Tag Archive: αρχαιότητα


Πηγή:
voria.gr

ΑΥΤΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΕΠΤΑ ΑΓΝΩΣΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (ΦΩΤΟ)

ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 24/09/2016, 09:27 | από Voria.gr

Η δράση «Αόρατα μνημεία…Ψηφιακή μνήμη» αποκαλύπτει επτά, εν πολλοίς αγνώστους, αρχαιολογικούς θησαυρούς που μαρτυρούν τη μακραίωνη ιστορία της πόλης.
της Αλεξίας Καλαϊτζή
Θαμμένα κάτω από πολυκατοικίες, κρυμμένα σε υπόγεια ξενοδοχείων ή ακόμα και παρατημένα σε δρόμους της Θεσσαλονίκης χωρίς καμία επιγραφή, βρίσκονται επτά αρχαιολογικοί θησαυροί που αποκαλύπτουν τη μακρά ιστορία της πόλης.

Τα πολύτιμα και σπάνια μνημεία, τα οποία μαρτυρούν το πέρασμα Ρωμαίων, Χριστιανών Μουσουλμάνων και Εβραίων από την πόλη και σηματοδοτούν την πορεία της Θεσσαλονίκης σε διάφορες χρονικές περιόδους, παραμένουν αφανή, ανεκμετάλλευτα και εν πολλοίς άγνωστα για την πλειοψηφία των κατοίκων της πόλης.
Ένας οικισμός που χρονολογείται 8000 χρόνια πριν, ψήγματα ναών από την περίοδο της παλαιοχριστιανικής περιόδου, εβραϊκοί τάφοι αλλά και πολυτελή ρωμαϊκά λουτρά είναι κάποια από αυτά τα μνημεία, τα οποία άλλοτε ανακαλύφθηκαν στη διάρκεια ανασκαφών και άλλοτε τυχαία κατά την ανοικοδόμηση κτιρίων, όπως αυτό της Νομικής του ΑΠΘ.
Στην ανάδειξη επτά τέτοιων μνημείων στοχεύει η δράση «Αόρατα μνημεία…Ψηφιακή μνήμη» που πραγματοποιείται στην πόλη από σήμερα 24 Σεπτεμβρίου έως και τις 2 Οκτωβρίου, στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
Στη διάρκεια της δράσης, δίπλα στα επτά μνημεία θα υπάρχουν αφίσες με QR codes τα οποία θα μπορούν να «διαβαστούν» μέσω smartphones ή tablets και τα οποία θα περιέχουν πληροφορίες και πλούσιο φωτογραφικό υλικό από την ιστορία των αρχαιολογικών τόπων.

Παρά τη σημασία των περισσοτέρων αυτών, τα μνημεία διατηρήθηκαν σε υπόγεια και η πρόσβαση σε αυτά είναι εξαιρετικά δύσκολη.
Δείτε ποιοι είναι οι αρχαιολογικοί αυτοί θησαυροί:
1. Βασιλική Αγίας Σοφίας
Όλοι γνωρίζουν το ναό της Αγίας Σοφίας στη Θεσσαλονίκη. Λίγοι όμως γνωρίζουν πώς κάτω από την εκκλησία που βρίσκεται τώρα σε αυτό το σημείο, προϋπήρχε ένας παλαιότερος ναός ο οποίος που μάλιστα ήταν αρκετά μεγαλύτερος από τον σημερινό. Πρόκειται για μια μεγάλη βασιλική, δηλαδή δημόσιο κτίριο που μετά τον 4ο αιώνα προσαρμόστηκε στις ανάγκες των Χριστιανών, μήκους 115 μέτρων και πλάτους 53, που αποτέλεσε μία από τις μεγαλύτερες της παλαιοχριστιανικής περιόδου και χρονολογείται στον 5ο αι. μ. Χ.  
Ενδιαφέρον έχει ότι ο μικρότερος σε μήκος σημερινός ναός της Αγίας Σοφίας έχει το ίδιο περίπου πλάτος με την παλαιότερη εκκλησία, και ακολουθεί τους παλαιότερους τοίχους. Στην ανασκαφή που έγινε το 1961 – 62 στην οδό Πρίγκηπος Νικολάου 1, τη σημερινή Αλ. Σβώλου, βρέθηκε μέρος της κόγχης του ιερού, καθώς και τμήματα των θρόνων των ιερέων.
Τα ευρήματα αν και ήταν εντυπωσιακά, διατηρούνται στο υπόγειο πολυκατοικίας. Ένα ακόμη τμήμα της διατηρείται στην αυλή της κρύπτης του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου. Η κρύπτη ήταν αρχικά ρωμαϊκό λουτρό («νυμφαίο») που μετατράπηκε σε βαπτιστήριο για τις ανάγκες της παλαιότερης εκκλησίας. Ένας από τους κίονες του βαπτιστηρίου διατηρείται στη θέση του μέχρι σήμερα.
2. Στήλη Όφεων Yilan Mermer
Η στήλη που στέκεται παραμελημένη και κακοπαθημένη στο πεζοδρόμιο στη συμβολή Αγ. Δημητρίου και Σουρή, έξω από τη ΔΕΗ προέρχεται από την εποχή της ‘Υστερης Αρχαιότητας (4ος – 6ος αι. μ. Χ.). Είναι το βάθρο κίονα που στήριζε τον ανδριάντα του αυτοκράτορα και βρισκόταν σχεδόν πάντοτε στην ίδια θέση από τη στιγμή που στήθηκε. Τέτοια μνημεία ήταν πολύ διαδεδομένα σε όλη τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Το συγκεκριμένο αποτελεί σημαντική μαρτυρία για τη στρατηγική σημασία της πόλης αυτή την περίοδο.
Κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής περιόδου η στήλη ονομαζόταν “το μάρμαρο του φιδιού”, απηχώντας κάποια λαϊκή δοξασία. Σηματοδοτούσε δε μια πλατεία γνωστή ως “Πλατεία των Όφεων”. Μια σειρά από φωτογραφίες, κυρίως από τις αρχές του 20ού αιώνα, απεικονίζουν τη στήλη πάνω στο ψηλό βαθμιδωτό της κρηπίδωμα να λειτουργεί ως φανοστάτης και δίπλα της να σώζεται μια κρήνη.
Στα 1975 λόγω της διάνοιξης της οδού Αγίου Δημητρίου το μνημείο, μετά από σύντομη ανασκαφή, αποκολλήθηκε από την αρχική του θέση και τοποθετήθηκε πέντε μέτρα βορειότερα, στο σημείο που την συναντάμε και σήμερα.
3. Ιππόδρομος της Θεσσαλονίκης
Ο Ιππόδρομος της Θεσσαλονίκης, αν και αόρατος σήμερα, είναι περιβόητος για τη σφαγή 7000 Θεσσαλονικέων μετά από εντολή του Θεοδοσίου Α΄ το 390 μ. Χ.
Το οικοδόμημα είχε εντυπωσιακό μέγεθος: μήκος περίπου 450μ. και πλάτος 95μ. Χτίστηκε ως μέρος του Γαλεριανού συγκροτήματος και στο βόρειο καμπύλο τμήμα του σχηματίζονταν δώδεκα χώροι που πλαισίωναν την κεντρική είσοδο και χρησίμευαν για τη στάθμευση και εκκίνηση των αρμάτων. Η ανατολική πλευρά του Ιππόδρομου χρησιμοποιούσε το ανατολικό τείχος της πόλης για τη διαμόρφωση των κερκίδων ενώ στη δυτική πλευρά υπήρχε το θεωρείο του αυτοκράτορα. Η είσοδος για τους θεατές των αγώνων υπήρχε στη σφενδόνη, δηλαδή στο νότιο κυκλικό τμήμα του, στα όρια της σημερινής οδού Μητροπόλεως.
Ο στίβος του πρώην Ιππόδρομου με την πάροδο των χρόνων δεν καταλήφθηκε από κτίρια, αλλά μετατράπηκε σε μια μακρόστενη πλατεία που διατηρήθηκε έως τις μέρες μας και πήρε το όνομα του. Η κατασκευή του τοποθετείται στις αρχές του 4ου μ. Χ. αιώνα, ενώ σύμφωνα με τις γραπτές πηγές συνέχισε να λειτουργεί τουλάχιστον μέχρι τον 7ο αι. μ. Χ.
4. Νεολιθικός οικισμός στη ΔΕΘ
Είθισται η ιστορία της πόλης της Θεσσαλονίκης να ξεκινά με την ίδρυσή της το 315 π. Χ. από τον Κάσσανδρο. Στην πραγματικότητα όμως η ιστορία της πόλης πηγαίνει αρκετές χιλιάδες χρόνια πριν από αυτή την χρονολογία.
Οι αρχαιολογικές μαρτυρίες για την πρώτη αυτή περίοδο είναι λίγες και σπάνιες και αποτελούνται κυρίως από τυχαία ευρήματα σωστικών ανασκαφών. Ένα τέτοιο τυχαίο εύρημα είναι και ο προϊστορικός οικισμός που εντοπίστηκε στο χώρο της ΔΕΘ το 1992-93 κατά την ανέγερση του Βελλίδειου συνεδριακού κέντρου, και ο οποίος χρονολογείται περίπου 8000 χρόνια πριν.
Σε μία έκταση περίπου 800 τετραγωνικών μέτρων οι αρχαιολόγοι εντόπισαν λάκκους σε διάφορα μεγέθη και σχήματα που χρησιμοποιούνταν ως χώροι για απορρίμματα, ως αποθήκες και ως ημιυπόγειες κατοικίες. Τα ευρήματα ήταν πήλινα αγγεία, εργαλεία από πέτρα και οστό, εργαλεία υφαντικής και κοσμήματα. Ο οικισμός αυτός είναι η αρχαιότερη γνωστή εγκατάσταση ανθρώπων στην περιοχή όπου, πολύ αργότερα, αναπτύχθηκε η πόλη της Θεσσαλονίκης.
5. Ρωμαϊκό λουτρό
Στη λεωφόρο Εγνατία στο ύψος της πλατείας Αντιγονιδών διατηρείται στο υπόγειο του ξενοδοχείου Mandrinο, τμήμα λουτρών των ρωμαϊκών χρόνων. Οι τοίχοι του σώζονται σε ύψος 0,80 μ., αλλά το πιο εντυπωσιακό εύρημα είναι το ψηφιδωτό δάπεδο της αίθουσας του.
Το ψηφιδωτό απεικονίζει παράσταση με τέθριππο αγωνιστικό άρμα ενώ στο μπροστινό μέρος της παράστασης του ψηφιδωτού υπάρχουν τρεις «πίνακες» που απεικονίζουν γυναικεία πορτρέτα. Το μνημείο φέρει ακόμα και μια επιγραφή, η οποία αναφέρεται στα Πύθια, δηλαδή στους αγώνες προς τιμή του Απόλλωνα, που άρχισαν να γίνονται στη Θεσσαλονίκη λίγο πριν τα μέσα του 3ου αι. μ.Χ.
Τα ψηφιδωτά αποκολλήθηκαν και μεταφέρθηκαν στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης όπου και εκτίθενται. Χρονολογούνται στον 3ο αι. μ. Χ.
6. Cubiculum (ταφικό κτίσμα)
Στο χώρο ανάμεσα στο κτίριο Διοίκησης του ΑΠΘ και το κτίριο της Νομικής, διατηρείται ένα ιδιαίτερο ταφικό κτίσμα. Πρόκειται για ένα cubiculum. Στη μία του πλευρά είχε κτιστό υπόγειο δρόμο και σχημάτιζε στο εσωτερικό του θαλάμου του τρία αρκοσόλια, δηλαδή θέσεις για την τοποθέτηση σαρκοφάγων. Στους τοίχους του θαλάμου διασώθηκε ζωγραφική διακόσμηση.
Ο τάφος αποκαλύφθηκε κατά τη διάρκεια της θεμελίωσης του κτιρίου της Νομικής Σχολής τη δεκαετία του 1960. Λίγο δυτικότερα βρέθηκε και δεύτερο ταφικό κτίσμα το οποίο δεν είναι πλέον ορατό. Το μνημείο αυτό αποτελεί μέρος του Εβραϊκού νεκροταφείου της πρώτης κοινότητας των Εβραίων της πόλης. Στην μαρμάρινη πόρτα του υπήρχε μία χαραγμένη μια επιγραφή, η οποία ανέφερε: «Βενιαμής ω κε Δομέτιος» δηλαδή «Βενιαμής ο οποίος [λέγεται] και Δομέτιος».
Από την επιγραφή αυτή, συμπεραίνουν οι ειδικοί ότι όποιος ενταφιάστηκε εκεί ήταν μέλος της εβραϊκής κοινότητας. Το μνημείο χρονολογείται στο πρώτο μισό του 4ου αι. μ.Χ.
7. Ναός Σέργιου Πραγαμά
Στην οδό Μπαλταδώρου 8, στο μικρό δρόμο στο κέντρο της πόλης, κρύβεται ένας ακόμα αρχαιολογικός θησαυρός: ο ναός του Σέργιου Πραγαμά. Ο ναός είναι υπόγειος σήμερα και εντοπίστηκε στα 1888 κατά την διάνοιξη φρεάτιου.
Πρόκειται για ένα μικρό λατρευτικό οικοδόμημα που ιδρύθηκε στη θέση Ρωμαϊκού λουτρού. Στον δεξί τοίχο διασώθηκε ψηφιδωτή επιγραφή που αναφέρει τον Σέργιο Πραγαμά. Ο ναός χρονολογείται στον 5ο αι. μ. Χ. και αποτελεί ένα από τα πρώτα μνημεία αφιερωμένα στη χριστιανική λατρεία στην πόλη.
Αν και η Αρχαιολογική Υπηρεσία περιέλαβε το ναό στο χωροταξικό σχέδιο της Θεσσαλονίκης, τελικά το 1970 χτίστηκε οικοδομή και ο ναός διατηρήθηκε σε αρκετά μεγάλο βάθος με αποτέλεσμα η πρόσβαση σε αυτόν να είναι δύσκολη.
 
«Νομίζω ότι οι Θεσσαλονικείς γνωρίζουν συγκεκριμένα μνημεία αλλά η βιωματική τους σχέση με τους αρχαιολογικούς τόπους της πόλης δεν είναι αυτή που θα μπορούσε να είναι», δήλωσε στη Voria.gr ο επιστημονικά υπεύθυνος της δράσης και καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας του ΑΠΘ, Κώστας Κωτσάκης. Στόχος της δράσης, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι με τη βοήθεια της νέας τεχνολογίας οι πολίτες να γνωρίσουν τους αρχαιολογικούς θησαυρούς της πόλης και να διαμορφώσουν μια έντονη, ζωντανή σχέση με αυτούς. «Η προστασία των μνημείων εξαρτάται από το ενδιαφέρον μας για αυτά. Αλλιώς μαραίνονται και πεθαίνουν, όπως συμβαίνει και με τους ανθρώπους» πρόσθεσε ο καθηγητής.

Advertisements

Malva silvestris σε ανθοφορία

Οι μολόχες είναι από τα κοινότερα αγριόχορτα της ελληνικής χλωρίδας, αλλά και από τα ομορφότερα. Τουλάχιστον σε αντίθεση με τα περισσότερα, που είτε έχουν αφανή άνθη που επικονιάζονται με τον άνεμο, είτε μικρά άνθη που ανοίγουν μόνο για λίγες ώρες, οι μολόχες ανθίζουν συνεχόμενα και τα άνθη τους είναι φανταχτερά. Η μολόχα έχει ιστορικά αρκετές χρήσεις και είναι επίσης αρκετά θρεπτική. Τα φυτά αυτά δεν πρέπει να συγχέονται με τα γεράνια (συνήθως γένος Pelargonium και όχι Geranium), τα οποία μοιάζουν ελαφρώς στο φύλλωμα. Λόγω της σύγχυσης αυτής, οι μολόχες συχνά αποκαλούνται και αγριομολόχες, αλλά στην πραγματικότητα αυτό είναι πλεονασμός.

Οι μολόχες αποτελούν το γένος Malva της οικογένειας Malvaceae της τάξης Malvales. Η οικογένειά τους περιλαμβάνει αρκετά παρόμοιας μορφολογίας είδη, όπως οι δεντρομολόχες του γένους Althaea. Το γένος Malva περιλαμβάνει 30 είδη, με εξάπλωση στις εύκρατες, τις υποτροπικές και τις τροπικές περιοχές της Ευρώπης, της Ασίας, της Αφρικής και της Αυστραλίας, ενώ μερικά είδη έχουν εισαχθεί στη Βόρεια Αμερική. Το γένος περιλαμβάνει 30 είδη, εκ των οποίων 7 είναι αυτοφυή στη χώρα μας: Malva cretica, M. moschata, M. silvestris, M. neglecta, M. parviflora, M. Pussila και M. Aegyptia. Κοινότερα είναι τα M. silvestris (μαλάχη η αγρία), M. neglecta (μαλάχη η αμελημένη), ενώ η κρητική μαλάχη (M. cretica), είναι, όπως λεέι και το όνομά της, ενδημική της Κρήτης.

Το αρχαίο ελληνικό όνομα του φυτού είναι «μαλάχη», ενώ το λατινικό «malva”. Στα γαλλικά έγινε «mauve”, εξού και το χρώμα μοβ ή μωβ, το γράφει ο κάθένας όπως θέλει. Στα αρχαία αγγλικά η λέξη εισήχθη από τα λατινικά ως «malwe”,, και σήμερα στα αγγλικά λέγεται «mallow”. Η λέξη, όπως και τα ονόματα πολλών άλλων φυτών της Μεσογείου, είναι μη ινδοευρωπαϊκή και πιθανότατα προέρχεται από κάποια χαμένη γλώσσα της Μεσογείου, όπως τη γλώσσα των Πελασγών, άρα δεν έχει σχέση με το «μαλακός», «μαλακτικός» κλπ όπως λέγεται.

Οι μολόχες είναι συνήθως ποώδη φυτά, αλ΄λα με τη μεταφορά κάποιων μελών του γένους Lavatera στη Malva, υπάρχουν και κάποια ψηλότερα φυτά. Γενικα΄έχουν θαμνώδη μορφή με έντονα μονοποδιακή ανάπτυξη, δηλαδή ο κεντρικός βλαστός είναι αρκετά κυρίαρχος. Ο κεντρικός βλαστός παράγει διακλαδώσεις, περισσότερες προς τη βάση του φυτού. Οι βλαστοί είναι κυλινδρικοί, με ελαφρώς χνουδωτή επιφάνεια,, ο φλοιός τους είναι σκληρός και ο χυμός είναι ελαφρώς βλενώδης. Τα συνήθως μακρύμισχα, παλαμοσχιδή και ελαφρώς χνουδωτά φύλλα φύονται εναλλάξ. Τα άνθη φύονται μεμονωμένα στις μασχάλες των φύλλων, και είναι περισσότερα προς τις κορυφές των βλαστών, όπου τα φύλλα είναι μικρότερα κι έτσι φαίνονται περισσότερο, ώστε να είναι ευκολότερα προσβάσιμα στους επικονιαςτές. Κυμαίνονται σε διάμετρο από 5 χιλιοστά μέχρι 5 εκατοστά, κι έχουν 5 ροζ, μοβ ή λευκά πέταλα. Τα φυτά ανθίζουν καθόλη την περίοδο ανάπτυξης. Οι καρποί είναι ξηρές κάψες, οι οποίες περιέχουν πολυάριθμους σπόρους. Το κοινότερο είδος μολόχας στην Ελλάδα, η M. silvestris, μπορεί να ξεπεράσει το ένα μέτρο και έχει μοβ άνθη διαμέτρου περίπου ενός εκατοστού. Η M. neglecta είναι αρκετά κοντότερη, με πιο στρογγυλεμένα φύλλα. Άλλα είδη, όπως η M. preissiana της νότιας Αυστραλίας, μπορούν να φτάσουν τα 3 μέτρα σε ύψος. Τα περισσότερα μέλη του γένους είναι μονοετή, αλ΄λα υπάρχουν και μερικά βραχύβια πολυετή, όπως η μοσχομολόχα (M. Moschata).

Η μολόχα έχει μεγάλη ιστορία χρήσης από τον άνθρωπο. Στην αρχαιότητα έχαιρε μεγάλης εκτίμησης. Για πρώτη φορά αναφέρεται από τον Ησίοδο. Σύμφωνα με βυζαντινούς σχολιαστές του, την εποχή εκείνη έφτιαχναν έναν θρεπτικό πολτό από μολόχα κι άλλα φυτά. Στην Αρχαία Ελλάδα το φυτό καλλιεργούταν στους κήπους μαζί με τα άλλα λαχανικά. Αναφέρεται επίσης από τον Πυθαγόρα, και κατά τους πυθαγόριους ήταν ιερό φυτό, επειδή τα άνθη της κοιτάζουν πάντα τον ουρανό. Ο Ιάμβλιχος αναφέρει ότι ο Πυθαγόρας συνιστούσε να αποφεύγεται η μολόχα, επειδή είναι η πρώτη αγγελιοφόρος της συμπάθειας του Ουρανού προς τη Γαία. Η μολόχα επίσης αναφέρεται στους Δειπνοσοφιστές του Πλάτωνα, όπου ο Αθήναιος την επαινεί ως «λεαντικόν αρτυρίας». Ο Ιπποκράτης επίσης τη χρησιμοποιούσε εκτενώς στη φαρμακευτική του. Παρασκεύαζε κατάπλασμα από κρασί και μολόχα κατά των οιδημάτων και των φλεγμονών, τη συνιστούσε για γυναικολογικά προβλήματα, κι επίσης παρασκεύαζε κολπικά υπόθετα για να διευκολύνει τον τοκετό και να μετριάσει τους πόνους – σημειωτέον ότι μετά την επικράτηση του χριστιανισμού, η φαρμεκευτική αντιμετώπιση των πόνων του τοκετού ήταν αμαρτία, γιατί αυτή ήταν η τιμωρία της Εύας σύμφωνα με τον ιουδαιοχριστιανικό μύθο! Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά «παύει τας οδύνας». Ο Δίφιλος ο Σίφνιος έγραψε ότι βοηθά σε περιπτώσεις ερεθισμού των νεφρών και της κύστεως. Ακόμα χρησιμοποιούταν ως αποχρεμπτικό και καθαρτικό, ενώ από τα άνθη της παρασκευαζόταν αφέψημα για παθήσεις του πεπτικού και του ουροποιητικού συστήματος. Η μολόχα επίσης πιστευόταν ότι σταματά την πείνα και τη δίψα. Ο γνωστός μυστικιστής Κρητικός \Επιμενίδης, ο οποίος υποτίθεται ότι κοιμήθηκε μέσα σ’ένα σπήλαιο για 57 χρόνια, όταν ξύπνησε βρέθηκε σε έναν καινούργιο κόσμο, και για να μην πεινά και διψά, έτρωγε μόνο μολόχα και βολβούς. Γι’αυτό και η μολόχα περιλαμβανόταν συχνά σε μυήσεις διάφορων μυστηριακών λατρειών στην Αρχαία Ελλάδα. Το φυτό ήταν επίσης αγαπητό από τους Ρωμαίους, όπου δεν έλειπε από κανε΄να τραπέζι. Ο Κικέρων και ο Οράτιος μας αναφέρουν για τις ανακουφιστικές του ιδιότητες. Ο Οράτιος, θέλοντας να δείξει πόσο λιτή ήταν η διατροφή του, έγραψε χαρακτηριστικά: «Me pascunt olivae, / me cichorea levesque malvae» («Όσον αφορά εμένα, με τρέφουν ελιές, αντίδια και μολόχες»). Ο Πλίνιος αναφέρει ότι αν τρώμε μια χούφτα μολόχα τη μέρα δε θα μας βρει καμία αρρώστια. Αργότερα, ο Καρλομάγνος είχε διατάξει να καλιεργείτε μολόχα σε όλους τους αυτοκρατορικούς κήπους για τις ιδιότητές της. Οι Φελάχοι, οι αγρότες της Αιγύπτου, που ζούσαν κυρίως με χόρτα, έφτιαχναν ένα φαγητό από ρίζες μολόχας, της οποίες, αφού έβραζαν, τις τηγάνιζαν μαζί με κρεμμύδια. Ο Βυζαντινός συγγραφέα Συμεών Σηθ αναφέρει ότι η μολόχα αντιμετωπίζει τη δυσκοιλιότητα. Στα Γεωπονικά του Κασσιανού Βάσσου, η μολόχα είναι το βότανο που θεραπεύει τα νοσήματα των νεφρών, τα ηπατικά νοσήματα, τις πληγές, τις φλεγμονές, καθώς και τα «κρυφά πάθη» των γυναικών. Στο βυζαντινό σύγγραμμα Περί Χυμών, Βρωμάτων και Πομάτων, η μολόχα θεωρούταν εύπεπτη και δυναμωτική τροφή. Πιστευόταν ότι απαλλάσσει το σώμα από τις αρρώστιες και τα θεραπεύει όλα εξαιτίας της ήπιας καθαρτικής της δράσης. Στα νεότερα χρόνια η μολόχα εξακολουθούσε να χρησιμοποιείται ευρέως και ως τροφή και ως φάρμακο για παρόμοιες παθήσεις. Τα φύλλα της βράζονταν σαν χόρτα ή προσθέτονταν σε φαγητά με όσπρια, ρύζι ή κρέας. Τα νεαρά μαλακά φύλλα τρώγονταν ωμά αντι για μαρούλι. Με τα φύλλα της επίσης παραδοσιακά τυλίγονται ντολμαδάκια, ιδίως στην Πελοπόννησο και στην Κρήτη. Η συνταγή είναι η ίδια με τα ντολμαδάκια γιαλαντζί, απλά αντί για αμπελόφυλλα χρησιμοποιούνται μεγάλα φύλλα μολόχας. Το φαγητό αυτό εντούτοις δεν είναι μόνο ελληνικό, αφού παρόμοια ντολμαδάκια παρασκευάζονται και στην Τουρκία. Όσοι τα έχουν δοκιμάσει λένε ότι υπολείπονται γευστικά, άρα ίσως αυτός να είναι ο λόγος που η δημοτικότητα της μολόχας έπεσε τα τελευταία χρόνια. Σε σχέση με τους αρχαίους προγόνους μας, έχουμε πολύ περισσότερες και γευστικότερες επιλογές σήμερα. Οι καρποί της λέγονταν «ψωμάκια» τα οποία μάζευαν τα μικρά παιδιά όταν έπαιζαν έξω και τα έτρωγαν. Το αφέψημα από τα άνθη της, γνωστά ως μολοχάνθη ή μολοχάνθια, εφαρμοζόταν κατά των ίδιων περίπου παθήσεων όπως και τους προηγούμενους αιώνες. Το αφέψημα επίσης μαζί με χαμομήλι και με λίγο μέλι καταπράυνε τον πονόλαιμο, ενώ το ποδόλουτρο στο αφέψημα μαλάκωνε τους κάλους, ξεκούραζε τα κουρασμένα πόδια και ανακούφιζε από οιδήματα, όπως αυτά έπειτα από στραμπούλιγμα ή κάταγμα. Ο χυμός των τριμμένων φύλλων της καταλάγιαζε το τσούκνισμα της τσουκνίδας, και το κατάπλασμα των φύλλων της απάλυνε τον πόνο από τα τσιμπήματα των εντόμων. Γενικά το φυτό έχει χρησιμοποιηθεί ως πανάκεια, χωρίς ωστόσο όλες αυτές οι θαυματουργές ιδιότητες να υποστηρίζονται από αυστηρές επιστημονικές μελέτες. Ίσως να ήταν κάπως θρεπτικότερο ως τροφή σχετικά με άλλα έτσι κι αλλιώς θρεπτικά φτωχά χορταρικά, αλλά ως φάρμακο σίγουρα υπερεκτιμήθηκε.

Το φυτό είναι πολύ θρεπτικό και μη τοξικό, και μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως τροφή για κατοικίδια, όπως κουνέλια, καθώς και για φυτοφάγα ή παμφάγα ερπετά όπωος ιγκουάνες, χελώνες στεριάς και νερού, γενειοφόρους δράκους κλπ, ή φυτοφάγα ασπόνδυλα όπως γιγάντια σαλιγκάρια. Και το κουνέλι μου και ο δράκος μου το τρώνε πολύ – είναι στην πραγματικότητα από τα αγαπημένα τους χόρτα.

Ως ζιζάνιο, το φυτό δεν είναι επικίνδυνο. Αποτελείται από έναν μονο βλαστό και μια κατακόρυφη ρίζα, οπότε αν δεν τω θέλετε κάπου μπορείτε απλώς να το ξεριζώσετε. Δεν επεκτείνεται με ριζώματα ή στολώνια. Αντίθετα συχνά μπορεί να είναι ωφέλιμο, αφού τα άνθη του προσελκύουν μέλισσες και άλλους επικονιαστές, μπορεί να φαγωθεί ή να ταϊστεί στα παραπάνω ζώα. Επίσης τα μικ΄ρα μοβ άνθη του είναι πολύ όμορφα. Σπάνια καλλιεργείται, αλλά μπορεί να καλλιεργηθεί για καλλωπιστικούς σκοπούς. Συχνά προτιμάται το είδος M. moschata, ένα κοντό, περίπου στα 60 εκ, βραχύβιο πολυετές με πολλά ροζ άνθη, το οποίο έχει και μία ολόλευκη ποικιλία. Παρά το όνομά της, δεν έχει ιδιαίτερα έντονη οσμή, αν και τα άνθη της μυρίζουν ωραία από πολύ κοντινή απόσταση. Ως ζιζάνια, δεν είναι δύσκολα στη φροντίδα. Απλώς σπέρνετε τους σπόρους την τελική τους τοποθεσία την άνοιξη, προτιμότερα σε εμπλουτισμένο με οργανική ύλη χώμα για βέλτιστη ανάπτυξη, και έκτοτε το φυτό θα διαιωνίζεται από τους δικούς του σπόρους που ρίχνει. Η εμπορι΄κη αξία της μολόχας είναι περιορισμένη. Το είδος M. verticillata (μαλάχη η σπονδυλωτή), γνωστό στα κινέζικα ως «ντονγκ χαν τσάι» και στα κορεάτικα ως «άουκ», καλλιεργείται σε μικρή εμπορική κλίμακα στην Κίνα, όπου το αφέψημά του πιστεύεται ότι καθαρίζει το παχύ έντερο και βοηθά στην απώλεια βάρους.

Έτσι, από θείο φυτό που μπορεί να κρατήσει κάποιον στη ζωή χωρίς να πεινά και να διψά και να θωρακίσει από κάθε είδους κακό, η μολόχα κατέληξε σήμερα να είναι ένα απλό ζιζάνιο, συχνά ανεπιθύμητο, καλλωπιστικό και τροφή μηδαμινής αξίας, και τροφή για σαύρες και κουνέλια. Δε λεώ ότι η αξία της χάθηκε εντελώς, ιδίως ως προς το τελευταίο στοιχείο, αλλά σίγουρα ξεριζώθηκε από τον Όλυμπο και φυτεύθηκε στις παραμελημένες γωνιές της αυλής μας, πίσω από το σκουριασμένο σκουπιδοντενεκέ, ανάμεσα σε δύο πλάκες ενός πεζοδρομίου, ή στη γωνία ενός παραμελημένου πάρκινγκ, όπως το φυτό της φωτογραφίας. Όπως είπα και παραπάνω, σήμερα έχουμε πολύ περισσότερες επιλογές να φάμε και η ταπεινή και μάλλον άγευστη μολόχα δε μας κινεί το ενδιαφέρον πια. Και ως προς τη φαρμακευτική της χρήση, δε φαίνεται να έχει κάποια σπουδαία ιδιότητα. Αν είχε, να είστε σίγουροι ότι οι φαρμακευτικές εταιρείες θα την είχαν εκμεταλλευτεί. Συγγνώμη που δε σας τη ρομαντικοποίησα όπως συνηθίζεται στους κύκλους των βοτανολατρών στο Διαδίκτυο.

Πηγές:
μολόχα – Βικιπαίδεια
γένος Malva – αγγλική Wikipedia
Βότανα και Υγεία – μολόχα
ντολμάδες με φύλλα μολόχας
καλλιέργεια της Malva moschata

νεότερη προσθήκη, άνθος μπρουγκμάνσιας, απογόνου του τότε φυτού, 11/10/2016

Προχθές, βγαίνοντας στο μπαλκόνι το βράδυ για να δω τη
Λίμπο
την κουνέλα μου, απρόσμενα είδα κάτι λευκό. Ήταν το πρώτο άνθος της ντατούρας μου, που κανονικά είναι
Μπρουγκμάνσια,
Γένος ξυλωδών συγγενών της
ντατούρας
ιθαγενές της Νότιας Αμερικής, το οποίο έχει διαχωριστεί απ’τις άλλες ντατούρες, αν κι επειδή έχουν παρόμοια χαρακτηριστικά και ιδιότητες, συχνά την αποκαλώ ντατούρα κι αυτήν. Το μπουμπούκι εκείνο είχε μεγαλώσει αρκετά, αλλά νόμιζα πως δεν ήταν ακόμα η μέρα για ν’ανοίξει. Σε σχέση με πέρσι, που τα τέσσερα πρώτα άνθη άνοιγαν με απόσταση μιας μέρας, τώρα τα υπόλοιπα 3 μπουμπούκια είναι πολύ μικρότερα ακόμα. Το φυτό μάλλον ταλαιπωρείται στη γλάστρα που βρίσκεται, αν και μεσαίου μεγέθους, και γι’αυτό θα πρέπει να το μεταφυτεύσω, αλλά το φθινόπωρο, για να μην του διακόψω ίσως την ανθοφορία. Άκρες νηματοειδών ριζών βγαίνουν απ’τις τρύπες του πυθμένα, ενώ το καλοκαίρι πέρσι, το πρώτο της καλοκαίρι ως μεγάλο φυτό, είχε πάθει πολλά απ’τη ζέστη με πτώση πολλών φύλλων και καταστροφή της καλοκαιρινής ανθοφορίας. Σε όσο πάντως μεγάλη γλάστρα κι αν την βάζω, τελικά θα τη γεμίζει ρίζα, αφού αναπτύσσεται σαν αγριόχορτο και μπορεί να ξεπεράσει τα τρία μέτρα σ’ένα χρόνο, γι’αυτό θα πρέπει περιστασιακά να κλαδεύω και τη ρίζα. Κάθε φθινόπωρο έτσι κι αλλιώς την κλαδεύω μέχρι τη μέση, κάτι που σίγουρα θα νεκρώνει κι αρκετές λεπτές ρίζες που δε λαμβάνουν πλέον την απαιτούμενη τροφή, αλλά αυτό δεν επαρκεί. Εκείνη την εποχή οι ρίζες αποθηκεύουν στο φλοιό τους πολλά θρεπτικά συστατικά, τα οποία απελευθερώνουν την επόμενη άνοιξη οπότε υπάρχει εκρηκτική ανάπτυξη και σε βλαστό και σε ρίζα. Το κόψιμο θα πρέπει να γίνει κάπου στις αρχές του φθινοπώρου.

Το άνθος αυτό, παρά το μικρό μέγεθος του φυτού, ήταν αρκετά μεγάλο. Στην πραγματικότητα κάθε άνθος που είχε το φυτό ήταν περίπου του ίδιου μεγέθους, ακόμα κι αυτό που βγήκε το φθινόπωρο, τρεις μήνες μετά τη βλάστηση του σπόρου της, όταν το φυτό ήταν κοντότερο από 30 εκατοστά. Θεωρητικά τα φυτά αυτά ανθίζουν στον επόμενο χρόνο, και γι’αυτό θυμάμαι πως είχα φοβηθεί μήπως ήταν μονοετές είδος απλής ντατούρας κι όχι μπρουγκμάνσια, αλλά τελικά αποδείχθηκε το δεύτερο. Το άνθος βρισκόταν στη διχάλα δύο κλαδιών, στην κορυφή δηλαδή ενός βλαστού ο οποίος έκανε δύο διακλαδώσεις μετά το σχηματισμό του άνθους για να συνεχίσει η ανάπτυξη, όπως γίνεται πάντα σ’αυτό το είδος. Και οι μικρές δύο διακλαδώσεις είχαν διχοτομηθεί, και στη μία υπήρχε μικρότερο μπουμπουκάκι. Το μήκος του άνθους ήταν γύρω στα 15 εκατοστά, και το πλάτος γύρω στα 8-10. Είχε μακριά πράσινα και χνουδωτά συνενωμένα σέπαλα, ελεύθερα από τα πέταλα σχεδόν σ’όλο το μήκος τους, σχηματίζοντας ένα χαλαρό χιτώνα λίγο πριν τη μέση του άνθους. Ο ύπερος είναι μικρός και σφαιρικός, κρυμμένος στη μέση και κάτω, απ’όπου σχηματίζεται ο καρπός. Τα πέντε μεγάλα και λευκά πέταλα σχημάτιζαν το σωλήνα, το καθένα πλατύ στο ανοιχτό άκρο του με λεπτή οξεία κορυφή, ελαφρώς χνουδωτά απ’έξω και λεία από μέσα, με υφή χαρτιού. Εκτός απ’το κεντρικό νεύρο υπήρχαν και άλλα δύο πλευρικά, ίσως και περισσότερα, απομεινάρια του συστήματος στα κανονικά φύλλα. Στα σέπαλα δε μπορούσα να το δω αυτό, μιας και ήταν πολύ λεπτότερα, και δεν ήθελα σε καμία περίπτωση να καταστρέψω το άνθος. Οι μακριοί στήμονες ήταν πέντε με κυλινδρικούς ανθήρες γεμάτους ψιλή γύρη, ενώ ο στύλος ήταν ακόμα μακρύτερος στο κέντρο, με πολλαπλό στίγμα που πάλι δεν μπορούσα να εξετάσω. Το άνθος μύριζε λεμόνι, και για να μην το χάσω, αφού την επόμενη μέρα θα μαραινόταν, κάθισα μπροστά του για να το απολαύσω, όπου περιήλθα σε διαλογισμό σχεδόν ψυχοναυτικής φύσεως, αν και δεν έφαγα τίποτα απ’το φυτό αυτό.

Αρχικά καθόμουν κάτω, μπροστά στο άνθος, μυρίζοντάς το, και πρόσεξα πως δεν είχα ούτε το αλλεργικό μπούκωμα ούτε άλλα αρνητικά συμπτώματα που είχα παλαιότερα και ελάχιστα τα εμφάνισα φέτος, αν κι έβηξα λίγες φορές, αυτό όμως ίσως γιατί ο λαιμός μου έχει πρόβλημα. Υποθέτω πως μετά τη
Δεύτερή μου μεταμόσχευση
(κανονικά ημιμεταμόσχευση) Στον κερατοειδή, το ανοσοποιητικό σύστημα, που πριν προσπαθούσε ν’απορρίψει το προηγούμενο μόσχευμα, σταμάτησε να υπερλειτουργεί κι έτσι σταμάτησαν τα αλλεργικά συμπτώματα. Αρχικά το είχα αποδώσει στις κορτιζόνες, αλλά η παύση των συμπτωμάτων συνέχισε κι αφότου έκοψα αυτά τα φάρμακα.

Έπειτα άρχισα να σκέφτομαι για την ιστορία αυτού του φυτού. Το μυαλό μου πρώτα πήγε στο Μεξικό, όπου γινόταν αρκετή χρήση τέτοιων φυτών. Στα
Νάουατλ
Το άνθος λεγόταν «ξότσιτλ» ή «ξοτσίτλ» (κανονικά σχεδόν όλες οι ναουατλικές λέξεις στην παραλήγουσα τονίζονται, τα μάγια τονίζουν στη λήγουσα), και ήταν πολύ σημαντικό σύμβολο που μάλλον συνδεόταν με την άνοιξη και τη γονιμότητα, αφού συχνά αναφερόταν στα ποιήματά τους και με τέτοια στολίζονταν οι ναοί, οι νεκροί, οι γιορτές και οι ευγενείς. Ο Ξοτσιπίλλι ήταν ο πρίγκιπας των λουλουδιών ή ανθισμένος πρίγκιπας, που κατ’επέκτασιν έγινε και ο προστάτης των παραισθησιογόνων φυτών. Από την άλλοι, οι ίδιοι διέπρατταν «ενάρετους» πολέμους (ανθισμένοι πόλεμοι), με μόνο σκοπό να συλλάβουν αιχμαλώτους για τις ανθρωποθυσίες. Ο θάνατος στον πόλεμο ή στη θυσία λεγόταν ανθισμένος θάνατος, ένας πολύ τρομακτικός συνδυασμός λέξεων. Τιμημένος ήταν κι ο θάνατος δηλαδή για τους αιχμαλώτους πολέμου, αφού συνήθως από νάουατλ πόλει ςκατάγονταν κι αυτοί και παρόμοια πράγματα πίστευαν, γι’αυτό οι περισσότεροι δεν ήθελαν να ελευθερωθούν ακόμα κι αν μπορούσαν. Όποιος πάντως έδειχνε φανερά πως φοβόταν να θυσιαστεί, εκτελούταν ατιμωτικά μπροστά στο ναό, οπότε ότι διάθεση κι αν είχε κάποιος την ίδια κατάληξη θά’βρισκε. Μια παρανοΪκή κοινωνία που είχε στήσει ολόκληρη θρησκευτική φιλοσοφία γύρω από το γεγονός των 10.000 θυσιών ετησίως στο μεγάλο ναό της Πόλης του Μεξικού, περί ανταπόδωσης στους θεούς της ζωής την οποία μας δίνουν συνεχώς με τη θυσία τους και τον πόνο τους, που σίγουρα εξυπηρετούσε κάποιον υλιστικό σκοπό. Μπορεί να ήταν για τον έλεγχο του πληθυσμού, αφού η εύφορη κοιλάδα του Μεξικού ήταν αρκετά στενή και ο ανταγωνισμός για την τροφή ήταν μεγάλος, μπορεί να’ταν για τη διατροφική κάλυψη των ευγενών τουλάχιστον με περισσότερη πρωτεΐνη από την ανθρωποφαγία, γιατί ζώα μεγάλα εξημερωμένα δεν υπήρχαν, άλλοι υποστηρίζουν ακόμα κι ότι το έκαναν για ν’αναβιώσουν παλιά ψυχικά τραύματα, αν και το τελευταίο δεν το πιστεύω καθόλου. Αν ήταν έτσι, όλοι οι άνθρωποι έχουν βιώσει οι ίδιοι ή οι πρόγονοί τους σοβαρά τραύματα, αλλά δεν έγιναν πουθενά αλλού θυσίες γι’αυτόν το σκοπό.

Όχι όμως, το φυτό αυτό δεν είναι από το Μεξικό, εκεί ήξεραν τις κοινές ντατούρες, είναι νιοτιοαμερικανικής προέλευσης. Εκεί στα υψίπεδα του Περού μπορούν να βρεθούν πολλά είδη, αλλά και σε χαμηλότερες περιοχές. Το συγκεκριμένο (Brugmansia aurea) κατάγεται από μεσαία υψόμετρα, γι’αυτό αντέχει αρκετά στο κρύο, όχι όμως σε θερμοκρασία υπό του μηδενός. Κι εκεί το φυτό είχε παρόμοιες χρήσεις από τους Ίνκας και διάφορους κοντινούς πολιτισμούς. Θυμήθηκα ένα κείμενο που είχα διαβάσει τις προάλλες στο Διαδίκτυο, όπου ένας Ισπανός χρονικογράφος ανέφερε κατάπληκτος ότι οι μάντεις στην αυτοκρατορία των Ίνκας ήταν πάρα πολλοί. Σε μία πόλη (δε θυμάμαι όνομα) 5.000 κατοίκω νμάλιστα έφταναν τους 400. Δεν έκαναν καμία δουλειά, παρά προέβλεπαν το μέλλον κι απαντούσαν σε ερωτήματα. Οποιοσδήποτε άνθρωπος μπορούσε να ζητήσει τη γνώμη τους, κι αυτοί τότε κλείνονταν σε μια καλύβα, όπου συνήθως με τη βοήθεια του ατσούμα, οποιουδήποτε από τα 4-5 γνωστά είδη αρκετά ισχυρών
Παραισθησιογόνων κάκτων του γένους Echinopsis (πρώην Trichocereus),
Ή με τους σπόρους του δέντρου
Anadenanthera,
Σχημάτιζαν το χρησμό τους, και την επόμενη μέρα έβγαιναν έξω για να τον ανακοινώσουν. Σκέφτηκα για την τεράστια μηχανή εξαπάτησης του κόσμου που είχε στηθεί σ’αυτήν και πολλές άλλες πρωτόγονες θρησκείες, την οποία οι απλοί κι όχι μόνο άνθρωποι τη δέχονταν ως αλήθεια. Και η μαντική είχε μεγάλες συνέπειες στις αρχαίες κοινωνίες. Μπορούσε ένας άνθρωπος να σκοτωθεί εάν θεωρούταν μελλοντικός υπαίτιος για κάτι κακό (βλ. την αντίδραση των γονέων του Οιδίποδα), θα μπορούσε μια μάχη να χαθεί, είτε εξαιτίας κάποιου αρνητικού χρησμού από πριν για την έκβασή της είτε εξαιτίας υπερβολικής αυτοπεποίθησης των μαχητών, οι οποίοι, ακούγοντας για θετική έκβαση, ίσως αμελούσαν την ετοιμότητά τους. Και άλλα πολλά τέτοια θα μπορούσε να’φερνε η μαντεία. Γι’αυτό και αργότερα, σε πολλούς προηγμένους πολιτισμούς, όπως στον αρχαιοελληνικό, ίσως κι από τους ίδιους τους ιερείς έγινε μια μικρή διευκρίνιση του τύπου «Συν Αθηνά και χείρα κίνει», δηλαδή μαζί με τη βοήθεια της Αθηνάς/του Θεού κούνα και το χέρι σου. Εγώ βασικά το εκλαμβάνω, αν ειπώθηκε από ιερέα, ως: «Κούνα κι εσύ το χέρι σου, και ο Θεός σίγουρα θα βοηθήσει», υπαινίσσοντας ότι ο Θεός είναι απαραίτητος για οποιαδήποτε προσπάθεια – χωρίς αυτόν όλα είναι αδύνατα, να μη χάσει ο λαός και την προσκόλληση στο ιερατείο, εναλλακτικά αν λεγόταν από κάποιον σκεπτικιστή «Κούνα κι εσύ το χέρι σου, και οι επικλήσεις στην Αθηνά/Θεό είναι δευτερεύουσας σημασίας», εννοώντας δηλαδή ότι πάνω απ’όλα είναι η προσπάθεια του καθενός, και οι εξ άνωθεν βοήθειες πιθανότατα δενέρχονται, επειδή αυτοί που τις δίνουν μάλλον δεν υπάρχουν. Και βέβαια σχεδόν σ’όλη την ιστορία, ακόμα και στη δεισιδαιμονική Αρχαία Αίγυπτο με τις χιλιάδες θεών και δαιμόνων που εξουσίαζαν τη ζωή, στη Βαβυλώνα με τους θεούς τιμωρούς, στο θυσιαστικό Μεξικό και στις σημερινές μουσουλμανικές φονταμενταλιστικές χώρες, σίγουρα θα υπήρχαν σκεπτικιστές, άνθρωποι που κατά βάθος δεν πίστευαν ακριβώς αυτά που πρέσβευε η θρησκεία τους, αλλά για ευνόητους λόγους δεν το αποκάλυπταν. Σίγουρα στην Αρχαία Αθήνα θα υπήρχαν και κρυπτοάθεοι ή αγνωστικιστές, που όμως εξαιτίας γεγονότων όπως ο φόνος του Σωκράτη δεν τόλμησαν ποτέ να διαδώσουν τις απόψεις τους. Σε λίγο παλαιότερους αιώνες όμως στην Αρχαία Ελλάδα οι προσωκρατικοί φιλόσοφοι ανοιχτά διακήρυσσαν τις διαφορετικές απόψεις τους συνήθως χωρίς τιμωρία, και το ίδιο έγινε και κατά την ελληνιστική και ρωμαΪκή εποχή, όπου γενικά το κράτος δεν είχε μεγάλη μέριμνα για τη θρησκεία. Μετά ήρθε ο τρισκατάρατος Μεσαίωνας. Οι Αθηναίοι προφανώς κατά τον 5ο αιώνα προσπάθησαν να ενισχύσουν τον τομέα της θρησκείας για νά’χει περισσότερη συνοχή η πόλη. Γι’αυτό και πραγματικές τιμωρίες για αθεΐα δε δίνονταν εύκολα σ’αυτούς που δεν πίστευαν (η δική του Σωκράτη είχε και πολιτική βάση, ήταν μια εξαίρεση), αλλά σ’αυτούς που δεν ακολουθούσαν τις δημόσιες εκδηλώσεις της θρησκείας, γιορτές κλπ, που προωθούσαν την αίσθηση της κοινότητας. Η Αθήνα πάνω απ’όλα ήταν μια κοινότητα, με το συνεχή φόβο ότι κινδύνευε να επικρατήσει η ανυπακοή στους νόμους και το ατομικό συμφέρον και η νεοϊδρυθήσα δημοκρατία να καταρρεύσει. Ένας που δεν πίστευε ωστόσο θα μπορούσε να τοποθετηθεί στο στόχαστρο πολύ ευκολότερα από κάποιον άλλον, κι όποτε διέπραττε κάποιο αδίκημα, ακόμα και μικρό, θα του προσαπτόταν και η αθεΐα. Συκοφάντες στην Αθήνα υπήρχαν πολλοί, αυτοί που θέλαν να φάνε τις θέσεις των άλλων για ν’αναδειχθούν οι ίδιοι κλπ. Αυτά ήταν τα αρνητικά της άμεσης δημοκρατίας. Δεν είναι όλοι οι άνθρωποι ικανοί γι’αυτήν, παρά τα λόγια πολλών που διακηρύσσουν πως όλοι είναι ίσοι σε μια δημοκρατική κοινωνία, αξίζουν της ίδιας μεταχείρησης απ’το νόμο κλπ. Όχι, αυτό είναι αδύνατον! Δε μπορούν να λειτουργήσουν όλι με γνώμονα το κοινό συμφέρον όπως επιτάσσει η άμεση δημοκρατία. Σε μια τέτοια κοινωνία, υπήρχαν κι αυτοί οι άνθρωποι, ίσως από κατώτερες και καταπιεσμένες κοινωνικές τάξεις που προσπαθούσαν ν’αναδειχθούν με διάφορους θεμιτούς και αθέμιτους τρόπους με μόνο μέλημα το προσωπικό συμφέρον. Τέτοιοι άνθρωποι ήταν μισητοί στους μεγάλους φιλοσόφους της εποχής, όπως ο Σωκράτης, ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης, που εστίαζαν στην καλλιέργεια της αρετής. Αρετή για να δρουν οι πολίτες σωστά στα θέματα διαχείρησης της πόλης τους, γιατί εκείνο το διάστημα η ΑθηναΪκή δημοκρατία είχε περιέλθει σε κρίση εξαιτίας του Πελοποννησιακού Πολέμου και των πολλών εσωτερικών συγκρούσεων, και πλέον, κατά τους φιλοσόφους αυτούς, η πόλη κυβερνούταν από φαύλους ανθρώπους, επηρεασμένους από τα ήθη των σοφιστών. Είχαν πολύ ρομαντική άποψη για τα παλιά καλά χρόνια της δημοκρατίας, που υποτίθεται έφεραν μεγάλη ανάπτυξη στην Αθήνα. Δεν έπαυσε ωστόσο η ανάπτυξη επειδή μόνο υποβαθμίστηκε ο θεσμός της δημοκρατίας, αλλά κι επειδή όλη η Ελλάδα σπαρασσόταν από ένα συνεχή πόλεμο. Κι επίσης εκείνα τα χρόνια δεν ήταν και τόσο δημοκρατικά όσο θέλουμε να πιστεύουμε. Κατά το χρυσό αιώνα του Περικλή για παράδειγμα, έγιναν πολλά εγκλήματα κατά το δίκαιο του ισχυροτέρου, όπως η μεταφορά του ταμείου της Αθηναϊκής Συμμαχία στην Αθήνα και η εγκαθίδρυση της ΑθηναΪκής Ηγεμονίας, πράγματα που ώθησαν πολλές πόλεις αργότοερα εναντίον της Αθήνας. Επίσης ο Περικλής στην πραγματικότητα ήταν ένας ειρηνικός δικτάτορας με μεγάλη ικανότητα χειρισμού του πλήθους με τρόπο ώστε να πιστεύει πως το ίδιο αποφασίζει για την πόλη. Εμείς τον αποκαλούμε «Χρυσό Αιώνα» επειδή από εκεί μας έμειναν τα περισσότερα μεγάλα καλλιτεχνικά έεγα. Αλλά τα έργα δηλώνουν χρήμα και δύναμη, όχι απαραίτητα αρετή και εγκράτεια. Γι’αυτόν το λόγο, καθώς και για την παρατήρηση ότι η δημοκρατία λειτουργεί με τη δύναμη του απαίδευτου πλήθους, οι μεγάλη φιλόσοφοι απομακρύνθηκαν απ’τη δημοκρατία. Ο Σωκράτης και ο Αριστοτέλης κάπως συγκεκαλυμμένα την επέκριναν, ο Πλάτων ωστόσο σε μεγάλη ηλικία συνέγραψε την πολιτεία, ένα ιδανικό υποτίθεται εναλλακτικό πολίτευμα. Σύμφωνα μ’αυτόν, μια υψηλή τάξη πολύ έξυπνων και ικανών ανθρώπων, που θά’χουν επιλεγεί από μικρή ηλικία και θά’χουν περάσει επιτυχώς τη μακρόχρονη εκπαίδευσή τους, θα μπορούν μετά τα 50 χρόνια να ηγηθούν της πόλης. Ποιος όμως θα κάνει την επιλογή και με τι κριτήρια; Μπορούμε εμίς σήμερ ανα δεχτούμε κάτι τέτοιο; Όχι. Υπάρχει άνθρωπος τέλειος ή τέλειο κράτος; Όχι. Έχουμε αρκετά, προφανώς γονιδιακά λάθη που δύσκολα φεύγουν. Εγώ, γνωρίζοντας κι αυτήν την άποψη του Πλάτωνα, θα προτιμούσα ένα δημοκρατικό κράτος που μπορεί να μη λειτουργούσε τόσο καλά ή γρήγορα από ένα όπου άλλοι, υποτίθεται ειδήμονες, αποφασίζουν για όλους. Το πρόβλημα το γνωρίζει πρώτα απ’όλα αυτός που το έχει, και όχι κάποιος επιλεγμένος σχεδόν ημίθεος στην υψηλότερη θέση του πλατωνικού κράτους.

Έπειτα σκεφτόμουν τη συμβολική αξία του άνθους αυτού του φυτού. Η ανθισμένη ντατούρα συχνά παραλληλίζεται με θελκτική γυναίκα τέλειας εμφάνισης, που κρύβει όμως από πίσω της δηλητήριο και προσπαθεί να σε αποπλανήσει. Σκέφτηκα πως το χωνί αυτό γίνεται ένα τεράστιο στόμα που προσπαθεί να σε καταπιεί, κι απ’αυτήν την εικόνα τραβήχτηκα αμέσως τρομαγμένος πίσω, γιατί ήταν σαν να μου έπιανε το σαγόνι. Ένας ψυχαναλυτής εδώ θα μπορούσε να πει για το συμβολισμό του σωληνοειδούς άνθους αυτού ως γυναικείου αιδοίου, το φόβο του ευνουχισμού κλπ. Ωστόσο εγώ το ερμήνευσα απλώς ως παράδοξη αντίδραση. Από την άλλη ωστόσο, λογικά αν το εξετάσουμε, ο συμβολισμός αυτός είναι πολύ υπερβολικός. Το βήμα από το να δει κάποιος το άνθος στο να αποπλανηθεί και να δοκιμάσει να φάει το φυτό είναι τεράστιο, και δε γίνονται τέτοια πράγματα εύκολα. Απλώς ο φόβος του ανθρώπου γι’αυτό το φυτό είναι παράλογος. Από την άλλη, το άνθος αυτό είναι μαλακό και λευκό, σε πλήρη αντίθεση με το υπόλοιπο φυτό που είναι δύσοσμο. Μάλλον για να το προτιμούν τα έντομα. Είναι λευκ΄΄ο, το χρώμα της αγάπης. Λευκή είναι η αγάπη, όπως και η Λίμπο η κουνέλα μου που είναι αγάπη. Σκέφτηκα πόσα ψυχολογικά σύνδρομα θα μπορούσε να’χει στο υποσυνείδητό του ένας άνθρωπος, με τα οποία θα μπορούσε να παραγάγει ποίηση ή άλλη τέχνη, χωρίς να χρειάζεται η επίκληση ενός θεού, όπως μας έλεγε τάχα ο σχολιαστής Designer στο fridge.gr,
Σε ένα άρθρο,
Όπου ισχυριζόταν ότι μόνο κάποιος ένθεος θα μπορούσε να παραγάγει ή να εκτιμήσει την τέχνη, επειδή η ικανότητα για κάτι τέτοιο «ανώτερο» προέρχεται από το Θεό. Κι όταν εννοούσε Θεό, αναφερόταν αποκλειστικά στο χριστιανικό θεό. Εγώ δε μπορώ να πιστέψω κάτι που δεν αποδεικνύεται, κάτι για το οποίο κάθε πολιτισμός έχει διαφορετική άποψη και μάλιστα κάθε τέτοια άποψη ανακηρύσσεται από τους θιασσώτες της σαν την υπέρτατη και μοναδική αλήθεια. Δεν υπάρχει κάτι πιο αλαζονικό. Το μόνο που με κρατά κάπως στην αποδοχή μιας τέτοιας οντότητας, και πάλι ως περισσότερο αφηρημένης ένοιας σε κατάσταση πιθανότητας, είναι η ύπαρξη της θρησκείας με τη μία μορφή ή την άλλη σ’όλους τους ανθρώπινους πολιτισμούς. Κάποιος άλλος θα μπορούσε να επιχειρηματολογήσει ότι πολλοί πολιτισμοί ιστορικά έκαναν κι άλλα μεγάλα λάθη, και η θρησκεία δεν είναι εξαίρεση. Μπορεί νά’ναι και σωστός.

Έπειτα προσπάθησα να εξετάσω το άνθος λογικά, εξελικτικά κι όχι συμβολικά. Τα σύμβολα τα φτιάχνουμε εμείς οι άνθρωποι, και είναι καθαρά νοητικά κατασκευάσματα. Για έναν άλλον οργανισμό πιθανότατα δεν είναι τίποτα. Έτσι και το άνθος της ντατούρας έχει πάρει αυτό το σχήμα για να επιτελέσει καλύτερα το σκοπό της αναπαραγωγής. Απ’την κατάσταση των ενωμένων πετάλω που έχουν πολλά συγγενικά σολανοειδή φυτά, η ντατούρα/μπρουγκμάνσια ίσως επιμήκυνε τον ανθικό σωλήνα παραπάνω, ίσως ως προσαρμογή στα έντομα της περιοχής της. Η νυχτερινή άνθιση, το έντονο λευκό χρώμα που κάνει αντίθεση με το φύλλωμα και τα υπόλοιπα στοιχεία προφανώς γύρω, και η έντονη οσμή των ανθέων προσελκύει νυκτόβια έντομα όπως νυχτοπεταλούδες, που μάλλον μπαίνουν μέσα για να βρουν νέκταρ. Καθώς μπαίνουν, πρώτα ακουμπούν στα στίγματα του φυτού, οπότε αν είχαν γύρη από προηγούμενο άνθος θα την άφηναν εκεί, κι έτσι θα γινόταν η διασταυρωτή γονιμοποίηση. Έπειτα το έντομο θα περνούσε από τους ανθήρες τω στημόνω και θα καλυπτόταν με λεπτή γύρη, και στο τέλος αυτού του μακριού ταξιδιού, μέσα στο σωλήνα θα βρει το νέκταρ. Γι’αυτό το άνθος του συγκεκριμένου φυτού έχει αυτά τα χαρακτηριστικά. Με μιας το τρομακτικό αιδοίο των ψυχαναλυτών μιας μοχθηρής δηλητηριώδους γυναίκας καταρρέει, γίνεται ένα τέλεια εξελιγμένο εργαλείο για τη διευκόλυνση της ετερογονιμοποίησης. Για ένα έντομο, το αιδοίο αυτό είναι απλώς ένας δύσκολος σωλήνας με ίγη σκόνη και εμπόδια στην αρχή και γλυκό μελάκι στο τέλος.

Πολλά άλλα άνθη έχουν εξελιχθεί για να διευκολύνουν την ετερογονιμοποίηση. Εκείνη τη στιγμή συμπτωματικά πέρασε ένα έντομο, αλλά ο βόμβος του χάθηκε πέρα απ’το μπαλκόνι. Γιατι δεν πέρασε από κοντά για να έρθει στο άνθος της ντατούρας; Μήπως θα καταλάβαινε πως εγώ ήμουν μπροστά, αν ήμουν ακίνητος; Δεν έχει και το΄σο υψηλό δείκτη νοημοσύνης. Ή μήπως, κάπως αλλιώς, με την εκπνοή του αέρος ή τις μικροκινήσεις μου για παράδειγμα, θα το αντιλαμβανόταν και θά’φευγε; Κι επίσης αν είχε μπει στο άνθος θα μπορούσα να το πιάσω για το
Βαρώνο,
το λοφιοφόρο μου γκέκο, για να το φάει. Θά’τρωγε πεταλούδα με μελάκι. Μετά όμως σκέφτηκα πώς, ακόμα κι αν ερχόταν το έντομο και μετάφερε γύρη, το αποτέλεσμα θα’ταν ίδιο με την αυτεπικονίαση, αφού άλλα όμοια άνθη στην περιοχή δεν υπάρχουν. Το είδος ωστόσο μπορεί ν’αυτεπικονιαστεί και χωρίς βοήθεια. Θυμήθηκα τις
εκτενέστατες μελέτες του Δαρβίνου
για τους μηχανισμούς που έχουν εξελίξει πολλά φυτά ώστε ν’αποφεύγουν την αυτεπικονίαση, η οποία μειώνει γενικώς τη γενετική ποικιλομορφία στον πληθυσμό και θεωρητικά στο απότερο μέλλον δεν είναι ωφέλιμη, αφού οι μεταλλάξεις περιορίζονται, και σε περίπτωση κρίσης το είδος ίσως δε μπορέσει τόσο εύκολα να προσαρμοστεί κι εξαφανιστεί. Η αυτεπικονίαση ήταν μια μορφή ενδοαναπαραγωγής, αιμομιξίας όπως θα λέγαμε, και η σοβαρότερη μορφή, αφού γίνεται με το γονιδίωμα του ίδιου ερμαφρόδιτου οργανισμού. Ο ανασυνδυασμός του γονιδιώματος μετά τη γονιμοποίηση μπορεί να βγάλει νέους γονιδιακούς συνδυασμούς, και ιδίως στα φυτά, που συχνά είναι πολυπλοειδή (πάνω από ένα ζεύγος χρωμοσωμάτων), αυτό μπορεί να δώσει αρκετή ποικιλία ακόμα και σ’ένα άτομο. Μπορεί επίσης να βγάλει στην επιφάνεια συνδυασμούς αρνητικών υπολειπόμενων γονιδίων που δε θα εμφανίζονταν πιθανότατα με την ετερογονιμοποίηση. Ο Δαρβίνος κατά βάση έκανε αυτά τα πειράματα, που αφορούσαν την ενδοαναπαραγωγή, για Να μελετήσει τις συνέπειές της, γιατί ο ίδιος είχε παντρευτεί την ξαδέρφη του, και φοβόταν μήπως τα παιδιά του θ’αποκτούσαν κάποιο γενετικό πρόβλημα, παραδόξως χρόνια μετά. Μέσα στους φόβους, τα άγχη και τις ανησυχίες ζούσε ο Δαρβίνος. Βρετανός ήταν κι αυτός ευκατάστατης οικογένειας, και δεν ξέφυγε της παράδοσης της οικογενειολαγνείας – ποιος είναι από ποιον πρόγονο, τι έκανε αυτός ο πρόγονος, πόσο χρήμα είχε, από πού κρατάει η σκούφια και τι οικονομική επιφάνεια έχει ο/η μέλλον/μέλλουσα σύζυγος, πού θα χώσουμε τα παιδιά για να κληρονομήσουν τις προηγούμενες θέσεις (σε κανένα πανεπιστήμιο, σε καμιά τράπεζα, σε καμία βιομηχανία, στο στρατό ή στην Εκκλησία). Αυτή η παράδοση συνεχίζεται ακόμα στους Βρετανούς, οι οποίοι γενικά είναι προσκολλημένοι σε κάτι τέτοιες παράξενες αξίες περί καταγωγής και οικογενειακών δέντρων. Λες κι ο πρόγονός σου απαραίτητα σου υπαγορεύει τι θα γίνεις. Στο κάτω-κάτω ωστόσο κι αυτή η αναπαραγωγική στρατηγική μπορεί να πρόκειται για φυσικώς επιλεγμένη συμπεριφορά. Ο Δαρβίνος είναι αρκετά ψυχαναλυμένη περίπτωση μεταθάνατον, και γι’αυτόν έχουν ειπωθεί πολλά. Για παράδειγμα ότι η επιμονή του για την καλή δουλειά – δεν ήταν βιαστικός όταν ετοίμαζε το βιβλίο της εξέλιξης, ήταν όμως πολύ υπομονετικός -, είχε ως βάση τα αρνητικά σχόλια του πατέρα του στα χρόνια της νεότητάς του ότι δεν ήταν ικανός για τίποτα. Άραγε κι εγώ, που συχνά δέχομαι τέτοια σχόλια, επειδή στην πράξη δεν κάνω κάτι σημαντικό, μπορεί να κάνω κάτι μεγάλο στο μέλλον; Αμφιβάλλω πολύ. Ο Δαρβίνος τότε ήδη είχε τη θέληση για μεγάλα πράγματα, αφού στην ηλικία των 22 ταξίδεψε στο Μπιγκλ. Εγώ 19 είμαι, και δεν ξέρω καλά-καλά να σηκώνομαι απ’τον υπολογιστή μου. Τότε όμως τα πράγματα ήταν αλλιώς. Τα παιδιά ήταν πολύ πιο αυτόνομα και μόνο η θέληση – εννοείται πως η οικογένεια θά’πρεπε να είχε χρήμα -, αρκούσε για να προχωρήσει κάποιος εκεί όπου ήθελε. Ο Δαρβίνος από σπουδαστής γιατρός, σπουδαστής ιερέας έπειτα, κατέληξε φυσιοδίφης, διαβάζοντας απλώς λίγα βιβλία κι έχοντας σχέση μ’άλλους φυσιοδίφες, χωρίς νά’χει πολλά πτυχία και χαρτιά κι αρχικά χωρίς να πληρώνεται. Σήμερα δε μπορεί να γίνει δεκτός οποιοσδήποτε έτσι. Σήμερα οι φοιτητές των πανεπιστημίων οπουδήποτε είναι πολύ περισσότεροι, και οι θέσεις για επίτιμους ελάχιστες, και μόνο για εξαιρετικές περιπτώσεις. Για τη δική μου περίπτωση, που θα ήθελα ν’ασχοληθώ με τη βιολογική επιστήμη που αγαπώ πολύ, και φορτώνομαι επιπλέον με την αναπηρία μου που θα με δυσκόλευε, τέτοιο μέλλον είναι αδύνατο.

Τελικά πάντως, από το παράδειγμα του Δαρβίνου, καταλαβαίνουμε πως για κανέναν επιστήμονα δεν ξέρουμε για ποιον πραγματικό λόγο κάνει τη δουλειά του. Άλλοι για τα χρήματα ή για την κατάληψη κάποιας υψηλής θέσης. Άλλοι μόνο και μόνο για το Νόμπελ, λες και όλοι οι νομπελίστες έχουν προσφέρει εξίσου. Άλλοι μπορεί για να λύσουν εσωτερικές ψυχικές συγκρούσεις, να ξεπεράσουν τραύματα (Δαρβίνος) ή φόβους, π.χ. το φόβο του θανάτου μέσω της υστεροφμίας. Δεν ξέρουμε κι ούτε θα μάθουμε εάν ο ίδιος ο ερευνητής δεν μας φωτίσει κάπως κατά τη διάρκεια της ζωής του λέγοντας ή γράφοντας κάτι ή γράψει κάτι που θ’αποκαλυφθεί μετά το θάνατό του. Το ίδιο και με τους καλλιτέχνες, που ο κόσμος αρέσκεται να τους ψυχαναλύει, αλλά είναι πολύ γνωστό πως η ερμηνεία των έργων τους συχνά απέχει έτη φωτός απ’το πραγματικό κίνητρο της δημιουργίας τους. Σε περίπτωση που ο καλλιτέχνης είναι ακόμα ζωντανός, με κάποια πιθανή ερμηνεία του έργου του θα διαμαρτυρηθεί, όπως είχε γίνει νομίζω με την Κική Δημουλά της οποίας ποίημα είχε μπει στις Πανελλήνιες και διαφώνησε ως προς την ερμηνεία του, οπότε το θέμα αφαιρέθηκε. Μήπως τελικά κάνει ο καθένας ό,τι κάνει επειδή φοβάται το θάνατο;

Το άνθος όταν μαραθεί θα το δώσω στο κουνέλι, επειδή μυρίζει ωραία, μου πέρασε απ’το μυαλό στιγμιαία. Όχι, αυτό είναι εγκληματικό! Μπορεί το κουνέλι νά’χει το ένζυμο της ατροπινεστεράσης και να μπορεί ως κάποιον βαθμο ν’αποδομήσει την ατροπίνη, αλλά δεν ξέρω τι γίνεται με τη σκοπολαμίνη. Το άνθος θα το κόψω και θα το πετάξω, δε θα το αφήσω να γίνει καρπός, για να ανοίξουν γρηγορότερα τα επόμενα. Πάντως η ντατούρα δεν είναι απρόσβλητη. Μπορεί το κουνέλι να την έχει δοκιμάσει και να την άφησε, κάμπιες ωστόσο πέρσι το φθινόπωρο είχαν καταστρέψει το φύλωμά της, ακυρώνοντας και τη φθινοπωρινή ανθοφορία. Δεν είναι απρόσβλητα αυτά τα χνουδωτά, δύσοσμα και υγρά φύλλα που βρίσκονται πίσω απ’το άνθος. Ωστόσο για όποιο σπονδυλωτό τα φάει οι συνέπειες είναι βαριές. Θυμήθηκα έπειτα όλες τις εμπειρίες χρήσης ντατούρας και μπρουγκμάνσιας που είχα διαβάσει σε διαδικτυακές σελίδες, όπως στο
erowid
με το μαύρο φόντο (κατευθείαν αυτό μου ήρθε στο μυαλό). Άλλοι πήραν ένα άνθος σαν αυτό που είχα μπροστά μου, άλλοι φύλλα, φύλλα και άνθη, ή, το ισχυρότερο, σπόρους. Ισχυρότερα είναι τα άνθη και οι σπόροι, γιατί εκείνα τα μέρη προσπαθεί περισσότερο να προστατεύσει το φυτό από εχθρούς. Κι αφού έφαγαν την πικρή ντατούρα είτε έτσι είτε σε τσάι, ήρθαν διάφορα σοβαρά σωματικά συμπτώματα. Αύξηση της σωματικής θερμοκρασίας, ταχυκαρδία, ξήρανση των βλενογόνων, υπερβολική διαστολή της κόρης των οφθαλμών, φωτοφοβία, προβλήματα στην εστίαση, ανισορροπία, τρέμουλο, αποπροσανατολισμός, δυσκολία στην ούρηση, δυσκολία στην ομιλία, αφού ο λαιμός έχει στεγνώσει. Κι έπειτα έρχονται και τα νοητικά/ψυχολογικά συμπτώματα. Τρομακτικό παραλήρημα, όπου ο χρήστης/ασθενής αποσυνδέεται πλήρως από την πραγματικότητα – μπορεί να μιλάει με ανθρώπους που δε βρίσκονται εκεί, να κάνει πράξεις χωρίς τα αντικείμενα να υπάρχουν, άνθρωποι κι αντικείμενα να εμφανίζονται και να εξαφανίζονται από το πουθενά, η αίσθηση του τόπου και του χρόνου ν’αλλοιώνεται, κι όλα αυτά με μειωμένη συνείδηση του ατόμου και μικρή μνήμη των γεγονότων έπειτα. Πόσοι πολλοί απ’αυτούς έχουν βρεθεί ημίγυμνοι, γυμνοί, με εμετό στα ρούχα, κρατώντας κάτι να τρέχουν στους δρόμους πιστεύοντας ότι κυνηγιούνται από δαίμονες και πνεύματα, ή άλλοι σε δρόμους και πάρκα πιστεύοντας πως είναι στο σπίτι τους ή πως μιλάνε με κάποιον κοντά τους που δεν υπάρχει ή πως τελειώνει ο κόσμος και θα πεθάνουν. Ακόμα χειρότερα, άλλοι έχουν οδηγήσει αυτοκίνητο! Οι περισσότεροι τέτοιας κατάστασης καταλήγουν στα νοσοκομεία ή στα κρατητήρια προσωρινά, μέχρι να τους παραλάβουν οι γονείς τους, αν και η κατάσταση της υγείας τους συνήθως δεν απειλείται άμεσα, εξαιτίας των περίεργων συμπτωμάτων τους. Συνήθως μετά δε θέλουν να ξαναπάρουν ντατούρα ποτέ, ενώ πολλοί έχουν δυσλειτουργίες και για βδομάδες μετά τη χρήση, ενίοτε και για περισσότερο. Έχουν υπάρξει περιπτώσεις αυτοακροτηριασμού υπό την επίροια της ντατούρας, χωρίς πλήρη συνείδηση της πράξης από το χρήστη ή και θανάτου σε υπερβολικές δόσεις. Έχουν επίσης αναφερθεί περιπτώσεις μόνιμης παραφροσύνης ύστερα από χρήση, αλλά επιστημονικά δεν έχουν εξεταστεί. Ωστόσο άτομα ήδη επιρρεπή στην ψύχωση δεν είναι απίθανο να διαταραχθούν από μια τέτοια κατάσταση. Γι’αυτό και πολλοί σαμάνοι θεωρούσαν το φυτό δαιμονικό, κατάλληλο μονο για πεπειραμένους σαμάνους ή σκοτεινούς μάγους, ικανό να τρελάνει κάποιον. Πολλοί Ινδιάνοι στο Μεξικό έκαναν προσευχές μόλις έβλεπαν ή άγγιζαν ένα τέτοιο φυτό για να προστατευτούν από την αρνητική επίδρασή του. Και στο Μεσαίωνα στην Ευρώπη είχε συνδεθεί με τις μάγισσες, οι οποίες έβαζαν υποτίθεται ένα σκουπόξυλο αλειμμένο με ντατούρα στον κόλπο τους (σύμβολο λαγνείας και πορνείας από τη φιλεύσπλαχνη Εκκλησία), για να πετάξουν και να συναντήσουν το Διάβολο. Αυτές έπιαναν κι έκαιγαν ζωντανές οι καλοί χριστιανοί. Στην πραγματικότητα μάλλον, όποια γυναίκα ήταν όμορφη και δεν καθόταν σε κάποιον υψηλόβαθμο ή ιερέα κατηγορούταν ως μάγισσα και καταδικαζόταν. Τόσο σκοτεινή ήταν η φήμη του. Ντατούρα: η βασίλισσα της σκοτεινής πλευράς όπως είχα διαβάσει στο valentine.gr. Αλλά οι περισσότεροι απ’αυτούς τους χρήστες δεν αξίζουν τη λύπη μας. Οι περισσότεροι απλώς άκουσαν από κάποιον άσχετο ή κάποιον φίλο τους τοξικομανή πως το «χόρτο» αυτό είναι νόμιμο και μαστουρώνει ως και για τρεις μέρες, κι έτρεξαν να το πάρουν χωρίς να ψάξουν συνέπειες, συμπτώματα, πιθανή τοξικότητα κλπ. Είναι αποδιοργανωμένες, μαστουρολάγνες προσωπικότητες με χίλια δυο ψυχολογικά προβλήματα, άλλοι από προβληματικές οικογένειες, άλλοι άστεγοι στο δρόμο, άλλοι σε φτωχές συνοικίες, πολλοί ωστόσο, προς έκπληξή μου διαβάζοντας ιστορίες χρηστών κυρίως από την Αμερική, φοιτητές πανεπιστημίων που είχαν δωσοληψίες με κύκλους ναρκομανών. Νιώθουν πιθανόν ελεύθεροι απ’τους γονείς τους και δοκιμάζουν οτιδήποτε. Όμως αυτή η ψευδής ελευθερία κοστίζει, και ιδιαίτερα βαριά μάλιστα στην περίπτωση της ντατούρας. Έτσι είχε γίνει δυστυχώς και μ’άλλες ουσίες. Τις έπαιρναν οπουδήποτε κι οποτεδήποτε, και μολονότι σπανιότατα είχαν τόσο ακραίες συνέπειες, προκάλεσαν το ενδιαφέρον του νόμου. Τα παραισθησιογόνα, που σε παλαιότερους πολιτισμούς εντάσσονταν σχεδόν στη σφαίρα των θεών, σε πολλούς ακόλουθους του δυτικού πολιτισμού έχουν γίνει απλώς μια ακόμα μέθοδος διαφυγής και «μαστούρας». Στην πραγματικότητα θα μπορούσαν νά’χουν πολύ πιο εποικοδομητικές χρήσεις απ’αυτό, αλλά ο κόσμος δεν αναγνωρίζει τη δύναμή τους και δεν ξέρει να τα χρησιμοποιεί. Μακριά λοιπόν από τη ντατούρα. Μακριά, μακριά, μακριά! Κι αν υπνοβατήσω και πάρω χωρίς να το καταλάβω; Σχεδόν αδύνατον, αντίστοιχο του να υπνοβατήσω και να προσπαθήσω ν’αυτοκτονήσω.

Το βράδυ εκείνο είχε φεγγάρι και τα δύο φωτεινότερα στοιχεία στο μπαλκόνι ήταν το άνθος της ντατούρας και η Λιμπίτσα μου. Και τα δύο σύμβολα ζωής και αγάπης. Το παιδάκι μου ήταν κατάλευκο σαν χαρούμενη χιονομπαλίτσα. Αγάπη, αγάπη στη Λίμπο. Αγάπη στα λιμπάκια της, και σ’όλα τα μικρά νεκρά λιμπάκια που δε μεγάλωσαν. Χάιδεψα την ήρεμη Λιμπίτσα, είδα τη στάθμη στο μπουκαλάκι της, και μπήκα μέσα στο σπίτι.

Ένα άρθρο από
μια σελίδα ελεύθερης σκέψης
για την ιστορία της εξελικτικής σκέψης προ Δαρβίνου, τις αλλαγές που επέφερε η σύγχρονη μορφή της εξελικτικής θεωρίας, καθώς και την αντίσταση διάφορων σκληροπυρηνικών θρησκευτικών ομάδων. Πολύ λυπηρό γεγονός για μια υποτίθεται εξελιγμένη κοινωνία, αλλά υπάρχουν συντονισμένες ομάδες, όχι απλώς άτομα, που αντιτίθενται στην εξέλιξη, ευτυχώς κυρίως στην Αμερική. Μ’αυτό το άρθρο λοιπόν μπαίνω σε μια σειρά, που πιστεύω θά’ναι περίπου 5 θέματα, για την εξέλιξη, το Δαρβίνο και ευρύτερα θέματα.

ΘΡΗΣΚΕΙΑ
ΕΝΑΝΤΙΟΝ
ΔΑΡΒΙΝΟΥ

Οι διαχρονικοί διωγμοί τής »Εξέλιξης»

Έγραψε στις 27.03.2009 ο/η: Λάζαρης Γιάννης

Δυο θεωρίες έτειναν προς την εξήγηση της γένεσης των φυτικών και ζωικών ειδών: Η θεωρία της εξέλιξης, που ανάγεται στην αρχαία ελληνική φιλοσοφική σκέψη και η θεωρία της δημιουργίας, σύμφωνη με το ιουδαιοχριστιανικό δόγμα της εφ’ άπαξ δημιουργίας όλων των όντων από το θεό. Η μεν πρώτη αποτελούσε την κυρίαρχη σκέψη κατά την αρχαιότητα, ενώ η δεύτερη την επιβληθείσα μεσαιωνική θεωρία.
Όταν τον ιη΄ αι. ο Δαρβίνος έφερε πάλι στο προσκήνιο τη θεωρία της εξέλιξης, η επίθεση της Εκκλησίας ήταν ολομέτωπη. Οι αντιδράσεις συνεχίζονται μέχρι τις ημέρες μας με τις απαγορεύσεις της διδασκαλίας της δαρβινικής θεωρίας σε εκπαιδευτικά ιδρύματα των Η.Π.Α., αντί της οποίας διδάσκεται η -σύμφωνη με το βιβλικό δόγμα- ψευδο-επιστημονική θεωρία του «Ευφυούς Σχεδιασμού».
Η θεωρία της εξέλιξης στην αρχαία ελληνική φιλοσοφική σκέψη

Η ιδέα της εξέλιξης των οργανικών όντων, των μεταβολών και του διαχωρισμού τους από την εκκίνηση από μία κοινή πηγή ανάγεται στην αρχαιότητα. Στη Σχολή της Μιλήτου (στ΄ αι. π.Χ.), ο Αναξίμανδρος δίδασκε, ότι η αρχική προέλευση των ζώων οφείλεται στο υγρό στοιχείο, το οποίο υπέστη εξάτμιση από τον Ήλιο. Ο δε άνθρωπος προήλθε από αλλοειδή ζώα, τα οποία άμα γεννηθούν δεν χρειάζονται πολύ χρόνο για να ανευρίσκουν την τροφή τους, ο άνθρωπος όμως, έχει ανάγκη πολυχρόνιας φροντίδας και περίθαλψης, για να γίνει ικανός να ανευρίσκει μόνος την τροφή του, άλλως δεν θα είχε διασωθεί. («Έτι φησίν, ότι κατ’αρχάς εξ αλλοειδών ζώων ο άνθρωπος εγεννήθη, εκ του τα μέν άλλα δι’ εαυτών ταχύ νέμεσθαι, μόνον δε τον άνθρωπον πολυχρονίου δείσθαι τιθηνήσεως∙ διό και κατ’ αρχάς ουκ άν ποτε τοιούτον όντα διασωθήναι») [Πλούταρχος, Στρωμ. 2 (D 579, εκ του Θεοφράστου)].

Ο Εμπεδοκλής δίδασκε, ότι τα ζώα και τα φυτά, όταν εμφανίστηκαν στη Γή ήταν ατελέστατα∙ συν τω χρόνω υπέστησαν εξέλιξη και παρουσιάζονται όπως τα βλέπουμε σήμερα.

Με θαυμασμό εκφράστηκε για τις βιολογικές έρευνες του Αριστοτέλη ο Δαρβίνος. Μεγάλη εντύπωση έχει προκαλέσει η παρατήρηση του Αριστοτέλη, ότι υπάρχει είδος ψαριού, το οποίο φονεύει τη λεία του με ηλεκτρική εκκένωση, που προκαλεί η ουρά του, όταν αυτή κτυπήσει το θύμα του.

Η εξέλιξη των ζώων είναι έκφανση του: «τα πάντα ρεί», της φιλοσοφικής θεωρίας του Ηράκλειτου. Ο Ηράκλειτος θεωρούσε, ότι ο φαινομενικός κόσμος, τα αισθητά πράγματα, διαρκώς μεταβάλλονται και τίποτε δεν μένει σταθερό. Στον κόσμο παρατηρείται συνεχής δημιουργία και καταστροφή. «Λέγει που Ηράκλειτος, ότι πάντα χωρεί και ουδέν μένει και ποταμού ροή απεικάζων τα όντα λέγει ως δις ες τον αυτόν ποταμόν ουκ άν εμβαίης» (Πλάτωνος Κρατύλος, 402 Α). (Λέει κάπου ο Ηράκλειτος, ότι όλα προχωρούν και τίποτε δεν μένει και παρομοιάζοντας τα όντα προς ροή ποταμού λέει, ότι στον ίδιο ποταμό δεν είναι δυνατόν να μπή κάποιος δύο φορές).

Όσον αφορά στο πολιτικό μέρος της θεωρίας της εξέλιξης, η κοινωνική ομάδα, η «Πόλη», είναι φυσική οντότητα εμπεριέχουσα τον ξυνό (κοινό, παγκόσμιο) ηρακλείτειο Λόγο. Δεν είναι σχήμα και γεωγραφικός χάρτης, ούτε ένα απλό σύμβολο. Οι κάτοικοί της δεν είναι απλοί υπήκοοι ή συμπολίτες, που τους ενώνουν τυχαία ιστορικά περιστατικά ή γλωσσικά και παραδοσιακά σύμβολα. Η Πόλη είναι Νόμος, που ανάγει τις ρίζες της στο Φυσικό Νόμο. Ως τέτοια είναι συνεχώς εξελίξιμη και ποτέ στατική, ποτέ ελώδης κατάσταση, στάτους κβό. Στο Απόσπασμα 84 αναφέρεται: «Μεταβάλλον αναπαύεται και κάματός εστι τοις αυτοίς μοχθείν και άρχεσθαι», δηλαδή είναι μεγάλος κόπος να κοπιάζει κανείς για τους ίδιους άρχοντες και να εξουσιάζεται διαρκώς από τους ίδιους. Ο Ηράκλειτος ήθελε εναλλαγή των αρχόντων, όχι γιατί απέτυχαν, αλλά για να αναπαυθούν.

Πολλά είδη φυτών και ζώων υπήρχαν πριν από εκατομμύρια χρόνια, αλλά εξαφανίσθηκαν και δεν υπάρχουν σήμερα (π.χ. οι δεινόσαυροι). Άλλα ζώα, που δεν υπήρχαν παλαιότερα, εμφανίστηκαν πολύ αργότερα (π.χ. τα θηλαστικά). Είναι αντιεπιστημονικό και πέραν της λογικής να υποστηρίζεται, ότι όλα τα ζώα εμφανίσθηκαν κάποια συγκεκριμένη χρονική στιγμή εφʼ άπαξ και δια παντός, όπως οι παρά φύση ιουδαιογενείς θρησκείες διδάσκουν με το δόγμα της δημιουργίας των όντων από το θεό.

Ο εξοβελισμός της θεωρίας της εξέλιξης από το χριστιανισμό

Από την ολομέτωπη επίθεση του χριστιανισμού εναντίον του πολιτισμού και των επιστημών δεν διέφυγαν οι αρχαίες θεωρίες και αντιλήψεις περί εξελικτικότητας. Από την επιβολή του χριστιανισμού και μετά, η ανθρωπότητα ρίχτηκε στα σκοτάδια του μεσαίωνα. Τότε επιβλήθηκε το δόγμα της δημιουργίας του κόσμου από τον Θεό, που έφτιαξε όλα τα ζώα και τα φυτά μαζί, πρίν από 7.500 χρόνια περίπου.

Αφʼ ότου σταθεροποιήθηκε ο χριστιανισμός, η έννοια της εξελικτικότητας εξοβελίστηκε και από την πολιτική σκέψη των ανθρώπων κι αντικαταστάθηκε από το εξουσιαστικό παρά φύση δόγμα της σταθερότητας. Οι κοινωνίες των ανθρώπων διοικούνταν τώρα από την -ελέω Θεού- πολιτικοθρησκευτική εξουσία, η οποία δεν είχε κανένα λόγο να επιθυμεί αλλαγές κι εξελίξεις. Ο Απόστολος Πέτρος έδωσε σαφή εντολή υποταγής σε κάθε εξουσία: «Υποτάγητε ουν πάση ανθρωπίνη κτίσει δια τον Κυριον, είτε βασιλεί, ως υπερέχοντι, είτε ηγεμόσιν» (Α΄ Πετρ., β΄ 13-14).

Επανάκαμψη των εξελικτικών θεωριών – Δαρβίνος
Από τον ιη΄ αιώνα και τους εγκυκλοπαιδιστές προπαρασκευάστηκε κλίμα ευνοϊκό για την ιδέα της εξέλιξης. Τα πνεύματα άρχισαν να απελευθερώνονται σιγά – σιγά από τις θεοκρατικές ψευδοεπιστημονικές προλήψεις. Οι επιστημονικές εργασίες πρόσφεραν καλύτερες γνώσεις περί του θέματος. Ο πρώτος μεγάλος θεμελιωτής της εξέλιξης υπήρξε ο Μπυφφόν, ο οποίος είχε δυνηθεί να διατυπώσει μια θεωρία της εξέλιξης, αλλά δεν είχε τολμήσει να την εκθέσει ολοκληρωτικά. Ο Λαμάρκ, μαθητής του Μπυφφόν, διατύπωσε επίσης μια θεωρία ερμηνεύουσα την εξέλιξη. Το έργο του είχε μεγάλη απήχηση, αλλά ευρισκόμενο ακόμη μακρά των γεγονότων έγειρε πολυάριθμες αμφισβητήσεις.

Το 1859 δημοσίευσε ο Δαρβίνος στο βιβλίο με τίτλο «Η προέλευση των ειδών» τα πορίσματα από ταξίδια και από συγκριτικές μελέτες, που πραγματοποίησε για πάνω από 20 χρόνια. Εκεί υποστηρίζει, ότι τα είδη του ζωικού βασιλείου δεν παραμένουν αμετάβλητα, αλλά έχουν κοινή καταγωγή και εξελίσσονται με την πάροδο των χιλιετιών. Στην αριστερή φωτογραφία εικονίζεται ο Δαρβίνος και στην δεξιά κάποιες από τις αμέτρητες ιδιόχειρες σχετικές με την εξέλιξη των ειδών σημειώσεις του.

Κατόπιν ήρθε ο Δαρβίνος, που διατύπωσε μια θεωρία εξέλιξης βασισμένη σε τεράστιο αριθμό στοιχείων και παρατηρήσεων, τα οποία συγκέντρωσε κυρίως κατά το πενταετές ταξίδι του με το εξερευνητικό πλοίο Μπήγκλ (1831-1836). Κατά τη διάρκεια της περιοδείας αυτής, γεννήθηκαν στο Δαρβίνο, πτυχιούχο της Θεολογίας και υποστηρικτή μέχρι τότε του αμετάβλητου των ειδών, οι πρώτες αμφιβολίες περί της σταθερότητας των ειδών, κυρίως μετά την εξέταση της πανίδας των νησιών Γκαλαπάγκος, καθώς και της απολιθωμένης πανίδας των νωδών θηλαστικών των πεδιάδων των πάμπας στη Νότια Αμερική.

Με την πάροδο των ετών και μετά από πολλές παρατηρήσεις και μελέτες διαμορφώθηκε η δαρβινική θεωρία περί της εξέλιξης των ειδών, κύρια σημεία της οποίας είναι: Κατά τη διάρκεια της ζωής, συνέπεια του αγώνα για την επιβίωση, λαμβάνει χώρα μια διαλογή των ατόμων κάθε είδους, μια φυσική επιλογή, η οποία έχει ως αποτέλεσμα την επιβίωση του ικανοτέρου. Κατά τον αγώνα αυτό για επιβίωση θα επιζήσουν οι οργανισμοί, οι οποίοι κατέχουν ορισμένα πλεονεκτήματα έναντι των ανταγωνιστών τους. Τα άτομα αυτά έχουν περισσότερες πιθανότητες να επιζήσουν σε σχέση με τα άτομα που δεν κατέχουν αυτά τα χαρακτηριστικά, άρα λιγότερο ευνοημένα από τη φύση, τα οποία δεν θα έχουν πολλές πιθανότητες επιβίωσης και θα εξαφανισθούν βαθμιαία. Το αποτέλεσμα της φυσικής επιλογής είναι η δημιουργία νέων ειδών με τη συνεχή και βαθμιαία προσαρμογή των οργανισμών στις συνθήκες διαβίωσής τους, που επιτυγχάνεται με την ανάπτυξη νέων χαρακτήρων, πλεονεκτικών κάτω από αυτές τις συνθήκες. Αργότερα ο Δαρβίνος συμπλήρωσε τη θεωρία του με την έννοια της γεννητικής επιλογής, κατά την οποία τα άρρενα μάχονται μεταξύ τους για την κατάκτηση των θηλέων, τα οποία έχουν τη δυνατότητα της εκλογής των αρρένων, που αναπτύσσουν γι’ αυτό τη ρώμη, τους ωραίους χρωματισμούς κ.ά. πρoς έλξη των θηλέων.

Ένα παράδειγμα της Θεωρίας της Εξέλιξης: Η εξέλιξη των άκρων του ίππου.

Οι κυριότερες από τις πολυάριθμες αποδείξεις της εξέλιξης είναι:
• Παλαιολοντολογικές: Οι διάφοροι τύποι φυτών και ζώων εμφανίστηκαν διαδοχικά στο χρόνο με αυστηρή τάξη, βαίνοντας από το απλό στο συνθετότερο. Η οργανική πρόοδος είναι έκδηλος. Αυστηρή εναρμόνιση υπάρχει μεταξύ της εμφάνισης μίας ομάδας και της θέσης, που της παρέχει η οργάνωσή της. Για παράδειγμα οι ιχθύες είναι αρχαιότεροι των ερπετών, που προηγούνται των θηλαστικών και των πτηνών. Στα θηλαστικά τα μη πλακουντοφόρα προηγούνται των πλακουντοφόρων. Ορισμένα ανακαλυφθέντα γεωλογικά στρώματα εγκλείουν συνεχείς σειρές απολιθωμάτων, τα οποία δεικνύουν την εξέλιξη στους συγκεκριμένους χώρους.
• Εμβρυολογικές: Η καρδιά του ανθρωπίνου εμβρύου αποτελείται από κεκαμμένο σωλήνα, που περιλαμβάνει ένα κόλπο, μιά κοιλία και ένα βολβό, που αντιστοιχούν ακριβώς στην καρδιά ενός ιχθύος. Τα έμβρυα των αμνιωτών έχουν στον εγκεφαλικό χώρο καταβολές βραγχίων ανάλογες προς εκείνες των ιχθύων. Όλα αυτά οφείλονται στην κοινή καταγωγή των οργανισμών, η οποία κατά το διάστημα της οντογένεσής τους διέρχονται τα ίδια στάδια εξέλιξης.
• Ανατομικές: Όργανα διαφορετικά μορφολογικά και φυσιολογικά ενός ανεπτυγμένου οργανισμού δύνανται να έχουν κοινή καταγωγή. Τα όργανα αυτά λέγονται ομόλογα. Η νηκτική κύστη και ο πνεύμονας είναι όργανα ομόλογα, προερχόμενα από μία πτύχωση του λεπτού εντέρου.

Έντονες και διαχρονικές οι χριστιανικές αντιδράσεις

Οι θεωρίες του Δαρβίνου δημιούργησαν αμέσως έντονες συζητήσεις μεταξύ των επιστημόνων και των θεολόγων. Οι εκκλησιαστικοί παράγοντες όλων των δογμάτων δεν δέχονται, ότι τα αποσπάσματα της «Γένεσης» έρχονται σε αντίθεση με την Επιστήμη κι ότι υπάρχει «φυσική» και όχι «θεία» επιλογή. Η δαρβινική διδασκαλία χαρακτηρίστηκε ως αθεϊστική, υλιστική και εξόχως επικίνδυνη για τους κρατούντες κοινωνικούς και βασισμένους στη χριστιανική ηθική θεσμούς. Ο Δαρβίνος τιτλοφορήθηκε ως άθεος και χλευάστηκε από εκκλησιαστικούς κυρίως κύκλους με δημοσιεύματα, ως απόγονος πιθήκων. Συχνά επαναλαμβάνονταν αυτές οι απόψεις σε ευτελή έντυπα, που απευθύνονταν σε αμόρφωτους ανθρώπους.

Φοβούμενος την εκκλησιαστική καταδίωξη, ο Δαρβίνος, ασχολoύνταν με την ανάπτυξη της Θεωρίας της Εξέλιξης μυστικά για δεκαετίες. Οι προσπάθειες των θρησκευτικών κύκλων να γελοιοποιήσουν το Δαρβίνο ήταν πάμπολλες. Στην εικόνα φαίνεται δυσφημιστική παράστασή του.

Παρά την αποκρυπτογράφηση του DNA και των πλείστων επιστημονικών αποδείξεων για την ορθότητα της θεωρίας της εξέλιξης, ο διωγμός του δαρβινισμού, κατά την φιλοσοφική του ιδίως πλευρά, συνεχίζεται αμείωτος έως τις μέρες μας. Η Εκκλησία όμως, έχει κατανοήσει, ότι δεν μπορεί να εμφανίζεται συνεχώς ως εχθρός της Επιστήμης. Για να αντικρούσει την «υλιστική» θεωρία της εξέλιξης λοιπόν, σκέφθηκε να συγκροτήσει και να προβάλλει μια άλλη «μη υλιστική» θεωρία. Αυτό συνέβη στην Αμερική, όπου οι δαρβινικές θεωρίες θεωρούνται άκρως επικίνδυνες για την κυρίαρχη ιδεολογία της υπερδύναμης, η οποία τείνει ολοένα και ταχύτερα προς τη θεοκρατία. Φανατικοί θρησκευτικοί κύκλοι επιχείρησαν να τεκμηριώσουν επιστημονικά τις διατυπώσεις της Βίβλου για τη δημιουργία-γένεση του κόσμου και του ανθρώπου δημιουργώντας τη ψευδο- επιστημονική θεωρία του «Ευφυούς Σχεδιασμού», σύμφωνα με την οποία, το Σύμπαν είναι τόσο περίπλοκο, ώστε είναι αδύνατο να προέκυψε από φυσικές διεργασίες, άρα πρέπει να δημιουργήθηκε από κάποια ανώτερη νοημοσύνη.

Aρκετές πολιτείες των Η.Π.Α., μεταξύ των οποίων προπύργια των φανατικών χριστιανών, όπως η Αλαμπάμα, η Οκλαχόμα, η Γεωργία και το Τέξας με ειδικά νομοθετήματα επέβαλαν είτε τον περιορισμό της διδασκαλίας της «Εξέλιξης», είτε την υποχρεωτική συνδιδασκαλία του «Ευφυούς Σχεδιασμού». Παράλληλα, πλούσια «λόμπυ» ξοδεύουν εκατομμύρια δολάρια χορηγιών για τη χρηματοδότηση των φίλο-δημιουργιστών.

Το εκπαιδευτικό συμβούλιο της πολιτείας του Κάνσας αποφάσισε να καταργήσει εντελώς τη διδασκαλία της θεωρίας της εξέλιξης του Δαρβίνου, με το σκεπτικό ότι πρόκειται για μια θεωρία που δεν έχει αποδειχθεί και παραμένει αμφιλεγόμενη. Στα σχολικά βιβλία της βιολογίας στην Πολιτεία της Γεωργίας κολλήθηκαν ειδικά αυτοκόλλητα, που έγραφαν, ότι «η εξέλιξη δεν είναι παρά μια αμφιλεγόμενη θεωρία, η οποία αδυνατεί να εξηγήσει επαρκώς την προέλευση της ζωής». Βιολόγος καθηγήτρια δήλωσε, ότι αρκετοί μαθητές της επιτίθενται φραστικά προτού καν ξεκινήσει το επίμαχο μάθημα, δασκαλεμένοι από θρησκευόμενους γονείς, ιερείς και τηλε-ευαγγελιστές.

Ο Δαρβίνος δεν δίδασκε, ότι ο άνθρωπος προέρχεται από τον πίθηκο, όπως υποστηρίζεται, αλλά ότι ο άνθρωπος και ο πίθηκος έχουν κοινό πρόγονο, το οποίο είναι απολύτως αληθές. Ακόμα κι αν υποστήριζε όμως, ότι ο άνθρωπος κι ο κροκόδειλος π.χ. έχουν κοινό πρόγονο, θα ήταν επίσης αληθές. Ακόμα κι ο άνθρωπος κι ο αχινός!
Διεθνής ερευνητική κοινοπραξία δημοσίευσε την πλήρη γενετική αλληλουχία του αχινού, η οποία παρουσιάζει αναπάντεχες ομοιότητες με το ανθρώπινο DNA, όπως γονίδια της όρασης, της όσφρησης και του ανοσοποιητικού συστήματος. Η ανάλυση του γονιδιώματος του αχινού προσφέρει εργαλεία για την αντιμετώπιση ανθρώπινων ασθενειών αλλά και νέα στοιχεία για την εξελικτική σχέση των ασπόνδυλων οργανισμών με τα σπονδυλόζωα, σύμφωνα με αναφορές επιστημόνων στο περιοδικό Σάιενς.
Το πρακτορείο Ρόυτερς μετέδωσε, ότι ο μωβ αχινός της Καλιφόρνιας, Στρονγκυλοκέντροτους Πουρπουράτους, διαθέτει όσα περίπου γονίδια διαθέτει και ο άνθρωπος, ωρισμένα από τα οποία απαντώνται και στον άνθρωπο και σχετίζονται με ασθένειες, όπως η νόσος του Χάντινγκτον και η μυική δυστροφία. Αποδεικνύεται έτσι, πως ο άνθρωπος συγγενεύει πολύ στενά με τον αχινό, του οποίου το ανοσοποιητικό σύστημα προκάλεσε μεγάλη εντύπωση στους βιολόγους.

Τα σπονδυλόζωα διαθέτουν ένα εγγενές αμυντικό σύστημα, που επιτίθεται στους εισβολείς αδιακρίτως, καθώς και ένα προσαρμοστικό ανοσοποιητικό σύστημα, που μαθαίνει να αναγνωρίζει νέους στόχους. Αν και τα ασπόνδυλα γενικά δεν διαθέτουν προσαρμοστικό αμυντικό σύστημα, το ανοσοποιητικό σύστημα του αχινού φαίνεται ότι είναι ο πρόγονος της ανθρώπινης προσαρμοστικής άμυνας.

Σήμερα, περισσότερο από ένα αιώνα μετά το θάνατο του Δαρβίνου, η επιστημονική κοινότητα έχει αποδεχτεί, με διάφορες βελτιώσεις και προσαρμογές, τις θέσεις του, οι οποίες επιβεβαιώθηκαν εν τω μεταξύ από πλήθος παρατηρήσεων και νεότερων ανακαλύψεων, αλλά και από σύγχρονες αναλύσεις και μελέτες του DNA των ζώων και του ανθρώπου.

Η δαρβινική διδασκαλία για την εξέλιξη, παρά τις οπισθέλκουσες θεοκρατικές αντιδράσεις, αποτελεί τη βάση των βιολογικών επιστημών.

Μόνο 3 λάθη εντοπίζω στο άρθρο:
1. Σύμφωνα με την επιστημονική σκέψη, μια θεωρία θα πρέπει να στηρίζεται σε επαληθεύσιμα ή διαψεύσιμα στοιχεία για νά’ναι βάσιμη και ν’αποκαλείται θεωρία. Αλλιώς είναι υπόθεση ή τίποτα χειρότερο. Σύμφωνα μ’αυτό το σκεπτικό, ο δημιουργισμός δεν είναι καν θεωρία, επειδή δε στηρίζεται σε κάτι αποδείξιμο.
2. Κι αυτός ο συγγραφέας πέφτει στο μύθο ότι η εξέλιξη
οδηγεί πάντοτε σε συνθετότερες μορφές.
Κανονικά η βιολογική εξέλιξη σημαίνει απλώς τη μεταβολή των οργανισμών με το χρόνο, χωρίς απαραιτήτως κατεύθυνση. Επειδή έγινε η αρχή και για κάποιον ανταγωνιστικό λόγο εξελίχθηκε η πολυπλοκότητα, έπειτα πολλοί άλλοι οργανισμοί για ν’ανταπεξέλθουν έπρεπε κι αυτί να την εξελίξουν. Υπάρχουν όμως και
πολλά είδη που απλοποιούνται.
Επίσης η ιδέα ότι ο άνθρωπος είναι η κορυφή της υποτιθέμενης εξελικτικής πυραμίδας είναι ακόμα μια πλάνη, που εφευρέθηκε ή και εξελίχθηκε απ’το είδος μας ως μηχανισμός επιβίωσης. Σκεφτείτε τι θα γινόταν στις παλιές κοινωνίες που μαστίζονταν από πείνα, ασθένειες, άγρια ζώα, πολέμους, εάν τα μέλη τους δεν πίστευαν ότι ο άνθρωπος δεν έχει θεία καταγωγή ή κάτι ανώτερο γενικώς για να τα πολεμήσει. Δε λέω πως δεν είμαστε μοναδικοί, κι άλλοι οργανισμοί είναι μοναδικοί. Ο μόνος τρόπος με τον οποίον μπορεί να μετρηθεί η ανταγωνιστική ανωτερότητα είναι σε σχέση μ’άλλα είδη. Γενικά φαίνεται να κυριαρχούμε σ’όλον τον πλανήτη, αλλά ας πάμε να δούμε ποιος μπορεί να επιβιώσει και ν’αναπαραχθεί επιτυχώς κοντά σε μια υποθαλάσσια υδροθερμική πηγή για να καταλάβουμε ποιος έχει εκεί το εξελικτικό πλεονέκτημα.
3. Η ιδέα ότι ο πρόγονος του ανθρώπου με τον πίθηκο δεν είναι πίθηκος δεν ισχύει. Ο πρόγονος του ανθρώπου και του χιμπατζή έζησε περίπου πριν 7 εκατομμύρια χρονια, ενώ οι γορίλες και οι ουρακοτάγγοι εξελίχθηκαν ακόμα παλαιότερα. Θά’ταν παράλογο να λέγαμε ότι τα ενδιάμεσα είδη μεταξύ του γορίλα και του προγόνου του ανθρώπου και του χιμπατζή δεν ήταν πίθηκοι. Αν βρίσκαμε απολιθώματά τους ή αν τους βλέπαμε ζωντανούς, ως πιθήκους θα τους αναγνωρίζαμε, και έτσι ήταν. Όπως και τα υπόλοιπα συγγενικά είδη, ήταν μεγαλόσωμοι ανθρωποειδείς πίθηκοι με ικανότητα να σηκώνονται στα δύο πόδια, χωρίς ουρά και με τα παρόμοια χαρακτηριστικά της ομάδας τους. Η ιδέααυτή μάλλον δημιουργήθηκε για να μαλακώσει λίγο τους αντιδραρβινιστές, αλλά κανονικά δε χρειάζονται μαλάκωμα. Ή δέχονται τη θεωρία ή, αν όχι, θα σημαίνει πως έχουν χαμηλό δείκτη νοημοσύνης.