσο καλύτερα γίνεται. Τα κεφάλια είναι συνήθως κίτρινα ή πορτοκαλί, με τα πιο σκούρα νά’χουν και καφετί τόνους. Όλο το φυτό έχει βαριά μυρωδιά, που μου φαίνεται κάπως σαν μείξη αόριστου μυρωδικού φυτού, μέντας και φαρμάκου.

Το φυτό αυτό έχει αρκετές καλλιεργούμενες ποικιλίες, με διαφορές κυρίως στο ύψος και στο κεφάλι, άλλες δηλαδή είναι ψηλές κι άλλες κοντές (οι νάνες ψηλώνουν μόλις στα 20-25 εκ.), ενώ άλες έχουν κανονικό κι άλλες ενισχυμένο κεφάλι. Αρκετές ποικιλίες επίσης είναι υβρίδια μ’άλλα είδη του γένους, με κυριαρχία ωστόσο του T. Erecta. Το είδος T. patula καλλιεργείται επίσης ως καλλωπιστικό. Επομένως υπάρχουν κατιφέδες γιαοποιαδήποτε θέση. Οι κοντοί μπορούν αν φυτευτούν για εδαφοκάλυψη ή σε χαμηλά δοχεία, ενώ οι ψηλότεροι σεν συγκεκριμένα σημεία για έμφαση. Η καλλιέργειά τους είναι εύκολη. Το μόνο που χρειάζονται είναι ένα καλό έδαφος, κανονικό πότισμα και ήλιο για ν’ανθοφορούν όλο το καλοκαίρι, ωστόσο η λίγο παραπάνω φροντίδα δε θα τους βλάψει. Καλό είναι το έδαφος πριν τη φύτευση νά’χει λιπανθεί. Εάν μεταφυτευθούν από γλαστράκια, ίσως δεν αναπτυχθούν για τις επόμενες δύο βδομάδες μέχρι να αναπτύξουν καλό ριζικό σύστημα, οπότε ένα λίπασμα με περισσότερο φώσφορο θα βοηθήσει σ’αυτό. Το υπερβολικό άζωτο θα προκαλέσει έντονη, αλλά αδύναμη ανάπτυξη, χωρίς πολλή ανθοφορία. Προτείνεται μια ακόμα λίπανση μέσα στο καλοκαίρι για ενδυνάμωση, ενώ στα δοχεία, όπου το έδαφος ξεπλένεται γρηγορότερα, η λίπανση μπορεί να γίνεται και μηνιαία. Η αφαίρεση των ξεραμένων κεφαλιών θα παρατείνει την ανθοφορία λίγο παραπάνω, αλλά τα τελευταία το φθινόπωρο δε θα πρέπει ν’αφαιρεθούν, για νά’χουμε σπόρο. Οι σπόροι βρίσκονται σε αχένια, όπως σ’όλα τα σύνθετα, μέσα στον ψευδοκάλυκα του ξερού κεφαλιού. Συνήθως η ανθοφορία ξεκινά από αργά την άνοιξη μέχρι τα πρώτα κρύα του φθινοπώρου, αν και σε πολύ ζεστά καλοκαίρια μπορεί να παύσει προσωρινά. Παρόλα αυτά το φυητό είναι ανθεκτικό και μπορεί να επιβιώσει ακόμα και σε παραμελημένες τοποθεσίες για χρόνια, γι’αυτό ίσως είναι και ένα απ’τα καταλληλότερα λουλούδια για
Μπάλες σπόρων.
Ο κατιφές σπάνια προσβάλλεται από ασθένειες, εξαιτίας του μεγάλου χημικού του οπλοστασίου. Στην πραγματικότητα κοντά σε άλλα φυτά δρα προστατευτικά. Δίπλα σε σολανοειδή όπως ντομάτες,
Πατάτες,
Μελιτζάνες ή πιπεριές, αλλά και
φράουλες,
προφυλάσσει από το νηματώδη σκώληκα Platylenchus penetrans, ενώ προσελκύει τους ωφέλιμους επικονιαστές με τη συνεχή ανθοφορία του. Επίσης τα κουνέλια και ταάλλα χορτοφάγα δεν τον τρώνε εύκολα.

Φαρμακευτικά το φυτό είχε ευρεία χρήση στην Προκολομβιανή Αμερική. Οι Νάουατλ του Μεξικού έπιναν το τσάι του για πονοδόντους, στομαχικά ενοχλήματα, παράσιτα του εντέρου, προβλήματα στην κύστη και στο ήπαρ. Οι Τσερόκι το χρησιμοποιούσαν για να πλένουν το δέρμα κι επίσης έβγαζαν απ’αυτό κίτρινη βαφή. Σημερινές μελέτες βρίσκουν αντιοξειδωτική κι ελαφριά αναλγητική δράση για το εκχύλισμα αυτού του φυτού. Το φυτό περιέχει θειοφένια, θειούχες ενώσεις που αποδεδειγμένα δρουν κατά πολλών ειδών βακτηριδίων, και ίσως γι’αυτό χρησιμοποιείται απ’τους ιθαγενείς της Ονδούρας για το πλήσιμο των πτωμάτων. Χρησιμοποιείται ακόμα μάλλον για τον ίδιο λόγο ως μπαχαρικό στα φαγητά, αν και τη θέση αυτήν την έχει περισσότερο το δυνατότερο συγγενικό είδος T. lucida ή μεξικανικό εστραγκόν, παρομοίων ιδιοτήτων με το γνήσιο. Είναι ένα ψηλό φηυτό στο ένα μέτρο με μικρά κίτρινα άνθη. Τα πέταλα του κατιφέ μπαίνουν ακόμα για χρώμα και γεύση στις σαλάτες και στις σούπες. Τα
Καροτενοειδή
Είναι οι ενώσεις που δίνουν στα πέταλα αυτό το κίτρινο και πορτοκαλί χρώμα, και γι’αυτό έχουνχρησιμοπιηθεί, είτε σε σκόνη είτε σε εκχύισμα, για να δίνουν χρώμα στις κότες και στους κρόκους των αυγών τους, εάν το καλαμπόκι της τροφής τους δεν είναι έντονα χρωματισμένο. Το αιθέριο έλαιο του φυτού χρησιμοποιείται στην αρωματοποιία για την προσθήκη οσμής μήλου, αν και γι’αυτόν το σκοπό κυρίως χρησιμοποιείται ο μικρανθής κατιφές (T. Minuta), ένα ψηλό φυτό 2 μέτρων με μικρά κεφαλάκια της νότιας Νότιας Αμερικής.

Ο κατιφές είχε κι έχει ακόμα συμβολική σημασία στο Μεξικό. Για τους Αζτέκους και τους λοιπούς ιθαγενείς του κεντρικού Μεξικού, το σεμποουαλξότσιτλ ήταν το άνθος των νεκρών. Μ’αυτό στόλιζαν τους νεκρούς, τις νεκρώσιμες τελετές και τους τάφους. Όταν κατέφθασαν οι Ισπανοί κατακτητές, προσπάθησαν να εκρι΄ζώσουν το παγανιστικό αυτό έθιμο χωρίς μεγάλη επιτυχία. Το άνθος, αν και μισητό αρχικά στους Ισπανούς, γρήγορα μεταφέρθηκε, όπως και πολλά άλλα αμερικανικά φυτά, από Ισπανούς εμπόρους σ’όλον τον κόσμο, όπου γρήγορα έχασε τη σύνδεσή του με το θάνατο. Στη σημερινή Ημέρα των Νεκρών του Μεξικού, που γιορτάζεται στις 2 Νοεμβρίου, οι Μεξικανοί εξακολουθούν να στολίζουν τους τάφους των νεκρών προσφιλών τους προσώπων και τους οικιακούς τους βωμούς μ’αυτό το φυτό, εξού και το δεύτερο ισπανικό όνομά του, «flor de muertos», δηλαδή άνθος των νεκρών. Ο κατιφές έχει επίσης λατρευτικές χρήσεις στο Νεπάλ.

Πηγές και ιστοσελίδες:
άρθρο της αγγλικής Wikipedia γιατον κατιφέ
καλλιέργεια κατιφέ
συλλογή σπόρου από κατιφέ
η ιστορία διάδοσης του κατιφέ
μελέτες για τις αντιοξειδωτικές και αναλγητικές ιδιότητες του κατιφέ

Μαύρη μάμπα σε αμυντική στάση φωτογραφημένη απ’το διάσημο ερπετολόγο Bill Love. Το φίδι αυτό δε χαρίζει σ’αυτήν την κατάσταση. Από Wikipedia.

Ορισμένοι άνθρωποι δε νιώθουν καλά εάν δεν ανέβει η αδρεναλίνη τους στα ύψη, εάν δε νιώσουν πως βρίσκονται στο μετέχμιο ζωής και θανάτου, όπου μια και μόνο κίνηση μπορεί να τους κοστίσει τη ζωή. Για μας που ζούμε σ’ένα πιο γήινο περιβάλλον αυτό μας φαίνεται εντελώς τρελό, αλλά γι’αυτούς έχει γίνει πλέον τρόπος ζωής. Φυσικά σε τέτοιες καταστάσεις μπορεί να περιέλθει κάποιος παρά τη θέλησή του, π.χ. σε ακραίες στρατιωτικές ασκήσεις, σε κατάσταση ομηρίας, σε ατυχήματα κλπ, αλλ’αυτοί δταιεν περιλαμβάνονται στον ορισμό μας. Αντίθετα θα μπορούσαμε να βάλουμε αυτούς που επιλέγουν να μπουν σε μια σκληρή στρατιωτική μονάδα, αυτούς που παγιδεύονται σε μέρος μ’εκρηκτικά και τους δίνονται λίγα λεπτά για να ξεφύγουν, αυτούς που πηδάνε με αλεξίπτωτο χιλιάδες μέτρα πάνω απ’την επιφάνεια της γης, κι άλλους φανατικούς των extreme sports. Θα πρέπει λοιπόν για να μπει κάποιος στον ορισμό μας νά’χει επίγνωση του τι κάνει και η πράξη του να προέρχεται από πρωτοβουλία δική του. Δεν ανήκουν όμως όλοι οι φανατικοί των extreme sports στην παραπάνω κατηγορία, γιατί σε ορισμένες περιπτώσεις η κατάσταση στην οποία υποβάλλεται ο δοκιμαζόμενος είναι κατά βάθος υπό τον έλεγχό του, π.χ. έκθεση σε τρομακτικές ταινίες για να δει μέχρι πόσο μπορεί ν’αντέξει, ή
ακραίος μαζοχισμός,
όπου γνωρίζει πως ο πόνος που θα του προκληθεί δε θα του αφήσει μόνιμες βλάβες, οπότε και στις δύο παραπάνω περιπτώσεις, αν του φανεί πως η κατάσταση τον φέρνει στα όριά του, μπορεί να τη σταματήσει. Μεγαλύτερο ενδιαφέρον κατά πολύ έχουν όμως αυτοί τον προηγούμενων παραδειγμάτων, αυτοί που ρισκάρουν ακόμα και τη ζωή τους για λίγο παραπάνω αδρεναλίνη. Αυτοί είναι πραγματικά αδρεναλινεξαρτημένοι. Δε γνωρίζουμε επακριβώς από πού προέρχεται αυτή η συμπεριφορά, αλλά
σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες
Ισραηλινών επιστημόνων έχει ανιχνευθεί ως πιθανός αίτιος παράγοντας η μακρύτερη μορφή του γονιδίου του υποδοχέα της ντοπαμίνης d4 (d4 dr), του νευροδιαβιβαστή υπεύθυνου για την ευχαρίστηση και την ενεργητικότητα (οι παρκινσονική χάνουν σιγά-σιγά τη ντοπαμίνη τους, γι’αυτό χάνουν και τον αυθορμητισμό των κινήσεών τους). Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η συγκεκριμένη παραλαγή του υποδοχέα σχετίζεται με περισσότερη συμπεριφορά αναζήτησης κινδύνου μεταξύ των δεκάδων ατόμων που εξετάστηκαν. Οι επιστήμονες υποθέτουν πως, ακόμα κι αν αυτό το γονίδιο συχνά οδηγεί τους φορείς του σ’επικίνδυνα άκρα ή και στο θάνατο, επιβίωσε ως τις μέρες μας διοτι ορισμένοι των φορέων του ίσως βοήθησαν κατά τους προΪστορικούς χρόνους την ομάδα τους ή τον εαυτό τους να επεκταθούν σε νέα μέρη, ν’ανακαλύψουν άλλους τρόπους λύσης προβλημάτων, να δοκιμάσουν νέες τροφές κλπ. Σήμερα όμως, αναφέρουν, αυτό το χαρακτηριστικό της προσωπικό΄τητας ίσως σε συνδυασμο με χαμηλό αυτοέλεγχο και χαμηλό δείκτη νοημοσύνης να οδηγεί σε εγκληματική συμπεριφορά, ενώ σε συνδυασμό με αισιοδοξία, δύναμη και επιχειρηματικότητα ίσως οδηγήσει σε πρόοδο μιας επιχείρησης. Τι γίνεται όμως αν έχεις τον κίνδυνο σπίτι σου;

Εδώ ο κίνδυνος βρίσκεται καθημερινά μέσα στο σπίτι σου, και στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι βιολογικής προέλευσης, προέρχεται δηλαδή από ζωντανούς οργανισμούς, καθόλου όμως κατώτερος από άλλους κινδύνους. Υπάρχουν πολλά είδη στον πλανήτη μας που μπορούν πανεύκολα να σκοτώσουν έναν άνθρωπο, είτε με τη δύναμή τους είτε με το δηλητήριό τους. Υπάρχουν λοιπόν κι άνθρωποι που κρατούν δηλητηριώδη φίδια σπίτι τους. Δεν είναι όμως όλα τα δηλητηριώδη φίδια το ίδιο επικίνδυνα, και μερικά δε μπορούν να βλάψουν κανέναν, ή τουλάχιστον δεν είναι επιθετικά, θεραπεία υπάρχει ή αντιμετωπίζονται εύκολα. Άλα όμως, όπως μερικές μεγάλες κόμπρες και μάμπες, μπορούν εύκολα να σκοτώσουν κάποιον. Συνήθως οι κάτοχοι τέτοιων ερπετών τα αποκτούν εξαιτίας θαυμασμού προς αυτά τα ζώα και τις ικανότητές τους, και για να παρατηρούν τη συμπεριφορά τους από κοντά. Δεν αποκλείω ωστόσο τον παράγοντα της αδρεναλίνης, τουλάχιστον σε χαμηλό βαθμό. «Τι θα γίνει τώρα, θα με δαγκώσει, θα πεταχτεί άραγε θα μπορέσω να ξεφύγω;» Φυσικά οι περισσότεροι κάτοχοι τέτοιων φιδιών έχουν προεμπειρία με διάφορα άλλα επικίνδυνα μη δηλητηριώδη είδη, συχνά έχουν αντίδοτα σε περίπτωση δαγκωμάτων και κλείνουν τις συλλογές τους με ποικίλες δικλείδες ασφαλείας για προληπτικούς λόγους. Αυτό ωστόσο δεν αποκλείει την αδρεναλίνη πάλι. Ο παράγοντας της αδρεναλίνης είναι πολύ υψηλότερος σε περιπτώσεις ακραίως δηλητηριωδών φιδιών, όπως η μαύρη μάμπα. Δε λέω πως οι κάτοχοί τους έχουν τέτοια φίδια μόνο για τον παράγοντα του φόβου, αλλά πιστεύω πως κι αυτό παίζει σημαντικό ρόλο. Ποιος θα ήθελε νά’χει ένα τόσο επικίνδυνο ζώο σπίτι του αλλιώς; Έτσι λοιπόν, υπάρχουν άνθρωποι που έχουν μαύρες μάμπες, κανονικά και με το νόμο. Σημειωτέον ότι τα είδη αυτά παραμένουν νόμιμα στις περισσότερες περιοχές του κόσμου, αν και για μερικές περιοχές της Αμερικής έχω διαβάσει πως απαγορεύονται. Στην Ελλάδα πιθανόν δεν εμποδίζεται κανείς από το να έχει μαύρη μάμπα, ίσως όμως διωχθεί νομικά, π.χ. για κατοχή επικίνδυνου ζώου, μπορεί και για φόνο εξ αμελείας, ή κάτι τέτοιο (δεν ξέρω το σύστημα) σε περίπτωση που το φίδι επιτεθεί σε κάποιον άλλον.

Η
μαύρη μάμπα,
με επιστημονική ονομασία Dendroaspis polylepis (πολύλεπη δενδροασπίς) είναι φίδι της οικογένειας των ελαπιδών, ομάδας που περιλαμβάνει κι άλλα αρκετά τοξικά ειδη όπως οι κόμπρες και τα θαλάσια φίδια. Το γένος δενδροασπίς περιλαμβάνει άλλα τρία είδη, τα D. angusticeps, D. jamesoni, και D. viridis. Όλα τα είδη του γένους ενδημούν στην Αφρική και είναι δενδρόβια, εκτός της μαύρης μάμπας, η οποία είναι κατά βάση εδαφόβια, αν κι ανεβαίνει στα δέντρα προς αναζήτηση τροφής. Η μαύρη μάμπα μπορεί να βρεθεί σ’όλη την ανατολική και νότια Αφρική, από το Σουδάν, την Αιθιοπία και τη Σωμαλία σ’όλες τις χώρες προς τα κάτω έως τη Νότια Αφρική, και λίγο δυτικά στη Ναμίμπια ως τη ΛαΪκή Δημοκρατία του Κογκό, προτιμώντας ενδιαιτήματα από σαβάνες, ανοιχτά δάση και βραχώδεις περιοχές έως παραποτάμιες περιοχές και βάλτους, με μεγαλύτερη προτίμηση σε ξηρότερα μέρη. Είναι μεγάλο και λεπτό φίδι μήκους 3 2,5-3 μέτρων, με τα μεγάλα άτομα να φτάνουν και τα 4-4,5 μ., και βάρος 1,5-3 κιλά. Το χρώμα του είναι πρασινοκαφέ ή γκρίζο με σκουρότερες κηλίδες συνήθως, ενώ η κοιλιά είναι πιο ανοιχτόχρωμη πρασινωπή με κηλίδες. Τα νεαρά άτομα είναι πιο ανοιχτόχρωμα. Το όνομα μαύρη δεν το παίρνει απ’το χρώμα του σώματός της, αλλ’από το μελανί-μαύρο εσωτερικό του στόματος στο μακρόστενο κεφάλι, το οποίο δίνει με κάποια φαντασία όψη φερέτρου. Όπως όλοι οι ελαπίδες, είναι προτερόγλυφο φίδι, με μικρά, ακίνητα ιοβόλα δόντια στο μπροστινό μέρος της επάνω σιαγόνας, μολονότι στην περίπτωση της μάμπας τα δόντια αυτά είναι μεγαλύτερα σε σχέση μ’άλλα μέλη της οικογένειας. Το φίδι αυτό τείνει να εγκαθίσταται μόνιμα σε μια περιοχή, έχοντας ένα ασφαλές μέρος όπως την κουφάλα ενός μεγάλου δέντρου, κάποια τρύπα στους βράχους, ένα λαγούμι θηλαστικού ή ένα λόφο τερμιτών ως καταφύγιο, ένα προτιμώμενο σημείο λιασήματος και μια προτιμώμενη περιοχή κυνηγιού, απ’όπου θα φύγει μόνο εάν το περιβάλλον της καταστραφεί. Είναι ενεργό ημερόβιο φίδι που κυνηγά ενεργητικά, όχι με ενέδρα όπως τα περισσότερα φίδια. Γι’αυτό, όπως κι άλλα ημερόβια είδη, η όραση είναι ιδιαίτερα ανεπτυγμένη κι εντοπίζει το θήραμα από απόσταση. Όταν το φίδι κυνηγά, συνηθίζει να κινείται με το μπροστινό μέρος του σώματος υψωμένο ώστε να σαρώνει καλύτερα το περιβάλλον του. Όταν εντοπίσει τη λεία, που συνήθως είναι τρωκτικά κι άλλα μικρά θηλαστικά ή πουλιά, κάθεται πρώτα ακίνητο υπολογίζοντας την απόσταση, κι έπειτα πετάγεται δαγκώνοντάς την ελαφρά μια φορά ή περισότερες σε περίπτωση μεγαλύτερου ή γρήγορου θηράματος με το ισχυρότατο δηλητήριό του κι έπειτα την καταναλώνει μετά το θάνατό της. Το φίδι αυτό είναι το ταχύτερο παγκοσμίως, με καταγεγραμμένες ταχύτητες τα 23 χιλιόμετρα την ώρα, τουλάχιστον για μικρά χρονικά διαστήματα. Αναπαράγεται την άνοιξη (κανονικοί μήνες για το Βόρειο, αντίστροφοι για το Νότιο Ημισφαίριο), οπότε τ’αρσενικά μάχονται όποτε βρίσκονται προσπαθώντας να βάλει ο ένας τον άλλον κάτω. Το αρσενικό βρίσκει διά φερομονών τη θηλυκιά, και μετά 60 περίπου μέρες απ’το ζευγάρωμα αυτή γεννά περίπου 15-25 αυγά, τα οποία κρύβει και φυλάγει, όπως πολλοί ελαπίδες, που εκκολάπτονται σε περίπου 60 μέρες. Οι νεοσοί είναι 50 εκ., ανεξάρτητοι και το ίδιο δηλητηριώδεις με τους ενήλικες.

Το φίδι αυτό θεωρείται απ’τα πλέον, αν όχι το πλέον, επικίνδυνο φίδι του κόσμου. Η ταχύτητα κι επιθετικότητά του σε συνδυασμό με την υψηλή τοξικότητα του δηλητηρίου του, δεύτερη μόνο μετά τον ταϊπάν της Αυστραλίας, το κάνουν ιδιαίτερα επικίνδυνο. Παρόλα αυτά η μάμπα, που γενικά ζει σε ακατοίκητες περιοχές, προτιμά να κρυφτεί μόλις νιώσει απειλή, παρά να επιτεθεί, γι’αυτό και τα δαγκώματα από μαύρη μάμπα στην Αφρική, σε μέρος με πολύ υψηλά ποσοστά θανατηφόρων δαγκωμάτων φιδιού, αποτελούν ελάχιστο ποσοστό ετησίως. Η μάμπα ωστόσο δε θα παραμείνει ήσυχοι αν απειληθεί από κοντά. Σε περίπτωση που έχει πλησιαστεί σε κοντινή απόσταση λίγων μέτρων και δε μπορει να ξεφύγει ή δεν έχει προλάβει, θα υψώσει περίπου το 1/3 του σώματός της, θα φουσκώσει το λαιμό της σαν κόμπρα ανοίγοντας το μαύρο στόμα της και συρρίζοντας έντονα. Οποιαδήποτε κίνηση σ’αυτήν την κατάσταση θα οδηγήσει σε χτύπημα απ’τη μάμπα, συνήθως πολλαπλό. Οι μάμπες δε δαγκώνουν ποτέ στεγνά, δηλαδή χωρίς δηλητήριο, ούτε κάνουν απλώς εκφοβιστικές επιδείξεις. Κάθε επίδειξη επιθετικότητας ενδέχεται να εξελιχθεί σε κανονική επίθεση. Γι’αυτό το λόγο τα ζώα αυτά δεν έχουν σχεδόν ποτέ φυσικούς εχθρούς κατά την ενηλικίωσή τους, κι επίσης σκοτώνουν με μεγάλη ευκολία μεγάλα ζώα όπως λιοντάρια, ύαινες, αντιλόπες, αλλά κι αγελάδες, σκυλιά κι άλλα εξημερωμένα είδη. Ο μόνος τρόπος προστασίας σε μια περίπτωση προειδοποίησης μάμπας είναι η πλήρης ακινησια μέχρι το φίδι να κατέβει πάλι και να φύγει. Οι ιθαγενείς εξαιτίας της επικινδυνότητάς της προσπαθούν αν τη σκοτώσουν όποτε τη βρουν, ευτυχώς όμως το είδος ακόμα θεωρείται μη απειλούμενο.

Το δηλητήριο της μάμπας αποτελείται κυρίως από νευροτοξίνες και καρδιοτοξίνες, που λέγονται δενδροτοξίνες. Πριν τη διαθεσιμότητα του ειδικού ορού, ή και τώρα ακόμα σε απομακρυσμένες υπανάπτυκτες περιοχές της Αφρικής, η θνησιμότητα είναι 100%. Δε μπορει να συμπεραστει με ευκολία η θανατηφόρος δόση δηλητηρίου για τον άνθρωπο, γιατί κάθε είδος έχει διαφορετική ανθεκτικότητα, με ποικιλομορφία ακόμα και σε πολύ συγγενικά είδη. Υπολογίζεται όμως ότι μια δόση 0,185 μικρογραμμάρια ανά κιλό υποδορίως μπορούν να σκοτώσουν έναν άνθρωπο. Ένας μέσος άνθρωπος δηλαδή πεθαίνει με 10-15 μικρογραμμάρια, αν και η μάμπα εγχέει συνήθως 100-120 μικρογραμμάρια, με το ρεκόρ τα 400. Το δηλητήριο είναι νευροτοξικό και καρδιοτοξικό, με νευροτοξίνες πρωτεΪνικής φύσεως (όπως δενδροτοξίνη κ, δενδροτοξίνη 1, δενδροτοξίνη 3, δενδροτοξίνη 7), καθώς κι άλλες πρωτεΐνες όπως δεσμιδιίνες και καλσισεπτίνη, μια καρδιοτοξίνη. Οι τοξίνες αυτές αναστέλλουν τη μυική σύσπαση στη νευρομυική σύνδεση, επηρεάζοντας τους διαύλους ιόντων, γι’αυτό και τα κύρια συμπτώματα είναι νευρολογικά, όπως ζαλάδα, μυική παράλυση, παράλυση των προσωπικών μυών και των βλεφάρων, κόπωση, απώλεια της συνείδησης, πυρετός, αρρυθμία, και τελικά θάνατος λόγω παράλυσης των αναπνευστικών μυών. Παραδόξως, δεν παρουσιάζεται μεγάλη βλάβη των ιστών ούτε πολύ οίδημα στο σημείο του δαγκώματος. Οι πρωτεΐνες του δηλητηρίου αυτού είναι αρκετά ελαφριές, επομένως περνούν γρήγορα στο σώμα. Ο θάνατος συνήθως επέρχεται σε 30 λεπτά με 3 ώρες, ενώ αν το δάγκωμα γίνει κοντά σε κάποιο ζωντικό αιμοφόρο αγγείο, ακόμα συντομότερα. Για να σωθεί ο άνθρωπος, η θεραπεία θα πρέπει ν’αρχίσει όσο το δυνατόν γρηγορότερα, ακόμα και για επιφανειακά δαγκώματα ή εκδορές, οπότε χρειάζονται έως και 10-12 φιαλίδια ορού. Οι μόνες χώρες pου παράγουν τέτοιον ορό είναι η Νότια Αφρική, η Γαλλία και η Γερμανία. Το δηλητήριο της μάμπας απέκτησε πρόσφατα και φαρμακευτικό ενδιαφέρον, εξαιτίας των ισχυρών αναλγητικών πρωτεϊνών
μαμπαλγινών
που ανιχνεύθηκαν φέτος σ’αυτό από Γάλλους επιστήμονες, οι οποίες αποδείχθηκαν νά’χουν παρόμοια αποτελέσματα με τη μορφίνη, αν και χωρίς της παρενέργειες της τελευταίας, π.χ. εξάρτηση, αφού δε λειτουργοούν ως οπιοειδή. Οι επιστήμονες δεν έχουν βρει ακόμα τον εξελικτικό λόγο ύπαρξης τέτοιων ουσιών στο δηλητήριο της μάμπας. Ίσως υποθέτω είναι για να κάνουν το θάνατο του ζώου αμεσότερο, ή ίσως έχουν μια λειτουργία που δεν έχει ανακαλυφθεί ακόμα.

Εξαιτίας της τεράστιας επιθετικότητάς της, σπάνια η μαύρη μάμπα διατηρείται στην αιχμαλωσία. Ακόμα και οι ζωολογικοί κήποι σπάνια την έχουν, αφού είναι πολύ επικίνδυνη στη διαχείριση. Ωστόσο, με μια μικρή αναζήτησή μου στο Διαδίκτυο, βρήκα λίγους ιδιότες που έχουν αυτό το είδος:
περίπτωση 1,
περίπτωση 2,
περίπτωση 3,
και
περίπτωση 4.
Η πρώτη είναι ένας Αμερικανός με πάθος για τη φωτογραφία και τα δηλητηριώδη φίδια που τις αναπαράγει κιόλας, η δεύτερη είναι ένας Ολλανδός που τις αναπαρήγαγε, η τρίτη δύο συγγραφείς χωρίς αναφορά στη χώρα προέλευσης, ίσως Αμερική ίσως Νότια Αφρική οι οποίοι έχουν πιάσει και μάμπες στη φύση για να τις μεταφέρουν σε κάποιο μη κατοικημένο μέρος, και η τέταρτη ένας Καναδός μ’ένα τέτοιο φίδι. Δεν γνωρίζω για τη σημερινή κατάσταση των παραπάνω ανθρώπων, μάλλον όμως ζουν ακόμα. Απ’τα άρθρα τους έχω βγάλει τα εξής συμπεράσματα για τη διατήρηση αυτού του ζώου στην αιχμαλωσία:

Πέρα λοιπόν απ’την επιθετικότητά του, το είδος αυτό διατηρείται εύκολα στην αιχμαλωσία, όπου τρέφεται κι αναπαράγεται εύκολα. Ακόμα και τα άτομα πιασμένα απ’τη φύση προσαρμόζονται σχετικά γρήγορα. Η επιθετικότητά του όμως είναι τρομερή, και όλοι οι συγγραφείς αναφέρουν πως δε μπορείς να το καταλάβεις αυτό εάν δεν τη βιώσεις από κοντά. Εφόσον σ’ένα τερράριο δεν έχουν τη δυνατότητα να φύγουν, γίνονται αμυντικές με το παραμικρό, ιδίως οι πρόσφατα αποκτηθήσες ή οι πιασμένες απ’τη φύση. Με την παραμικρή ευκαιρία σηκώνονται ψηλά, συρίζουν, ακόμα χτυπούν και το τζάμι. Οι πιο προσαρμοσμένες ηρεμούν κάπως, αν κι απότομα πράγματα, π.χ. ξαφνικό άναμμα φώτων πάλι θα τις τρομάξουν. Τα μικρά του είδους συμπεριφέρονται ομοίως με τους ενήλικες, και μπορούν να θεωρηθούν το ίδιο επικίνδυνα. Εξαιτίας της ενεργητικής τους φύσης και για ευκολία των κατόχων τους, τα φίδια αυτά διατηρούνται σε ευρύχωρα τερράρια, φτιαγμένα ή αγορασμένα. Ένας χώρος με διαστάσεις 2χ1χ1 μέτρα είναι κατάλληλος για μία μάμπα, αν και συνήθως χρησιμοποιείται μεγαλύτερος. Είναι στερεά κατασκευασμένος με συρόμενες συνήθως πόρτες καλά κλειδωμένες, και φυσικά τζάμι για να φαίνεται το εσωτερικό. Το υπόστρωμα μπορεί να είναι για ευκολία απλή εφημερίδα, αλ’οι περισσότεροι κάτοχοι προτιμούν να χρησιμοποιούν φυσικότερα όπως πριονίδι κυπαρισσιού (τέταρτη περίπτωση)ή μείγμα χώματος με άμμο, φλοιό κλπ. (δεύτερη περίπτωση). Υπάρχουν πάντοτε λίγα κλαδιά για αναρρίχηση, όχι όμως πάρα πολλά ή πολύπλοκα, ώστε αν χρειαστεί το φίδι να ξεμπλεχτεί να μην κινδυνεύσει σοβαρά (πολύ σχετικό το θέμα) ο κάτοχος. Ένα μπολ νερού επίσης υπάρχει πάντοτε, επειδή αυτά τα φίδια έχουν πολύ υψηλό μεταβολισμό και πίνουν πολύ. Η θερμοκρασία κυμαίνεται από τους 23 και λίγο παραπάνω στη δροσερή πλευρά έως γύρω στους 40 κάτω απ’το σημείο λιασήματος, ένα μέρος στο τερράριο με μια θερμαντική λάμπα από πάνω όπου το φίδι πηγαίνει για να λιάζεται. Το κουτί κρυψώνας του φιδιού είναι επίσης και η παγίδα του σε περιπτώσεις επικίνδυνων δηλητηριωδών ειδών, ώστε ο κάτοχος να το κλείνει εκεί αν χρειάζεται να επέμβει στο τερράριο. Η συρόμενη πόρτα του μπορεί να κλείνει είτε από μέσα, οπότε ο κάτοχος θα πρέπει ν’ανοίξει το τερράριο και να σπρώξει γρήγορα την πόρτα, είτε από μια μικρή πορτούλα πίσω, ανάλογα με την κατασκευή. Άλλες μάμπες χρησιμοποιούν την κρυψώνα συχνά, άλλες σχεδόν ποτέ. Συχνά τα φίδια καταλαβαίνουν ότι ο προσωρινός εγκλεισμός τους εκει μέσα σημαίνει αναταραχές (καθάρισμα) στο χώρο τους, κι ως ζώα της σταθερότητας και της συνήθειας αντιστέκονται σ’αυτήν την επέμβαση μη μπαίνοντας μέσα και κάνοντας επιθετική επίδειξη. Γενικά θεωρούνται έξυπνα φίδια, και παρουσιάζουν διάφορες συμπεριφορές που αποδεικνύουν αυτήν την παρατήρηση, π.χ. μπορεί μια μάμπα να μην προσπαθήσει να ξεφύγει εάν η πόρτα του τερραρίου της ανοίξει λίγο, αν όμως ανοίξει περισσότερο απ’το συνηθισμένο κι ο κάτοχος στραφεί αλλού ίσως βρει ευκαιρία να πεταχτεί έξω.

Το καλό το πράμα βρίσκεται όμως στο πραγματικό πιάσιμο. Κάπιες φορές οι κάτοχοί τους πρέπει να πιάσουν τις μάμπες κανονικά, κι αυτό δεν είναι πάντοτε εύκολο. Ακόμα κι οι συγγραφείς της τρίτης περίπτωσης, που πιάνουν φοβισμένες μάμπες σε κατοικημένες περιοχές της Νότιας Αφρικής, διώχνοντας συνήθως το φίδι από εκεί που βρίσκεται σε μια μεγάλη μαύρη σακούλα, αντιμετωπίζουν μεγάλο κίνδυνο. Οι κάτοχοι αυτών των ερπετών λοιπόν χρησιμοποιούν όλο το οπλοστάσιο των σχετικών εργαλείων χειρισμού επικίνδυνων φιδιών. Το άγγιστρο είναι ένα εργαλείο που πιάνει φίδια, μία μεγάλη λαβή μ’ένα άγγιστρο στο τέλος για να τα σηκώνει. Αυτό το εργαλείο δεν αρκει για τις μάμπες, οι οποίες μπορούν να το σκαρφαλώσουν εύκολα. Γι’αυτό συχνά οι κάτοχοι τους τις πιάνουν από μπροστά μ’αυτό το εργαλείο κι από πίσω τις πιάνουν την ουρά, η οποία μπορεί να τυλιχτεί στο χέρι τους. Αυτός ο χειρισμός είναι κατάλληλος για πολύ μικρό χρονικό διάστημα. Εάν θέλουν να τις ακινητοποιήσουν για λίγο, χρησιμοποιούν μια λαβίδα στο λαιμό του φιδιού με αρκετή δύναμη και προσοχή, ενώ με το άλλο χέρι πιάνουν το υπόλοιπο φίδι όσο μπορούν, επειδή είναι πάρα πολύ δυνατό. Οποιοσδήποτε λάθος χειρισμός μπορεί να οδηγήσει σε σχεδόν σίγουρο δάγκωμα. εδώ έχουμε την άνοδο της αδρεναλίνης.

Οι μαύρες μάμπες τρώνε εύκολα, και μάλιστα μερικές τρώνε λίγες μέρες μετά την εισαγωγή τους. Αυτές που είναι πιασμένες απ’τη φύση αρχικά δε δέχονται νεκρή τροφή, αλλά σιγά-σιγά με επιμονή και υπομονή μαθαίνουν να τρώνε και τέτοια τροφή, αφού έχουν περάσει από το στάδιο της τεχνητώς κινούμενης τροφής. Τα μικρά τρώνε αμέσως, αρχικά κάθε 3-5 μέρες, έπειτα όταν μεγαλώνουν μπορούν να τρώνε κάθε βδομάδα. Ο μεταβολισμός αυτού του είδους είναι ταχύτατος, με πλήρη πέψη κι αφόδευση της τροφής μέσα σε 24-36 ώρες. Η τροφή τους είναι συνήθως αρουραίοι, απ’τους οποίους ένα ενήλικο θα πρέπει να φάει δύο.

Τα φίδια αυτά αναπαράγονται πολύ εύκολα στην αιχμαλωσία, ακόμα και λίγους μήνες μετά την εισαγωγή. Γενικά οι κάτοχοι μαύρων μαμπών φιλοξενούν τα φίδια τους ξεχωριστά, αν και στη δεύτερη περίπτωση του Ολλανδού ζούσε το ζευγάρι μαζί. |Στην πρώτη περίπτωση του Αμερικανού τοποθετούνταν αρχικά δύο αρσενικά για να μαλώσουν, αν κι αυτό δεν είναι απαραίτητο, όπως δείχνει η δεύτερη περίπτωση. Ο χρόνος μέχρι τη γέννηση των αυγών, ο αριθμός τους και η επώασή τους (ο Ολλανδός αναφέρει θερμοκρασία επώασης 28-29 βαθμμούς στην εκκολαπτική μηχανή) δε διαφέρουν ουσιαστικά απ’την αναπαραγωγή στη φύση. Τα μικρά κάνουν την πρώτη τους έκδυση στις 10-12 μέρες κι έπειτα αρχίζουν να τρώνε. Οι κάτοχοι και παράλληλα εκτροφείς του είδους στεγάζουν τα μικρά σε πολυόροφα συστήματα κουτιών (rack systems), όπου οι συνθήκες μπορούν να ελεγχθούν κεντρικά. Κατά τη Wikipedia το προσδόκιμο ζωής του είδους στην αιχμαλωσία είναι τα 14 χρόνια, αν κι ακόμα δεν υπάρχουν πολλά στοιχεία εξαιτίας των λίγων αιχμάλωτων φιδιών, και υπολογίζεται πως ζουν περισσότερο. Οι απώλειες δεν είναι πολύ συχνές, αλλά συμβαίνουν. Ο Ολανδός έχει χάσει λίγα μικρά, μερικά αυγά δεν αναπτύχθηκαν, ενώ αργότερα έχασε τη θηλυκιά του από όγκο κοντά στον πνεύμονα. Δεν ξέρω για την τιμή του είδους, αλλ’από,τι κατάλαβα απ’τα συμφραζόμενα ένα άτομο πιασμένο απ’τη φύση κοστίζει γύρω στις 2000 δολλάρια μάλλον, ενώ κάποιο εκτρεφόμενο στην αιχμαλωσία θα κόστιζε περίπου το διπλάσιο.

Από,τι καταλάβατε, αυτό το φίδι είναι καθαρά για τον πολύ πεπειραμένο κάτοχο δηλητηριωδών φιδιών κι αν. Ο Καναδός της τέταρτης περίπτωσης αναφέρει πως είχε εμπειρία 12 χρόνια με επικίνδυνα δηλητηριώδη (σημειωτέον ότι δε δαγκώθηκε ποτέ!), 15 με δηλητηριώδη γενικότερα, ώσπου στο τέλος απέκτησε την πολυπόθητη μάμπα του. Οι ευσυνείδητοι κάτοχοι αυτού του ζώου έχουν επίγνωση του κινδύνου που ενέχει και προσπαθούν όσο γίνεται οι κινήσεις τους νά’ναι ασφαλείς. Παρόλα αυτά, καλά καλά το φίδι δεν πρόλαβε να εισέλθει στην αιχμαλωσία, έχουμε σημειωμένο θάνατο. Στην Αμερική, μια
γυναίκa αυτοκτόνησε πιθανόν με τη μάμπα της
το 2011 στη Νέα Υόρκη. Η γυναίκα αυτή, ηλικίας 56 χρόνων, ήταν ομολογουμένως παράξενη περίπτωση. Έμενε στο σπίτι της με το σύντροφό της, όπου διατηρούσε συλλογή 70 περίπου φιδιών, στην πλειονότητά τους δηλητηριώδη. Μέσα σ’αυτά ήταν η μάμπα, καθώς και μια βασιλική κόμπρα. Ήξερε πολλύ καλά να τα χειρίζεται, κι επίσης φαίνεται να μην κάλεσε βοήθεια μετά τα δαγκώματα, υποδηλώνοντας στους αστυνομικούς αυτοκτονία. Οι φίλοι της την περιέγραψαν ως καταθλιπτική και πιθανόν επιρρεπή σε μια τέτοια πράξη. Τα ερπετά μεταφέρθηκαν σε ζωολογικό κήπο.

Η μαύρη μάμπα πάντως είναι αποτελεσματικότατο βιολογικό όπλο. Κάποιος θα μπορούσε να τη χρησιμοποιήσει για να κάνει φόνους ή για να προκαλέσει τον πανικό στον κόσμο, αν και υπάρχουν πολλά άλλα θανατηφόρα ζώα πολύ λιγότερο επικίνδυνα για το δράστη απ’το συγκεκριμένο γι’αυτούς τους σκοπούς. Το συγκεκριμένο είδος πιστεύω πως θα πρέπει να διατηρείται κυρίως από ζωολογικά ιδρύματα κι επιστημονικά κέντρα, με νομική ρύθμιση της ιδιοτικής κατοχής του. Η ιδιοτική κατοχή ενός τέτοιου είδους όχι μόνο μπορεί να σκοτώσει τον κάτοχο, ο οοποίος τουλάχιστον είναι υπεύθυνος των πράξεών του και μπορεί να ελκύεται παράλογα προς τον κίνδυνο, οπότε δε μας ενδιαφέρει ν’ασχοληθούμε, αλλά μπορεί να σκοτώσει άλλους,με πιθανόν αρνητικές συνέπειες όχι μόνο για τον κάτοχο, αλλά και για το χόμπι των ερπετών γενικότερα, για το οποίο βρίσκονται εύκολα ευκαιρίες για την άδικη στοχοποίησή του.

Αυτήν ακριβώς τη σοκαριστική εικόνα αντίκρισα επισκεπτόμενος το σπίτι του φίλου μου και γυμναστή σήμερα το μεσημέρι. Για το γυμναστή είχα αναφέρει παλαιότερα, στο θέμα για
τις διακοπές μου στην κατασκήνωση φέτος,
όπου διετέλεσε ως συνοδός μας, αλλά κι αλλού. Όπως είχα πει εκεί, έχει χόμπι το ψαροντούφεκο και είναι δεινός ιχθυομαλακιοφάγος, και επίσης κάνει πολυάσχολη ζωή δουλεύοντας σε τρεις δουλειές: γυμναστής στον αθλητικό σύλλογο τυφλών Πυρσός (σ’εμάς δηλαδή), διαιτητής σε αγώνες μπάσκετ και εργαζόμενος σε στατιστικά του μπάσκετ. Πολύ λιγότερο γνωστό είναι πως έχει μια νεροχελώνα, απ’αυτές τις αμερικανικές κοκκινομάγουλες ή red-eared sliders, επιστημονικού ονόματος Trachemys scripta elegans, το Σούλη, που όμως, όπως μου φάνηκε, περισσότερο προς Σούλα μοιάζει.
Δείτε εδώ για τις διαφορές των φύλων στις χελώνες.

Τη χελώνα αυτήν την απέκτησε ως νεογέννητο στα 3 εκατοστά περίπου, κι από τότε μέσα σε 3 περίπου χρόνια έφτασε περίπου τα 10, χάρη στο πολύ κρέας (γαρίδες και λοιπά προΪόντα που τρώει) και στην αναγκαστική έκθεση στον ήλιο που δέχεται το καλοκαίρι, γιατί αν ζούσε το καλοκαίρι όπως ζει και τον υπόλοιπο χρόνο, μάλλον τα πράγματα δε θά’ταν τόσο καλά. Δεν έχει το καλοκαίρι δηλαδή κάποια δραματική αλλαγή, απλώς η γυάλα καθαρίζεται συχνότερα και η χελώνα βγαίνει πιο συχνά έξω, επειδή η οικογένεια δεν έχει πολλές δουλειές τη βγάζει πιο συχνά στον ήλιο, και τρώει λίγο παραπάνω από ψάρια και μαλάκια.

Η ζωή της γενικά είναι αυτό ακριβώς που βλέπεται! Μια γυάλα περίπου 25χ15 εκατοστών με 8 περίπου εκατοστά βρώμικου νερού (γιατί όσο κι αν καθαρίζεται, ο χώρος είναι μικρός, φίλτρο δεν υπάρχει και το ζώο είναι μεγάλο), και, το πιο σοκαριστικό, παντελής έλλειψη κάποιου μέρους στεριάς όου μπορεί να βγαίνει! Ως διακοσμητικό υπάρχει ένα κοχύλι, αλλ’αυτό δεν είναι τόσο μεγάλο ώστε να βγάζει ολόκληρη τη χελώνα εκτος νερού. Το περιβάλλον καθαρίζεται κάθε λίγες μέρες, η χελώνα τρέφεται κυρίως με γαρίδες (όχι ιδανική τροφή για συνεχή χρήση), και δε λαμβάνει καθόλου επιπλέον θερμότητα ή υπεριώδη ακτινοβολία εάν δε βγει στον ήλιο. Επίσης το χειμώνα πέφτει σε ημιχειμέρια νάρκη για τον ίδιο λόγο. Σηκώνοντάς την πρόσεξα πως ήταν καλυμμένη με φύκη (άλγη στην ενυδρειακή διάλεκτο), οι γνωστοί φωτοσυνθετικοί υδρόβιοι οργανισμοί σαν γλίτσα και λεπτές ίνες σ’όλο το καβούκι, επειδή δεν είχε μέρος για να στεγνώσει. Κι αυτό είναι το ελαφρύτερο που μπορεί να πάθει απ’αυτήν την κατάσταση. Το σώμα μπορεί επίσης να προσβληθεί από μύκητες, ή από βακτήρια κι άλλους μικροοργανισμούς και να
μολυνθεί σοβαρά,
συνήθως με τη βοήθεια ενός μικρού τραυματισμού.

Κανονικά οι χελώνες αυτού του είδους χρειάζονται χώρο αρκετο για να κολυμπάνε και οριζοντίως (προτίνεται μήκος ενυδρείου 4 φορές το μήκος του ερπετού και πλάτος 2) και καθέτως όμως, με βάθος νερού τουλάχιστον μια φορά το μήκος τους (δεν πνίγονται, είναι προσαρμοσμένες για υδρόβια ζωή), πολύ καθαρό νερό με φίλτρο ενυδρείου, το οποίο, αν και δεν είναι απολύτως απαραίτητο, κάνει πιο εύκολη τη δουλειά σχετικά με την καθαριότητα, θερμοκρασία νερού μεταξύ 23-27 βαθμών για καλό μεταβολισμό, κι ένα σημείο στεριάς από οτιδήποτε όπως πέτρα, ΧΑΛΊΚΙΑ, ξύλο, φελλό ή κάτι τέτοιο, όπου η χελώνα θα μπορεί να βγαίνει μόνη της και να στεγνώνει εντελώς. Πάνω από εκεί θα πρέπει να βρίσκεται μια λάμπα θερμότητας τύπου σποτ, η οποία θ’ανεβάζει τη θερμοκρασία στους 32-35 βαθμους για τη σωστή θερμορρύθμιση, μιας και τα ερπετά είναι ποικιλόθερμα ζώα μη μπορώντας ν’ανεβάσουν τη σωματική τους θερμοκρασία μόνα τους. Επίσης μπορεί να υπάρχει μια λάμπα υπεριώδους ακτινοβολίας uvb, η οποία θα παρέχει την κατάλληλη ακτινοβολία για τη σύνθεση της βιταμίνης d, απαραίτητης για το μεταβολισμό του ασβεστίου. Χωρίς αυτήν τη βιταμίνη, όσο ασβέστιο κι αν παίρνει το ερπετό, δε θα μπορεί να το χρησιμοποιήσει. Η λάμα αυτή είναι υποκατάστατου της ηλιακής ακτινοβολίας, στην οποία θα πρέπει να εκτίθεται η χελώνα αν ο καιρός επιτρέπει. Η βιταμίνη γίνεται να παρέχεται και με συμπληρώματα, αν κι αυτός ο τρόπος είναι πιο δύσκολος, γιατί δε μπορούμε να υπολογίσουμε ακριβώς τη δόση, ενώ με την ακτινοβοία το σώμα φτιάχνει όση χρειάζεται. Ο άνθρωπος επίσης δημιουργεί αρκετή βιταμίνη d με τη βοήθεια της ηλιακής ακτινοβολίας, ενώ μπορεί να την προσλάβει από τροφές όπως γαλακτοκομικά ή παχιά ψάρια όπως ο σολωμός. Η χελώνα είναι παμφάγος, με μεγαλύτερη ανάγκη σε πρωτεΐνη κατά τη νεαρή της ηλικία, οπότε αναπτύσσεται, και μειωμένη κατά την ενηλικίωση. Έτσι αρχικά μπορεί να τρέφεται κυρίως με γαρίδες, σκουλήκια, σαλιγκάρια κι άλλα μαλάκια, μύγες κι άλλα έντομα, άλλα ασπόνδυλα και λίγο κρέας, ενώ φυτά όπως ραδίκι, μαρούλι, καρότο, αρακάς ή υδρόβια φυτά λιγότερο, και αργότερα μπορεί να τρώει περισσότερη φυτική τροφή. Αρχικά θα πρέπει να τρέφεται μια φορά τη μέρα, όσο μεγαλώνει όμως μπορεί να τρώει κάθε 2-3 μέρες, μιας κι ο μεταβολισμός των ερπετών είναι γενικά αργός. Φυσικά θα πρέπει να δίνονται τα κατάλληλα βιταμινούχα συμπληρώματα, συχνότερα στις αναπτυσσόμενες κι αραιότερα στις μεγάλες. Το ασβέστιο μπορεί να παρέχεται ευκολότερα κι ως κόκκαλο σουπιάς (πουλάνε στα πετσόπ για πουλιά για τον ίδιο λόγο), το οποίο μπορεί ν’αφεθεί στο νερό και η χελώνα να μασουλάει όποτε χρειάζεται. Πολλοί δε βάζουν τις χελώνες τους σε χειμέρια νάρκη, διότι αυτο μπορεί να επιβαρύνει την υγεία τους ιδίως αν έχουν κάποιο πρόβλημα από πριν, ενώ άλλοι τις αφήνουν. Μια κανονική χειμέρια νάρκη χρειάζεται θερμοκρασία κάτω των 10 βαθμών και μια απολύτως υγιή, καλοταϊσμένη χελώνα. Ακόμα και αν όμως δεν πέσει σε νάρκη, πάλι θα επηρεαστεί από τον καιρό έξω. Η έλλειψη χειμέριας νάρκης πάντως δεν βλάπτει την υγεία της. Φυσικά μια χελώνα μπορεί να ζήσει και σε λιγότερο καλές συνθήκες, αλλά η πιθανότητες για προβλήματα θ’αυξάνονται. Μία περίπτωση που διάβασα έζησε με βρώμικο νερό και σχεδόν καθόλου στεριά για
8 χρόνια.

Επειδή όμως τα ερπετά έχουν βραδύτερο μεταβολισμό κι επομένως βραδύτερη αντίδραση στις αντιξοότητες και μεγαλύτερο χρόνο εμφάνισης των ασθενειών, δε σημαίνει ότι πρέπειι να τα υποβάλλουμε σε κακές συνθήκες επειδή συνεχίζουν να φαίνονται καλά. Κάποτε κι αυτά θα καταπέσουν, απλώς αν σε μια κατάσταση το θηλαστικό πέθαινε σε μια βδομάδα, το ερπετό μπορεί να πεθάνει σ’ένα χρόνο για παράδειγμα. Αυτό είναι και πολύ πιο βασανιστικό. Επειδή τα ερπετά δε δειχνουν συναισθηματικές αντιδράσεις, δε σημαίνει πως δεν έχουν συναισθήματα. Έχουν όλες τις δομές στο μακρόστενο εγκέφαλό τους (αμυγδαλή, διαφραγματικοί πυρήνες, βασικοί πυρήνες, υποθάλαμος, περιυδραγωγική φαιά ουσία) για την εκδήλωση των βασικών συναισθημάτων, όπως ο φόβος και η ψυχολογική αντίδραση στο στρες. Η παραμελημένη αυτή χελώνα μου θύμισε αμέσως τις δικές μου που είχα κάποτε πριν 7 χρόνια (θα πω γι’αυτές σ’άλλη δημοσίευση), οι οποίες όμως είχαν μια στεριά να βγαίνουν. Κατά τ’άλλα έζησαν χείριστα, και σχεδόν όλες πέθαναν.

Κι ο Κώστας δηλαδή δεν είχε τη χελώνα του μόνιμα χωρίς στεριά, αλλ’επειδή μεγάλωσε πολύ την αφαίρεσε θεωρώντας την μη απαραίτητη. Τον δικαιολογώ εν μέρει επειδή δεν πολυέψαξε, άλλωστε δεν την φροντίζει συνήθως ο ίδιος, αλλά καλό δεν είναι να ψάνχουμε και λίγο, έστω από περιέργεια αν έχουμε κάτι ζωντανό; Γι’αυτό και παρακάτω παραθέτω μερικές ιστοσελίδες για τη σωστή φροντίδα των νεροχελώνων αυτού και μόνον αυτού του είδους, προσοχή, όχι γι’άλλα είδη.

redearslider.com
Η μεγαλύτερη πύλη για τις νεροχελώνες αυτού του είδους.
οδηγός φροντίδας για νεροχελώνα red eared slider στο Reptiles Greece
Το Reptiles Greece είναι η μεγαλύτερη ελληνική πύλη για τα ερπετά, όπου είμαι και μέλος.
μικρή ιστοσελίδα για τη φροντίδα των νεροχελωνών
άρθρο για τη φροντίδα της νεροχελώνας στο tsamisaquarium.gr.
Το tsamisaquarium.gr είναι μια μεγάλη σελίδα ομάδας χομπιστών για ενυδρεία, εξωτερικές λίμνες και μπονσάι.
βραχύ άρθρο για τη φροντίδα της νεροχελώνας

Αυτές τις μέρες, δεν ξέρω για ποιον λόγο, ψάχνω στο Διαδίκτυο βγια θάνατο και διαχείρηση των πτωμάτων, και κυρίως το βράδυ στο youtube. βρήκα λοιπόν και βίντεο για την καύση κι αυτό έγινε έναυσμα για το παρόν άρθρο.

Η καύση του νεκρού σώματος είναι εξίσου παλιό έθιμο με την ταφή, κι έχει εφαρμοστεί παραδοσιακά σε πολλούς πολιτισμούς. Στην Αρχαία Ελλάδα για παράδειγμα αλλού, όπως στην Αθήνα, γινόταν συνήθως ταφή, ενώ αλλού, όπως στη Μακεδονία, γινόταν καύση κι έπειτα τοποθέτηση των λειψάνων σε τάφο, προς τιμήν του Ηρακλή, προπάτωρα τον Μακεδόνων, ο οποίος πέθανε από φωτιά. Καύση επίσης γινόταν σε εξαιρετικές περιπτώσεις ακόμα και σε περιοχές όπου συνηθιζόταν η ταφή, οπότε υπήρχαν πολλοί νεκροί για ν’απομακρυνθούν γρήγορα τα σώματα, όπως σε νεκρούς πολέμων. Στον Επιτάφιο του Περικλή για παράδειγμα αναφέρεται ότι οι πρώτοι Αθηναίοι νεκροί του Πελοποννησιακού Πολέμου κάηκαν, κι έπειτα τα οστά τους ενταφιάστηκαν. Ακόμα και στην εποχή του Ομήρου γινόταν η καύση. Επομένως όσοι επικαλούνται τη μη ελληνικότητα του εθίμου για να επιχειρηματολογήσουν κατά της πρακτικής πλανώνται, αλλ’ακόμα κι αν δεν ήταν εληνικό αυτό δε σημαίνει πως είναι κάτι το κακό. Η καύση στη μετέπειτα ευρωπαϊκη ιστορία εφαρμοζόταν σπάνια, μόνο σε περιπτώσεις πολλών νεκρών από πολέμους, λοιμούς και λιμούς. Στους πολιτισμούς ωστόσο των Ινδιών και της Άπω Ανατολής η καύση ήταν και παραμένει ο κοινότερος τρόπος διαχείρησης του νεκρού λόγω θρησκευτικών πεποιθήσεων, ενώ καύση παρατηρείται ακόμα και σε πρωτόγονους πολιτισμούς της Αυστραλίας και της Νέας Γουινέας ως μέρος της νεκρόσιμης τελετής εκείνων των φυλών. Σήμερα φυσικά η καύση έχει επεκταθεί σ’όλον σχεδόν τον κόσμο, αποβάλλωντας συχνά τα θρησκευτικά της στοιχεία. Μπορούμε να πούμε πως έχει ενσωματωθεί στο Δυτικό Πολιτισμό. Σήμερα οι άνθρωποι δεν καίγονται μόνο για θρησκευτικούς λόγους. Άλλοι επιλέγουν την καύση για το χαμηλότερο κόστος της, για λιγότερη επιβάρυνση στους συγγενείς ή και για δυσκολία με την ιδέα της ταφής.

Η διαδικασία της καύσης σήμερα φαίνεται πολύ βιομηχανική, αλλά συγχρόνως είναι και φθηνή και γρήγορη. Το κρεματόριο είναι ένας μικρός και στενός χώρος στο σχήμα περίπου του φερέτρου, μέσα στο οποίιο σπρώχνεται ο νεκρός, άλλοτε μέσα σε κανονικό φέρετρο κι άλλοτε σε χαρτοκιβώτιο. Εκεί ένα φλόγιστρο που λειτουργεί με πετρέλαιο, φυσικό αέριο, ξύλο ή προπάνιο καίει το σώμα σε θερμοκρασία 800-1000 βαθμών Κελσίου, οπότε τα πάντα εξαϋλώνονται διαφεύγοντας ως αέρια ψηλά απ’την καμινάδα, αλλά τα οστά παραμένουν, αν και θραυσμένα κι αδύναμα. Αυτά θρυμματίζονται σ’ένα μύλο ώστε να γίνουν σκόνη, και τοποθετούνται σε ένα δοχείο ως στάχτη για να δωθούν στους συγγενείς. Έπειτα μπορούν να διατηρηθούν σε τεφροδόχο, να ταφούν, να σκορπιστούν στα βουνά, στη θάλασσα ή οπουδήποτε αλλού, ακόμα και
να εκτοξευτούν στο διάστημα.
Η όλη διαδικασία διαρκεί λίγο περισσότερο από μια ώρα, σε αντίθεση με την ταφή που είναι χρονοβόρος και δύσκολη, κι επίσης συχνά τα λείψανα χρειάζονται εκταφή έπειτα από μερικά χρόνια. Στα παρακάτω βίντεο μπορείτε να παρακολουθήσετε κανονικά τη διαδικασία:

Σύμφωνα με
διεθνεις στατιστικές,
το ποσοστό των αποτεφρώσεων στις ανεπτυγμένες χώρες αυξάνεται ετησίως, με υψηλότερα ποσοστά σε χώρες όπου η πρακτική εφαρμοζόταν παραδοσιακά (Ιαπωνία 99%), και μέτρια προς αρκετά υψηλά σ’άλλες χώρες, π.χ. Καναδάς 68%, Σκανδιναβικές χώρες έως κι 70% σε πυκνοκατοικημένες περιοχές λόγω έλλειψης χώρου για τάφο, ΗΠΑ 40%, με υψηλότερα ποσοστά στις δυτικές και χαμηλότερα στις νότιες συντηριτικότερες πολιτείες, Αυστραλία 65%, Νέα Ζηλανδία 70%, και Πολωνία μόνον 6%. Χαμηλότερα ποσοστά παρατηρούνται στο μουσουλμανικό και τον ορθόδοξο κόσμο, όπου το ετήσιο ποσοστό υπολογίζεται κάτω του 10%. Αν κι ο μουσουλμανισμός απαγορεύει την καύση, η ορθόδοξη χριστιανική θρησκεία δεν έχει κάποιον συγκεκριμένο κανόνα κατά της πρακτικής? αφού το σώμα εφόσον πεθάνει, χάνει την ψυχή κι άρα την ουσιαστική αξία του, η οποία θ’αναστηθεί αργότερα με νέο σώμα, επομένως το φθαρτό σώμα μπορεί να πάθει οτιδήποτε. Πάραυτα λόγω παράδοσης ταφής, η καύση δε συνηθίζεται ή κι αποθαρρύνεται ως ασέβια προς το νεκρό, κι αυτή η άποψη γίνεται προσπάθεια δικαιολογηθεί από τους λειτουργούς και συμμάχους της εκκλησίας με βάση ένα χωρίο στην Παλαιά Διαθήκη, όπου λέει ο Θεός στον Αδάμ ότι απ’το χώμα ξεκίνησε κι εκεί θα καταλήξει, το οποίο ωστόσο μπορεί να ερμηνευθεί συμβολικά, όπως έχει γίνει και σε πολλά άλλα χωρία, ότι δηλαδή ξεκινάμε απ’το τίποτα και τελειώνουμε πάλι στο τίποτα. Ενδεικτικά μερικά πύρινα κείμενα κατά της αποτέφρωσης είναι
αυτό
και
αυτό.
Ακόμα εφόσον ο χριστιανισμός έχει απορρίψει τους περισσότερους κανόνες της εβραϊκής Παλαιάς Διαθήκης, τότε γιατί εμμένει συγκεκριμένα σ’αυτόν, ο οποίος κιόλας δεν αφορά κανένα δόγμα; Ακόμα όμως κι αν η απαγόρευση της καύσης αποτελούσε επίσημο κανόνα της εκκλησίας, ποιος θα είχε την εξουσία να καταπατήσει το δικαίωμα ενός ανθρώπου για ελεύθερη διαχείριση του σώματός του μεταθάνατον; Ένα κοσμικό ανεπτυγμένο δυτικό κράτος δε θά’πρεπε να επιβάλλει ως νομοθεσία τους θρησκευτικούς κανόνες, ούτε να καθυστερεί να εκσυγχρονιστεί εξαιτίας της εκκλησίας, όπως έγινε στη χώρα μας. Και πάλι θα μιλήσουν οι θλιβεροί αριθμοί,
τώρα χρονολογίες:
Στη Γαλλία λοιπόν η καύση νομιμοποιήθηκε ως ριζοσπαστικός νεωτερισμός αρχικά κατά τη Γαλλική Επανάσταση του 1879, κι αργότερα ρυθμίστηκε περαιτέρω το 1887, στην Βρετανία το 1884, στην Αυστραλία το 1901, στη Γερμανία το 1934 (επί Χίτλερ μάλιστα), στην Ισπανία το 1945, ενώ στην Ελλάδα το… 2006! Κι αυτό ίσως καθυστερούσε ακόμα περισσότερο εάν ο τότε δήμαρχος της Αθήνας το 1987 Μιλτιάδης Έβερτ δεν έκανε επίσημη πρόταση στην Εκκλησία της Ελλάδος για το δικαίωμα της αποτέφρωσης, αφού πριν το θέμα ήταν ανύπαρκτο στην Ελλάδα. Ακόμα στην Ελλάδα δεν έχει εγκατασταθεί κρεματόριο, με αποτέλεσμα όσοι επιθυμούν ν’αποτεφρωθούν να επιβαρύνουν τους συγγενείς με τη μεταφορά τους στη Βουλγαρία, όπου υπάρχει ένα και πλουτίζει από μας που ακόμα δεν έχουμε. Πολλά γραφεία τελετών παρέχουν υπηρεσίες μεταφοράς προς κι από τη Βουλγαρία για σκοπούς καύσης, όπως
αυτό
και
αυτό.
Η
Επιτροπή για τη Θεσμοθέτηση του Δικαιώματος της Αποτέφρωσης των Νεκρών,
μέλος της Διεθνούς Ομοσπονδίας Αποτέφρωσης, προσπαθεί πιέζοντας τους αρμόδιους φορείς για τη δημιουργία κρεματορίου. Περιέχει πολλές πληροφορίες και βιβλίο με πολυμέσα, κι επίσης δημοσιεύει τα νέα για την αποτέφρωση των νεκρών στην Ελλάδα.

Πολλοί άνθρωποι επιθυμούν ν’αποτεφρωθούν μετά το θάνατό τους. Η μητέρα μου για παράδειγμα λέει από τότε που θυμάμαι πως τελευταία επιθυμία της είναι ν’αποτεφρωθεί. Εγώ πλέον έχω συνηθίσει στην ιδέα, κι αν κάποτε στο μέλλον πεθάνει πριν από εμένα, νιώθω εσωτερικά αναγκασμένος οπωσδήποτε να σεβαστώ την επιθυμία της και να τη στείλω στη Βουλγαρία γι’αποτέφρωση, εάν ακόμα εδώ δεν έχει εγκατασταθεί κρεματόριο. Δεν θέλει, όπως λέει, να ταφεί στο σκοτεινό, υγρό χώμα και να φαγωθεί απ’τα σκουλήκια, διότι αυτό είναι που της προκαλεί το μεγαλύτερο φόβο για το θάνατο. Επίσης θέλει ν’αποφύγει έστω και την ελάχιστη πιθανότητα να ταφεί ζωντανή χωρίς ελπίδα σωτηρίας, ενώ με την καύση, ακόμα κι αν υπάρχει η θεωρητική πιθανότητα να ζει, δε θα προλάβει ν’αντιδράσει. Όπως λέει για πλάκα: «Εγώ δε θα δώσω την ικανοποίηση στα σκουλήκια να φάνε το τέλειό μου σώμα.»
Και δεν είναι μόνο η μητέρα μου που θέλει ν’αποτεφρωθεί. Θυμάμαι ακόμα και την πρώην καθηγήτρια αγγλικών μου, Ελληνίδα γεννημένη στην Αυστραλία, η οποία προτιμούσε να καεί παρά ν’αποσυντεθεί στο έδαφος. Επίσης όσο αυτή ζούσε στην Αυστραλία, είχε γίνει δωρητής οργάνων α, δηλαδή με δυνατότητα να δώσει όλα τα μέρη του σώματός της εφόσον ήταν κατάλληλα για δωρεά μετά το θάνατό της, το οποίο με την έλευσή της στην Ελλάδα έπαυσε να ισχύει. Και σίγουρα θα υπάρχουν πολλοί άλλοι που επιθυμούν την αποτέφρωση. Εγώ ο ίδιος δεν έχω αποφασίσει τι θά’θελα να πάθω μετά το θάνατό μου, πιθανόν επειδή πιστεύω πως βρίσκεται ακόμα μακριά, πιθανόν επειδή δε με πολυνοιάζει για το τι θα γίνει εφόσον εεγώ δε λειτουργώ. Πάντως δε δέχομαι ορισμένες καταλήξεις, όπως να γίνω αντικείμενο μαθήματος ανατομίας σε ιατρικούς φοιτητές χωρίς να προσφέρω κάτι σημαντικό. Γι’αυτόν το σκοπό υπάρχουν πολλά πτώματα στα αζήτητα. Αν επέλεγαμοίρα σχετική με την ιατρική επιστήμη, πιθανόν θα γινόμουν δωρητής οργάνων ή θά’δινα τον εγκέφαλό μου για χαρτογράφηση προς πιθανή «ανάστασή» μου στο μέλλον.

Ας εκσυγχρονιστούμε ως κράτος και ως κοινωνία επιτέλους. Το θέμα της αποτέφρωσης των νεκρών είναι ένα μόνο από τα πολλά τα οποία μας τοποθετούν αρκετά πιο πίσω σχετικά με τις ανεπτυγμένες ευρωπαΪκές χώρες. Ας διώξουμε τα κατάλοιπα της εκκλησιαστικής καταπίεσης και των άλλων προβλημάτων που μας δέρνουν, και ίσως καταφέρουμε να προχωρήσουμε με το βήμα των πραγματικά ανεπτυγμένων κρατών.

Όλοι μαςέχουμε βιώσει μεγάλο φόβο κάποια στιγμή και ξέρουμε πόσο τρομακτικό συναίσθημα είναι αυτό. Πολλοί από εμάς θά’χουμε πάθει τουλάχιστον μια φορά στη ζωή μας κρίση πανικού. Εγώ θυμάμαι περίπου 5-6 σ’εμένα. Είναι η ακραία έκφραση του άγχους, με έντονη ταχυκαρδία, εφήδρωση, αίσθηση ανικανότητας λύσης του προβλήματος, ζάλη, πονοκέφαλος, πόνους στο σώμα όπως στο στήθος και τα άκρα, ξηρός λαιμός και δυσκολία στην κατάποση, αποπροσανατολισμός, γρήγορες αγχωμένες κινήσεις ή ακινησία σ’ένα μέρος, ακόμα και φόβο απώλειας του μυαλού ή και επερχόμενου θανάτου. Αυτή η κρίση δεν προκαλείται απαραίτητα από κάποιον προφανή λόγο? Μπορεί να έρθει έπειτα από βαθιά σκέψη για παράδειγμα, όπως σ’εμένα μερικές φορές. Άλλες φορές που την είχα πάθει είχε προέλθει από αίσθηση ότι κάτι δεν πήγαινε καλά στο σώμα μου. Φυσικά αυτή η αντίδραση, μολονότι εντονότατη, δεν αφήνει κάποια μόνιμη βλάβη στον οργανισμό, διαρκώντας μόνο λίγα λεπτά. Σε ορισμένες περιπτώσεις ωστόσο, όπως στην αγχώδη διαταραχή του πανικού, μπορεί να προκαλείται ευκολότερα ή να διαρκεί με αυξομειούμενη ένταση περισσότερο, αλλά φυσικά δεν απειλή τη ζωή. Πώς θα ήταν όμως εάν ένας βρισκόταν σε παρόμοια κατάσταση υπέρτατου φόβου, χωρίς τρόπο διαφυγής, για μεγάλο χρονικό διάστημα; Το θέμα αυτό μελετήθηκε από διάφορους επιστήμονες, και σήμερα γνωρίζουμε ότι μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρά προβλήματα, ακόμα και στο θάνατο. Εδώ μπορούμε δηλαδή να πούμε ότι ο θάνατος προκαλείται από ψυχοσωματικά αίτια. Υπάρχουν βέβαια περιπτώσεις όπου κάποιος έχει πεθάνει από καρδιακή προσβολή έπειτα από έντονο φόβο, στις οποίες ωστόσο μεταθάνατον διαγιγνώσκεται λανθάνον πρόβλημα υγείας. Εδώ αναφέρομαι όμως στις περιπτώσεις οι οποίες δεν παρουσίαζαν κανένα πρόβλημα υγείας πριν το επεισόδιο, ούτε βρέθηκε κάτι μετά το θάνατο.

Το φαινόμενο του ψυχοσωματικού θανάτου είναι σπανιότατο σήμερα, αν κι έχει παρατηρηθεί σε νοσοκομεία, πολέμους, στρατόπεδα συγκεντρώσεως κι άλλα περιβάλλοντα όπου η διαφυγή είναι πρακτικά αδύνατη κι ο φόβος μεγάλος. Ο τομέας ωστόσο στον οοποίο μελετήθηκε εκτενέστερα είναι οι πρωτόγονες φυλές ιθαγενών, όπου έχει παρατηρηθεί επανειλημμένα σε καταραμένους από ξόρκι εχθρού ή κακού μάγου ή σε παραβάτες ιερών κανόνων σ’όλες τις ηπείρους.

Ο πρώτος που μελέτησε συστηματικά το φαινόμενο ήταν ο Αμερικανός ψυχολόγος Walter B. Cannon, ο οποίος, με τη σημαντική
μελέτη του
το 1942 άνοιξε το δρόμο για τον κλάδο της ψυχοφυσιολογίας, της μελέτης του τρόπου με τον οποίο τα συναισθήματα επηρεάζουν το σώμα. Αυτός εισήγαγε τον όρο «θάνατος βουντού (voodoo death)» για ναπεριγράψει αυτές τις περιπτώσεις μαγικά προκληθέντος θανάτου, αν και στην πραγματικότητα τα κρούσματα αυτά δεν περιορίζονται μόνο σε μέρη όπου εφαρμόζεται το
βουντού.
Αυτός επίσης εισήγαγε τον όρο «απόκριση μάχης η φυγής (fight or flight responce)», για να περιγράψει την κατάσταση στην οποία περιέρχεται το σώμα σε κατάσταση κινδύνου, οπότε όλες οι δυνάμεις του διοχετεύονται στα όργανα που θα εξυπηρετήσουν τη μάχη με τον εχθρό ή τη γρήγορη διαφυγή του.

Στη μελέτη του λοιπόν, η οποία είναι αρχείο pdf στον παραπάνω σύνδεσμο, ο ερευνητής αρχικά κάνει μια εισαγωγή για το ανεξήγητο του φαινομένου και για τη μεγάλη δυσπιστία των γιατρών και των επιστημόνων γι’αυτό. Έπειτα μας παρουσιάζει διάφορες περιπτώσεις από διάφορες φυλές, με έμφαση στους ιθαγενείς της Αυστραλίας. Αναφέρει περιπτώσεις θανάτου από φόβο ή κατάρες μάγων σε φυλές της Αργεντινής και της Βραζιλίας, καθώς και περιπτώσεις ξαφνικής κατάπτωσης και τελικού θανάτου από «μαγεμένους» ανθρώπους, οι οποίοι ως τότε έδειχναν πλήρως δυνατοί στην Αφρική, μ’ένα εξέχον παράδειγμα. Ένας μαύρος λέει, πηγαίνοντας μια μέρα να μείνει σ’ένα φίλο του μεγαλύτερης ηλικίας, δέχεται ως γεύμα άγρια κότα, η οποία απαγορευόταν ρητώς για νεαρά άτομα, ο φίλος του όμως τον διαβεβαίωσε ότι δεν ήταν άγρια. Ο νεαρός την έφαγε κανονικά, κι έπειτα από 3 χρόνια που ξανασυναντήθηκαν, ο υποτιθέμενος φίλος του του είπε για το γεγονός κι αυτός αμέσως κατέρρευσε από φόβο, και σε 24 ώρες πέθανε. Παρόμοια περίπτωση συνέβη στη Νέα Ζηλανδία, όπου μια γυναίκα Μαορί έφαγε καρπούς από ένα ταπού (ιερό) μέρος, και μόλις τό’μαθε πίστεψε ότι το πνεύμα του αρχηγού της φυλής θα την βλάψη, κατέρρευσε και πέθανε. Παρόμοια γεγονότα έχουν καταγραφεί στα νησιά του Ειρηνικού, στη Χαβάη και στην Αϊτή, σημειωτέον η μόνη απ’τις παραπάνω χώρες που πιστεύει στο βουντού.

Εκτενέστερη αναφορά γίνεται ωστόσο για ιθαγενείς της Αυστραλίας του βόρειου Κουίνσλαντ και της Βόρειας Επικράτειας της χώρας. Μας αφηγείται για διάφορες περιπτώσεις «μαγεμένων» από κακούς μάγους που πέθαναν, με ορισμένα παραδείγματα. Ένας υγιής άνθρωπος σε μια ιεραποστολή στο Βόρειο Κουίνσλαντ δέχθηκε επίθεση ξορκιού από κακό μάγο, ο οποίος του έδειξε ένα οστό (κοινός τρόπος κατάρας θανάτου στους ιθαγενείς της Αυστραλίας). Αυτός γρήγορα κατέρρευσε, αρνούταν τροφή και νερό, ενώ η αδυναμία του αυξανόταν, παρότι δεν βρέθηκε κάποια ανωμαλία στις εξετάσεις του. Όταν όμως ήρθε ένας άλλος μάγος λέγοντάς του ότι ήταν λάθος ή και αστείο, ο ασθενής επανήλθε σχεδόν στιγμιαία. Μια δεύτερη περίπτωση ωστόσο δε σώθηκε, και σε δύο μέρες πέθανε. Αυτό που εντυπωσίασε όμως τον ερευνητή ήταν η αποδοχή της κατάστασης του ασθενούς από τους ομοεθνείς του. Στους ιθαγενείς της Βόρειας Επικράτειας για παράδειγμα, όταν κάποιος δέχεται επίθεση μαύρης μαγείας, καταρρέει και αδυνατίζει. Σ’αυτό το διάστημα όλη η κοινωνία, συμπεριλαμβανομένω και τον πλησιέστερων προ΄σώπων του, αποκόπτουν κάθε επαφή μαζί του κι αποσύρουν κάθε υποστήριξη, θεωρώντας τον πλέον ως κάτι σχεδόν ιερό, περισσότερο στο χώρο των νεκρών. Μετά από λίγο χρόνο επανέρχονται στο θύμα θρηνώντας το ως νεκρο και τελώντας νεκρόσιμες τελετές ενόσο ακόμα ζει. Έτσι το θύμα υποβάλλεται στο μέγιστο δυνατο βαθμό και τελικά πεθαίνει. Σε περίπτωση που δεν έρθει κάποιος μάγος-ιατρός για να το σώσει με κάποιο αντιξόρκι, συνήθως δείχνοντας ένα αντικειμενο που ορκίστηκε πως το πήρε απ’τον κακό μάγο που τον έβλαψε, το θύμα μιας τέτοιας επίθεσης καταλήγει στο θάνατο, μιας κι εκτός από τη βαριά εξουθένωση απ’το φόβο δε δέχεται ούτε τροφή ούτε νερό.

Έπειτα ο ερευνητής αποκλείει την πιθανότητα δηλητηρίασης απ’το μάγο ή χρήσης κάποιου άλλου μέσου, εφόσον η επίθεση γίνεται συνήθως εξ αποστάσεως, ο ασθενείς δε τρώει ούτε παίρνει τίποτα για να δηλητηριαστεί, τα δηλητήρια είναι σχεδόν άγνωστα στην Αυστραλία, ο ασθενής αναρρώνει αμέσως μετά τη μαγική θεραπεία, και, το σημαντικότερο, η τρομακτική αυτή κατάσταση έρχεται μόνο εάν ο άνθρωπος έχει συνείδηση της μαγικής επίθεσης ή της παράβασης κάποιου κανόνα. Σ’έναν κόσμο όπου κυριαρχεί η δεισιδαιμονία και η κυραρχία κακόβουλων πνευμάτων παντού, σ’έναν κόσμο όπου όλοι πιστεύουν το γεγονός του μαγικού θανάτου, ο ερευνητής υποστηρίζει ότι ο ψυχοσωματικός θάνατος δεν είναι κάτι το τόσο παράξενο.

Έπειτα προτείνει μια λογική εξήγηση για το γεγονός. Σύμφωνα με τη θεωρία του, ο θάνατος επέρχεται ύστερα από τραυματικό σοκ, όχι διαφορετικό απ’αυτό που παθαίνουν οι τραυματίες με μεγάλη απώλεια αίματος. Έχει παρατηρηθεί στα θύματα μαγικής επίθεσης ταχυκαρδία και υπόταση, ενώ τα αιμοσφαίρια είναι πυκνότερα. Κατά τη δική του εξήγηση λοιπόν, ο ασθενής μετά τη μάθηση του τρομακτικού γεγονότος, περιέρχεται σε εντονότατη κατάσταση μάχης ή φυγής μ’ενεργοποίηση του συμπαθητικού νευρυκού συστήματος (κλάδος του αυτόνομου νευρικού συστήματος που προετοιμάζει τον οργανισμό για επείγουσες καταστάσεις), χωρίς όμως τρόπο εκτόνωσης της κατάστασης, όπου τα αιμοφόρα αγγεία συστέλλονται υπερβολικά εξαιτίας της έκκρισης αδρεναλίνης, συμπεριλαμβανομένων αυτών της καρδιάς κι άλλων ζωτικών οργάνων, κάνοντας έτσι δυσκολότερη την λειτουργία τους σ’έναν είδη καταβεβλημένο οργανισμό. Η έλλειψη επαρκούς αιματικής παροχή στους ιστούς, άρα και η έλλειψη σωστής οξυγόνωσης, κάνει τα τριχοειδή αγγεία διαπερατότερα στο πλάσμα, το οποίο διαφεύγει στους ιστούς προκαλώντας πτώση της πίεσησς στο αγγειακό σύστημα και συγκέντρωση των αιμοσφαιρίων. Αυτή η κατάσταση, μαζί με έντονο συναίσθημα φόβου, απελπισίας κι αναπόφευκτου θανάτου, και μη πρόσληψη τροφής και νερού, μπορεί να οδηγήσει στο θάνατο. Παρόμοιες καταστάσεις περιγράφει και σε τραυματίες του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου με αμελητέα τραύματα, αλλά οδυνηρές εμπειρίες, καθώς και σε χειρουργημένους που φοβούνταν την επέμβαση ή τ’αποτελέσματά της, αρκετοί εκ των οποίων δε σώθηκαν.

Ο Cannon ωστόσο δε γνώριζε επ’ακριβώς τη λειτουργία του οργανισμού υπό στρες ούτε όλες τις ορμόνες, δεδομένου ότι αυτά ανακαλύφθηκαν αργότερα. Για παράδειγμα κατά την αντίδραση της μάχης ή της φυγής, η αιματική παροχή στα ζωτικά όργανα δεν επηρεάζεται, το οποίο ανακάλυψε σύντομα ο ίδιος. Από τότε έχουν προταθεί διάφορες αιτίες θανάτου. Κατά τον Curt Richter ο θάνατος δεν προέρχεται από υπερδιέγερση του συμπαθητικού συστηματος, αλλά του παρασυμπαθητικού (ο άλλος κλάδος του αυτόνομου νευρικού συστήματος που διατηρεί τον οργανισμό σε ηρεμία). Υποβάλλοντας σ’ένα φρικιαστικο πείραμα αρουραίους σε ταραγμένο νερό, παρατήρησε ότι οι εξημερωμένοι πνίγηκαν σε 4 ώρες, ενώ οι άγριοι μόλις σε 15 λεπτά, και πριν το θάνατό τους, ο καρδιακός παλμός έπεσε σημαντικά. Συγκρίνοντας λοιπόν αυτήν την κατάσταση μ’άλλες γνωστές στα θηλαστικά κι άλλα ζώα, όπου το ζώο περιέρχεται σε πλήρη ακινησία μιμούμενο το νεκρό υπό εντονότατο φόβο κι ο καρδιακός παλμός του πέφτει δραματικά, συμπέρανε ότι η ανεπάρκεια κυκλοφορίας κι επομένως οξυγόνωσης στο σώμα επιφέρει το θάνατο. Το 1981, ο Wylie Vale ανακάλυψε την κορτικοτροφίνη, τη στρεσογόνο ουσία εκρινόμενη απ’το θάλαμο του εγκεφάλου, η οποία συντονίζει τη λειτουργία άλλων κέντρων απόκρισης στο στρες του εγκεφαλικού στελέχους. Κατ’αυτόν, η υπερβολική έκκριση αδρεναλίνης και παρόμοιων ορμονών του στρες ενδέχεται να προκαλέσει καρδιακές αρρυθμίες, απώλεια όρεξης, αδυναμία, ακόμα κι αγγειακή κατάρρευση, που μπορούν να οδηγήσουν στο θάνατο. Κατά το Martin A.Samuels, η υπερβολική συγκέντρωση ορμονών του στρες οδηγεί σε παρατεταμένο άνοιγμα των διαύλων ασβεστίου των κυττάρων, προκαλώντας το θάνατο τους. Τέλος,
ΣΕ ΜΙΑ ανασκοπική ΜΕΛΈΤΗ
ΤΟΥ 2002 η Esther M. Sternberg εξετάζει όλες τις προηγούμενες απόψεις απαριθμώντας τελικά τη σειρά των γεγονότων. Αρχικά γίνεται η σύλληψη του τρομακτικού μηνύματος απ’τον εγκέφαλο, όπου η αμυγδαλή, το κέντρο του φόβου, το επεξεργάζεται, κι έπειτα ενεργοποιείται η υπόφυση, η οποία ενεργοποιεί με τη σειρά της την έκκριση αδρεναλίνης. Οι ορμόνες του στρες, σε υψηλές συγκεντρώσεις, μπορεί να προκαλέσουν καρδιακές αρρυθμίες και θάνατο.

Η ιδέα του θανάτου βουντού δεν έμεινε πάντως χωρίς κριτική. Μερικοί επιστήμονες επέκριναν την εργασία του Cannon ως βασισμένη σε ανεκδοτολογικά δεδομένα και αποδοχή των πίστεων των ιθαγενών. Πώς όμως αλλιώς θα σχημάτιζε ολοκληρωμένη εικόνα, εάν δεν κατέγραφε και τις αντιλήψεις αυτών των ανθρώπων; Ορισμένοι επιστήμονες δέχτηκαν την ιδέα του θανάτου βουντού, αλλά δεν αποδέχθηκαν την ψυχοσωματική εξήγηση του Cannon, με το David Lester
στη μελέτη του
το 1972 να υποστηρίζει την καθαρά ψυχογενή αιτία του φαινομένου, θεωρώντας πως μόνο η αυθυποβολη αρκεί να επιφέρει το θάνατο από τη μια μεριά, και το Theodor X. Barber
σε μια μελέτη του 1972
(pdf) να δυσπιστεί στα ανεκδοτολογικά στοιχεία του Cannon, εξετάζοντας πολλές περιπτώσεις και βρίσκοντας ότι ήδη πριν το γεγονός τα θύματα έπασχαν από κάποια ασθένεια και θεώρησαν πως αυτή η ασθένεια προήλθε από μαγεία, αποδίδοντας το θάνατο σ’όσους πέθαναν από ψυχοσωματικά αίτια χωρίς προηγούμενη ασθένεια στην αφυδάτωση. Παρόμοια άποψη εξέφρασε κι ο Harry D. Easterwell το 1982, ο οποίος ωστόσο αρνήθηκε οποιαδήποτε ψυχολογική ανάμειξη στο φαινόμενο. Εντούτοις η πλειονότητα της επιστημονικής κοινότητας έχει υποστηρίξει την ύπαρξη του ψυχοσωματικού θανάτου με τη βοήθεια πειραμάτων και νέων ανακαλύψεων περιπτώσεων, με τους δύο κύριους υποστηρικτές τη Barbara W. Lex το 1974, η οποία θεωρεί ότι η παρατήρηση του φαινομένου είναι κάτι φανερό,,και την E. M. Sternberg. Η πηγή για τη χρονολογική σειρά των επιστημονικών ερευνών είναι
το αντίστοιχο άρθρο της αγγλικής Wikipedia.

Ευτυχώς για μας, ζούμε σε πολιτισμένες κοινωνίες χωρίς πίστη στη μαγεία και στα πνεύματα, γνωρίζουμε ότι ό,τι ξόρκι κι αν μας ρίξουν δε θα μας πιάσει εφόσον δεν το πιστεύουμε, κι όσον αφορά τις άλλες περιπτώσεις ψυχοσωματικού θανάτου, πιστεύω ότι είναι πολύ απίθανο να βρεθούμε σε τόσο απελιπιστική κατάσταση ώστε να το πάθουμε. Επίσης έχουμε γνώση και του φαινομένου
placebo,
της επίδρασης δηλαδή του μυαλού στη σωματική υγεία, και σύμφωνα μ’αυτήν ίσως μπορέσουμε ν’αποφύγουμε τις δύσκολες ψυχοσωματικές καταστάσεις αυθυποβάλλοντας τον εαυτό μας σε κάτι καλύτερο.