Tag Archive: αλκαλοειδή


Στις 23 Ιουνίου του 2015, νέα και περίεργα φυτά κατέφθασαν στη συλλογή μου. Τα δύο είδη ήταν κάκτοι, ο κάκτος του Αγίου Πέτρου (Echinopsis pachanoi), γνωστός και με το παλαιότερο όνομα Trichocereus pachanoi, και το πεγιότ (Lophophora williamsii), και οι δύο κάκτοι με μεγάλη παράδοση σαμανιστικής χρήσης από τους Ινδιάνους της Αμερικής. Για τους κάκτους αυτούς, καθώς και για τους κάκτους γενικότερα, μπορείτε να διαβάσετε εδώ. Η ενημέρωση για τα νεά φυτά βρίσκεται στο τέλος του άρθρου. Το τρίτο λοιπόν ήταν παχύφυτο, και σίγουρα ένα σπάνιο είδος. Ένα δηλόσπερμα του Μπόσερ (Delosperma bosseranum), ένα παχύκορμο μεσημβριανθεμοειδές που ο καλλιεργητής του το είχε κλαδέψει σε μπονσάι.

Το γένος Delosperma (δηλόσπερμα), από το χαρακτηριστικό του να δηλώνει/εμφανίζει τους σπόρους του όταν οι κάψες βραχούν, προσαρμογή που βοηθά τα φυτά αυτά να σκορπίζουν τους απογόνους τους μόνο στις βροχερές περιόδους, είναι ένα μεγάλο γένος 100 περίπου ειδών της οικογένειας των αειζωιδών (Aizoaceae), παλαιότερο όνομα Mesembrianthemaceae. Η τεράστια αυτή οικογένεια κυρίως Νοτίου Ημισφαιρίου περιλαμβάνει φυτά διαφόρων τύπων, από αγριόχορτα έως πολύ εξειδικευμένα παχύφυτα, όπως ο λίθοπας. Χαρακτηριστικά της οικογένειας είναι τα άνθη με τα λεπτά πέταλα που θυμίζουν λίγο μαργαρίτες – εξού και το όνομά της, ανθεμίδες δηλ. μαργαρίτες της μεσημβρίας (νότου) -, αλλά και τα αντίθετα φύλλα. Το γένος Delosperma απαντά κυρίως στη νότια και την ανατολική Αφρική με είδη επίσης και στα νησιά του Ινδικού, όπως στη Μαδαγασκάρη. Είναι πολύ ανθεκτικά φυτά που φύονται σε ξερά μέρη με έντονη ηλιοφάνεια και υψηλές θερμοκρασίες, σε πολύ άγονο έδαφος, συχνά ανάμεσα σε βράχια. Τα περισσότερα έχουν τη μορφή έρποντος εξαπλούμενου φυτού, ενώ άλλα είναι πιο συμπαγή, με βαθιά ρίζα. Κατά την ανθοφορία, όλο το φυτό καλύπτεται με άνθη, και τα έρποντα είδη μετατρέπονται σε χρωματιστά χαλιά, γι’αυτό και πολλά είδη καλλιεργούνται σε βραχόκηπους γι’αυτό το χαρακτηριστικό.
Το D. bosseranum είναι ενδημικό των ξηρών περιοχών της Μαδαγασκάρης, όπου οι περισσότερες βροχοπτώσεις σημειώνονται το καλοκαίρι. Μπορεί να θεωρηθεί παχύκορμο, αν και η διογκωμένη ρίζα του είναι συνήθως κρυμμένοι – παχύκορμα λέγονται συνήθως φυτά όπου το παχύ τους μέρος είναι εκτεθειμένο. Έχει μια ανοιχτή καφέ και σκληρή πασσαλώδη, καροτώδη ρίζα διαμέτρου 3 εκ, η οποία μπορεί να στέλνει και μικρά λεπτά πλευρικά ριζίδια. Το φυτό φτάνει τα 15 εκ σε ύψος και τα 30 ή και παραπάνω εκ σε πλάτος. Οι βλαστοί του είναι λεπτοί κι εύκαμπτοι και τα φύλλα μικρά και σχεδόν κυλινδρικά. Τα άνθη είναι λευκά, διαμέτρου 0,5 εκ κι εμφανίζονται κατά τους θερμούς μήνες. Το φυτό αναπτύσσεται γρήγορα κι ανθίζει στον πρώτο του χρόνο. Σε δύσκολες περιόδους, το μεγαλύτερο μέρος της υπέργειας ανάπτυξης μπορέι να ξεραθεί, αλλά εύκολα ξαναμεγαλώνει. Δεν έχω βρει κάτι για τη διάρκεια ζωής του, αλλ’εφόσον αναπτύσσεται περισσότερο σαν ζιζάνιο παρά σαν παχύφυτο, ίσως ζει λίγο.
Η καλλιέργειά του είναι πολύ εύκολη. Χρειάζεται χώμα ελαφρύ και καλά αποστραγγιζόμενο, ιδανικά αμμώδες με αναμεμειγμένο χαλίκι, το οποίο θα πρέπει να στεγνω΄νει ανάμεσα στα ποτίσματα, τα οποία ωστόσο το καλοκαίρι πρέπει να είναι συχνά, μιας και το φυτό αναπτύσσεται κι αλλιώς κινδυνεύει να μαραθεί και να χάσει το φύλλωμά του. Το χειμώνα, οπότε δεν αναπτύσσεται, μπορέι να ποτίζεται αραιά. Η λίπανση θα πρέπει να είναι αραιή έως μηδαμινή, αφού το φυτό είναι προσαρμοσμένο σε ολιγοτροφικές συνθήκες και το πολύ λίπασμα θα το καταστρέψει. Χρειάζεται όσο το δυνατόν μεγαλύτερη έκθεση στον ήλιο και τη ζέστη. Για τη δημιουργία μπονσάι, απλώς κόβεται τα περισσότερα κλαδιά και ξεθάβετε λίγο-λίγο τη ρίζα ενόσω το φυτό μεγαλώνει. Ο πολλαπλασιασμός γίνεται είτε με σπόρο, είτε με μοσχεύματα. Για τη δεύτερη τεχνική δε βρήκα πολλά, και πιθανόν θα γίνεται όπως και σ’άλλα μεσημβριάνθεμα, κόβοντας δηλαδή ένα κλα΄δι και φυτεύοντάς το στο χώμα και ό,τι γίνει. Δεν ξέρω τι ρίζα θα έχει ένα τέτοιο φυτό, ίσως έχει πολλαπλά καρότα, διότι θα έχει βγάλει πάνω από μία κεντρικές ρίζες. Με σπόρο η διαδικασία είναι πολύ εύκολη και γρήγορη. Οι σπόροι, οι οποίοι θα συλλεγούν απ’τις κάψες, θα πρέπει να σπαρούν σε ελαφρύ, καλά αποστραγγιζόμενο μίγμα σε ζεστό μέρος, και μέσα σε μια εβδομάδα περίπου θα φυτρώσουν. Τα νεαρά φυτά αναπτύσσονται γρήγορα και μερικά ανθίζουν ως και στους 3 μήνες, σε ύψος μόλις 8 εκ.
Το δικό μου φυτό ήταν κλαδεμένο μπονσάι, και βρισκόταν σε μια ψηλή ορθογώνια γλάστρα με πολύ ελαφρύ χώμα. Δεν ξέρω αν το κρατήσω μπονσάι ή αν το αφήσω να μεγαλώσει. Προς το παρόν το αφήνω να μεγαλώσει μόνο του όσο θέλει. Ό,τι κι αν κάνω, μπορώ να το ξανακάνω μπονσάι αμέσως. Ακόμα δεν το έχω μεταφυτεύσει, γιατί η γλάστρα του φαίνεται καλή.

Μια αναζήτηση με την επιστημονική ονομασία του είδους στο Διαδίκτυο όμως δε θα σας βγάλει σε ιστοσελείδες για παχύφυτα ή παχύκορμα, αλλά κυρίως σε συζητήσεις σε φόρουμ για ψυχοενεργά και ενθεογόνα. Ο λόγος είναι επειδή το δηλόσπερμα αυτό, όπως και πολλά άλα μεσημβριανθεμοειδή, περιέχει ψυχοδραστικά αλκαλοειδή, με κύριο τη μεσημβρίνη, η οποία έχει ναρκωτικές και αγχολυτικές ιδιότητες. Δεν είναι παραισθησιογόνο σε καμία περίπτωση, όπως μερικές φορές λέγεται. Λέγεται ότι περιέχει τρυπταμίνες παρόμοιες με τη διμεθυλοτρυπταμίνη, αλλά, ακόμα κι αν έχει, τα ποσοστά τους θα είναι πολύ μικρά. Το φυτό δεν έχει μελετηθεί καθόλου όσον αφορά την περιεκτικότητά του σε αλκαλοειδή, τις ιδιότητές τους ή τυχόν παραδοσιακές χρήσεις από τους Μαγαδασκαριανούς, γι’αυτό ο καθένας κάνει τις υποθέσεις του. Ωστόσο πιθανόν να μην έχει χρησιμοποιηθεί από τους ιθαγενείς. Φαρμακολογικά, το φυτό μοιάζει με το σκελέτιο ή κάνα (Sceletium tortuosum), ένα ψυχοενεργό μεσημβριανθεμοειδές που χρησιμοποιούσαν οι Οτεντότοι και οι Βουσμάνοι της Νότιας Αφρικής, αλλά και οι Ευρωπαίοι άποικοι, για ιατρικούς λόγους. Όπως αυτό το φυτό, εκ΄τος από τα αλκαλοειδή περιέχει και οξαλικό οξύ, ένα τοξικό μόριο πολλών φυτών που ερεθίζει το πεπτικό σύστημα και μπορέι να συνδεθεί με το ασβέστιο, δημιουργώντας οξαλικό ασβέστιο που μπορει να κάνει πέτρες στο ουροποιητικό μακροπρόθεσμα. Για τη μείωση του οξέος το φυτό υφίσταται ζύμωση, όπως και η κάνα. Μία συνταγή που δίνεται είναι τοποθέτηση του ψιλοκομμένου φυτού σε πλαστική σακούλα (οι Αφρικανοί χρησιμοποιούσαν δερμάτινη) στον ήλιο ή σε ζεστό μέρος γενικά για 8 μέρες, οπότε την Τρίτη πρέπει ν’ανακατευτεί και την όγδοη να αδδειαστεί σ’ένα δίσκο για να στεγνώσει. Όλο το φυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί, ακο΄μα και η ρίζα, για την οποία λέγεται ότι έχει τη μεγαλύτερη περιεκτικότητα. Μετά τη διαδικασία αυτή το φυτό μπορέι να καπνιστεί ή να γίνει ρόφημα, με χαλαρωτικά υποτίθεται αποτελέσματα. Παρόμοιες ιδιότητες έχει και το Delosperma cooperi, το οποίο επίσης καλλιεργείται ευρέως.

Ενημέρωση 14/8/2015: Ρώτησα τον καλλιεργητή για τον πολλαπλασιασμό με μοσχεύματα, και μου είπε ότι δεν είναι κάτι δύσκολο. Απλώς κόβεις ένα κλαδί κατά την περίοδο ανάπτυξης, και το φυτεύεις σε χώμα καλής αποστράγγισης, όπου θα ριζώσει, και με τον καιρό θα δημιουργήσει κι αυτό την πασσαλώδη ρίζα, αν και θα πάρει περισσότερο χρόνο από ό,τι ένα σπορόφυτο. Επίσης τα άνθη του φυτού είναι αυτογονιμοποιούμενα, οπότε και η παραγωγή σπόρων δεν είναι δύσκολη. Εγώ είχα κάποια μπουμπούκια στο φυτό, το οποίο έχει ψηλώσει λίγο, αρκετές μέρες πριν, αλά έλειπα και δεν πρόλαβα την ανθοφορία, έχω όμως τώρα κάψες, οι οποίες όμως ακόμα δεν έχουν ωριμάσει. Επιπλέον όσον αφορά τη μακροζωία του, ο καλλιεργητής με διαβεβαίωσε ότι ζει πολλά χρόνια. Ίσως να μην είναι υπεραιωνόβιο όπως πολλοί κάκτοι, αλλά σίγουρα ζει περισσότερο από ένα αγριόχορτο.

Πηγή:
iatronet.gr

Όσα θέλετε να μάθετε για την καφεΐνη

Ημερομηνία δημοσίευσης: 7 Αυγούστου 2008

Γράφουν: Ρίσβας Γρηγόρης, Διαιτολόγος – Διατροφολόγος – Ρέππας Κυριάκος, Διαιτολόγος – Διατροφολόγος

Η καφεΐνη είναι μια φυσική ουσία που απαντάται στη φύση σε φύλλα, καρπούς ή φρούτα τουλάχιστον 63 ειδών του βασιλείου των φυτών σε όλο τον κόσμο και αποτελεί τμήμα μιας ομάδας ενώσεων, γνωστών ως μεθυλοξανθίνες. Οι πιο γνωστές πηγές καφεΐνης είναι ο καφές, το κακάο και τα φύλα τσαγιού.

Η ποσότητα καφεΐνης στα διάφορα τρόφιμα ποικίλλει ανάλογα με το μέγεθος της μερίδας, το είδος του προϊόντος και τη διαδικασία παρασκευής. Όσον αφορά στο τσάι και στον καφέ, η ποικιλία του φυτού επηρεάζει επίσης την περιεκτικότητα σε καφεΐνη. Η μέση περιεκτικότητα καφεΐνης σε επιλεγμένα προϊόντα παρουσιάζεται παρακάτω (mg καφεΐνης ανά μερίδα 240 mL προϊόντος):

Καφές φίλτρου: 160
Βραστός καφές: 85
Βρασμένο τσάι: 40
Αναψυκτικά τύπου Cola: 24
Σοκολατούχο γάλα: 6

Έχει καταγραφεί ότι, στις Η.Π.Α., οι κύριες πηγές καφεΐνης είναι ο καφές (71%), τα αναψυκτικά (16%) και το τσάι (12%).

Η καφεΐνη αποτελεί ένα ήπιο διεγερτικό του κεντρικού νευρικού συστήματος. Ωστόσο, οι όποιες φαρμακολογικές επιδράσεις της καφεΐνης είναι παροδικές, και διαρκούν λίγες ώρες. Επιπλέον, δεν συσσωρεύεται στο σώμα με την πάροδο του χρόνου, αλλά αποβάλλεται μέσα σε λίγες ώρες από την πρόσληψή της. Το χρονικό διάστημα που απαιτείται για την αποβολή της καφεΐνης ποικίλει από άνθρωπο σε άνθρωπο, με μέσο όρο 3-4 ώρες σε υγιείς ενήλικες. Επίσης, η ευαισθησία στην καφεΐνη ποικίλει από άτομο σε άτομο και εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως: την προσλαμβανόμενη ποσότητα, τη συχνότητα κατανάλωσης, το μεταβολισμό της καφεΐνης και την ευαισθησία κάθε ανθρώπου σ’ αυτή, η οποία φαίνεται να ελέγχεται γενετικά.

Ωστόσο, όποιες κι αν είναι οι γενετικές καταβολές, η συχνή κατανάλωση αυξάνει την ανοχή στην καφεΐνη και μειώνει τις φυσιολογικές επιδράσεις της. Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος που καταναλώνει καφεΐνη σε τακτική βάση, μπορεί να καταναλώσει αρκετά φλιτζάνια καφέ σε μία μέρα και να παρατηρήσει ελάχιστες φυσιολογικές επιδράσεις, ενώ ένα άτομο που δεν είναι τακτικός καταναλωτής καφεΐνης μπορεί να αισθανθεί διεγερτική δράση μετά από μόλις ένα φλιτζάνι καφέ. Για το λόγο αυτό, είναι σημαντικό ο κάθε άνθρωπος να γνωρίσει τις προσωπικές του αντοχές και να ορίζει το προσωπικό του επίπεδο ανοχής στην ημερήσια πρόσληψη.

Μπορεί η καφεΐνη να προκαλέσει εξάρτηση;

Βάσει των διαθέσιμων ερευνητικών δεδομένων, οι περισσότεροι ερευνητές συμφωνούν ότι η φυσιολογική καθημερινή κατανάλωση καφεΐνης, όπως ορίζεται από τις παρακάτω συστάσεις, είναι ασφαλής και μπορεί να συμπεριληφθεί σε ένα υγιεινό διαιτολόγιο χωρίς κανένα κίνδυνο. Ωστόσο, υπάρχουν αρκετά ερευνητικά κενά και το πεδίο αυτό θα μελετηθεί περαιτέρω στο μέλλον.

Πόσο καφεΐνη πίνουμε και πόσο επιτρέπεται να πίνουμε;

Τα δεδομένα πρόσληψης καφεΐνης στο γενικό πληθυσμό είναι σχετικά περιορισμένα. Υπολογίζεται ότι ο μέσος Αμερικανός πολίτης προσλαμβάνει περίπου 3 mg ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα, ποσότητα που ανέρχεται σε 5-7 mg ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα για ανθρώπους που καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες καφέ.

Στη Μεγάλη Βρετανία η μέση ημερήσια πρόσληψη καφεΐνης είναι μεγαλύτερη και ανέρχεται σε περίπου 4 mg ανά κιλό σωματικού βάρους. Η μεγαλύτερη πρόσληψη καφεΐνης παρατηρείται στη Δανία, όπου η μέση κατανάλωση καφεΐνης υπολογίζεται περίπου σε 7 mg ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα και φτάνει μέχρι και 14.9 mg ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα κατά μέσο όρο σε λάτρεις της καφεΐνης. Στην Ελλάδα δεν υπάρχουν αντίστοιχα στοιχεία.

Η μέση πρόσληψη καφεΐνης σε παιδιά κάτω των 18 ετών κυμαίνεται από 1 mg ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα στις Η.Π.Α., μέχρι 3 mg ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα στη Μεγάλη Βρετανία. Τα τελευταία δεδομένα για την κατανάλωση καφεΐνης (2005) υπολογίζουν τη μέση πρόσληψη καφεΐνης περίπου στα 200 mg την ημέρα για ενήλικες. Στην ίδια ανάλυση παρατηρήθηκε ότι όσο αυξάνεται η ηλικία αυξάνεται και η κατανάλωση καφεΐνης, με την μεγαλύτερη κατανάλωση να εμφανίζεται στις ηλικίες 35 με 64 έτη, τόσο σε άντρες, όσο και σε γυναίκες.

Η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη καφεΐνης που δεν επηρεάζει αρνητικά την υγεία ορίστηκε πρόσφατα σε 400-450 mg/ημέρα για υγιείς ενήλικες, 300 mg/ημέρα για γυναίκες που προγραμματίζουν εγκυμοσύνη και στα 45 mg/ημέρα για παιδιά 4-6 ετών. Με άλλα λόγια, οι συστάσεις αυτές μεταφράζονται σε 6 mg ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα για ενήλικες, 5 mg ανά κιλό σωματικού βάρους ημερησίως για γυναίκες που προγραμματίζουν εγκυμοσύνη και για παιδιά ηλικίας 4-6 ετών 2 mg ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα.

Πόσο επικίνδυνη είναι η καφεΐνη;

Υπάρχουν αρκετές θεωρίες και μύθοι που συνδέουν την καφεΐνη με διάφορες μορφές καρκίνου, αλλά η επιστημονική έρευνα δεν επαληθεύει αυτές τις κατηγορίες. Οι τελευταίες διατροφικές οδηγίες της Αμερικανικής Κοινότητας για τον Καρκίνο αναφέρουν ότι δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι η καφεΐνη αποτελεί παράγοντα κινδύνου για την εμφάνιση καρκίνου σε ανθρώπους. Αντίστοιχα, η Εθνική Ακαδημία Επιστημών των Η.Π.Α. δήλωσε στην τελευταία της αναφορά ότι δεν υπάρχουν ισχυρά δεδομένα που να σχετίζουν την καφεΐνη με οποιαδήποτε μορφή καρκίνου.

Η πρόσληψη καφεΐνης έχει επιχειρηθεί να συσχετιστεί κυρίως με ανάπτυξη καρκίνου του μαστού, χωρίς όμως οι σχετικές έρευνες να δίνουν πάντοτε αξιόπιστα αποτελέσματα. Έτσι, τόσο το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου των Η.Π.Α., όσο και ο Αμερικάνικος Ιατρικός Σύλλογος δηλώνουν επίσημα ότι δεν υπάρχει συσχέτιση ανάμεσα στην κατανάλωση καφεΐνης και τον καρκίνο του μαστού.

Μία από τις πιο γνωστές φυσιολογικές επιδράσεις της καφεΐνης στο ευρύ κοινό είναι η διουρητική της δράση. Τα επιστημονικά δεδομένα, ωστόσο, δείχνουν ότι η επίδραση αυτή είναι μάλλον πρόσκαιρη, ενώ δεν υπάρχουν δεδομένα που να αποδεικνύουν ότι η καφεΐνη μπορεί να οδηγήσει σε συσσωρευμένη απώλεια νερού από το σώμα. Το Ινστιτούτο Ιατρικής της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των Η.Π.Α. στις αναθεωρημένες του συστάσεις για την υδάτωση (2004) δηλώνει ότι τα καφεϊνούχα υγρά και αναψυκτικά μπορούν να συνεισφέρουν στην υδάτωση του οργανισμού με τον ίδιο τρόπο που συμβάλλουν στις καθημερινές ανάγκες σε υγρά, τα ποτά και τα αναψυκτικά που δεν περιέχουν καφεΐνη.

Η διερεύνηση της πιθανής συσχέτισης ανάμεσα στην καφεΐνη και την οστεοπόρωση αποτελεί ένα σχετικά νέο πεδίο έρευνας. Κάποιες μελέτες δείχνουν ότι η καφεΐνη επιδρά στην απέκκριση ασβεστίου και μέσω αυτού του μηχανισμού έχει συσχετιστεί από κάποιους ερευνητές με κίνδυνο εμφάνισης οστεοπόρωσης. Ωστόσο, τα πιο πρόσφατα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι η καφεΐνη δεν επηρεάζει σημαντικά ούτε την απορρόφηση ούτε την απέκκριση του ασβεστίου. Αυτό που φαίνεται ότι παίζει το σημαντικότερο ρόλο για την υγεία των οστών είναι η επαρκής πρόσληψη ασβεστίου μέσω της καθημερινής διατροφής, καταναλώνοντας επαρκείς ποσότητες τροφίμων που αποτελούν καλές πηγές ασβεστίου.

Τέλος, η υψηλή πρόσληψη καφεΐνης προκαλεί άμεση αύξηση της αρτηριακής πίεσης (π.χ 5 φλυτζάνια καφέ την ημέρα προκαλούν αύξηση της συστολικής πίεσης κατά 2.4 mm Hg), γεγονός που απαιτεί σύσταση για περιστολή της πρόσληψης καφεΐνης, στα 250-300 mg/ημέρα, σε ασθενείς με υψηλό κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων. Τονίζεται, βέβαια, πως οι ασθενείς αυτοί έχουν υψηλότερης σημασίας στόχους, όπως ο περιορισμός του καπνίσματος, η απώλεια βάρους, η αύξηση της φυσικής δραστηριότητας και η μείωση της πρόσληψης κορεσμένων λιπαρών.

Πηγές: http://www.nutrimed.gr