Category: κοινωνική συμπεριφορά


Προχθές το βράδυ ψάχνοντας στο γκουγκλ για το αν ζώα με τρομώδη νόσο αυτοτραυματίζονται, γιατί έτσι διάβασα κάπου, και αν άνθρωποι με Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ έχουν παρόμοια συμπτώματα έπεσα τυχαία πάνω σ’ένα ιστολόγιο πολύ μεγαλύτερου ενδιαφέροντος.

Το εν λόγω ιστολόγιο έχει να κάνει με την επιστήμη και είναι από μια Αμερικανίδα των βορειοδυτικών περιοχών των Η.Π.Α. με διδακτορικό στην κοινωνική ψυχολογία των πρωτευόντων, κι έχει επομένως ασχοληθεί αρκετά μ’αυτήν την επιστήμη. Στο ιστολόγιο βάζει πολλά και διάφορα ενδιαφέροντα πράγματα, κυρίως για θέματα εξελικτικής ψυχολογίας. Επίσης έως πρόσφατα έγραφε άρθρα σε εφημερίδες και ακόμα κάνει κατασκευές με χαρτί κι άλλα ανακυκλωμένα υλικά. Έχει ένα μικρό κοριτσάκι και δύο σκυλιά, τα οποία παρακολουθεί τακτικά και τ’αναφέρει συχνά μέσα στα πλαίσια της εξελικτικής ψυχολογίας. Πιστεύει ότι ο φυσικότερος τρόπος να μεγαλώσει ένα παιδί για τα πρώτα του χρόνια είναι σύμφωνα με τα πρότυπα των πρωτευόντων, με συχνή επαφή κι απασχόληση δηλαδή, μην τρομάξετε, όχι να το κρεμάει στα δέντρα! Αυτή επίσης αρέσκεται να παρακολουθεί τη συμπεριφορά και τις σχεδόν αδιόρατες εκφράσεις προσώπων όπως πολιτικών κατά τις δημόσιες συζητήσεις τους και να βγάζει συμπεράσματα. Το ιστολόγιο βρίσκεται
εδώ.Έχει τίτλο
Ξεκίνησε το 2006 και τελειώνει το καλοκαίρι του 2011, όμως δεν αποκλείεται να ξαναγράψει, γιατί όπως είδα τα δύο τελευταία χρόνια γράφει πολύ αραία, επειδή όπως λέει την έχει φάει η δουλειά. Πάντως το περιέχόμενο είναι πολύ καλό, και για ν’ανεβάσω λίγο το ενδιαφέρον θα παραθέσω περιληπτικά μερικά από τα θέματα και τις μελέτες.

Το Πρώτο στο οποίο έπεσα μέσω του γκουγκλ, αυτό για την
αυτοτραυματιστική συμπεριφορά των ζώων,
είχε να κάνει με μία μελέτη που έψαχνε γιατί άνθρωποι αλλά και ζώα εκδηλώνουν τέτοιες συμπεριφορές σε καταστάσεις στρες οι οποίες θεραπεύονται τόσο δύσκολα. Βρέθηκε λοιπόν ότι ο τρόπος ανατροφής δεν προδιαθέτει σε τέτοιες συμπεριφορές, αλλά η κοινωνική απομόνωση και το στρες μπορεί να τις πυροδοτήσει. Οι άνθρωποι χαρακόνονται με ξυράφια, τραβάνε τις τρίχες τους, καίγονται με σπίρτα, ενώ τα υπόλοιπα πρωτεύοντα συνηθίζουν να δαγκώνονται, οι παπαγάλοι ξεπουπουλιάζονται, και οι γάτες και οι σκύλοι γλείφονται υπερβολικά. Παρόλο που αυτές οι συμπεριφορές μας φαίνονται παράλογες και μαζοχιστικές, στην πραγματικότητα έχει βρεθεί ότι μειώνουν το στρες και κάνουν αυτόν που τις κάνει να νιώθει λίγο καλύτερα, και εν τέλει μπορούν να γίνουν εθιστικές. Η μόνη θεραπεία που δούλεψε στα ζώα ήταν η συχνή συναναστροφή με άλλους. Στους ανθρώπους, επειδή η συνεχής παρακολούθηση δεν είναι εφικτή, χορηγούνται και φάρμακα.

Το δεύτερο άρθρο που διάβασα ήταν για
ένα πουλί που μυρίζει πορτοκάλι.
Το πουλάκι αυτό ζει στις βόρειες θάλασσες και κατά το ζευγάρωμα το ένα απλώνει στο άλλο μια ουσία που εκκρίνεται από τροποποιημένα πούπουλα στη ράχη που μυρίζει σαν πορτοκάλι. Το είδος αυτό είναι η αίθια ή λοφιοφόρος (Aethia cristatella), ζει σε τεράστιες αποικίες στο Βερίγγιο Πορθμό. Οι επιπλέον πληροφορίες από την
αγγλική wikipedia.

Παρακολουθώντας το παιδάκι της να χρησιμοποιεί λίγο περισσότερο τα αριστερό χέρι, αναρωτήθηκε αν το επιδέξιο χέρι μας αναπτύσσεται από τότε. Παρακάτω αναλύει για τους δεξιόχειρες και τους αριστερόχειρες. Αυτή η τάση παρατηρείται κυρίως στους ανθρώπους και προέρχεται από τη μεγαλύτερη εξειδίκευση των εγκεφαλικών ημισφαιρίων. Για παράδειγμα, οι περισσότεροι άνθρωποι επεξεργάζονται τη γλώσσα στο αριστερό ημισφαίριο και τη νοητή κίνηση των αντικειμένων στο δεξιό. Το 90% των δεξιοχείρων επεξεργάζεται τη γλώσσα στο αριστερό, ενώ στους αριστερόχειρες το ποσοστό είναι 70%, και οι υπόλοιποι την επεξεργάζονται και στα δύο ή στο δεξιό, γι’αυτό ίσως τείνουν να είναι συχνότερα δυσλεκτικοί, αν και γι’αυτο δε μας δίνει καμία μελέτη.
Παρακάτω παραθέτει τα στοιχεία που βρήκε από διάφορες έρευνες σχετικά με την απορία της. Από τους πέντε μήνες λοιπόν της κύησης τα έμβρυα αρχίζουν να εμφανίζουν εξειδίκευση στα ημισφαίρια. Ερευνητές μέτρησαν το μέγεθος των δύο ημισφαιρίων σε εκατό έμβρυα με υπέρηχο και βρήκαν το αριστερό ελαφρώς μεγαλύτερο. Τα έμβρυα αρχίζουν να ρουφούν τους αντίχειρές τους από πολύ νωρίς, κι έχει βρεθεί ότι προτιμούν το δεξύ ήδη από τις 15 εβδομάδες. Ακόμα τα νεαρά πρωτεύοντα τείνουν να γυρίζουν δεξιά το κεφάλι στην αριστερή θηλή του θηλυκού για να πιουν γάλα, ενώ και ο άνθρωπος και άλλα πρωτεύοντα κρατούν τα βρέφη με το αριστερό συνήθως χέρι. Τα παραπάνω αμφισβητούν την ιδέα ότι μόνο το ανθρώπινο είδος παρουσιάζει διαφοροποίηση στη λειτουεγία των ημισφαιρίων.

Μπορούν οι μάνες να επιλέξουν το φύλο του παιδιού τους;
Αν και το αρσενικό στα θηλαστικά θεωρείται ότι καθορίζει το φύλο των απογόνων, έχει παρατηρηθεί ότι ρόλο παίζει και η κατάσταση του θηλυκού. Θηλυκά σε καλύτερη υγεία ή κοινωνικά κυρίαρχα τείνουν να γεννούν περισσότερους γιους, ενώ τα μειονεκτούντα περισσότερες κόρες. Αυτό στην πραγματικότητα έχει εξελικτικό νόημα, αφού τα αρσενικά συνήθως ανταγωνίζονται έντονα για τα θηλυκά και κάποια ως αποτέλεσμα ίσως δε θ’αναπαραχθούν ποτέ, ενώ ακόμα και κατώτερα θηλυκά συνήθως ζευγαρώνουν, επομένως το αρσενικό θα είναι πιο επιτυχήμένο μόνο αν έχει μεγαλώσει καλά. Αυτή η υπόθεση λέγεται υπόθεση Trivers-Willard.
Σε μια μεταανάλυση (ανάλυση προηγούμενων μελετών) 100 μελετών γι’αυτό το θέμα που έγινε από τη δρ. Elissa Cameron του ινστιτούτου έρευνας θηλαστικών της Νότιας Αφρικής βρέθηκε πάνω-κάτω ότι θηλυκά με καλύτερη υγεία κατά το διάστημα της σύλληψης ήταν πιθανότερο να κάνουν γιους.
Πέρα απ’τα θηλαστικά, το φαινόμενο αυτό έχει παρατηρηθεί και σε ψάρια, έντομα, ακόμα όμως και σε ανθρώπους. Οι εξηγήσεις είναι πολλές αλλά καμία ακόμα πλήρως επιβεβαιωμένη, όπως ότι ευθύνεται η τεστοστερόνη ή τα κορτικοστεροειδή, ορμόνες του στρες, τα επίπεδα γλυκόζης του θηλυκού κ.ά. Το σίγουρο είναι ότι το αρσενικό έμβρυο χυ είναι γενικά πιο ευαίσθητο από το θηλυκό και πιθανόν χρειάζεται επιπλέον υποστήριξη. Δεν ξέρουμε ακόμα όμως αν το θηλυκό επιλέγει με κάποιον μηχανισμό το σπέρμα ή τα έμβρυα συγκεκριμένου φύλου.

Σ’ένα άλλο θέμα
ενώ είχε ακόμα το μωρό στην κοιλιά της και τό’νιωθε να κλοτσάει, έψαχνε αν οι συχνότερες εμβρυικές κινήσεις σχετίζονται με την ιδιοσυγκρασία του βρέφους και ίσως και με την προσωπικότητα του ατόμου αργότερα. Υπέθετε ότι το μωρό που κλοτσάει περισσότερο γίνεται πιο έντονο κι εξωστρεφές. Τελικά βρήκε μια μελέτη στην οποία βρέθηκε ότι τα μωρά με περισσότερες κινήσεις γίνονταν πιο δραστήρια έως και υπερδραστήρια, αλλά ευκολότερα να ηρεμήσουν, δίνοντας στο τέλος και την παραπομπή. Δεν παρακολούθησε ωστόσο η μελέτη τα παιδιά αυτά αργότερα για να τα συγκρινει, ούτε έχει γίνει καμία μελέτη απ’ό,τι έχω ψάξει μεταξύ της εμβρυικής κίνησης και του δείκτη νοημοσύνης. Προφανώς όμως όπως φαίνεται η προσωπικότητα κι ο χαρακτήρας έχουν μια βασική γενετική βάση, πάνω στην οποία χτίζονται τα υπόλοιπα.

Ενδιαφέρον είναι επίσης ένα από τα πολλά
πειράματα του ψυχολόγου Henry Harlow.
Αυτός λοιπόν έκανε διάφορα πειράματα στις μαϊμούδες που σήμερα θα τα θεωρούσαμε ανήθικα ή και εγκληματικά, που όμως μας έδωσαν χρήσιμα δεδομένα για τις επιπτώσεις πρώιμων τραυμάτων και ελλειπούς κοινωνικοποίησης στη μετέπειτα ανάπτυξη του ατόμου. Σ’αυτό το πείραμαα ο Χάρλοου πήρε μικρά μαϊμουνάκια από τις μάνες τους και τα έβαλε σε περιβάλλον με άλλα μαλακά υποκατάστατα. Παρατήρησε ότι τα μικρά προσκολλώνταν σε οποιοδήποτε μαλακό και μαλλιαρό υποκατάστατο, κι έδειχναν μεγάλο άγχος όταν αυτό απομακρυνόταν. Το αντικείμενο αυτό μπορούσε να είναι από μία κατασκευή που να μοιάζει λίγο με μαΪμούνι έως και το πάνινο δάπεδο. Ακόμα και σε περιπτώσεις που η «μάνα» πού έδινε το γάλα ήταν μεταλλική, τα μικρά τη χρησιμοποιούσαν μόνο όταν είχαν ανάγκη φαγητού και πάλι προσκολλώνταν στη μαλακιά. Παρόλο που τα μαϊμουνάκαι αυτά μπορούσαν να εξερευνήσουν ένα περιβάλλον με αυτοπεποίθηση αν η «μάνες» τους ήταν κοντά, δε μπόρεσαν ποτέ να επικοινωνήσουν σωστά μ’άλλα μέλη του είδους τους κατά την ενηλικίωση, αφού έλλειπε η πραγματική φροντίδα και επικοινωνία από την κρίσιμη ηλικία. Αυτό έδειξε ότι σ’ένα κοινωνικό είδος με σύνθετες σχέσεις, η στέρηση σημαντικών εμπειριών κατά τη μικρή ηλικία επιφέρει ανεπανόρθωτα αποτελέσματα στην κοινωνικοσεξουαλική του ανάπτυξη. Ο Χάρλου έκανε πολλά τέτοια πειράματα, και θά’πρεπε μια φορά να του κάνω μια δημοσίευση.
Ίσως λόγω της τάσης αυτής τα μικρά πρωτεύοντα να προτιμούν οτιδήποτε μαλακό και ζεστο και τα ανθρώπινα παιδιά ν’αγαπάνε πολύ τα λούτρινα αρκουδάκια, έτσι τουλάχιστον υποθέτει αυτή.

Η παρηγοριά βοηθάει στη μείωση του στρες μετά από άσχημο γεγονός.
Παρατηρήθηκε σε αιχμάλωτους χιμπατζήδες ότι τα θύματα επίθεσης που πλησιάζονταν από κάποιον τρίτο που τους ΄αγκάλιαζε ή φιλούσε φαινόταν πιο χαλαροί και πιο ήρεμοι, ενώ αλλιώς αγχώνονταν κάνοντας διάφορες μικρές συμπεριφορές όπως εμείς θα παίζαμε μ’ένα μικρό αντικείμενο όταν θα νιώθαμε αμήχανα.

Το ψεύτικο χαμόγελο είναι διαφορετικο από το γνήσιο.
Αυτό ήταν γνωστό εδώ και πολλά χρόνια. Κάποιος καλός παρατηρητής μπορεί να διακρίνει αν ένας άνθρωπος χαμογελάει από γνήσια χαρά ή προσποιητά. Ορισμένοι μύες κάτω απ’τα μάτια του συσπώνται μόνο στο γνήσιο χαμόγελο, όχι όμως στο προσποιητό. Το εκπληκτικό είναι ότι παρόμοια συμπεριφορά παρατηρείται και στους χιμπατζήδες. Όταν ένας χιμπατζής προσπαθεί να κατευνάσει έναν αντίπαλο, χαμογελά με τα δόντια έξω αλλά το στόμα κλειστό, κι αυτό είναι το χαμόγελο που βλέπουμε στις εικόνες, επειδή είναι προσποιητό και μπορεί να το μάθει, ενώ όταν χαίρεται πραγματικά χαμογελάει με το πάνω χείλος κατεβασμένο. Εξελικτικά η ένδειξη του κλειστού στόματος θεωρείται πως σημαίνει ότι ο χιμπατζής δεν πρόκειται να δαγκώσει, ενώ το κατεβασμένο χείλος στο χαρούμενο χαμόγελο κρύβει τους μεγάλους κι επικίνδυνους κυνόδοντες. Οι άνθρωποι μετατόπισαν την έκφραση στα μάτια, αφού δεν έχουν τόσο μεγάλους κυνόδοντες για να δείξουν.

Εάν ψάξετε στα άρθα και σ’όλες τιης μελέτες που παραθέτει θα δείτεότι σχεδόν όλες οι συμπεριφορές μας, οι συνήθειές μας, οι σχέσεις μας, ακόμα και οι πλέον ασήμαντες, έχουν ανάλογο και σ’άλλα πρωτεύοντα, μία ακόμα τρανή αποδειξη της εξέλιξης. Αυτός είναι και ο σκοπός της εξελικτικής ψυχολογίας, να βρει τις απαρχές της ανθρώπινης φύσης.

Πέρα από τα εξελικτικά ψυχολογικά θέματα, έχω βρει και μερικά άλλα ενδιαφέροντα, όπως π.χ. την πιθανή
σχέση χειμερινής κατάθλιψης με λιγότερη πρόσληψη βιταμίνης d,
και ότι
όλοι οι γαλαζομάτηδες έχουν έναν κοινό πρόγονο.
Σύμφωνα με μια γενετική μελέτη όλοι οι γαλαζομάτηδες, από Δανούς έως Ιορδανούς, έχουν έναν κοινό πρόγονο που έζησε πριν απο 10000 χρόνια. Εικάζεται ότι οι πρώτοι γαλαζομάτηδες ήταν οι Πρωτοϊνδοευρωπαίοι.

Καλό ψάξιμο στη σελίδα λοιπόν, θα βρείτε πολλά και καλά.

Advertisements

Η μαζική παρακολούθηση με τη βοήθεια της τεχνολογίας γίνεται πραγματικότητα. Αυτό δεν είναι κάτι που έχει να κάνει με πιθανολογικές συνωμοσιολογικές θεωρίες, αλλά έχει εκφραστεί επισήμως από επιστήμονες. Πριν από λίγο είχα κάνει παρόμοια δημοσίευση για ένα άλλο
πρόγραμμα
των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών το οποίο φιλοδοξεί να προβλέπει κοινωνικές κρίσεις παρακολουθώντας τις ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης. Η παρούσα δημοσίευση είναι για ένα ευρωπαϊκό παρόμοιο πρόγραμμα με περισσότερα όμως στοιχεία που βγαίνουν στο φως.
Όπως και νά’ναι το πρόγραμμα ο σκοπός δε φαίνεται καλός. Πρόκειται για μαζική συστηματική παρακολούθηση του παγκόσμιου γίγνεσθαι με στόχο την πρόβλεψη καταστάσεων και κρίσεων, το οποίο σίγουρα δε θα γίνεται προς «καλό» μας, αλλά προς το συμφέρον κυβερνήσεων, διεθνών οργανισμών, εταιρειών και λοιπών οργανώσεων. Σκεφτείτε τις τεράστιες συνέπειες στις κοινωνίες μας, ασφαλώς και στη ζωή μας, στην ελεύθερη έκφραση των ιδεών μας ή στη δικαιολογημένη συχνά έκφραση της διαμαρτυρίας μας, αλλά και στην ευρύτερη παγκόσμια κατάσταση, στις διακρατικές σχέσεις, στην έκβαση των πολέμων, σε ανερχόμενες επαναστάσεις, σχεδόν σε κάθε μορφή κοινωνικής μεταβολής, αν αυτό πραγματοποιηθεί (ή μήπως πραγματοποιείται ήδη εν αγνοία μας;). Θα μπορούσε επίσης να χρησιμοποιηθεί και για μεγάλης κλίμακας κοινωνικά πειράματα με τρομερές ίσως συνέπειες. Και το χειρότερο απ’όλα, αν πρόκειται κάτι τέτοιο να γίνει φανερά, θα μας παρουσιαστεί ως κάτι απαραίτητο για την ασφάλειά μας από τις αρχές, για να το δεχτούμε! Κι εμείς σε τέτοιους καιρούς αβεβαιότητας σίγουρα θα το δεχτούμε.
Ο κόσμος μας θα γίνει μια τεράστια προσομοίωση, ένα ελεγχόμενο καλοκουρδισμένο σύστημα. Αυτό θά’ναι το ζωφερό μέλλον μας.

Διαβάστε το άρθρο παρακάτω, είναι απόο την
Ελευθεροτυπία.

Το ψηφιακό «μαντείο»
Υπεύθυνος: Επιμέλεια: ΟΛΓΑ ΚΟΛΙΑΤΣΟΥ koliatsu@enet.gr Ελβετός επιστήμων θέλει να δημιουργήσει ένα σύγχρονο «μαντείο». Σκοπός του, οι προβλέψεις μέσω υπερ-υπολογιστή εκδήλωσης οικονομικών κρίσεων, πολεμικών συρράξεων, επαναστάσεων και ανατροπής καθεστώτων.

Πότε θα καταρρεύσει το τραπεζικό σύστημα; Πού θα ξεσπάσει ο επόμενος πόλεμος και ποιο καθεστώς θα ανατραπεί; Σ’ αυτά τα «καυτά» ερωτήματα φιλοδοξεί να δίνει απαντήσεις ο υπερ-υπολογιστής που θέλει να δημιουργήσει ένας Ελβετός επιστήμονας (φωτ. Reuters)
Εχοντας στο νου του τη λειτουργία του μαντείου των Δελφών, ο Ελβετός «ερευνητής επικινδύνων καταστάσεων» Ντιρκ Χέλμπινγκ από το Πολυτεχνείο Ζυρίχης σκοπεύει να κάνει κάτι αντίστοιχο, αλλά σε πιο σύγχρονο ύφος – μ’ έναν ηλεκτρονικό εγκέφαλο να προβλέπει το μέλλον. Πότε θα καταρρεύσει το τραπεζικό σύστημα; Πού μπορεί να ξεσπάσουν πόλεμοι; Ποια καθεστώτα θα ανατραπούν;

Για το φιλόδοξο σχέδιό του, ονόματι «FuturICT», ο Ντ. Χέλμπινγκ έχει συγκεντρώσει ήδη περισσότερους από 300 ειδικούς πληροφορικής, κοινωνιολόγους, οικονομολόγους και μαθηματικούς από έγκριτα ιδρύματα -όπως το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης ή το Κέντρο Ερευνών του Γιούλιχ. Επιπλέον, έχει καταθέσει στην Ε.Ε. αίτηση για χρηματοδότηση ύψους ενός δισ. ευρώ -και οι προοπτικές του κάθε άλλο παρά άσχημες εμφανίζονται. Ο Χέλμπινγκ είναι φυσικός και στον κόσμο του όλα υπόκεινται σε νόμους και κανόνες -το μόνο που χρειάζεται είναι να τους διακρίνει κανείς. Αλλά βασίζεται και στη συμβολή τού Διαδικτύου και άλλων ιστότοπων κοινωνικής δικτύωσης. Για το FuturICT θέλει να σχηματίσει ειδικές ομάδες, οι οποίες θα αντλούν υλικό από όσα καταθέτουν σ’ αυτά οι χρήστες τους, να κάνουν συσχετισμούς και ν’ ανακαλύπτουν νομοτέλειες.

Ο ίδιος το αποκαλεί αυτό «Reality Mining» και παραλληλίζει την αξιολόγηση με την πρόβλεψη των καιρικών συνθηκών. Κατά τι πολυπλοκότερη.

Είναι αρκετός, για παράδειγμα, ο συνδυασμός σ’ ένα μοντέλο οργισμένων σχολίων μιας ιστοσελίδας με τη διαπίστωση ανόδου στις τιμές των αγαθών και την απροθυμία ηγετών για μεταρρυθμίσεις για την πρόβλεψη μιας επανάστασης; Ή πρέπει να συνυπολογιστούν κι άλλοι παράγοντες, όπως καταδυναστευτικές υπηρεσίες ασφαλείας, πολιτική κατάσταση γειτονικών χωρών και έλλειψη θετικής προοπτικής για τη νεολαία;

Οι σκέψεις και η εργασία τού Ελβετού φυσικού έχουν ενθουσιάσει τον επιστημονικό κόσμο της Ευρώπης και, όπως λέει χαρακτηριστικά ο Κ. Γκράμκε, από το ελβετικό Ινστιτούτο Prognos «η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να συμβάλει σημαντικά -αλλά με προσοχή, όχι με τυφλή εμπιστοσύνη στο δήθεν αλάνθαστο των προγνωστικών».

Ενα σημαντικό στοιχείο τού σύγχρονου «μαντείου» θα είναι, μετά την εκτίμηση των πιθανοτήτων, η στάθμιση δυνατοτήτων επέμβασης σε μια κατάσταση. Οι προσομοιώσεις του Η/Υ είναι σοβαρές, αλλά δεν σημαίνει πως δεν επιδέχονται περαιτέρω έλεγχο ή αμφισβήτηση. «Δεν είμαστε αφελείς», δηλώνει ο Χέλμπινγκ, «έχουμε συνειδητοποιήσει ότι οι ανθρώπινες κοινωνίες είναι πολύ πιο απρόβλεπτες απ’ ό,τι ο αυριανός καιρός. Δεν ισχυριζόμαστε πως μπορούμε να λύσουμε κάθε πρόβλημα σ’ όλο τον κόσμο -αλλά ορισμένα χρήσιμα συμπεράσματα είμαστε σε θέση να εξαγάγουμε».

Πηγή:
Healthy Living

Η κοινωνική ιεραρχία προσδιορίζεται από γονίδια!

01/10/2011 11:26 ·
Σχόλια

Ενα απλό «πείραγμα» των ηλεκτρικών συνάψεων του εγκεφάλου μπορεί να μετατρέψει ένα φοβισμένο ποντίκι σε …μεγάλο ηγέτη. Αυτό τουλάχιστον επέτυχαν ειδικοί
του Κινεζικού Ινστιτούτου Νευροεπιστημών στη Σανγκάη. Οι ειδικοί παρενέβησαν σε μια περιοχή του εγκεφάλου που ονομάζεται μέσος προμετωπιαίος φλοιός (mPFC)
και η οποία θεωρείται η «έδρα» της κοινωνικής ιεραρχίας στα ποντίκια (η περιοχή αυτή είναι υπεύθυνη για τα συναισθήματα και τη λήψη αποφάσεων). Και όπως
είδαν, μετά την παρέμβασή τους, τα πειραματόζωα… ανεβοκατέβαιναν την κοινωνική κλίμακα.

Οι ερευνητές γράφουν στην επιθεώρηση «Science» ότι αρχικώς διερεύνησαν την κοινωνική ιεραρχία των ποντικών μέσω πειραμάτων στο πλαίσιο των οποίων τοποθετούσαν
ζεύγη των ζώων μέσα σε έναν διαφανή σωλήνα. Όταν τα δύο ποντίκια έρχονταν «ενώπιος – ενωπίω» το κατώτερο κοινωνικά ζώο υποχωρούσε και έβγαινε έξω από τον
σωλήνα. Στη συνέχεια η ερευνητική ομάδα με επικεφαλής την Χαϊλάν Χου ενέχυσε σε ορισμένα από τα ποντίκια έναν ιό ο οποίος αποτελούσε «όχημα μεταφοράς»
του γονιδίου GluR4 στους νευρώνες του mPFC. Το συγκεκριμένο γονίδιο ενισχύει τη μετάδοση ηλεκτρικών σημάτων μεταξύ των νευρικών συνάψεων. Οταν οι επιστήμονες
επανέλαβαν το πείραμα μετά την εισαγωγή του γονιδίου, είδαν ότι τα φοβισμένα ποντίκια ανέβηκαν στην κορυφή της κοινωνικής ιεραρχίας και μετετράπησαν σε
ηγέτες. «Τα ποντίκια στα οποία εισήχθη το γονίδιο κέρδιζαν επίσης περισσότερη τροφή όταν συναγωνίζονταν με τα υπόλοιπα, ‘κατακτούσαν’ περισσότερες περιοχές
μέσα στο κλουβί τους και φλέρταραν περισσότερο» εξήγησε η δρ Χου.

Πιο ισχυρές συνάψεις

Στη συνέχεια η Χου και η ομάδα της έλαβαν ιστό από τον εγκέφαλο των ποντικών ώστε να μετρήσουν τα ηλεκτρικά φορτία που παράγονταν από τους νευρώνες του
mPFC. Όπως είδαν, τα ζώα στα οποία είχε εισαχθεί το γονίδιο εμφάνιζαν στον μέσο προμετωπιαίο φλοιό συνάψεις οι οποίες ήταν σχεδόν δύο φορές πιο ισχυρές
από ό,τι στα υπόλοιπα.

Τα πειράματα συνεχίστηκαν με την εισαγωγή ενός άλλου γονιδίου που ονομάζεται R4Ct στον mPFC ορισμένων πειραματοζώων. Το συγκεκριμένο γονίδιο μειώνει τη
μετάδοση ηλεκτρικών σημάτων στον εγκέφαλο. Η εισαγωγή αυτού του γονιδίου φάνηκε να μειώνει τις συνάψεις μεταξύ των νευρώνων στον μέσο προμετωπιαίο φλοιό
κατά 71%. Ετσι τα ποντίκια ηγέτες έγιναν… υποτελείς.

Σύμφωνα με τη δρα Χου οι ισχυρές συνάψεις επιτρέπουν στα ποντίκια να ασκούν περισσότερο έλεγχο. Ο μέσος προμετωπιαίος φλοιός αποτελεί την κύρια περιοχή
στον εγκέφαλο που δίνει εντολή για έκλυση νευροδιαβιβαστών – «κλειδιών» που ρυθμίζουν το συναίσθημα. Ρυθμίζει επίσης την έκλυση ορμονών που είναι ζωτικής
σημασίας για την εμφάνιση κυριαρχικής συμπεριφοράς, συμπεριλαμβανομένων της επιθετικότητας και της απόκρισης στο στρες.

Η ανθρώπινη κοινωνική ιεραρχία

Η Χου εκτιμά ότι τα νέα ευρήματα θα ρίξουν φως στους μηχανισμούς που χρησιμοποιεί ο εγκέφαλος και οι οποίοι ορίζουν την κοινωνική θέση ενός ατόμου καθώς
και την επίδραση της θέσης αυτής στο άγχος, στα κίνητρα, στις εξαρτήσεις και στις σχέσεις. Ωστόσο σπεύδει να προειδοποιήσει ότι το κοινωνικό στάτους στον
άνθρωπο αποτελεί μια πολύ πιο πολύπλοκη διαδικασία από ό,τι στα ποντίκια. «Στα ποντίκια αφορά κυρίως το ταμπεραμέντο, αλλά στον άνθρωπο συνδέεται με πολύ
περισσότερους παράγοντες όπως η εκπαίδευση και ο πλούτος».

Σε κάθε περίπτωση η ίδια και η ομάδα της έχουν ήδη ξεκινήσει νέα πειράματα προκειμένου να προσδιορίσουν τα κυκλώματα του εγκεφάλου που τίθενται σε λειτουργία
εξαιτίας του mPFC. «Θέλουμε να δούμε πώς κατακτάται εξαρχής και πώς διατηρείται η κοινωνική θέση μέσω διαφορετικών νευρωνικών δραστηριοτήτων σε αυτά τα
κυκλώματα».

Σχολιάζοντας τα νέα ευρήματα ο Αντρέας Μέγιερ- Λίντενμπεργκ από το Κεντρικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας στο Μανχάιμ της Γερμανίας τόνισε ότι έρευνες σε ανθρώπους
έχουν δείξει ότι διαφορετικές περιοχές του προμετωπιαίου φλοιού εμπλέκονται στην κοινωνική ιεραρχία. Κατά τον ειδικό, τα πειράματα στα ποντίκια βοηθούν
στο να μελετηθούν καλύτερα οι κοινοί μηχανισμοί μεταξύ τρωκτικών και ανθρώπων που εξηγούν αυτό το κοινωνικό φαινόμενο.

Σε καμία περίπτωση το φαινόμενο αυτό δε μπορεί ν’αναχθεί μόνο σε γονίδια. Ασφαλώς θα παίζουν κάποιον ρόλο, αλλά και η εκπαίδευση, ο πλούτος όπως έλεγε και το άρθρο, οι προηγούμενες εμπειρίες του ατόμου, η γενική κατάσταση του περιβάλλοντός του και πολλοί άλλοι πολύπλοκοι παράγοντες θα παίζουν εξίσου σημαντικό ρόλο.

Από:
εδώ

Το σύνδρομο της Στοκχόλμης

Ήτανε 23 Αυγούστου του 1973 στη Στοκχόλμη, όταν δύο πρώην κατάδικοι , οπλισμένοι, όρμησαν μέσα στην τράπεζα Sveriges Kreditbank, φωνάζοντας (προφητικά ίσως;) «Το πάρτυ έχει μόλις ξεκινήσει». Κράτησαν σε αιχμαλωσία τέσσερις ομήρους, τρείς άνδρες και μία γυναίκα, σε ένα σκοτεινό υπόγειο για 131 ολόκληρες ώρες – δηλαδή γύρω στις πεντέμιση ημέρες – μέχρι να επέμβει η αστυνομία. Το δεδομένο που τράβηξε όμως το διεθνές επιστημονικό -και όχι μόνο- ενδιαφέρον σ΄αυτή την υπόθεση ήταν αυτό που αποκαλύφθηκε μετά τη σύλληψη των δραστών, από τις συνεντεύξεις και τις πράξεις των θυμάτων της απαγωγής. Οι τελευταίοι δήλωναν ότι χωρίς να μπορούν να εξηγήσουν το γιατί, ένοιωθαν μία βαθιά έλξη και ταύτιση με τους απαγωγείς τους, ενώ ταυτόχρονα φοβόντουσαν αυτούς που προσπαθούσαν να τους σώσουν. Κατ΄ακρίβεια μάλιστα, βοήθησαν τους δράστες να αντισταθούν στη σύλληψη, ενώ αργότερα δεν δίστασαν να ενισχύσουν οικονομικά τον δικαστικό αγώνα τους (!). Τα άτομα αυτά περιήλθαν -όπως γνωρίζουμε τώρα- σε μία πολύ ιδιαίτερη ψυχολογική κατάσταση που διαμορφώνεται υπό κάποιες συγκεκριμένες συνθήκες (κυρίως σε θύματα απαγωγής) η οποία ονομάστηκε «σύνδρομο της Στοκχόλμης» και την οποία θα συζητήσουμε σήμερα.

Ο όρος «σύνδρομο της Στοκχόλμης» πρωτοχρησιμοποιήθηκε από τον σουηδό ψυχίατρο και εγκληματολόγο Nils Bejerot ο οποίος είχε αναλάβει να βοηθήσει την αστυνομία στο πιο πάνω περιστατικό. Απο τότε έχει μελετηθεί από πολλούς επιστήμονες από τον χώρο της ψυχιατρικής και της ψυχολογίας και έχουν βρεθεί πολλά ανάλογα περιστατικά. Τί ακριβώς είναι όμως το σύνδρομο αυτό; Είναι η ψυχολογική αντίδραση που παρατηρείται συνήθως σε θύματα απαγωγής (ή και σε αντίστοιχες περιπτώσεις που θα σχολιάσω πιο κάτω) κατά την οποία ο απαχθής αναπτύσσει και παρουσιάζει έντονα συναισθήματα πιστής υπακοής, θαυμασμού, ταύτισης ή ακόμη και «αγάπης» απέναντι στον απαγωγέα του. Καταλαβαίνετε ότι για να δημιουργηθεί μία τέτοια κατάσταση πρέπει να προϋπάρχουν κάποιες πολύ συγκεκριμένες συνθήκες οι οποίες ευνοούν την ανάπτυξή του. Οι συνθήκες αυτές έιναι οι ακόλουθες τέσσερις: Πρώτα, πρέπει να υπάρχει σαφής απειλή προς την σωματική ή ψυχολογική επιβίωση του εμπλεκόμενου ενώ επίσης και σοβαρή πεποίθηση – φόβος ότι ο απαγωγέας μπορεί να εκπληρώσει την απειλή. Στη συνέχεια πρέπει να υπάρξουν μικρά δείγματα «ευγενικής» συμπεριφοράς από τον απαγωγέα προς το θύμα. Φυσικά έχετε υπόψη σας ότι ακόμη και το να μην τον σκοτώσει ή το να τον αφήσει να φάει κάτι μπορεί υπό αυτές τις συνθήκες να εκληφθεί σαν ευγενική συμπεριφορά. Επίσης σημαντικό είναι να υπάρχει απομόνωση, με αποτέλεσμα το θύμα να έχει πρόσβαση μόνο στην «οπτική γωνία» του απαγωγέα (δηλ. να είναι απομονωμένος από άλλους ανθρώπους και χωρίς πρόσβαση π.χ. σε μέσα μαζικής ενημέρωσης). Τέλος πρέπει να υπάρχει ανικανότητα του θύματος να δραπετεύσει από τη δεδομένη κατάσταση.

Το πώς εξηγείται ψυχοδυναμικά η τόσο «περίεργη» αυτή ψυχική κατάσταση είναι πραγματικά ενδιαφέρον. Το θύμα περιέρχεται σε ένα ψυχολογικό στάδιο όπου κυριαρχείται από μία διαρκή και σοβαρή απειλή προς την επιβίωσή του. Ώντας σε απομόνωση, μακρυά από άλλους ανθρώπους που θα μπορούσαν να του προσφέρουν προστασία, προσπαθεί να αναπληρώσει αυτή του την ανάγκη αναζητώντας την έστω και ασυνείδητα από τον δράστη. Ειδικά στην περίπτωση που ο δράστης δείχνει κάποια μικρά δείγματα «ευγένειας», το θύμα δένεται με αυτή την θεωρούμενη ώς καλή του πλευρά. Εισχωρεί δε σε μία κατάσταση ασυνείδητης «αποσύνδεσης» από την φυσιολογική αντίληψη της κατάστασης, με αποτέλεσμα να αρνείται να συνειδητοποιήσει την αρνητική πλευρά του δράστη, η οποία προκάλεσε και εξ΄ αρχής όλη αυτή την κατάσταση. Με σκοπό να μπορέσει να καταλάβει τα πράγματα που ευχαριστούν τον δράστη (έτσι ώστε να εκπληρώνει τις επιθυμίες του και να εξασφαλίζει την επιβίωσή του) αρχίζει να βλέπει τα πάντα από την οπτική γωνία του δράστη με αποτέλεσμα να υιοθετεί την δική του προοπτική και σταδιακά να ταυτίζεται πλήρως μαζί του. Η δική του προοπτική θεωρείται πλέον ασήμαντη τουλάχιστο ώς προς την ανάγκη της επιβίωσής του. Τελικά, η εικόνα του εαυτού του θύματος ταυτίζεται με τον τρόπο που αντανακλάται μέσα από τα μάτια του δράστη. Εικόνα η οποία στην περίπτωση ενήλικα αντικαθιστά την προηγούμενη εικόνα για τον εαυτό του, ενώ σε περίπτωση παιδιού – θύματος συχνά μπορεί να αποτελεί την μόνη γνωστή εικόνα για τον εαυτό του.

Και αν τα πιο πάνω ακούγονται ιδιαίτερα σπάνια και απόμακρα από την καθημερινότητα, ίσως να μην είναι ακριβώς έτσι… Σκεφτείτε μόνο πόσο πιο συχνό γίνεται αυτό το σύνδρομο, αν αναλογιστούμε ότι σε πολλές από τις περιπτώσεις οικογενειακής βίας (κυρίως άσκησης βίας από άνδρα σε γυναίκα, αλλά και από γονέα σε παιδί) υποβόσκει στην πραγματικότητα μία ιδιαίτερη ψυχολογική κατάσταση που είναι στενός συγγενής του συνδρόμου της Στοκχόλμης. Μια σχέση εξάρτησης όπου η κακοποιημένη γυναίκα ζεί στην αιχμαλωσία μίας σχέσης, δεχόμενη παθητικά συνεχόμενη απειλή (κάτω από τη σκιά σωματικής ή ψυχολογικής βίας), αναγκαζόμενη να «συμμαχήσει» με τον δράστη έτσι ώστε να κερδίσει την εύνοιά του και να επιβιώσει, λαμβάνοντας σαν ανέλπιστο δώρο τα μικροσκοπικά δείγματα αγάπης που της επιδεικνύει σποραδικά, που επιβεβαιώνουν την «αγάπη» του και την αποτρέπουν από το να ξεφύγει απ΄τον παραλογισμό της σχέσης και να επανέλθει στη πραγματικότητα. Και αυτό είναι ενα φαινόμενο δυστυχώς πολύ πιο συχνό απ’ ότι πιστεύουμε ή απ΄ότι θέλουμε να πιστεύουμε…

Συνεχώς χειραγωγούμαστε από την εξουσία ώστε να οδηγηθούμε στην κατάσταση στην οποία θα είμαστε σύμφωνοι με όποιες ενέργειες κάνει κατά το συμφέρον της, μέσω των μμε. Στο παρελθόν, είχα δημοσιεύσει κι άλλα παρόμοια θέματα σχετικά με την προπαγάνδα και τα μέσα που επιτυγχάνεται. Αυτό είναι ένα άρθρο του γνωστού μεγάλου Αμερικανού διανοούμενου Νόουμ Τσόμσκι, ο οποίος έχει ασχοληθεί με πολλά θέματα.

Αυτά που όλοι γνωρίζουμε, αλλά.

CHOMSKY: Τεχνικές Χειραγώγησης των Πολιτών

12 / 02 / 2011

Το περίφημο άρθρο του Noam Chomsky περί της στρατηγικής της πολιτικής χειραγώγησης των πολιτών από τα ΜΜΕ, θεωρώντας πως φωτογραφίζει, χρόνια πριν, αυτό που σήμερα εν πολλοίς συμβαίνει (και) στη χώρα μας. Ως γνωστόν, ο Αμερικανός διανοούμενος είχε συντάξει μια λίστα με τις 10 βασικές στρατηγικές πολιτικής χειραγώγησης από τα ΜΜΕ

1. Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΑΠΟΣΠΑΣΗΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣΟΧΗΣ
Το θεμελιώδες στοιχείο τού κοινωνικού ελέγχου είναι η στρατηγική τής απόσπασης τής προσοχής που έγκειται στην εκτροπή τής προσοχής τού κοινού από τα σημαντικά προβλήματα και τις αποφασισμένες από τις οικονομικές και πολιτικές ελίτ αλλαγές μέσω τής τεχνικής τού κατακλυσμού συνεχόμενων αντιπερισπασμών και ασήμαντων πληροφοριών. Η στρατηγική τής απόσπασης τής προσοχής είναι επίσης απαραίτητη για να μην επιτρέψει στο κοινό να ενδιαφερθεί για απαραίτητες γνώσεις στους τομείς τής επιστήμης, τής οικονομίας, τής ψυχολογίας, τής νευροβιολογίας και τής κυβερνητικής. «Διατηρήστε την προσοχή τού κοινού αποσπασμένη, μακριά από τα αληθινά κοινωνικά προβλήματα, αιχμάλωτη θεμάτων που δεν έχουν καμία σημασία. Διατηρήστε το κοινό απασχολημένο, τόσο πολύ ώστε να μην έχει καθόλου χρόνο για να σκεφτεί – πίσω στο αγρόκτημα, όπως τα υπόλοιπα ζώα» (απόσπασμα από το κείμενο: «Αθόρυβα όπλα για ήρεμους πολέμους»).

2. ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΛΥΣΕΩΝ
Αυτή η μέθοδος καλείται επίσης «πρόβλημα-αντίδραση-λύση». Δημιουργείται ένα πρόβλημα, μια προβλεφθείσα «κατάσταση» για να υπάρξει μια κάποια αντίδραση από τον κόσμο, με σκοπό αυτός ο ίδιος να ορίσει τα μέτρα που η εξουσία θέλει να τον κάνει να δεχτεί. Για παράδειγμα: Αφήνεται να ξεδιπλωθεί και να ενταθεί η αστική βία ή οργανώνονται αιματηρές επιθέσεις που αποσκοπούν στο να απαιτήσει ο κόσμος νόμους ασφαλείας και πολιτικές εις βάρος τής ελευθερίας. Ή ακόμα: Δημιουργούν μία οικονομική κρίση ώστε να γίνει αποδεκτή ως αναγκαίο κακό η υποχώρηση των κοινωνικών δικαιωμάτων και η διάλυση των δημόσιων υπηρεσιών.

3. Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΣΤΑΔΙΑΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ
Για να γίνουν αποδεκτά τα διάφορα απαράδεκτα μέτρα, αρκεί η σταδιακή εφαρμογή τους, λίγο-λίγο, επί συναπτά έτη. Κατά αυτόν τον τρόπο επιβλήθηκαν τις δεκαετίες του ΄80 και ΄90 οι δραστικά νέες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες (νεοφιλελευθερισμός): ανύπαρκτο κράτος, ιδιωτικοποιήσεις, ανασφάλεια, ελαστικότητα, μαζική ανεργία, μισθοί που δεν εξασφαλίζουν ένα αξιοπρεπές εισόδημα, τόσες αλλαγές που θα είχαν προκαλέσει επανάσταση αν είχαν εφαρμοστεί μονομιάς.

4. Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΝΗΣ
Ένας άλλος τρόπος για να γίνει αποδεκτή μια αντιλαϊκή απόφαση είναι να την παρουσιάσουν ως «επώδυνη και αναγκαία», εξασφαλίζοντας τη συγκατάβαση του λαού τη δεδομένη χρονική στιγμή και εφαρμόζοντάς τη στο μέλλον. Είναι πιο εύκολο να γίνει αποδεκτή μια μελλοντική θυσία απ’ ό,τι μία άμεση. Κατά πρώτον επειδή η προσπάθεια δεν καταβάλλεται άμεσα και κατά δεύτερον επειδή το κοινό, η μάζα, πάντα έχει την τάση να ελπίζει αφελώς ότι «τα πράγματα θα φτιάξουν στο μέλλον» και ότι οι απαιτούμενες θυσίες θα αποφευχθούν. Αυτό δίνει περισσότερο χρόνο στο κοινό να συνηθίσει στην ιδέα των αλλαγών και να τις αποδεχτεί με παραίτηση όταν φτάσει το πλήρωμα του χρόνου.

5. ΑΠΕΥΘΥΝΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟ ΚΟΙΝΟ ΣΑΝ ΑΥΤΟ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ
Η πλειονότητα των διαφημίσεων που απευθύνονται στο ευρύ κοινό χρησιμοποιούν λόγο, επιχειρήματα, προσωπικότητες και τόνο τής φωνής, όλα ιδιαίτερα παιδικά, πολλές φορές στα όρια τής αδυναμίας, σαν ο θεατής να ήταν μικρό παιδάκι ή διανοητικά καθυστερημένος. Όσο περισσότερο θέλουν να εξαπατήσουν το θεατή τόσο πιο πολύ υιοθετούν έναν παιδικό τόνο. Γιατί; «Αν κάποιος απευθύνεται σε ένα άτομο σαν αυτό να ήταν 12 χρονών ή και μικρότερο, αυτό λόγω τής υποβολής είναι πολύ πιθανό να τείνει σε μια απάντηση ή αντίδραση απογυμνωμένη από κάθε κριτική σκέψη, όπως αυτή ενός μικρού παιδιού» (βλ. «Αθόρυβα όπλα για ήρεμους πολέμους»).

6. ΠΟΛΥ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΟΣ, ΠΑΡΑ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ
Η χρήση του συναισθήματος είναι μια κλασική τεχνική προκειμένου να επιτευχθεί βραχυκύκλωμα στη λογική ανάλυση και στην κριτική σκέψη των ατόμων. Από την άλλη, η χρήση των συναισθημάτων ανοίγει την πόρτα για την πρόσβαση στο ασυνείδητο και την εμφύτευση ιδεών, επιθυμιών, φόβων, καταναγκασμών ή την προτροπή για ορισμένες συμπεριφορές.

7. Η ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΗΝ ΑΓΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΤΗ ΜΕΤΡΙΟΤΗΤΑ
Κάντε το κοινό να είναι ανήμπορο να κατανοήσει τις μεθόδους και τις τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο και τη σκλαβιά του. «Η ποιότητα της εκπαίδευσης που δίνεται στις κατώτερες κοινωνικές τάξεις πρέπει να είναι η φτωχότερη και μετριότερη δυνατή, έτσι ώστε το χάσμα της άγνοιας μεταξύ των κατώτερων και των ανώτερων κοινωνικών τάξεων να είναι και να παραμένει αδύνατον να γεφυρωθεί» (βλ. «Αθόρυβα όπλα για ήρεμους πολέμους»).

8. ΕΝΘΑΡΡΥΝΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΜΕΝΟ ΜΕ ΤΗ ΜΕΤΡΙΟΤΗΤΑ
Προωθήστε στο κοινό την ιδέα ότι είναι της μόδας να είσαι ηλίθιος, χυδαίος και αμόρφωτος.

9. ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟ-ΕΝΟΧΗΣ
Κάντε τα άτομα να πιστέψουν ότι αυτά και μόνον αυτά είναι ένοχα για την κακοτυχία τους, εξαιτίας τής ανεπάρκειας τής νοημοσύνης τους, των ικανοτήτων ή των προσπαθειών τους. Έτσι, τα άτομα αντί να εξεγείρονται ενάντια στο οικονομικό σύστημα, υποτιμούν τους εαυτούς τους και νιώθουν ενοχές, κάτι που δημιουργεί μια γενικευμένη κατάσταση κατάθλιψης, τής οποίας απόρροια είναι η αναστολή τής δράσης. Και όπως γνωρίζουμε χωρίς δράση, δεν υπάρχει επανάσταση.

10. ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΑΠ’ ΟΤΙ ΑΥΤΑ ΤΟΥΣ ΕΑΥΤΟΥΣ ΤΟΥΣ
Κατά τα τελευταία 50 χρόνια, η ταχεία πρόοδος τής επιστήμης έχει δημιουργήσει ένα αυξανόμενο κενό μεταξύ των γνώσεων τού κοινού και εκείνων που κατέχουν και χρησιμοποιούν οι κυρίαρχες ελίτ. Χάρη στη βιολογία, στη νευροβιολογία και στην εφαρμοσμένη ψυχολογία, το σύστημα έχει επιτύχει μια εξελιγμένη κατανόηση των ανθρώπων, τόσο σωματικά όσο και ψυχολογικά. Το σύστημα έχει καταφέρει να γνωρίζει καλύτερα τον «μέσο άνθρωπο» απ’ ό,τι αυτός γνωρίζει τον εαυτό του. Αυτό σημαίνει ότι στις περισσότερες περιπτώσεις το σύστημα ασκεί μεγαλύτερο έλεγχο και μεγάλη εξουσία πάνω στα άτομα, μεγαλύτερη από αυτήν που τα ίδια ασκούν στους εαυτούς τους

Από:
εδώ

Σίγουρα οι περισσότεροι από εμάς θα έχουμε πιάσει τον εαυτό μας να νιώθει ενοχλημένος από κάποιο γεγονός ή κάποια συζήτηση, χωρίς όμως να είμαστε απόλυτα σίγουροι για το τι είναι αυτό που είπε ή έκανε ο συνομιλητής μας και μας πείραξε. Ακόμα χειρότερα, αυτό μπορεί να μας συμβαίνει κατά συρροή με τα ίδια άτομα, συνάδελφους, γνωστούς, συμφοιτητές, συγγενείς ή ακόμα και με τον/την σύντροφό μας. Εάν αυτό μας συμβαίνει με τον περισσότερο κόσμο, τότε καλό είναι να εξετάσουμε προσεκτικά τους λόγους που μας κάνουν να παρανοούμε ή να παίρνουμε τα πράγματα προσωπικά. Αν όμως είναι κάτι το οποίο μας συμβαίνει με συγκεκριμένα άτομα, τότε υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να είμαστε αποδέκτες μίας από τις πιο ύπουλες και υποχθόνιες μορφές επιθετικότητας: Της παθητικής.

Η παθητική επιθετικότητα, δεν έχει μία εύκολη και απλή ερμηνεία. Ουσιαστικά είναι η έμμεση αντίσταση ενός ανθρώπου να συνεργαστεί. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της, είναι πως ο αποδέκτης αυτής της συμπεριφοράς δεν δύναται να εντοπίσει και να εκφράσει τι ακριβώς είναι αυτό που ο άλλος άνθρωπος εσκεμμένα κάνει το οποίο τον εξοργίζει. Ένα παράδειγμα θα ήταν η επανειλημμένη αδυναμία κάποιου να διεκπεραιώσει ή να εκτελέσει κάποια υποχρέωσή του. Με πρόφαση την ανικανότητα, τη μνήμη ή τις περιστάσεις, ο συγκεκριμένος άνθρωπος αποποιείται των ευθυνών του (τις οποίες και προφανώς συνειδητά ή υποσυνείδητα δεν θέλει να αναλάβει) και ουσιαστικά αφοπλίζει τον άλλον από την επιλογή να επισημάνει την πεισματική και επαναλαμβανόμενη επίθεση. Οποιαδήποτε απεγνωσμένη προσπάθεια να επισημανθεί ή να αλλάξει αυτή η δομή συμπεριφοράς αντιμετωπίζεται με χιούμορ (π.χ. «Μην τα παίρνεις όλα τόσο σοβαρά»), δικαιολογίες (π.χ. «Μα απλά δεν πρόλαβα»), προσπάθεια δημιουργίας ενοχών («Δεν είσαι ικανοποιημένος ποτέ») ή ακόμα και δραστική επίθεση (π.χ. «Νομίζεις ότι είσαι τέλειος»). Συχνά στο τέλος, και αν δεν είμαστε προσεκτικοί, βρισκόμαστε να απολογούμαστε εμείς επειδή επισημάναμε τη συμπεριφορά του παθητικά επιθετικού ανθρώπου.

Η συμπεριφορά αυτή, την οποία πολλοί επιστήμονες χαρακτηρίζουν και ως διαταραχή προσωπικότητας, δεν είναι εύκολο να αντιμετωπιστεί. Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος είναι η οριοθέτηση του άλλου, η αποσαφήνιση του τι είναι αποδεκτό και τι όχι και η ενθάρρυνση να αναλάβει τις ευθύνες του. Εάν σε αυτό αποτύχουμε, καλό θα είναι να σκεφτούμε κατά πόσο η σχέση και η επαφή μας με τον συγκεκριμένο άνθρωπο είναι βιώσιμη. Εάν πάλι η επαφή μας είναι αναγκαστική (π.χ. σε περίπτωση συναδέλφων ή συγγενών) τότε θα πρέπει να διαχειριστούμε τις προσδοκίες που έχουμε από αυτούς. Οι πιθανότητες να αλλάξουν, ειδικά χωρίς να βοηθηθούν ψυχοθεραπευτικά από κάποιον ειδικό με αντικειμενικά κριτήρια, είναι μικρές. Οι συμπεριφορές αυτές όχι μόνο είναι συχνά υποσυνείδητες, αλλά είναι και αποτέλεσμα κάποιων περιστάσεων κατά τη διάρκεια των οποίων ο παθητικά επιθετικός άνθρωπος επιβίωσε χάριν της συμπεριφοράς του. Και αυτό δύσκολα το αποχωρίζεται κανείς…

Βασίλης Αντωνάς
Εφημερίδα Κηφισιά 2008

Επίσης:
εδώ.

Ένα καλό άρθρο για να μη σας κάνουν οι άλλοι ό,τι θέλουν. Ούτε όμως είναι καλό να είστε στο άλλο άκρο, δηλαδή να προσπαθείτε να κάνετε τους άλλους ό,τι θέλετε δημιουργώντας προβλήματα στις διαπροσωπικές σας σχέσεις και ισχυρές αντιδράσεις. Πρέπει να βρίσκουμε μια μέση οδό όπου και εμείς και οι άλλοι θα δείχνουμε αλληλοσεβασμό.

Από:
εδώ

«Δεν σου επιβάλλομαι αλλά και δεν αποδέχομαι:
παίρνω απόσταση»

του Κωνσταντίνου Χρ. Σπίγγου, νευρολόγου*

Για πολλούς ανθρώπους η διαφοροποίηση από τους άλλους είναι δύσκολη. Πολλοί, ιδίως γυναίκες, θεωρούν ότι ο διαχωρισμός της θέσης τους από την άποψη των άλλων, ισοδυναμεί με επανάσταση ή ασέβεια, κάτι που όμως δεν ισχύει, διότι στο δίπολο «επιβάλλομαι ή μου επιβάλλονται», μπορεί να υπάρξει και η μέση οδός: η διαφοροποίηση. Ο εγκλωβισμός στο παραπάνω δίπολο οδηγεί πολλούς ανθρώπους σε σχέσεις που προκαλούν δυσφορία και έλλειψη κατανόησης.

Αν δυσφορείτε πια τόσο ώστε αποφασίσατε να πάψετε να δέχεστε αδιαμαρτύρητα την επιβολή των άλλων επάνω σας, θα πρέπει εξαρχής να βάλετε καλά στο μυαλό σας το εξής: η αλλαγή συνηθειών και η απώλεια «κεκτημένων» δεν γίνεται ποτέ δεκτή με χαρά από τους άλλους, όσο καλοπροαίρετοι ή κατανοητικοί και αν είναι: θα πρέπει λοιπόν να είστε έτοιμοι να τους στενοχωρήσετε. Αν όχι, αν αισθάνεστε ότι τους λυπάστε ή ότι οι δικές τους ανάγκες είναι σημαντικότερες για εσάς από τις δικές σας, οι παρακάτω βασικές αρχές, προς όσους θέλετε να κερδίσετε τη διαφοροποίησή σας χωρίς φόβο και πάθος και με την ελάχιστη δυνατή ζημιά, μάλλον θα σας είναι άχρηστες.

Τονίζεται, ότι χρειάζεται υπομονή: ανεξάρτητα από το ποιος τελικά θα επιβληθεί σε κάθε διαφωνία, το ζητούμενο είναι η διαφοροποίηση, η οποία προοδευτικά θα δημιουργήσει στους άλλους σεβασμό προς το πρόσωπό σας -και παράλληλα αυτοσεβασμό και λιγότερη αυτομομφή σε εσάς- και τελικά θα βελτιώσει τα ποσοστά επιτυχίας σας στην επικράτηση της δικής σας άποψης και όχι, φυσικά, στη μετατροπή εσάς σε δυνάστη των άλλων.

Η θεωρία

1. Να συμφωνείτε με τους ανθρώπους που σας κατηγορούν μόνο ως προς το κομμάτι που είναι αλήθεια και να αμφιβάλλετε ρητά για τα κομμάτια που δεν είναι αλήθεια.

2. Αν διαφωνείτε με κάτι, δηλώστε πάντα και ρητά αυτό που εσείς θα θέλατε, χωρίς όμως και «να χτυπιέστε στο πάτωμα» για να γίνει. Η διαφοροποίηση αρκεί.

3. Ζητάτε χρόνο για να σκεφτείτε όταν άλλοι σας πιέζουν για απαντήσεις «εδώ και τώρα»

4. Όταν δεν γνωρίζετε κάτι, λέγετε «δεν το ξέρω» και μην προσποιηθείτε ότι το ξέρετε.

5. Καταργήστε τις δικαιολογίες τόσο για τον εαυτό όσο και για τους άλλους. Φράσεις όπως «είμαι απλώς», «είναι απλώς», «είμαι μόνο», «είναι μόνο» (π.χ. «είναι απλώς η γραμματέας») θα πρέπει να εξαλειφθούν από το λεξιλόγιο και από τις σκέψεις σας.

6. Βγάλτε τα άκρα από την επικοινωνία σας διότι αποδυναμώνουν τα μηνύματά σας. Οι λέξεις «πάντα» και «ποτέ» (π.χ. «πάντα το αφήνεις εκεί», «ποτέ δεν κλείνεις την οδοντόκρεμα») θα πρέπει να εξαλειφθούν από το λεξιλόγιο και από τις σκέψεις σας.

7. Μην κατηγορείτε – βγαίνετε χαμένοι. Μιλήστε για το πώς αισθάνεστε όταν γίνεται κάτι και όχι για το πώς χαρακτηρίζετε αυτόν/ήν που το έκανε.

8. Αν εισπράξετε έπαινο, δεχτείτε τον χωρίς ταπεινοφροσύνη – απλά πείτε «ευχαριστώ». Με τον τρόπο αυτό «γεμίζουν οι μπαταρίες σας» ώστε να μπορείτε να γίνετε και δυσάρεστοι όταν χρειάζεται.

9. Ζητούμενο είναι, όταν πια εξασκηθείτε, να μπορείτε να λέτε προκαταβολικά τη λέξη «όχι» όταν δεν θέλετε να κάνετε κάτι.

10. Αυτές οι «δέκα εντολές» θα πρέπει να είναι και οι τελευταίες που θα ακολουθήσετε πειθήνια στη ζωή σας!

Και η πράξη: «Κάνε το Χ για μένα» ή «μην κανείς το Υ σε μένα»

Α. Προϋποθέσεις του τι να πείτε:

1. Κάνετε αρχικά την περιγραφή των πράξεων του άλλου με όσο πιο αντικειμενικό τρόπο, σαν να μην είστε εσείς ο αποδέκτης τους.

2. Κάνετε σαφή λεκτική αναφορά στο πώς νιώθετε ως συνέπεια των πράξεων αυτών (πολλοί άνθρωποι δεν «διαβάζουν» τη γλώσσα του σώματος).

3. Μιλάτε μόνο σε πρώτο πρόσωπο (απαγορεύεται εντελώς η χρήση φράσεων που περιέχουν το «είσαι»).

4. Ζητήστε συγκεκριμένη εναλλακτική συμπεριφορά από τον άλλο την οποία περιγράφετε με κάθε λεπτομέρεια.

5. Δηλώστε τις συνέπειες που θα έχει ο άλλος αν αγνοήσει το μήνυμα σας. Εδώ οπωσδήποτε δεν πρέπει να υπερβάλλετε, υπό την έννοια ότι δεν πρέπει να απειλήσετε ποτέ με κάτι που ξέρετε προκαταβολικά ότι δεν γίνεται να τηρήσετε.

Β. Προϋποθέσεις του πώς να το πείτε:

1. Χρονική στιγμή: γενικά, η καλύτερη πρακτική είναι να ανταποκριθείτε άμεσα. Αυτό θα επιτρέψει την ακριβή μεταφορά των συναισθημάτων σας. Αν αργήσατε, προσπαθήστε πρώτα να συντονιστείτε συναισθηματικά.

2. Σωματική απόσταση: όντας πολύ κοντά ή πολύ μακριά μπορεί να προσβάλλετε κάποιον ή να επηρεάσετε αρνητικά την ικανότητα μεταφοράς του μηνύματος σας.

3. Στάση του σώματος: η ευθεία πρόσωπο με πρόσωπο στάση προς το άλλο άτομο δείχνει πιο προσωπική, από ό,τι η στροφή μακριά ή στο πλάι. Η σκυφτή στάση μεταφέρει αντίθετο μήνυμα. Σε ένα πολύ ψηλότερο άτομο από εσάς μπορείτε να ζητήσετε να καθίσετε ή να κρατήσετε απόσταση τόση ώστε να μη χρειάζεται να στρέφετε το κεφάλι και το βλέμμα προς τα πάνω.

4. Έκφραση του προσώπου και χειρονομίες: το αίτημά σας πρέπει να ταιριάζει με το μήνυμά σας. Το αίτημα έχει συναισθηματική αξία για εσάς η οποία και δεν πρέπει να αποκρύβεται στην έκφραση του προσώπου σας (η έντονη οργή μπορεί απλά να μετατραπεί σε σοβαρή ανέκφραστη στάση αλλά όχι σε προσποίηση άνεσης)

5. Επαφή με τα μάτια: κοιτώντας μέσα στα μάτια χωρίς επίδειξη αμηχανίας προς το άτομο στο οποίο μιλάτε, δίνετε καλύτερα το μήνυμα της ευθύτητας και της αποφασιστικότητας. Η αποφυγή επαφής με το βλέμμα μεταφέρει τα αντίθετα μηνύματα. Από την άλλη, με έντονο «κάρφωμα», μπορεί επίσης να επιτευχθεί αντίθετο αποτέλεσμα, αφού μπορεί να κινητοποιηθούν αμυντικά αντανακλαστικά στο άλλο άτομο. Προσπαθήστε ώστε οι στιγμές βλεμματικής επαφής να συντονίζονται με το μέγιστο βαθμό έκφρασης των συναισθημάτων σας ή με τη σημαντικότερη πλευρά του μηνύματός σας.

6. Φωνή: ένα σταθερό επίπεδο ακουστό καθαρά είναι σαφές και πειστικό χωρίς να εκφοβίζει ή να εκνευρίζει. Αν το άλλο άτομο ανεβάσει τον τόνο, εξασκηθείτε στο να κρατήσετε το δικό σας σταθερό, καθώς αυτό φέρνει πάντα αποτέλεσ7. Όταν μιλά ο άλλος: «ακούω τον άλλο» δεν σημαίνει «υπακούω τον άλλο». Ίσα-ίσα η ενεργητική ακρόαση θεωρείται μέρος της καλής ικανότητας διεκδίκησης. Στην ενεργητική ακρόαση, ο ακροατής επιβεβαιώνει αυτό που είπε και που αισθάνεται ο άλλος, επαναλαμβάνοντας το μήνυμα του, ώστε αυτός να συμφωνήσει με την επαναδιατύπωση του μηνύματός του. Με τον τρόπο αυτό δεν αμφιβάλλει ότι δεν έγινε κατανοητός και η αμέσως μετά διατυπωμένη δική σας διαφωνία μαζί του θα ενισχύεται. Η τεχνική αυτή προϋποθέτει εξάσκηση στην υπομονή, ώστε να αφήνουμε τον άλλο να τελειώσει την κουβέντα του, όσο θυμό ή αντίδραση και αν μας προκαλεί.

*Υπό δημοσίευση στο περιοδικό Life Positive , 3/2011._displayNameOrEmail_ – _time_ – Κατάργηση_text_

Πηγή:
pathfinder xpathsΑρχικά σε δύο μέρη αλλά τα συνένωσα.

Ορισμός και ιστορικό πλαίσιο
Δημοσίευση: 25 Μαρ.
Ανανέωση: 20 Μαι.

Ο Κοινωνικός Δαρβινισμός και οι εφαρμογές του
Μια ιδέα (ή θεωρία) ιδιαίτερα διαδεδομένη κατά την Βικτωριανή εποχή (1837-1901) στην Αγγλία και στις ΗΠΑ, σύμφωνα με την οποία ο ισχυρότερος και ο ικανότερος πρέπει να επιβιώνει και να ευημερεί στην κοινωνία, ενώ αντίθετα ο αδύναμος και ο ανίκανος ή μη προσαρμοσμένος πρέπει να αφήνεται στην εξαφάνισή του.
Η θεωρία αυτή αναπτύχθηκε κυρίως από τον Άγγλο πολυμαθή φιλόσοφο, ανθρωπολόγο και πολιτικό θεωρητικό Herbert Spencer (1820-1903) του οποίου οι θεωρίες διακρίνονταν πάντα από μια ελιτίστικη τάση και ενθαρρύνθηκαν από την υιοθέτηση των Δαρβινικών ιδεών της προσαρμογής και της φυσικής επιλογής. Ο όρος εμφανίστηκε στην Ευρώπη το 1877 (Fisher Joseph, «The History of Landholding in Ireland», Transactions of the Royal Historical Society, London 1877) και έγινε ευρύτερα διαδεδομένος στην Αμερική το 1944 από τον Αμερικάνο ιστορικό Richard Hofstadter.
Την εποχή εκκόλαψης των ιδεών του Κοινωνικού Δαρβινισμού (εφεξής Κ.Δ.) η τεχνολογία, η οικονομία και οι εξουσιαστικοί μηχανισμοί των δυτικών λαών και κρατών βρίσκονταν σε πολύ πιο αναπτυγμένο και προχωρημένο στάδιο συγκριτικά με άλλους πολιτισμούς μη ευρωπαϊκούς. H Βικτωριανή εποχή κατά την οποία ήκμασε ο Κ.Δ. είναι άμεσα συνυφασμένη με την βασίλισσα Βικτωρία η οποία ανήλθε στον θρόνο της Μεγάλης Βρετανίας το 1837. Η Βικτωρία κυβέρνησε για 64 χρόνια (όσο κανένας άλλος βρετανός μονάρχης) και σηματοδότησε την εποχή της, που έμεινε στην ιστορία ως ‘βικτωριανή’. Στους νεώτερους το όνομά της δεν λέει και πολλά πράγματα, παρά μόνο ως κακή ανάμνηση στους λαούς που γνώρισαν την αποικιοκρατία των Βρετανών.

Στα χρόνια της Βικτωρίας η χώρα της έφθασε στη μέγιστη ακμή και όπως λεγόταν ο ήλιος της βρετανικής αυτοκρατορίας δεν έδυε ποτέ λόγω των βρετανικών αποικιών σε κάθε μεριά του πλανήτη. Σε μία Ευρώπη, όπου κυριαρχούσε η ανασφάλεια, η πατρίδα της γνώρισε σταθερότητα, παρά τις κραυγαλέες κοινωνικές ανισότητες, την φτώχια των χαμηλότερων κοινωνικών τάξεων, την αυξημένη παιδική εργασία και την αυξημένη πορνεία. Η δημοκρατία διευρύνθηκε με την είσοδο στην εκλογική διαδικασία όλου του ανδρικού πληθυσμού, η επιστημονική και τεχνολογική πρόοδος στην εποχή της υπήρξε κολοσσιαία με την κορύφωση της Βιομηχανικής Επανάστασης και ευνοήθηκε η εμφάνιση μιας καλλιεργημένης τάξης μεσοαστών.

Ο Δαρβίνος άλλαξε την άποψη που βλέπουμε τη ζωή και η ιατρική προόδευσε ραγδαία, η τέχνη της φωτογραφίας εξαπλώθηκε, ενώ ο κινηματογράφος και το αυτοκίνητο έκαναν δειλά την εμφάνισή τους προς τα τέλη της βασιλείας της. Στο Λονδίνο σημειώθηκε ραγδαία αύξηση του πληθυσμού αλλά και επέκταση των φτωχογειτονιών και των πυκνοκατοικημένων συνοικιών στις οποίες μπορούσε κανείς να συναντήσει ακόμα και 30 άτομα να συμβιώνουν σε ένα μεγάλο διαμέρισμα.
Herbert Spencer και γνωστοί υποστηρικτές του Κοινωνικού Δαρβινισμού
O Spencer ως ο πατέρας της ηθικολογικής θεωρίας του Κ.Δ. σκεφτόταν ως ελιτιστής (υπεροπτική συμπεριφορά των ανθρώπων που ανήκουν στην ελίτ μιας κοινωνίας οικονομική, πνευματική, κοινωνική) πολύ νωρίτερα από την εμφάνιση της θεωρίας του Δαρβίνου και ήταν υπέρμαχος της ιδέας ‘η δύναμη είναι το δίκαιον’. Ο Spencer είχε επηρεαστεί από τα έργα του γνωστού πολιτικού οικονομολόγου Thomas Robert Malthus (1766-1834) ο οποίος είχε κατά κάποιο τρόπο προαναγγείλει ιδέες παρόμοιες της μεταγενέστερης κοινωνικοδαρβινικής σκέψης στο έργο του ‘Essay on a Principle of Population’ του 1838. Τέτοιες ιδέες ήταν η ενδεχόμενη δημιουργία κοινωνικών προβλημάτων λόγω της αυξημένης φιλανθρωπίας και η λιμοκτονία του πιο αδύνατου εφόσον το μέγεθος της πληθυσμιακής αύξησης ξεπεράσει την ποσότητα διαθέσιμων τροφίμων. Το έργο στο οποίο ο Spencer ανέπτυξε αρχικά την βασική θεωρία του ήταν το ‘Progress: Its Law and Cause’ (1857), δύο χρόνια πριν την έκδοση της ‘Προέλευσης των Ειδών’ του Δαρβίνου (1859). Ωστόσο πολύ γρήγορα υιοθέτησε τις ιδέες του Δαρβίνου προσαρμόζοντάς τες στην θεωρία του, επιχειρώντας ένα χρόνο μετά μια ολοκληρωμένη σύνθεση της εξελικτικής θεωρίας με τις ηθικο-κοινωνικές ιδέες του στο έργο ‘First Principles’ (1860). Η ιδέα της προσαρμογής τον οδήγησε στη διαπίστωση ότι οι πλούσιοι και οι ισχυροί ήταν καλύτερα προσαρμοσμένοι στην οικονομική και κοινωνική χρονική κλίμακα, ενώ η ιδέα της Φυσικής Επιλογής (Υποσημείωση 1, για τη ‘Φυσική Επιλογή’) τον παρότρυνε να ισχυριστεί ότι ήταν φυσικό και δίκαιο οι πλούσιοι να ευημερούν εκμεταλλευόμενοι τους αδύνατους, αφού αυτό ακριβώς συμβαίνει και στη φύση. Ωστόσο ο Spencer δεν παρουσίασε τη θεωρία του τοποθετώντας απλά τους ανθρώπους σε παραλληλισμό προς την φύση. Θεώρησε ότι η επιβίωση του καλύτερα προσαρμοσμένου ανθρώπου δεν ήταν μόνο φυσική αλλά και ηθικά σωστή.

Πράγματι μερικοί ακραιφνείς υποστηρικτές του K.Δ. υποστήριξαν ότι ήταν ανήθικο να βοηθάνε τους αδύναμους και όχι τους εαυτούς τους, διότι αυτό θα ενθάρρυνε την επιβίωση και πιθανή αναπαραγωγή κάποιου ουσιαστικά ακατάλληλου και μη προσαρμοσμένου ατόμου. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Spencer δεν χαρακτηριζόταν ως κοινωνικός δαρβινιστής παρά μόνο από το 1930 κι έπειτα, δηλαδή πολλά χρόνια μετά τον θάνατό του. Ένας ακόμα γνωστός θεωρητικός ιδεών κοινωνικού δαρβινισμού υπήρξε ο πολυμαθής ανθρωπολόγος, ψυχομετρικός, γεωγράφος, στατιστικολόγος, εφευρέτης κ.α., Francis Galton (1822-1911), ξάδερφος του Δαρβίνου, ο οποίος εισήγαγε τον όρο ‘ευγονική’ από τις ελληνικές λέξεις ‘ευ’ και ‘γόνος’. Οι θέσεις του Galton (1865-1869) συνοψίζονταν ως εξής: Τα ιδρύματα κοινωνικής πρόνοιας και τα άσυλα φρενοβλαβών επέτρεπαν σε ‘κατώτερους’ ανθρώπους να επιβιώσουν και να αναπαραχθούν σε ταχύτερο ρυθμό από τους ‘ανώτερους’ ανθρώπους, και αν δεν παρθούν τα κατάλληλα μέτρα σύντομα η κοινωνία θα κατακλυστεί από ‘κατώτερους’. Επίσης είχε υποστηρίξει ότι όπως τα φυσικά χαρακτηριστικά κληρονομούνται στις επόμενες γενιές, έτσι πρέπει να συμβαίνει και με τα πνευματικά όπως το ταλέντο και η ευφυΐα. Ο Galton πίστευε ότι η κοινωνική ηθική πρέπει να αλλάξει με τέτοιο τρόπο έτσι ώστε η κληρονομικότητα να καταστεί συνειδητή απόφαση προκειμένου να αποφευχθεί ο υπερπολλαπλασιασμός των λιγότερο ικανών ατόμων και η συρρίκνωση των περισσότερο ικανών.

Περαιτέρω ώθηση στις ιδέες του Κ.Δ. έδωσε ο βιολόγος, γιατρός και φιλόσοφος Ernst Haeckel με το έργο του ‘Riddle of the Universe’ (1899) στο οποίο ενσωμάτωσε τον Κ.Δ.. με προγενέστερες ιδέες περί φυλετικής υγιεινής. Περίπου την ίδια εποχή ο βιολόγος August Weismann προειδοποιούσε για τους κινδύνους που εγκυμονεί η ακύρωση του κανόνα της φυσικής επιλογής. Η βασική του θέση ήταν ότι η σύγχρονη ιατρική και τα κοινωνικά μέτρα κατέστρεφαν τη φυσική ισορροπία, επιτρέποντας στους αδύναμους ανθρώπους να επιβιώνουν.
Εφαρμογές Κοινωνικού Δαρβινισμού
Ο Κ.Δ. χρησιμοποιήθηκε κατά το παρελθόν για να δικαιολογήσει πολυάριθμες πράξεις τις οποίες σήμερα θα τις θεωρούσαμε αμφιβόλου ηθικής αξίας. Η αποικιοκρατία θεωρήθηκε ως φυσική και αναπόφευκτη διαδικασία η οποία δικαιολογούνταν μέσα από την ηθική αρχή του Κ.Δ. Δηλαδή οι εκάστοτε αυτόχθονες πληθυσμοί αξιολογήθηκαν ως αδύναμοι και λιγότερο προσαρμοσμένοι για να επιβιώσουν, με αποτέλεσμα οι δυτικοί άποικοι να δικαιολογούν τις καταπατήσεις γης, και την ασυγκράτητη εκμετάλλευση πρώτων υλών και πόρων των αυτοχθόνων. Ο Κ.Δ. εφαρμόστηκε και στην στρατιωτική δραστηριότητα με κεντρική σκέψη ότι η επικράτηση του ισχυρότερου στρατού σήμαινε και την αποτελεσματικότερη προσαρμογή του στις πολεμικές συνθήκες. Εν αντιθέσει, οι απώλειες του αντίπαλου στρατοπέδου ερμηνεύονταν ως το φυσικό αποτέλεσμα του μη προσαρμοστικού και ακατάλληλου στάτους του. Εν τέλει, παρείχε στις βίαιες αποικιακές κυβερνήσεις την ηθική νομιμοποίηση για τα κατασταλτικά μέτρα εις βάρος των υπηκόων τους.

Ο Κ.Δ. βρήκε εφαρμογή και στον οικονομικό τομέα νομιμοποιώντας τον ανεξέλεγκτο ανταγωνισμό και την υπέρμετρη κεφαλαιοκρατία. Επί παραδείγματι, παρείχε μια δικαιολογία στις περισσότερο εκμεταλλευτικές μορφές καπιταλισμού κάτω από τις οποίες οι εργάτες αμείβονταν με πενιχρά ποσά καθημερινώς έχοντας εργαστεί κοπιαστικά πολλές ώρες παραπάνω από το κανονικό. Επιπλέον ο Κ.Δ. χρησιμοποιήθηκε ως πρόσχημα για να δικαιολογήσει την άρνηση των μεγάλων επιχειρήσεων να αναγνωρίσουν διάφορες εργατικές ενώσεις και παρόμοιους οργανισμούς τονίζοντας ότι οι πλούσιοι δεν χρειαζόταν να προσφέρουν χρηματικές δωρεές στους λιγότερο ισχυρούς και ευκατάστατους, αφού έτσι κι αλλιώς αυτές οι κατηγορίες ήταν λιγότερο ικανές.

Στον αντίποδα ο νόμος της φυσικής επιλογής και η πρόοδος που δήθεν προκαλεί στη φύση ερμηνεύτηκε από τον Μαρξ σαν αιτιολόγηση της πάλης των τάξεων. Με περισσότερο ευγενείς σκοπούς αλλά με την ίδια φτωχή λογική ο θεωρητικός του αναρχισμού Πέτρος Κροπότκιν και μερικοί ομοϊδεάτες του επικαλέστηκαν την τάση για συνεργασία που παρατηρείται στις ζωικές κοινωνίες σαν παράδειγμα προς μίμηση στις ανθρώπινες κοινωνίες. Ακόμα και ο εξελικτικός βιολόγος Julian Huxley, ορμώμενος από τη θεωρία της εξέλιξης προσπάθησε να αναπτύξει ένα σύνολο ‘ηθικών κανόνων’ που να οδηγούν σε ανώτερα επίπεδα πνευματικής ανάπτυξης και κοινωνικής συνύπαρξης.

Στις πιο ακραίες μορφές του ο Κ.Δ. χρησιμοποιήθηκε για να δικαιολογήσει τα προγράμματα ευγονικής με σκοπό την απομάκρυνση των ανεπιθύμητων γονιδίων από ανθρώπινους πληθυσμούς. Οι θεωρίες περί φυλετικής υγιεινής που τροφοδότησαν την εκδήλωση ευγονικών πρακτικών ενισχύονταν από τα κοινωνικά προβλήματα της εποχής που δημιουργούσε η υψηλή συγκέντρωση ανθρώπων στις πόλεις. Προβλήματα όπως ο αλκοολισμός, η φυματίωση και τα αφροδίσια νοσήματα θεωρούνταν τότε κληρονομικά, συνεπώς στα πλαίσια προσπάθειας εύρεσης επιστημονικής λύσης έπρεπε να ανακαλυφτούν μέθοδοι ενίσχυσης του ισχυρότερου τμήματος του πληθυσμού, προκειμένου να μην πάρουν το πάνω χέρι οι αδύναμοι. Τέτοιου τύπου προγράμματα ευγονικής συνοδεύονταν συχνά από νόμους υποστηρικτικούς της στείρωσης των ακατάλληλων ατόμων. Το Αμερικάνικο πρόγραμμα ευγονικής υπήρξε ιδιαίτερα δημοφιλές την περίοδο 1910-1930, κατά τη διάρκεια της οποίας 24 Πολιτείες των ΗΠΑ εφάρμοσαν νόμους στείρωσης των ‘αργόστροφων’ και ανίκανων προκειμένου να αποτραπεί η εξάπλωση αμβλύνοιας στην κοινωνία, δηλαδή η γέννηση ανεπιθύμητων απογόνων. Το Κογκρέσο πέρασε νόμο ο οποίος απαγόρευε μεταναστεύσεις από συγκεκριμένες περιοχές οι οποίες καταδικάστηκαν ως ακατάλληλες.

Οι ιδέες του Κ.Δ. αν και σε διαφορετική, πιο ακραία μορφή, εφαρμόστηκαν και από τους Ναζί της Γερμανίας για να δικαιολογηθούν τα αντίστοιχα προγράμματα ευγονικής η οποία χρησιμοποιήθηκε ως πρόφαση για την εξόντωση Τσιγγάνων, Εβραίων, ομοφυλόφιλων, και κάθε άλλης ομάδας του πληθυσμού, μη ευπρόσδεκτης στο καθεστώς του Χίτλερ. Στα ίδια πλαίσια εκδόθηκαν το 1935 στη Γερμανία ορισμένες βασικές κατευθυντήριες γραμμές με στόχο να επιλέξουν οι νεαροί Γερμανοί σωστό και υγιή σύντροφο που θα συνεισέφερε στην παντοτινή διατήρηση του γερμανικού έθνους μέσω υγιών και άξιων παιδιών-απογόνων. Οι Ναζί μέσω των ιδεών του Κ.Δ. δικαιολογούσαν επιστημονικώς ακόμη και τους φόνους των Εβραίων στο Ολοκαύτωμα με το πρόσχημα ότι καθάριζαν την ανθρωπότητα από ‘κατώτερα γονίδια’. Αρκετοί φιλοναζιστές διανοούμενοι διέκριναν ‘εξελικτική ηχώ’ στις εκκαθαριστικές πρακτικές του Χίτλερ για την εξάλειψη ενός ολόκληρου λαού.

Ο Κ.Δ. επεκτάθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ου στην Κίνα και στην Ιαπωνία ύστερα από μεταφράσεις έργων δυτικής σκέψης σχετικών με ιδέες του Κ.Δ. και εκδηλώθηκε μέσω ανάλογων προγραμμάτων ευγονικής που θέσπισαν οι χώρες αυτές.

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΗ 1:
(1) Φυσική επιλογή: Η φυσική επιλογή είναι η διαδικασία εξέλιξης των ειδών μέσω της οποίας οι οργανισμοί που είναι καλύτερα προσαρμοσμένοι στο περιβάλλον αφήνουν περισσότερους απογόνους από εκείνους που είναι λιγότερο προσαρμοσμένοι. Η θεωρία της φυσικής επιλογής διατυπώθηκε επίσημα το 1858, από τον Κάρολο Δαρβίνο και τον Alfred Russel Wallace, που πραγματοποιούσαν εκείνη την περίοδο ανεξάρτητες μεταξύ τους έρευνες. Στηρίζεται στην παρατήρηση πως ορισμένες διαφορές μεταξύ των ατόμων σε έναν πληθυσμό είναι κληρονομήσιμες. Αν λοιπόν ένα κληρονομήσιμο γνώρισμα προσφέρει προσαρμοστικό πλεονέκτημα στο φορέα του, αυτός (είτε γιατί επιβιώνει περισσότερο, είτε γιατί επιλέγεται περισσότερο από τα άτομα του άλλου φύλου, σε σύγκριση με όσους δεν το φέρουν) αφήνει περισσότερους απογόνους με αποτέλεσμα να το μεταβιβάζει με αυξημένη συχνότητα στα άτομα της επόμενης γενιάς. Με τον τρόπο αυτό συσσωρεύονται από γενιά σε γενιά τα ευνοϊκά για την επιβίωση γνωρίσματα, κάτι που μπορεί να οδηγήσει βαθμιαία στη δημιουργία ενός νέου είδους. Με τη διαδικασία αυτή, που είναι απολύτως συμβατή με τα επιστημονικά δεδομένα έχει επιτευχθεί η εξέλιξη των σύνθετων οργανισμών από απλούστερους. Η θεωρία της Φυσικής επιλογής δεν απέδειξε απλώς την ύπαρξη της εξέλιξης, αλλά υπέδειξε και ένα πειστικό μηχανισμό για το πώς έχει συμβεί η διαδικασία της εξέλιξης.

Ο Κοινωνικός Δαρβινισμός και οι εφαρμογές του – Μέρος Β’
Θετικά αποτελέσματα του Κοινωνικού Δαρβινισμού
Δημοσίευση: 31 Μαρ.
Ανανέωση: 20 Μαι.

Ο Κοινωνικός Δαρβινισμός και οι εφαρμογές του
Δεν ήταν όλοι οι κοινωνικοί δαρβινιστές τόσο ακραίοι και προφανώς ο Κ.Δ. δεν αποτέλεσε τη μόνη δικαιολογία της αποικιοκρατίας, του ιμπεριαλισμού και άλλων επεκτατικών πρακτικών. Στην πραγματικότητα, οι πρώιμοι κοινωνικοί δαρβινιστές που ερμήνευσαν την εξελικτική θεωρία ως προέκταση του καπιταλισμού, θα τρόμαζαν με τη χρήση της ιδέας για να προωθηθούν κρατικά προγράμματα ευγονικής.
Μολονότι σήμερα η ηθική βάση του Κ.Δ. είναι κατακριτέα, το φαινόμενο μάλλον είχε κάποια ευνοϊκά αποτελέσματα. Η πίστη στον Κ.Δ. αποθάρρυνε την αναίτια και κακόβουλη παροχή ελεημοσύνης στους φτωχούς, ευνοώντας αντίθετα την παροχή πόρων στους ικανότερους όλων των τρόπων ζωής ή διαλέγοντας τα πραγματικά ικανά άτομα ως αποδέκτες βοήθειας και υποστήριξης.
Ορισμένοι σπουδαίοι κοινωνικοί δαρβινιστές όπως ο αμερικανός επιχειρηματίας και βιομήχανος Andrew Carnegie συνδύασαν την φιλανθρωπία με τον Κ.Δ.. Για παράδειγμα, χρησιμοποίησε την τεράστια περιουσία του για να ιδρύσει εκατοντάδες βιβλιοθήκες και κοινωνικά ιδρύματα, ενός Πανεπιστημίου συμπεριλαμβανομένου, προς το συμφέρον αυτών που θα προτιμούσαν να επωφεληθούν από αυτές τις πηγές. Αντιτέθηκε στην άμεση και αδιάκριτη ελεημοσύνη προς τους φτωχούς διότι πίστευε ότι με αυτό τον τρόπο ευνοούταν εξίσου ο άξιος και ανάξιος άνθρωπος.

Οι απλούστερες όψεις του Κ.Δ. ακολουθούσαν παλαιότερες απόψεις του Malthus, σύμφωνα με τις οποίες οι άνθρωποι και ειδικά οι άντρες χρειάζονταν τον ανταγωνισμό προκειμένου να επιβιώσουν, ενώ οι φτωχοί δεν πρέπει να βοηθούνται αλλά να επιβιώνουν με τις δικές τους δυνάμεις. Εντούτοις οι περισσότεροι κοινωνικοί δαρβινιστές των αρχών του 20ου αιώνα υποστήριξαν καλύτερες συνθήκες εργασίας και βελτιωμένους μισθούς, δίνοντας έτσι την ευκαιρία στους φτωχούς να διεκδικήσουν μόνοι τους περισσότερες ευκαιρίες για επιβίωση κι αυτή η πρακτική θα διασαφήνιζε ποιοι από τους φτωχούς ήταν πραγματικά ικανοί να επιβιώσουν και ποιοι ήταν φτωχοί λόγω οκνηρίας ή ανικανότητας.
Το πρόβλημα του Κοινωνικού Δαρβινισμού
Τα φιλοσοφικά προβλήματα του Κ.Δ. είναι μάλλον αποθαρρυντικά και μοιραία για την βασιμότητα της κύριας θεωρίας του. Πρώτα απ’όλα υποπίπτει στην εσφαλμένη παραδοχή ότι οτιδήποτε είναι φυσικό είναι και ηθικά σωστό, ενώ ό,τι είναι μη φυσικό, είναι και καταδικαστέο. Με άλλα λόγια πέφτει θύμα της πίστης πως επειδή συμβαίνει κάτι στη φύση, εμείς οι άνθρωποι πρέπει οπωσδήποτε να το ακολουθούμε ως ηθικό παράδειγμα. Το πρόβλημα στην σκέψη των κοινωνικών δαρβινιστών προέρχεται από το γεγονός ότι η θεωρία καταφεύγει σε μια φυσιοκρατική πλάνη η οποία προσπαθεί να αποκομίσει μια δήλωση του ‘πρέπει’ από μια δήλωση του ‘είναι’. Το ίδιο σκεπτικό εφαρμόζεται και στον Κ.Δ. δηλαδή η προέκταση των φυσικών διαδικασιών στις δομές της ανθρώπινης κοινωνίας. Αυτό αποτελεί συχνό πρόβλημα στη φιλοσοφία και συχνά γίνεται παραδεκτό ότι είναι σχεδόν αδύνατο να αποκομίσουμε το ‘πρέπει’ από το ‘είναι’. Τουλάχιστον είναι αδύνατο να το πράξουμε τόσο απλά και άμεσα όπως το έκαναν οι υποστηρικτές του Κ.Δ.

Η βασική παραδοχή του Κ.Δ. δεν έχει φιλοσοφικό έρεισμα, εξακολουθεί όμως να είναι ευρύτατα διαδεδομένη στις κοινωνίες μας, όταν π.χ. η αντίδραση στον έλεγχο των γεννήσεων ή την ομοφυλοφιλία εκδηλώνεται με τον χαρακτηρισμό τους σαν καταστάσεις που πάνε ‘ενάντια στη φύση’. Πρόκειται για μία από τις παραδόσεις που μας άφησε ο μεσαιωνικός σχολαστικισμός, την φυσιοδιφική πλάνη της ταύτισης του φυσικού με το καλό. Έτσι οι φυσικοί νόμοι αντί να θεωρηθούν σαν απλές περιγραφές του πώς δουλεύει η φύση, απέκτησαν ηθική υπόσταση και θεωρήθηκαν η γέφυρα για το πέρασμα από το ‘είναι’ στο ‘πρέπει’. Αυτή η ταύτιση του φυσικού με το σωστό που είναι παλαιότερη από τη θεωρία της εξέλιξης, εκμεταλλεύεται την εξελικτική θεωρία για να ανανεώσει την κοινωνικοδαρβνική τάση και να της δώσει επιστημονική βαρύτητα.

Ο ίδιος ο Δαρβίνος είχε αρνηθεί οποιονδήποτε ‘κώδικα ηθικής’ αναγνωρίσιμο στη φυσική επιλογή. Πολλές αρνητικές αντιδράσεις προς τον Δαρβινισμό (την εξελικτική θεωρία) προέρχονται από την παρανόηση που υφίσταται μεταξύ του Δαρβινισμού ως επιστημονική θεωρία με τον Κ.Δ. ως ηθικολογική θεωρία. Στην πραγματικότητα αυτές οι δύο θεωρίες δεν έχουν κανένα κοινό σημείο εκτός από το όνομα και λίγες βασικές ιδέες τις οποίες όμως οι οπαδοί του Κ.Δ. παρερμήνευσαν. Δυστυχώς ένα μεγάλο ποσοστό της αρνητικής αντίδρασης στην δαρβινική σκέψη για την ανθρώπινη εξέλιξη και συμπεριφορά, προέρχεται από τον φόβο προς τον Κ.Δ. και των υπαινιγμών του πάνω σε πολλούς ηθικούς κώδικες της σημερινής εποχής. Ωστόσο ο Κ.Δ. τόσο στην ήπια μορφή του όσο και στην περισσότερο ακραία, στηρίζεται σε μια λογική πλάνη αποτυγχάνοντας ολοκληρωτικά να ακολουθήσει την πραγματική δαρβινική εξελικτική σκέψη.

Είναι σχετικά εύκολο να διακρίνουμε αναλογίες μεταξύ βιολογικής και πολιτισμικής εξέλιξης, αλλά δεν πρέπει να παρασυρόμαστε σε παραπλανητικές υπεραπλουστεύσεις. Οι πολιτισμικοί νεωτερισμοί, λόγου χάριν, ή οι εφευρέσεις μπορούν να παραλληλιστούν με τις γενετικές μεταλλάξεις και να ‘επιλέγονται’ με την έννοια ότι μερικοί νεωτερισμοί ενσωματώνονται στον ανθρώπινο πολιτισμό και άλλοι απορρίπτονται. Η θεωρία της εξέλιξης όμως δεν υπαινίσσεται ότι οι άνθρωποι είναι προορισμένοι να συμπεριφέρονται εγωιστικά και κοντόφθαλμα, ούτε θεωρεί παράλογη την παροχή βοήθειας προς τους λιγότερο ικανούς. Οι ενδεχόμενες επιδράσεις της εξελικτικής θεωρίας στην ανθρώπινη σκέψη όπως η εξάπλωση συμπεριφορών, νοοτροπιών και κουλτούρων μέσω των μιμιδίων (Υποσημείωση 2, για τα ‘Μιμίδια) ως ‘πολιτισμικών μονάδων’ δεν πρέπει να συγχέονται με τις διατυπώσεις του Κ.Δ. ούτε να τις δικαιολογούν. Διαπιστώσεις που προκύπτουν μέσα από την εξελικτική θεωρία όπως ότι ο άνθρωπος μοιράζεται κοινή καταγωγή με τα υπόλοιπα ζώα όντας φτιαγμένος από την ίδια βασική ύλη, μπορεί κάλλιστα να αλλάξει τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο και να μην θεωρούμε πλέον ότι υπερβαίνουμε τον φυσικό κόσμο. Αυτό όμως συνιστά μια διαφορετική φιλοσοφική προέκταση που δεν πρέπει να συγχέεται με τις διαστρεβλωμένες ιδέες ηθικολογικού τύπου του Κ.Δ.
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΗ 2:
(2) Μιμίδιο: Όρος της Ψυχολογίας (ή ορθότερα της Βιοψυχολογίας), τον οποίο καθιέρωσε το 1976 ο βιολόγος Richard Dawkins. Ως ‘μιμίδια’ (memes) ορίζονται από τους ψυχολόγους οι συμπεριφορές, συνήθειες ή ικανότητες οι οποίες ως ‘μονάδες κουλτούρας’, μεταφέρονται από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσω της μίμησης. Ενώ στην Βιολογία τα γονίδια είναι μετρήσιμες και επιστημονικά προσδιορισμένες χημικές ουσίες κλεισμένες στο εσωτερικό των κυττάρων, τα μιμίδια της Ψυχολογίας είναι απλές πληροφορίες που μεταπηδούν από εγκέφαλο σε εγκέφαλο, ή ακόμα και από εγκέφαλο σε ανθρώπινα δημιουργήματα, όπως σε έργα τέχνης, βιβλία, κ.α. Όμοια ωστόσο με τα γονίδια που ανταγωνίζονται στο σωματικό περιβάλλον για το ποια θα επικρατήσουν τελικά, τα μιμίδια που επικρατούν των άλλων στον κοινό ανθρώπινο χώρο εξαπλώνονται παντού και διαμορφώνουν κουλτούρες και νοοτροπίες. Το μιμίδιο, αντίθετα, έχει μεταφορική σημασία, η οποία μπορεί να αντιστοιχεί σε πολλές και διαφορετικές έννοιες, όχι όμως σε πράγματα. Τα μιμίδια συνασπίζονται σε ομάδες μιμιδίων που αναπτύσσονται μαζί (‘μιμιδιακά πλέγματα’) και τα οποία είτε με υποσχέσεις είτε με απειλές εξωθούν τα κοινωνικά υποκείμενα στο να τα αντιγράψουν και στην συνέχεια να τα μεταδώσουν σε όλους όσους μπορούν να επηρεάσουν με ποικίλους τρόπους και σε διαφορετικό βαθμό. Ο ίδιος ο ‘εαυτός’ αποτελεί ένα μιμιδιακό πλέγμα, το οποίο ισχυροποιείται κάθε φορά που χρησιμοποιείται ο όρος ‘εγώ’ ή ρήματα του τύπου ‘γνωρίζω’, ‘πιστεύω’, ‘επιθυμώ’, κ.ο.κ., τροφοδοτώντας την ψευδαίσθηση ενός συμπαγούς εσωτερικού εαυτού με συνειδητές εμπειρίες.

________________________________________
Σύνθεση άρθρου: Δημήτρης Μητρόπουλος, για το ESOTERICA.gr
http://el.wikipedia.org/Φυσικήεπιλογή
http://www.sansimera.gr/articles/281
http://www.allaboutscience.org/what-is-social-darwinism-faq.htm
http://library.thinkquest.org/C004367/eh4.shtml
http://library.thinkquest.org/C004367/ph2.shtml
http://en.wikipedia.org/wiki/Social_Darwinism
http://www.gnwsis.gr
http://www.focusmag.gr/articles/view-article.rx?oid=304533
• Douglas J. Futuyma, Εξελικτική Βιολογία, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
• Science Illustrated, τεύχος 27 (Ιούνιος 2007), σελ. 80-87

Κοινωνική Μηχανική
Social Engineering

Από:
antidogma.gr
Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΠΑΤΗΣ
Κάθε λεπτό γεννιέται κι ένα κορόιδο…
P.T. Barnum
Εδώ και μερικά χρόνια, στους κόλπους της εναλλακτικής έρευνας ακούγεται συχνά ο όρος «κοινωνική μηχανική» ή «social engineering». Είναι ένας ήπιος όρος για ένα θέμα αρκετά σκοτεινό, το οποίο σχετίζεται με όλους μας. Όπως θα διαπιστώσετε παρακάτω, είμαστε όλοι θύματά της «κοινωνικής μηχανικής». Πρόκειται για ένα είδος μυστικής επιστήμης του χειρισμού του πλήθους, που χρησιμοποιείται από τους «λίγους» που γνωρίζουν τα μυστικά της εκμετάλλευσης και της εξουσίας και έχουν τα μέσα για να την επιβάλλουν σε όλους μας.
Η κοινωνική μηχανική έχει ονομαστεί κατά καιρούς «επιστήμη της εκμετάλλευσης του έμψυχου υλικού», «τέχνη της απάτης», «μυστικά της εξουσίας», «χειρισμός των κατωτέρων», «wetware management», «real politiκ», κ.ά… Οι πλέον πονηροί σίγουρα έχουν παρατηρήσει αρκετά από τα διδάγματά της. Δεν είναι μια πραγματική επιστήμη, και δεν τη διδάσκουν (τουλάχιστον ανοιχτά) στα πανεπιστήμια ή στις σχολές. Είναι βασικά μια σταχυολόγηση διάφορων τεχνικών, που έχουν κατά καιρούς χρησιμοποιήσει διάφοροι εξουσιαστές (πολιτικοί, άρχοντες, παράγοντες, αρχηγοί, κτλ) για να ελέγχουν το πλήθος [ή «μάζα» ή «λαό» ή «κοπάδι» ή «res» («πράγματα»), ή όπως αλλιώς ονομάζουν την κατευθυνόμενη μάζα της ανθρωπότητας]. Όπως κάποιοι συνέλεξαν τα τρικ που ανακάλυψαν δια τους αιώνες οι έμποροι για τον υπολογισμό και την αύξηση του κέρδους τους και έφτιαξαν τις επιστήμες των μαθηματικών και της στατιστικής, έτσι, εδώ και αρκετά χρόνια, κάποιοι μελετούν την απάτη με καθαρά επιστημονικό τρόπο και την έχουν μετατρέψει σε μια πραγματική επιστήμη. Μια επιστήμη δυνατότερη και σημαντικότερη από όλες τις άλλες, γιατί δίνει σ’ αυτόν που την κατέχει άμεσα δύναμη και εξουσία.
Είμαι μάλιστα πεπεισμένος ότι οι λεγόμενες «ανώτερες τάξεις» δικαιολογούν την υποθετική ανωτερότητά τους απλώς και μόνο με τη γνώση της κοινωνικής μηχανικής. Θεωρούν τον εαυτό τους κατάλληλο να εξουσιάζει, γιατί αυτοί γνωρίζουν το χειρισμό της κοινωνικής μηχανικής. Ενώ οι «κατώτεροι», οι «κουρελήδες» και οι «άξεστοι», δεν τη γνωρίζουν, οπότε δεν έχουν το δικαίωμα να αποφασίζουν για τον εαυτό τους…
Με άλλα λόγια, πιστεύω ότι η κοινωνική μηχανική είναι η βασικότερη γνώση αυτών που μας κυβερνούν, είτε είναι πολιτικοί, είτε αφεντικά, είτε οποιουδήποτε άλλου είδους «αριστοκρατία»: Είναι η γνώση του πώς να κάνεις τα κορόιδα να δουλεύουν για σένα και να νομίζουν, μάλιστα, ότι δεν γίνεται αλλιώς…
Πρόσφατα, ο όρος «κοινωνική μηχανική» άρχισε να χρησιμοποιείται ευρύτατα και από διάφορους βιομηχανικούς κατασκόπους, χάκερς, ακόμη και διαφημιστές ή ανθρώπους των M.M.E. Όταν όλοι αυτοί μιλούν για «κοινωνική μηχανική», δεν εννοούν την τέχνη της εξουσίας, αλλά τις διάφορες τεχνικές με τις οποίες μπορούν να εκμαιεύσουν σημαντικές πληροφορίες, χρήματα ή εξουσία, εκμεταλλευόμενοι την αφέλεια ή τη χαλαρότητα διαφόρων ανθρώπων. Αν και αυτή η «κοινωνική μηχανική» δεν συμπίπτει ακριβώς με την εξουσιαστική κοινωνική μηχανική, τα συμπεράσματα των «μηχανικών» και των δύο «επιστημών», δεν απέχουν πολύ. Και στις δύο περιπτώσεις το ζητούμενο είναι η κοροϊδία ανυποψίαστων ανθρώπων. Ο διάσημος χάκερ και βιομηχανικός κατάσκοπος Κέβιν Μίτνικ, γράφει στο βιβλίο του, Η Τέχνη της Απάτης (εκδόσεις Ωκεανίδα): «Οι κοινωνικοί μηχανικοί χρησιμοποιούν την επιρροή και την πειθώ τους για να εξαπατήσουν τα θύματά τους, είτε πείθοντάς τα ότι η ταυτότητά τους είναι άλλη από την πραγματική, είτε οδηγώντας τα σε ανεπίτρεπτες πράξεις…»

Παρακολουθώντας αυτό το κείμενο, πιθανότατα θα φτάσετε στο συμπέρασμα ότι υπάρχει μια διεθνής ομάδα «κοινωνικών μηχανικών» που κυβερνά από τα παρασκήνια και επηρεάζει την ανθρωπότητα, χρησιμοποιώντας γνώσεις κοινωνικής μηχανικής. Ένα είδος «πεφωτισμένων» (Ιλλουμινάτων) με τα διδάγματά αυτής της σκοτεινής επιστήμης.
Δεν θα δώσω άδικο σε όσους φτάσουν σ’ αυτό το συμπέρασμα, γιατί στην εποχή μας συμβαίνουν πολλά ανεξήγητα γεγονότα, που ίσως δεν δικαιολογούνται με κανέναν άλλο τρόπο παρά με την αποδοχή μας παγκόσμιας συνωμοσίας χειριστών της κοινωνικής εξέλιξης. Γεγονότα, όπως τα τυφλά και άδικα τρομοκρατικά χτυπήματα με αθώους νεκρούς (π.χ. το πρόσφατο γεγονός στην Ισπανία με τους τουλάχιστον 200 νεκρούς), μοιάζουν να μην είναι τίποτε παραπάνω από «προβοκάτσια», δηλαδή «οργανωμένες υποκινήσεις ενεργειών για την πρόκληση αντιποίνων», «βούτυρο στο ψωμί» της επιβολής μιας παγκόσμιας αστυνομοκρατούμενης τάξης.
Η «προβοκάτσια» είναι ένα συνηθισμένο εργαλείο κοινωνικής μηχανικής. Μέχρι πρόσφατα νόμιζα ότι όλοι οι άνθρωποι γνωρίζουν πως λειτουργεί η προβοκάτσια, αλλά παρατηρώντας τις εξελίξεις συνειδητοποίησα ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των ανθρώπων δεν γνωρίζουν καν τον όρο, ούτε υποψιάζονται ότι υπάρχουν τέτοια πολιτικά κόλπα. Αυτό έκανε τη δημοσίευση του παρόντος άρθρου μια επιτακτική ανάγκη…
Πρέπει, παρ’ όλα αυτά, για να ικανοποιήσω αυτούς που σκέφτονται παραδοσιακά, να υπενθυμίσω ότι η πίστη σε μια παγκόσμια ομάδα «κοινωνικών μηχανικών» που δρα από το παρασκήνιο, δεν είναι παρά μια ακόμη θεωρία συνωμοσίας. Αλλά, κατά τη γνώμη μου, είναι μια πολύ σοβαρή θεωρία συνωμοσίας, η οποία προσφέρει μια διαφωτιστική ερμηνεία για τα παράξενα γεγονότα που συμβαίνουν γύρω μας. Δεν είναι μια από εκείνες τις θεωρίες συνωμοσίας που ρίχνουν το φταίξιμο σε κάποια μειονότητα (στους Μασόνους ή στους Εβραίους, στη CIA ή στους Ναζί) αλλά ρίχνει το φταίξιμο όχι μόνο σε όλους τους «έξυπνους» που κυβερνούν αυτόν τον πλανήτη εκμεταλλευόμενοι στυγνά τους απλούς ανθρώπους, αλλά και σε όλους εμάς τους «χαζούς», που κάποιοι μας εκμεταλλεύονται αλλά δεν κάνουμε τίποτε για αυτό. Μια θεωρία συνωμοσίας που απαιτεί από εμάς να σκεφτόμαστε περισσότερο και να μην αποδεχόμαστε τυφλά ό,τι μας λένε, νομίζω ότι πρέπει να την πάρουμε πολύ στα σοβαρά…
ΠΛΑΤΩΝΑΣ: Ο ΠΡΩΤΟΣ SOCIAL ENGINEER ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ;
Πρώτος «κοινωνικός μηχανικός» της ιστορίας θα μπορούσε να θεωρηθεί ο Πλάτωνας, εξαιτίας της περίφημης Πολιτείας του, την οποία συνέγραψε περίπου πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια. Ο φιλόσοφος, ο οποίος αγωνιούσε χαρακτηριστικά για την κοινωνική αδικία που έβλεπε να εξελίσσεται γύρω του, μάλλον απηύδησε να βλέπει να κυβερνούν οι δυνατοί και οι άδικοι – και αποφάσισε να συνωμοτήσει εναντίον τους. Έτσι άρχισε να μελετά αυτό που συνέβαινε γύρω του με τη διεισδυτική «σωκρατική» σκέψη, και κατέληξε σε μια από τις πρώτες πολιτικές θεωρίες όλων των εποχών, αυτήν την οποία περιγράφει στην περίφημη Πολιτεία του. Προσπαθώντας να σχεδιάσει ένα κοινωνικό σύστημα στο οποίο διαφορετικοί άνθρωποι θα συνυπήρχαν και θα συμβίωναν αρμονικά, πρότεινε το διαχωρισμό των ανθρώπων σε διαφορετικές «ποιότητες», σε τρεις βασικές τάξεις: στους δημιουργούς (αυτούς που έκαναν τη βαριά και χειρωνακτική εργασία), στους φύλακες-επίκουρους (τους στρατιωτικούς, διοικητές και αξιωματούχους του κράτους) και τους βασιλείς ή φύλακες-παντελείς (την «αριστοκρατία του πνεύματος» που θα αναλάμβανε το σχεδιασμό και τη ρύθμιση του κράτους). Ο Πλάτωνας πρότεινε επίσης την «ελεγχόμενη παιδεία» (δηλαδή τη διαμόρφωση συγκεκριμένων αντιλήψεων στα παιδιά του κράτους, με σκοπό να γίνουν αποδοτικοί πολίτες), την «ελεγχόμενη τέχνη» (συζητούσε μάλιστα την απαγόρευση των γραπτών του Ομήρου και του Ησίοδου, γιατί παρουσίαζαν τους Θεούς ως πολύ ταπεινούς) και την κατάργηση της μονογαμίας για τους «φύλακες» (βασικά, έδινε στα μέλη της ανώτερης τάξης το δικαίωμα να μην υπακούουν στις ηθικές αρχές…)
Αν με όλα αυτά έρχονται στο μυαλό σας Ναζί ή φανατικοί «κομουνιστές» δικτάτορες σαν τον Μάο Τσετούνγκ, δεν έχετε άδικο, γιατί η Πολιτεία ήταν ένα από τα αγαπημένα συγγράμματά τους. Μάλλον η μελέτη της ξεκαθαρίζει αρκετά πράγματα για κοινωνικά πειράματα σαν το ναζισμό και τον «υπαρκτό» κομουνισμό του 20ού αιώνα, αν και οι οπαδοί των συστημάτων αυτών, μάλλον θα αρνιόνταν κατηγορηματικά ότι οι ιδέες τους έχουν κάποια κοινά με τις ιδέες του Πλάτωνα. Παρόλα αυτά, είναι φανερό ότι πιστεύουν ότι μια ομάδα «φωτισμένων» (το «κόμμα», «η δικτατορία του προλεταριάτου», κτλ) πρέπει να αναλάβει με οποιοδήποτε τρόπο τη διακυβέρνηση και να οδηγήσει το πλήθος σε μια «ανώτερη κοινωνική κατάσταση», ιδέες που πρώτος ο Πλάτωνας κατέγραψε στο χαρτί.
Αλλά δεν είναι τα προηγούμενα ο κύριος λόγος που ονομάζω τον Πλάτωνα «κοινωνικό μηχανικό». Ο πραγματικός λόγος είναι ότι ο φιλόσοφος ήταν τελικά αρκετά σοφός για να παραδεχτεί ότι οι ιδέες του έπρεπε, για να λειτουργήσουν, να βασιστούν σε ένα ψέμα, σε μια απάτη, στο περίφημο «γενναίον ψεύδος»: Για να πειστεί ο λαός να ακολουθήσει τις ιδέες της Πολιτείας και για να υποταχτεί στη διαστρωμάτωση των τριών τάξεων, έπρεπε οι «εκλεκτοί» να συνεννοηθούν μεταξύ τους για να διαδώσουν μια «θρησκευτική πίστη» (την οποία οι απλοί άνθρωποι θα πίστευαν, όπως οτιδήποτε άλλο τους ταΐζουν οι διάφορες θρησκείες). Η πίστη αυτή, κατά τον Πλάτωνα, θα ήταν ότι οι άνθρωποι γεννιούνται από τη Γη, με πρόσμιξη μετάλλων στο σώμα τους (!) και πρέπει να τοποθετούνται στα κοινωνικά αξιώματα ανάλογα με το μέταλλο που έχουν μέσα τους: αυτοί που γεννιούνται «αναμεμιγμένοι με χρυσάφι» θα γίνονται βασιλείς, οι «με ασήμι» επίκουροι και οι «ευτελείς» που γεννήθηκαν με χαλκό και σίδερο να γίνουν οι υπηρέτες και εργάτες στην υπηρεσία των υπολοίπων. Φυσικά, οι «φωτισμένοι άρχοντες» θα έκριναν με τι μέταλλο είναι αναμεμιγμένος ο καθένας, όταν γεννιέται, προφανώς ανάλογα με τους γονείς του…
Ο Πλάτωνας στην Πολιτεία προτείνει, επίσης, πρώτος από όλους τους κοινωνικούς μηχανικούς, την «ελεγχόμενη οικονομική ανέχεια» των κατώτερων τάξεων, ακριβώς πάνω από το όριο της φτώχειας, με τη δικαιολογία ότι αν οι κατώτερες τάξεις είναι πολύ πλούσιες, δεν θα δουλεύουν πολύ! Δεν νομίζετε ότι η ιδέα αυτή μοιάζει να εφαρμόζεται από αυτούς που μας κυβερνούν; Ειδικά σήμερα, που με την υπερεξελιγμένη βιομηχανία η παραγωγή αγαθών μπορεί να υπερβεί τις ανάγκες όλων των ανθρώπων του πλανήτη; Νομίζω ότι είναι φανερό ότι αν γινόταν ένας ορθολογιστικός προγραμματισμός της παραγωγής, τα πάντα θα ήταν τόσο φτηνά, που θα ζούσαμε όλοι σαν βασιλιάδες. Γιατί όμως δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο;

Εδώ θα πρέπει να ξεκαθαρίσω δύο πράγματα: Πρώτον, ο Πλάτωνας δεν είναι ο πραγματικός εμπνευστής αυτών των ιδεών, αλλά τα ανέλαβε είτε από την Αίγυπτο και τις αρχαιότερες αυτοκρατορίες, είτε, πιθανώς, από μαθητές της σχολής του Πυθαγόρα. Δεύτερον, ο Πλάτωνας δεν νομίζω ότι ήταν ένας επίδοξος εξουσιαστής, κάθε άλλο μάλιστα. Με τις ιδέες του δεν είχε σκοπό να υποτάξει κανέναν, ούτε να γίνει εκμεταλλευτής των συνανθρώπων του. Προσπαθούσε απλώς να σχεδιάσει ένα πολιτικό σύστημα που θα έδινε ισχύ στους ανθρώπους του πνεύματος και θα μετρίαζε τα έκτροπα που έβλεπε γύρω του. Δυστυχώς, ο Πλάτων, όπως και ο Χριστός, όπως και κάθε άλλος φιλόσοφος, έπεσε στην ίδια παγίδα: οι ιδέες του, αν και μάλλον είχαν αγαθές προθέσεις, έφτασαν τελικά σε τρίτους, που αδιαφόρησαν για το φιλοσοφικό περιεχόμενό τους, και τις χρησιμοποίησαν ως εργαλεία επιβολής εξουσίας…
ΙΝΔΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ: Ο ΕΝΑΣ ΣΤΟΥΣ ΧΙΛΙΟΥΣ ΚΕΡΔΙΖΕΙ
Υπάρχει ένας τόπος, όπου εφαρμόστηκε ένα σύστημα που θύμιζε τις ιδέες του Πλάτωνα. Το σύστημα των τάξεων λειτούργησε στην Ινδία, χωρίς ευγενή μέταλλα, αλλά με άλλο ευγενές ψεύδος. Σύμφωνα με τον Έλληνα ιστορικό Μεγασθένη και το βιβλίο του Τα Ινδικά, κάθε Ινδός ανήκε αναγκαστικά σε μία από εφτά «κάστες»: Είτε θα ήταν φιλόσοφος, είτε αγρότης, είτε στρατιώτης, είτε βοσκός, είτε τεχνίτης, είτε άρχοντας, είτε σύμβουλος. Αυτές οι κατηγορίες ανθρώπων καθορίζονταν με κληρονομικό τρόπο, δηλαδή –πολύ απλά– το κάθε άτομο ήταν καταδικασμένο να είναι ό,τι και οι γονείς του, αντίθετα με ό,τι θέλουν να μας πείσουν οι σημερινοί προασπιστές ενός «ανώτερου ινδικού πολιτισμού που λειτουργούσε με πνευματικά κριτήρια». Δυστυχώς, καμιά ελπίδα δεν υπήρχε για το λαμπρό πνεύμα που γεννιόταν αγρότης ή τον ικανό τεχνίτη που γεννιόταν βοσκός.
Το ευγενές ψεύδος των πονηρών ανώτερων καστών της Ινδίας (δηλαδή των αρχόντων και των συμβούλων) που χρησιμοποιούσαν για να εξισορροπούν την ολοφάνερη κοινωνική αδικία (που διατηρούσε κάποιες οικογένειες στις θέσεις εξουσίας και καταπίεζε τις υπόλοιπες), ήταν ο μύθος πως κάποιο άτομο ανώτερης κάστας θα μπορούσε να γεννηθεί σε κάποια οικογένεια κατώτερης κάστας – και πως υπήρχε κάποιο περίπλοκο «πνευματικό» σύστημα εντοπισμού των χαρισματικών ανθρώπων, το οποίο εντόπιζε «ως δια μαγείας» εκείνους που γεννιόνταν σε λάθος κάστα και τους τοποθετούσε στη σωστή τους θέση! Έτσι, εκμεταλλεύονταν την ελπίδα του κάθε ανθρώπου που περίμενε κάτι καλύτερο για τα παιδιά του, προς όφελός τους. Του υπόσχονταν ότι το μέλλον του είναι λαμπρό, αλλά όχι για τον ίδιο, μονάχα για τα παιδιά του.
Φυσικά, σχεδόν ποτέ ένας «φιλόσοφος» δεν γεννιόταν σε μια οικογένεια «αγροτών». Γιατί άραγε; Γιατί, πολύ απλά, για να θεωρηθεί κάποιος πραγματικός φιλόσοφος, έπρεπε, όπως και σήμερα, να έχει ευγλωττία και κριτική σκέψη, ιστορική και επιστημονική γνώση, εξευγενισμένο τρόπο συμπεριφοράς. Κανείς αμόρφωτος γεωργός που μεγάλωσε στα χωράφια και στη δεισιδαιμονία δεν θα μπορούσε ποτέ να κατέχει τέτοιες ικανότητες.
Θα περίμενε κανείς πως ο λαός κάποια στιγμή θα αντιλαμβανόταν την απάτη και θα ξεσηκωνόταν ενάντια στους εκμεταλλευτές της ευπιστίας του, όπως έχει γίνει πολλές φορές στην Ιστορία. Όμως οι πονηρές ανώτερες κάστες της Ινδίας γνώριζαν ότι έπρεπε να περιμένουν κάτι τέτοιο, έτσι εφηύραν μια μέθοδο για να αποδυναμώνουν τις εντάσεις. Πώς; Επιβεβαιώνοντας απλώς το μύθο που είχαν ήδη στήσει. Αρκετές φορές διάλεγαν τυχαία έναν παιδί από τις χαμηλότερες τάξεις και το τοποθετούσαν σε κάποια θέση εξουσίας – αφού όμως το περνούσαν πρώτα από μια σειρά πνευματικών βασανιστηρίων («εκπαίδευσης»), που το διαμόρφωναν έτσι ώστε αυτό να υπακούει πάντα στα συμφέροντά και τις προσταγές των «δασκάλων» του, οι οποίοι βέβαια ανήκαν πάντα σε συγκεκριμένες και αμετακίνητες από την εξουσία οικογένειες. Έτσι, έφτιαχναν έναν «ισότιμό» τους που ουσιαστικά ήταν πιόνι τους, πολλές φορές μάλιστα τον έστρεφαν ενάντια στους ανθρώπους της τάξης από την οποία προερχόταν οι γονείς του…
Ο φτωχός και βασανισμένος «υπάνθρωπος» των κατώτερων τάξεων, δεν μπορούσε (και δεν μπορεί, ακόμη και σήμερα) να τα καταλάβει όλα αυτά. Αυτός ονειρευόταν ότι κάποια μέρα το παιδί του θα αναγνωριζόταν κι αυτό ως μέλος μιας ανώτερης κάστας, άσχετα αν αυτό θα συνέβαινε στο παιδί ενός μονάχα «τυχερού» ανάμεσα σε χιλιάδες άτυχους. Όλοι μας, εξάλλου, δεν πιστεύουμε βαθιά μέσα μας ότι εμείς είμαστε οι «εκλεκτοί», απλώς για διάφορους λόγους καθυστερεί η εκλογή μας;
Να λοιπόν μια γνώση «κοινωνικής μηχανικής»: κανένας δούλος δεν επαναστατεί ενάντια στο θεσμό των «αφεντικών», αν του υποσχεθείς πως κάποια μέρα αυτός ή τα παιδιά του θα γίνουν κι αυτοί αφεντικά, και στήσεις μια σκηνοθεσία όπου θα φαίνεται ότι τηρείς τις υποσχέσεις σου…
Με αυτόν τον τρόπο, οι διάφορες επαναστατικές τάσεις στην ινδική κοινωνία αποφορτίζονταν και «ξεφούσκωναν». Η διαστρωμάτωση των καστών διατηρήθηκε τελικά πάνω από μια χιλιετία, μέχρι που οι Άγγλοι έφτασαν εκεί και αποφάσισαν να πάρουν την εξουσία στα χέρια τους.

Αν νομίζετε πως αυτά τα πράγματα συνέβαιναν μόνο στην αρχαία Ινδία, θα σας ζητήσω να αναλογιστείτε κατά πόσο μια παρόμοια «κοινωνική μηχανική» κρύβεται π.χ. πίσω από την παραδοσιακή εκλογή του Δαλάι Λάμα ανάμεσα από τον απλό λαό. Αλλά, θέλω να αναλογιστείτε επίσης τους σημερινούς –και φαινομενικά αθώους– «θεσμούς» των λαχείων, του Lotto, του Προπό, του Proto, κτλ, που υπόσχονται να σας κάνουν, από τη μια μέρα στην άλλη, μέλος της σημερινής «ανώτερης κάστας»…
Εδώ αξίζει να αναφέρουμε και κάτι ακόμη που σχετίζεται με την έννοια της «μηχανικής». Μια κεντρική έννοιά της είναι η «βελτιστοποίηση» (optimization). Ο κύριος στόχος της βελτιστοποίησης μιας μηχανής είναι να καταναλώνει όσο το δυνατόν λιγότερες πρώτες ύλες και να «αποδίδει» όσο το δυνατόν περισσότερο. Έχοντας στο μυαλό σας αυτή την έννοια, παρατηρήστε ξανά το θεσμό των λαχείων, σε αντιπαράθεση με το θεσμό των ινδικών καστών: με τα λαχεία όχι μόνο διατηρείται στις μάζες ο μύθος ότι μπορούν κάποια μέρα να γίνουν μέλη της ανώτερης «κάστας» των πλουσίων, αλλά ταυτόχρονα οι μάζες πρέπει να πληρώνουν αυτή την ελπίδα, να αγοράζουν το δικαίωμα σε αυτήν, αγοράζοντας λαχεία. Έτσι, οι ανώτερες τάξεις όχι μόνο διασφαλίζουν τη δεδομένη κοινωνική κατάσταση, αλλά κερδίζουν και άφθονα χρήματα.
Ο ινδός αγρότης είχε τουλάχιστον δωρεάν δικαίωμα στο όνειρο. Η σημερινή «κοινωνική μηχανή» είναι, όμως, πιο εξελιγμένη και «αποδοτική» από την ινδική…
Η ΚΟΡΗ ΜΟΥ Η SOCIAL ENGINEER
Δείγματα κοινωνικής μηχανικής μπορείτε να βρείτε ακόμη και στις ελληνικές ταινίες του 1960-70. Ας πάρουμε, για παράδειγμα, εκείνη την ταινία με την «εθνική σταρ» Αλίκη Βουγιουκλάκη, που ονομαζόταν Η Κόρη μου η Σοσιαλίστρια. Σε εκείνο το ανεπανάληπτο κατασκεύασμα, ο πτωχός πλην τίμιος νέος εργάτης ερωτεύεται την πλούσια κόρη του αφεντικού του εργοστασίου στο οποίο δουλεύει. Ενώ μέχρι τότε απεργεί και είναι γενικά «παράγοντας αποσταθεροποίησης», στο τέλος παντρεύεται την πλούσια νύφη και γίνεται κι αυτός αφεντικό. Το αποτέλεσμα; Όλοι οι εργάτες χορεύουν χαρούμενοι (!), αφού κάποιος δικός τους ανήκει πλέον κι αυτός στην «ανώτερη τάξη». Ποιος ξέρει, ίσως να έρθει και η σειρά τους μια μέρα. Φυσικά, το νέο αφεντικό κάνει ό,τι και το παλιό, αλλά τώρα, αφού πλέον κανείς δεν απεργεί, όλοι οι υπόλοιποι δουλεύουν αδιαμαρτύρητα…
Στην ίδια ταινία γίνεται φανερό ένα άλλο μυστικό κοινωνικής μηχανικής: η κόρη του αφεντικού παρουσιάζεται η ίδια ως «σοσιαλίστρια-επαναστάτρια που εργάζεται για το καλό της εργατιάς». Φυσικά, γίνεται αρχηγός των εργατών (είναι πολύ εύκολο για αυτήν, αφού έχει και τα μέσα, το χρήμα, τον ελεύθερο χρόνο, αλλά και την έμμεση προώθηση εξαιτίας του ονόματός της – ξέρετε πώς επιλέγονται και προωθούνται οι αρχηγοί των μεγαλύτερων εργατικών σωματείων;) Φυσικά, στο τέλος, η επανάστασή της ολοκληρώνεται, όλοι χαίρονται που το παλιό αφεντικό νικήθηκε, αλλά… δεν αλλάζει τίποτε, γιατί στη θέση του μπαίνει η κόρη του, η μέχρι χτες φίλη των εργατών! Αλλά όλοι είναι χαρούμενοι, γιατί η επανάστασή τους πέτυχε! Οπότε μπορούν την άλλη μέρα να πάνε στη δουλειά τους, για να δουλέψουν σκληρότερα, ίσως με λιγότερη αμοιβή… (μήπως όλα αυτά σας θυμίζουν το εκλογικό σκηνικό στην Ελλάδα;)
Αν μελετήσετε την Ιστορία αναζητώντας όμοια παραδείγματα, θα εντυπωσιαστείτε από τον τεράστιο αριθμό τους. Μοιάζει σαν όλες οι επαναστάσεις να έχουν πάντα το ίδιο αποτέλεσμα: η παλιά αριστοκρατία πέφτει απλώς και μόνο για να τη διαδεχτεί η νέα, ενώ κάποιοι στο παρασκήνιο διατηρούν ανέπαφη τη δύναμή τους. Πάρτε, για παράδειγμα, την πτώση του κομουνισμού στη Ρωσία. Οι πρώην διευθυντές της KGB και τα μέλη του κόμματος έγιναν στην καλύτερη περίπτωση αρχηγοί οικονομικών ιδρυμάτων και τραπεζών και στη χειρότερη αρχηγοί παντοδύναμων συμμοριών. Αναρωτιέμαι: Αλλάζει ποτέ τίποτε;
ΚΙΝΕΖΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ: ΔΙΑΙΡΕΙ ΚΑΙ ΒΑΣΙΛΕΥΕ
Πολλά χρόνια πριν από την εγκαθίδρυση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, περίπου στα τέλη του 5ου π.Χ. αιώνα (πριν από 2.500 χρόνια!), οι αξιωματούχοι της κινεζικής αυτοκρατορίας είχαν στα χέρια τους το βιβλίο που ονομάζεται Η Τέχνη του Πολέμου. Το είχε γράψει ο φιλόσοφος-στρατηγός Σαν Τζου (Sun-tzu, δηλαδή «Δάσκαλος Σαν»), μαθητής του φιλειρηνιστή φιλόσοφου (αλλά και πονηρού και ενεργού πολιτικού) Κομφούκιου (K’ung-fu-tzu, δηλαδή το σωστό όνομά του είναι «Δάσκαλος Κουνγκ Φου»…) Ο Σαν Τζου περιγράφει μέσα στο βιβλίο αυτό –περίπου 200 χρόνια πριν από την εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην Ανατολή– κάποιες απίστευτες τεχνικές εξουσίας, στρατηγικής και χειρισμού του «έμψυχου υλικού». Σε κάποιο σημείο γράφει: «Ο έλεγχος ενός μεγάλου αριθμού ατόμων ακολουθεί την ίδια αρχή που ισχύει και για λίγους ανθρώπους: είναι απλώς θέμα του πώς θα τους διαιρέσεις…» (300 τουλάχιστον χρόνια πριν από το παρόμοιο ρωμαϊκό γνωμικό κοινωνικής μηχανικής «διαίρει και βασίλευε»…)
Ο Κομφούκιος μπορεί να πέρασε στην Ιστορία σαν ένας ανθρωπιστής εραστής της ειρήνης και εμπνευστής μιας σχεδόν χριστιανικής ηθικής, αλλά δεν ήταν καθόλου άσχετος με τα θέματα του πολέμου και της εξουσίας. Για παράδειγμα, ο μαθητής του, στρατηγός Γιαν Γιου, ρωτήθηκε κάποτε από κάποιον: «Άρχοντα, αποκτήσατε τη στρατιωτική σας γνώση από μελέτη ή σας είναι έμφυτη;» Ο Γιαν Γιου απάντησε με σαφήνεια: «Την απέκτησα από μελέτη.» «Μα, πώς μπορεί να συμβαίνει αυτό», ρώτησε ο ίδιος απορημένος άνδρας, «αφού είσαστε κι εσείς ένας από τους μαθητές του ειρηνικού Κομφούκιου;» «Αυτό είναι αλήθεια», απάντησε ο Γιαν Γιου, «με δίδαξε όντως ο Κομφούκιος, αλλά ο μεγάλος Σοφός γνώριζε σε βάθος τις τέχνες της πολιτικής και της στρατιωτικής εξουσίας…»
Οι μαθητές του Σαν Τζου επιδείκνυαν όλοι τους μια αξεπέραστη άνεση στο χειρισμό των «κατωτέρων» τους. Ένας άλλος μαθητής του Σαν Τζου, ο στρατηγός Χαν Χσιν, ρωτήθηκε κάποτε από τον πρώτο Αυτοκράτορα Χαν: «Πόσο μεγάλο στρατό νομίζεις ότι θα μπορούσα να διοικήσω;» Ο στρατηγός απάντησε: «Όχι πάνω από 100 χιλιάδες άνδρες, Μεγαλειότατε». Και ο Αυτοκράτορας ρώτησε: «Και εσύ πόσους θα μπορούσες να ελέγξεις;» Ο Χαν Χσιν απάντησε: «Ω, άρχοντά μου, όσο περισσότεροι είναι τόσο πιο εύκολο για μένα…»
ΜΑΚΙΑΒΕΛΙ: MASTER SOCIAL ENGINEER Ή ΠΑΡΕΞΗΓΗΜΕΝΟΣ ΠΑΤΡΙΩΤΗΣ;
Δυο χιλιάδες χρόνια μετά τον Σαν Τζου, ο βασανισμένος και παρεξηγημένος πατριώτης της Φλωρεντίας, συγγραφέας Νικολό Μακιαβέλι, παρατήρησε (μέσα από τις προσωπικές του περιπέτειες ως γραμματέας στην αυλή του Καίσαρα Βοργία) τις απίστευτες μηχανορραφίες και τις πολύπλοκες τεχνικές προδοσίας και χειρισμού των ανθρώπων που χρησιμοποιούσε η αριστοκρατία και οι επίδοξοι μονάρχες. Προσπαθώντας να καταγράψει όλα αυτά στο χαρτί, διατηρώντας ταυτόχρονα και την ατμόσφαιρα μέσα από την οποία τα κατάλαβε, έγραψε μια σειρά από κυνικά κείμενα «κοινωνικής μηχανικής» όπου παρουσίαζε για πρώτη φορά ανοιχτά στον Ευρωπαϊκό κόσμο τον τρόπο με τον οποίο οι «άρχουσες τάξεις» χειρίζονταν τους ανθρώπους γύρω τους.
Ο Μακιαβέλι κατέληγε με όλα αυτά σε ένα πολύ πραγματικό συμπέρασμα, το οποίο είναι ίσως το σημαντικότερο αξίωμα της κοινωνικής μηχανικής: «Ο κόσμος αυτός κατοικείται από ανθρώπινα πλάσματα που έχουν πάντα τα ίδια πάθη…»
Δυστυχώς, ο Μακιαβέλι έκανε το λάθος να αποκαλύψει την πραγματικότητα που παρατήρησε, σε μια εποχή που δεν ήταν καθόλου έτοιμη να δεχτεί και να καταλάβει την αλήθεια. Θεωρήθηκε ο ίδιος υπεύθυνος και εμπνευστής όλων αυτών που έγραψε (ενώ τα περισσότερα κείμενά του δείχνουν απλώς τι θα έπρεπε να περιμένουν εκείνοι που θα ασχολούνταν με το πολιτικό παιχνίδι). Οι λόγιοι της εποχής του Μακιαβέλι, οι περισσότεροι ενεργοί παίκτες του ίδιου βρώμικου παιχνιδιού που εκείνος απλώς καταδείκνυε, δημιούργησαν τον όρο «Μακιαβελισμός» και τον κατηγόρησαν πως δημιουργούσε και πρότεινε απάνθρωπες μεθόδους εξουσίας. Ο ίδιος, πριν πεθάνει απογοητευμένος και φτωχός, είπε: «Απόδειξη της τιμιότητάς μου είναι η φτώχεια μου»…
ΡΩΜΑΙΟ-ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ: ΑΡΤΟΣ, ΘΕΑΜΑΤΑ ΚΑΙ ΚΡΑΤΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ
Ένα παράδειγμα κοινωνικής μηχανικής στο παρελθόν ήταν η επιλογή από τον Μέγα Κωνσταντίνο του Χριστιανισμού σαν επίσημη θρησκεία του Ρωμαϊκού Κράτους και η ταυτόχρονη απόρριψη του Μιθραϊδισμού. Όλα αυτά έγιναν, όπως επιμένουν πολλοί ιστορικοί, γιατί ο Χριστιανισμός είχε «λαϊκή προσέγγιση», ήταν πιο κατανοητός και προήγε τις ειρηνικές εκδηλώσεις, σε αντίθεση με τον Μιθραϊδισμό, που ήταν μια περίπλοκη και μυητική θρησκεία για λίγους. Καθώς ο Χριστιανισμός απευθυνόταν σε όλες τις εθνότητες (και άρα ήταν και μια θρησκεία βολική για το εμπόριο) ήταν ένα τέλειο εργαλείο σταθεροποίησης της ρωμαϊκής «παγκοσμιοποίησης», της pax romana.
Το σημαντικότερο όμως χαρακτηριστικό του Χριστιανισμού ήταν πως δεν απαιτούσε κανένα είδος μόρφωσης και εκπαίδευσης από τους πιστούς του, σε αντίθεση με τις μυητικές θρησκείες που βρίσκονταν σε έξαρση εκείνη την εποχή – και με αυτόν τον τρόπο μπορούσε να δώσει και φιλοσοφικό στήριγμα στην ύπαρξη ολοένα και περισσότερων «πληβείων» και σκλάβων στη Ρώμη, οι οποίοι θα ζούσαν σαν τα «πετεινά του ουρανού» (όπως διδάσκει ο Χριστός)… σε ένα καλοσχεδιασμένο κοτέτσι.
Έτσι, η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία αγκάλιασε το Χριστιανισμό, αφού πρώτα «σιδέρωσε» και εξαφάνισε όλες τις επαναστατικές απόψεις των πρωτοχριστιανών, που αναγκάστηκαν να κρυφτούν στα γνωστικά δόγματα και επανεμφανίστηκαν αργότερα στον Αρειανισμό. Με την ίδια ακριβώς τακτική, οι Τούρκοι σουλτάνοι σχεδίασαν μια περίπλοκη αντιμετώπιση των θρησκειών των κατακτημένων λαών της αυτοκρατορίας τους, αφήνοντας κάθε λαό να πιστεύει μεν σε όποιον θεό θέλει, φτάνει οι αρχιερείς της κάθε θρησκείας να είναι αξιωματούχοι της τουρκικής κυβέρνησης. Οπότε, κάθε πιστός θεωρούσε ότι ο σουλτάνος προάσπιζε την πίστη του, ενώ ταυτόχρονα λάμβανε οδηγίες από τον «πνευματικό του πατέρα», τον «πατριάρχη» του, να υπακούει και να υποτάσσεται…
Οι σουλτάνοι, αργότερα, χρησιμοποίησαν και πιο ακραίες μεθόδους κοινωνικής μηχανικής. Αρχικά, προσπάθησαν να δημιουργήσουν μια «πολυεθνική» εξουσία, βάζοντας σε θέσεις-κλειδιά ανθρώπους που προέρχονταν από τις υποταγμένες εθνότητες (π.χ. εμπιστεύονταν τους Αιγυπτίους σε στρατιωτικές θέσεις και τους Έλληνες ως υπουργούς και διευθυντές οικονομικών). Στα ίδια πλαίσια είχαν από παλιότερα δημιουργήσει τους «κοτζαμπάσηδες», μέλη των υποταγμένων λαών που δρούσαν ως τοποτηρητές και μεσάζοντες των Τούρκων. Αυτοί φαίνονταν ότι υποστήριζαν τους συμπατριώτες τους, αλλά είχαν κάθε συμφέρον να τάσσονται κρυφά υπέρ των Τούρκων, αφού μονάχα εκείνοι διαφύλατταν την εξουσία τους. (Οι κοτζαμπάσηδες προκάλεσαν πολλά και τραγικά προβλήματα στην επανάσταση του 1821…)
Όταν όμως αποκαλύφθηκαν (μάλλον από προδοσία των Δυτικών) διάφορες μηχανορραφίες Ελλήνων υπουργών ενάντια στους σουλτάνους, αυτοί αποφάσισαν ότι δεν μπορούσαν να εμπιστεύονται ξένους σε θέσεις εξουσίας. Γνώριζαν όμως ότι η απομάκρυνση των υποταγμένων από την «πίτα της εξουσίας», θα δημιουργούσε εντάσεις που δεν μπορούσαν να πολεμήσουν. Έτσι, σκαρφίστηκαν το πλέον φρικαλέο μέτρο κοινωνικής μηχανικής: το «παιδομάζωμα». Με αυτό ήλπιζαν ότι θα αποδυνάμωναν τους υποταγμένους και θα δημιουργούσαν μια ενιαία εθνική «τουρκική» συνείδηση, αφού θα διαμόρφωναν πλέον οι ίδιοι το χαρακτήρα των παιδιών που γεννιόνταν, όπως και έγινε. Οι «Γενίτσαροι», τα παιδιά των υποταγμένων που μεγάλωναν με την τουρκική παιδεία, γίνονταν οι πλέον φανατικοί, ακόμη και εναντίων των εθνοτήτων από τις οποίες προέρχονταν.
Την ίδια περίπου εποχή, όλα τα κράτη της Ευρώπης, μάλλον εμπνευσμένα από το «επιμορφωτικό» σχέδιο των Τούρκων, δημιούργησαν τη λεγόμενη «εθνική παιδεία», με την οποία έσβησαν τις παλαιότερες ταυτότητες των χιλιάδων φυλετικών ομάδων της Ευρώπης και δημιούργησαν τα μεγάλα «έθνη» που ξέρουμε σήμερα. Έτσι κανείς δεν είναι πλέον Βλάχος, Βάνδαλος, Οστρογότθος, Βουργουνδός, Βάσκος, κτλ. Ο Ρουμάνος Βλάχος άρχισε να σφάζεται με τον Βούλγαρο Βλάχο και εκείνος με τον Έλληνα Βλάχο. Πόσοι από εμάς σήμερα θυμούνται τι σημαίνει «Βλάχος»;
ΟΙ Ε.Σ.Σ.Δ. ΚΑΙ Η.Π.Α. ΩΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ
Παρατηρώντας την πιο πρόσφατη Ιστορία, πολλοί είναι αυτοί που ισχυρίζονται ότι οι δύο υπερδυνάμεις του 20ού αιώνα, οι Η.Π.Α. και οι Ε.Σ.Σ.Δ, ήταν απλώς οι δυο διαφορετικές πλευρές του ίδιου νομίσματος και στην πραγματικότητα συνιστούσαν ένα τεράστιο πείραμα κοινωνικής μηχανικής, που είχε σκοπό να μελετηθούν κάποιες καταστάσεις σε «αποστειρωμένο περιβάλλον». Από τα ονόματά τους και μόνο, που ήταν σχεδόν παρόμοια (U.S.A. και U.S.S.R.), αλλά κάποιος μπορεί να πει ότι κάτι τέτοιο είναι φανερό και από τα σύμβολά τους, τα οποία ήταν και στους δύο πεντάκτινα αστέρια και μασονικά σύμβολα (το σφυρί και το δρεπάνι στη θέση του διαβήτη και του γνώμονα και το μάτι στην πυραμίδα συν τη μασονική χειραψία στα δολάρια…) Αν και αυτές οι παρατηρήσεις ανήκουν στη «συνωμοσιολογική» και για πολλούς «παρανοϊκή» θεώρηση της Ιστορίας, δεν νομίζω ότι πρέπει να τις αψηφήσουμε …
Οι Ε.Σ.Σ.Δ. ήταν ένα κοινωνικό περιβάλλον που ήθελε να αποστειρώσει οποιαδήποτε ατομική επιδίωξη. Όλα γίνονταν για το καλό του «συνόλου», για το καλό της «επανάστασης», και το σύστημα προσπαθούσε να μειώσει κάθε δυνατότητα προσωπικού κέρδους. Καθώς δεν υπήρχε η δυνατότητα χερσαίου αποκλεισμού των Ε.Σ.Σ.Δ. από την Ευρώπη για να δημιουργηθούν οι κατάλληλες «συνθήκες δοκιμαστικού σωλήνα», στήθηκε για το γιγαντιαίο αυτό πείραμα κοινωνικής μηχανικής το περίφημο «σιδηρούν παραπέτασμα» (στην Αμερική δεν συνέβη κάτι ανάλογο, αλλά ήταν ούτως ή άλλως αποκλεισμένη ανάμεσα σε δύο ωκεανούς).
Καθώς λοιπόν το κέρδος αποκλειόταν σαν επιδίωξη, προωθήθηκε η ιδέα μιας «επιστημονικής ηθικής» που είχε σαν απώτατους στόχους το διεθνισμό (μια άλλη λέξη για την παγκοσμιοποίηση) και την κοινωνική ισότητα (στην οποία, φυσικά, κάποιοι ήταν πιο «ίσοι» από τους υπόλοιπους).
Στις Ε.Σ.Σ.Δ., καθώς το «επιστημονικό» προσωπείο του συστήματος μπορούσε να αποδεχτεί πιο εύκολα τέτοιες ιδέες, τα πειράματα κοινωνικής μηχανικής ήταν πιο φανερά από οπουδήποτε αλλού. Ολόκληροι πληθυσμοί μετακινούνταν και αναμιγνύονταν για να παρατηρηθούν τα αποτελέσματα στον τρόπο σκέψης τους και οι αλληλεπιδράσεις των πληθυσμών. Οι θρησκευτικές και φιλοσοφικές πεποιθήσεις «μαγειρεύονταν» από ειδικά υπουργεία που, αν τις ενέκριναν, τις τοποθετούσαν σφραγίδα «εγκυρότητας». Τα ίδια υπουργεία, αν ήθελαν να αποδυναμώσουν κάποιες άλλες ιδέες, κινούσαν έναν ολόκληρο κρατικό μηχανισμό διανοούμενων με σκοπό να δείξουν πόσο λάθος και πόσο «αντιδραστικές στην εξέλιξη της ανθρωπότητας» ήταν. Μέχρι και η ανθρώπινη σεξουαλικότητα έγινε αντικείμενο πειραματισμού: Τα πρώτα χρόνια των Ε.Σ.Σ.Δ. απελευθερώθηκαν τα ήθη (πιθανότατα για να γίνει το σεξ μια φτηνή, ελεύθερη και εμψυχωτική διασκέδαση για τους εργάτες των σοβιετικών βιομηχανιών). Εξαιτίας όμως της άμβλωσης και της διάλυσης των οικογενειών, η τεκνοποιία έπεσε το 1934 στο 15,8% (ενώ επί Τσάρου, το 1914, ήταν 31%). Όταν οι κομισάριοι κατάλαβαν ότι με το ελεύθερο σεξ δεν δημιουργούνταν πολλά νέα εργατικά χέρια για τις βιομηχανίες τους, αποφάσισαν ότι η σεξουαλική ηθική είναι τελικά καλή (αφού οι σεμνότυφες οικογένειες παράγουν πιο πολλά παιδιά από ό,τι οι ελεύθεροι εραστές) και ο Στάλιν δημοσίευσε το 1936 έναν «οικογενειακό κώδικα» που, όπως γράφει ο δημοσιογράφος Δημήτρης Καμπουράκης στο βιβλίο του Μια Σταγόνα Ιστορία, «θα έκανε τον αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο να τον χειροκροτήσει με ενθουσιασμό», αφού πρότεινε μια σεξουαλική αυστηρότητα μεγαλύτερη και από τη χριστιανική.
Το αποτέλεσμα του πειράματος κοινωνικής μηχανικής στις Ε.Σ.Σ.Δ. είναι γνωστό: Ένα τέτοιο κοινωνικό σύστημα, στη σημερινή φάση της εξέλιξης του ανθρώπου, μάλλον δεν μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τις χαοτικές εξελίξεις και τις απαιτήσεις του παγκόσμιου σκηνικού. Είναι συνεχώς κάτω από κίνδυνο κατάρρευσης – αλλά η κατάρρευση ενός κοινωνικού συστήματος είναι ο φόβος και ο τρόμος εκείνων που κατέχουν το μεγαλύτερο κομμάτι της «πίτας», γιατί, όπως φάνηκε και στη Γαλλική Επανάσταση, κάθε κατάρρευση απαιτεί μια αναδιοργάνωση, δηλαδή μια καινούργια μοιρασιά της πίτας, κάτι που δεν συμφέρει τους εξουσιαστές. Μόλις η ανισορροπία των Ε.Σ.Σ.Δ. έγινε κατανοητή, το κομουνιστικό πείραμα εγκαταλείφτηκε από τη μια μέρα στην άλλη, χωρίς μάλιστα να σκηνοθετηθεί κάποιο είδος «κατάρρευσής» του. Παραδόξως, οι πάμπολλες αναταραχές που μεσολάβησαν κρατήθηκαν συστηματικά κρυφές από το Δυτικό Κόσμο. Όσο για τους κομισάριους, τους πρώην «υπερασπιστές της κοινωνικής ισότητας», κτλ., αυτοί έδειξαν το πραγματικό τους πρόσωπο: οι περισσότεροι μεταβλήθηκαν αυτόματα σε αρχηγούς μαφιόζικων οργανώσεων…

Από την άλλη πλευρά, οι Η.Π.Α. ήταν –και είναι ακόμη– ένα περιβάλλον αποστειρωμένο από τη φιλοσοφική διάθεση των Ευρωπαίων (οι οποίοι μπορούμε να πούμε ότι έφτασαν στο σημείο να αναγνωρίσουν, όπως και οι αρχαίοι Έλληνες, τη «ματαιότητα» των πάντων και έχασαν έτσι κάθε διάθεσή τους να κατακτήσουν τον κόσμο). Στις Η.Π.Α. προωθήθηκε ένα «αμοραλιστικό» μοντέλο κοινωνίας, στο οποίο μοναδική επιδίωξη είναι το κέρδος. Είναι ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε ότι στις Η.Π.Α., ακόμη και τα θρησκευτικά ή φιλανθρωπικά ιδρύματα αντιμετωπίζονται από το αμερικάνικο σύστημα σαν «επιχειρήσεις». Οπότε, για να επιβιώσει οποιοδήποτε τέτοιο ίδρυμα ή οργανισμός, πρέπει να αναπτύξει οικονομική δράση, οπότε στα μάτια των ανθρώπων είναι αυτόματα «ύποπτο» και χάνει σημαντικό μέρος της πιθανής απήχησής του στο κοινό.
Με την πλήρη «χρηματοποίηση» των πάντων, ο Αμερικανός πολίτης αναπτύσσει έναν τρόπο σκέψης που κινείται συνεχώς γύρω από την έννοια του «κέρδους» και εκ των πραγμάτων χάνει τη διάθεση για οποιαδήποτε «ενατένιση» άλλου είδους. Ακόμη και σήμερα, που οι Αμερικανοί έχουν αρχίσει να ανησυχούν για την έλλειψη κουλτούρας και φιλοσοφικής στάσης που τους χαρακτηρίζει, ο φιλοσοφικός προβληματισμός δεν προωθείται από κανένα μέσο στη χώρα τους, σε αντίθεση με την Ευρώπη όπου θεωρείται απαραίτητο προσόν και «σήμα κατατεθέν» οποιουδήποτε μορφωμένου ατόμου.
Παρ’ όλα αυτά, το αποτέλεσμα του πειράματος κοινωνικής μηχανικής στις Η.Π.Α. είναι γνωστό: Επιβίωσε, άνθισε, άρα συνεχίζεται, και μάλιστα επιβάλλεται με έμμεσους ή άμεσους τρόπους σε ολόκληρο τον πλανήτη, άρα και σε εμάς…
H.G. WELLS: Ο ΠΑΤΕΡΑΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ Η «ΑΝΟΙΧΤΗ ΣΥΝΩΜΟΣΙΑ» ΤΟΥ
Θα έρθει κάποτε ο καιρός που οι άνθρωποι θα διαβάζουν την Ιστορία
ή κάποια παλιά εφημερίδα και θα ρωτούν γεμάτοι δυσπιστία: «Υπήρξε κάποτε ένας τέτοιος κόσμος;»
H. G. Wells
Ο μεγάλος συγγραφέας Χ.Τ. Γουέλς (H.G. Wells), ο πατέρας της επιστημονικής φαντασίας, βλέποντας τη δημιουργία των ατομικών και πυρηνικών όπλων, ήταν σίγουρος ότι αν η ανθρωπότητα δεν ωριμάσει και δεν υιοθετήσει ένα παγκόσμιο σύστημα διακυβέρνησης, ο ατομικός πόλεμος και η πλήρης καταστροφή του πλανήτη μας είναι αναπόφευκτη. Ο Γουέλς ανησυχούσε τόσο πολύ, που κάποια στιγμή άρχισε να δημοσιεύει πύρινα κείμενα με προειδοποιήσεις ότι αν η ανθρωπότητα δεν «εκπαιδευτεί» κατάλληλα από μια συνωμοτική ελίτ διανοούμενων, θα αυτοκαταστραφεί.
Μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Γουέλς δήλωσε ότι έπρεπε οπωσδήποτε να δημιουργηθεί μια «νέα παγκόσμια τάξη» (έτσι ακριβώς την ονόμαζε), μια παγκόσμια κυβέρνηση, για να ξεχαστούν τα παλιά μίση και για να γίνει η επιστημονική γνώση κτήμα όλων των ανθρώπων. Κάλεσε, λοιπόν, τους μεγάλους πολιτικούς της εποχής του (ανάμεσά τους τον Στάλιν, τον Τσόρτσιλ και τον Σέσιλ Ρόουντς) να δράσουν προς αυτή την κατεύθυνση. Συγκεκριμένα, έφτασε στο σημείο να ζητήσει από τους Ρώσους κομουνιστές να εγκαταλείψουν την ιδέα του κομουνισμού, με σκοπό να συνενωθούν με τις Η.Π.Α. και τον υπόλοιπο δυτικό κόσμο και να κατασκευάσουν έτσι μια παγκόσμια κυβέρνηση, η οποία θα ελέγχεται όχι από δημοκρατία, αλλά από μια εμπνευσμένη, διαφωτισμένη (illuminated) ελίτ.
Ο Γουέλς ταξίδεψε σε όλο τον κόσμο, συνάντησε όλους σχεδόν τους μεγάλους πολιτικούς αρχηγούς και προσπάθησε να τους εξηγήσει τις σκέψεις του. Έφτασε στο σημείο να γίνει σύμβουλος του Στάλιν και του Τσόρτσιλ (!), υποδεικνύοντάς τους τι έπρεπε να κάνουν για να κατασκευάσουν την καινούργια κοινωνία που οραματιζόταν. Αλλά, τελικά, δεν εισακούστηκε από τους πολιτικούς (τουλάχιστον δεν φάνηκε να εισακούγεται) και αυτοί συνέχισαν τα μικροπολιτικά τους σχέδια. Έτσι, ο Γουέλς εγκατέλειψε τις αισιόδοξες σκέψεις του. Δήλωσε ότι ήταν πια σίγουρος πως ο παγκόσμιος ατομικός πόλεμος που θα καταστρέψει την ανθρωπότητα είναι αναπόφευκτος – και πέθανε απογοητευμένος το 1946.
Μετά θάνατον, ο Γουέλς αποδείχτηκε ότι ήταν ένας κοινωνικός μηχανικός πρώτου επιπέδου. Η μια μετά την άλλη, οι ιδέες του άρχισαν να υιοθετούνται από την κυρίαρχη εξουσιαστική ελίτ. Οι πολιτικοί αποφάσισαν να συνενώσουν τον πλανήτη κάτω από μια παγκόσμια κυβέρνηση, όπως εκείνος έλεγε, ενώ ακόμη και η Σοβιετική Ένωση εγκατέλειψε τον κομουνισμό και «τα βρήκε» με τις Η.Π.Α., σαν να άκουσε τις προτροπές του…
Ο Γουέλς, στο βιβλίο του Η Ανοιχτή Συνωμοσία, έγραφε: «Ικανοποιεί τη ματαιοδοξία του κομουνιστικού κόμματος να φαντάζεται τον εαυτό του να ενορχηστρώνει μια προπαγάνδα για την παγκόσμια επανάσταση. Η μοίρα του μάλλον θα είναι να εξελιχτεί με τέτοιον τρόπο που τα πιο νοήμονα μέλη του θα γίνουν εύκολα αφομοιώσιμα στην Ανοιχτή Συνωμοσία για μια παγκόσμια επανάσταση». Παραδόξως, αυτό ακριβώς έγινε αρκετές δεκαετίες αργότερα, με πρωτεργάτη τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ.
Τα σχέδια της ανοιχτής συνωμοσίας φαίνεται να ακολουθούνται, με μια μικρή όμως διαφορά. Η συνωμοσία των πολιτικών που ολοφάνερα έχουν αποφασίσει να δημιουργήσουν με τη βοήθεια της κοινωνικής μηχανικής μια παγκόσμια κυβέρνηση, κάθε άλλο παρά «ανοιχτή» είναι…
ΝΑΖΙ ΚΑΙ CYBERSPACE: BLITZKRIEG ONLINE
Η τρομοκρατία είναι το καλύτερο πολιτικό όπλο, γιατί τίποτεδεν δραστηριοποιεί
τους ανθρώπους περισσότερο από το φόβο του ξαφνικού θανάτου…
Adolf Hitler
Χωρίς να επεκταθούμε στα δεκάδες ολοφάνερα πειράματα κοινωνικής μηχανικής του ναζιστικού καθεστώτος όταν αυτό ανέβηκε στη γερμανική εξουσία (μιλάμε για τη δημιουργία νέου μοντέλου οικογένειας, νέων προτύπων και ηρώων, μεγάλωμα των παιδιών μέσα στις «νεολαίες», σχεδίαση μιας «εθνικοσοσιαλιστικής» τέχνης, και άλλα πολλά), είναι ολοφάνερο ότι ο Ναζισμός χρησιμοποίησε τη γνώση της κοινωνικής μηχανικής και πειραματίστηκε πολύ πάνω στις τεχνικές της (και τα συμπεράσματα τα απορρόφησαν και τα χειρίστηκαν οι δυο υπερδυνάμεις). Από τους Ναζί αποκαλύπτονται για πρώτη φορά και οι «επιστημονικές» προεκτάσεις της κοινωνικής μηχανικής, ειδικά στο θέμα του χειρισμού της «προπαγάνδας» και της «κοινής γνώμης».
O υπουργός προπαγάνδας του Χίτλερ, Γιόζεφ Πάουλ Γκέμπελς, δόκτορας της Φιλοσοφίας και ιδρυτικό μέλος του Ναζιστικού κόμματος, είχε δηλώσει πολλές φορές ανοιχτά πως ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία της «αναμόρφωσης της κοινωνίας» (δηλαδή κοινωνικής μηχανικής) ήταν ο «δικαιωματικός έλεγχος» των πληροφοριών που τα μέσα ενημέρωσης διέδιδαν στο ευρύ κοινό. Ο πλήρης τίτλος του υπουργείου που έλεγχε ο Γκέμπελς, ήταν «National Ministry for Public Enlightenment and Propaganda» (Εθνικό Υπουργείο Δημόσιου Διαφωτισμού και Προπαγάνδας – δώστε ιδιαίτερο βάρος στην έννοια του Διαφωτισμού). Μέσα από αυτό το υπουργείο, ο Γκέμπελς εξέλιξε την τέχνη της προπαγάνδας, και οι κυβερνήσεις όλων των χωρών μετά το τέλος του πολέμου χρησιμοποίησαν πολλές φορές τα συμπεράσματα και τις τεχνικές του. Παρ’ όλα αυτά, ένα από τα συμπεράσματα που βγήκαν από τους μελετητές της κοινωνικής μηχανικής, ειδικά στις Σοβιετικές Δημοκρατίες, ήταν πως δεν μπορείς μέσα από ένα –απλό– υπουργείο να ελέγχεις την πληροφορία.
Είμαι σχεδόν βέβαιος πως η απελευθέρωση της τεράστιας θάλασσας πληροφοριών, του Internet, όπου με ελάχιστα μέσα μπορεί ο καθένας να αποκτήσει δυνατότητα παγκόσμιας πληροφόρησης, είναι ένα ανάλογο πείραμα κοινωνικής μηχανικής, επόμενου επιπέδου, το οποίο ακολουθεί τα συμπεράσματα του Γκέμπελς.
Όπως ίσως ξέρετε, ένας μυστικός πόλεμος εξελίσσεται πλέον μέσα στον κυβερνοχώρο. Όχι με λογοκρισία, αλλά «δικαιωματικό έλεγχο» πληροφοριών και αντιλήψεων (αυτό κάνουν οι «μηχανές αναζήτησης») και ακόμη πιο πλάγιες μεθόδους. Όχι με δυσφημήσεις και πολεμική προπαγάνδα, αλλά με τον έλεγχο του τρόπου έρευνας και το επηρεασμό της διάδοσης της πληροφορίας. Και ίσως με ακόμη πιο παράξενους τρόπους, όπως τη λεγόμενη «μορφογενετική», τη στατιστική και τον έλεγχο του «χάους».
«Το Μέσον Είναι το Μήνυμα» κατέληξε ο μετα-φιλόσοφος Μάρσαλ Μακλούαν έπειτα από τη πολύχρονη μελέτη των κοινωνικοπολιτικών επιπτώσεων των νέων μέσων – πολύ πριν διαμορφωθεί η σημερινή κατάσταση. Ο Μακλούαν έβλεπε την επιρροή των ηλεκτρονικών τηλεπικοινωνιών σαν το σημαντικότερο μέσον που οδηγούσε με μαθηματική ακρίβεια στη δημιουργία ενός «παγκόσμιου χωριού». Με λίγα λόγια, ο Μακλούαν ξεκαθάριζε το ρόλο των νέων μέσων σαν εργαλεία κοινωνικής μηχανικής. Και αργότερα, ο Τελάρ ντε Σαρντέν, μιλούσε για τη δημιουργία ενός «πλανητικού νου»… Ποιος επίδοξος εξουσιαστής δεν θα ήθελε να ελέγχει (ή έστω να έχει πρόσβαση) τις σκέψεις αυτού του παγκόσμιου νου;
Σήμερα, οι αναλυτές προτιμούν να μη συζητούν για το ποιος –και γιατί– προώθησε τα νέα μέσα επικοινωνίας και τι και ποιους εξυπηρετούν αυτά σε παγκόσμιο επίπεδο…
ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ
…Η ελίτ δεν θα δίσταζε να πραγματοποιήσει τους πολιτικούς της σκοπούς, χρησιμοποιώντας τις τελευταίες σύγχρονες τεχνικές
για να επηρεάσει τη συμπεριφορά του κοινού και να κρατήσει την κοινωνία κάτω από στενή παρακολούθηση…
Ζμπίγκνιου Μπρεζίνσκι
Ας αναφέρουμε σ’ αυτό το σημείο, δειγματοληπτικά, μερικές απλοϊκές τεχνικές «κοινωνικής μηχανικής». Τις παραθέτω, ελπίζοντας ότι από εδώ και πέρα θα τις αναγνωρίζετε και δεν θα πέφτετε θύματά τους. Αν και είναι τα πλέον απλοϊκά τεχνάσματα της κοινωνικής μηχανικής, χρησιμοποιούνται σε όλη τη διάρκεια της Ιστορίας από τους «παράγοντες» της εξουσίας. Φυσικά, η συνειδητοποίησή τους σημαίνει ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν και από εσάς για να εκμεταλλευτείτε ή να παραπλανήσετε τους συνανθρώπους σας. Αλλά, καθώς αρκετοί τα χρησιμοποιούν ήδη, πιστεύω ότι η άγνοια για αυτά δεν προστατεύει κανέναν, πέρα από τους χρήστες τους…
Αποσιώπηση: Θέλοντας να πείσουν κάποιον για κάτι, οι επίδοξοι κοινωνικοί μηχανικοί δεν λένε ψέματα, αλλά πολλές φορές αποσιωπούν κάποια κομμάτια των πραγματικών γεγονότων. Έτσι καταφέρνουν ουσιαστικά να παρουσιάσουν τα γεγονότα όπως τους συμφέρουν, χωρίς όμως να μπορεί κανείς να τους κατηγορήσει ως ψεύτες. Π.χ. ένας πολιτικός είναι εύκολο να παρουσιάσει ως συμφέρουσα την αγορά ενός οπλικού συστήματος, αν αποσιωπήσει ότι έχει δεχτεί καλύτερες προσφορές για ένα καλύτερο οπλικό σύστημα. Σήμερα, με τον έλεγχο των Μ.Μ.Ε. από συγκεκριμένα συμφέροντα, οι πληροφορίες και οι ειδήσεις «φιλτράρονται» και πολλές αλήθειες, που θα μπορούσαν να ξεκαθαρίσουν το τοπίο, δεν βγαίνουν ποτέ στο φως. Επίσης, ακολουθώντας την ίδια λογική, ένας κοινωνικός μηχανικός δεν απαντά ποτέ απευθείας σε μια ερώτηση που δεν τον συμφέρει. Απαντά κάτι άσχετο ή αδιαφορεί τελείως. Αν απαντήσει, από τη μια δίνει αξία στην ερώτηση, από την άλλη υπάρχει ο κίνδυνος να αποκαλύψει κάτι που δεν γνωρίζουν οι ακροατές του. Το ανάλογο αξίωμα της κοινωνικής μηχανικής είναι: «Αν κάτι δεν έχει αναφερθεί, δεν συνέβη ποτέ».
Εξευτελισμός της πληροφορίας: Αν κάποια πληροφορία ξεφύγει από τον έλεγχο των Μ.Μ.Ε. και φτάσει στα αυτιά των πολιτών, οι κοινωνικοί μηχανικοί δημιουργούν έντονες και παρατραβηγμένες, πολλές φορές τελείως παράλογες φήμες, οι οποίες όμως βασίζονται στις πραγματικές πληροφορίες. Αυτές τις σκορπούν στο κοινό με πλάγιες μεθόδους. Μετά, απορρίπτουν όλο το θέμα ως «παράλογο», «γραφικό», «παρανοϊκό» ή «συνωμοσιολογικό». Π.χ. αν ένα ολόκληρο χωριό δει έναν ιπτάμενο δίσκο να περνά από πάνω του, ο κοινωνικός μηχανικός που θέλει να αποσιωπήσει το γεγονός θα πάρει συνέντευξη από τον τρελό του χωριού και θα τον οδηγήσει με κατευθυνόμενες ερωτήσεις σε τρελές απαντήσεις, με τις οποίες μετά θα τροφοδοτήσει τα Μ.Μ.Ε. Αν κυκλοφορήσει στο Internet μια πληροφορία σχετικά με μια πραγματική συνωμοσία πολιτικών, τότε διάφορα κέντρα «εμπλουτίζουν» αυτήν την πληροφορία με λανθασμένες πληροφορίες, που είναι εύκολο να διαπιστώσει κάποιος ως ψεύτικες. Αν μια πραγματική μελέτη καταλήξει σε ένα σημαντικό συμπέρασμα, τότε «κατασκευάζεται» μια δεύτερη μελέτη, σχεδόν όμοια με την αρχική, η οποία όμως βγάζει προφανώς λανθασμένα ή προσβλητικά για το «κοινό αίσθημα» συμπεράσματα. Το διαπιστωμένο αξίωμα εδώ είναι: «Το πλήθος δεν μπορεί να ξεχωρίσει λεπτές διαφορές, αλλά προτιμά να απορρίπτει ολόκληρα τα ζητήματα».
Αυθεντία: Οι ανά τους αιώνες κοινωνικοί μηχανικοί, για να επιβάλλουν την εξουσία τους και σε γνωστικό επίπεδο, κατασκεύασαν τις «αυθεντίες». Πρόκειται για ανθρώπους οι οποίοι διαφημίζονται ως «ειδικοί» πάνω σε ένα θέμα από όλο το σώμα των Μ.Μ.Ε., μέχρι που το πλήθος τους ταυτίζει με αυτό. Συνήθως αυτοί δημιουργούν μια επίπλαστη πραγματικότητα, την οποία ονομάζουν «πεδίο γνώσης» τους ή «επιστήμη» τους, την οποία ορίζουν με κάποιον στεγανό ή λογικοφανή τρόπο. Συνδυάζουν τα πλέον αποδεκτά πιστεύω των ανθρώπων που ασχολούνται με τα συγκεκριμένα θέματα και αποκρύπτουν επιμελώς όλες τις αδυναμίες και τα σκοτεινά σημεία, υποστηρίζοντας ότι η «γνώση» τους απαντά σε όλα τα ερωτήματα. Αν κάποιος ανακαλύψει κάτι που δεν αρέσει στους κοινωνικούς μηχανικούς, αυτοί καλούν την αυθεντία που σχετίζεται με το θέμα, η οποία απορρίπτει, εξευτελίζει και ακυρώνει τον πραγματικό ερευνητή. Αξίωμα: «Το πλήθος δεν μπορεί να δει τα πράγματα απρόσωπα. Κάθε ιδέα συγχέεται με αυτούς που τη διακινούν…»
Επιτηδευμένη αντιπροσώπευση: Βασισμένοι στο προηγούμενο αξίωμα, αν μια κοινωνική κατάσταση ξεφύγει από τον έλεγχο των κοινωνικών μηχανικών, τότε αυτοί προωθούν ένα δικό τους άνθρωπο, ο οποίος αναλαμβάνει την όλη κατάσταση ως «αντιπρόσωπός» της. Αυτός υποδύεται τον προφήτη και το φανατικό της κατάστασης, οπότε το πλήθος αρχίζει να θεωρεί τον ψεύτικο αυτόν αντιπρόσωπο ως πραγματικό. Αυτός, αφού εργαστεί για κάποιο μεγάλο χρονικό διάστημα ως υπέρμαχος της κατάστασης αυτής, είτε γίνεται σημαντικός παράγοντάς της και τη διαβάλλει εκ των έσω, είτε καταφέρνει να ταυτιστεί μαζί της. Στη δεύτερη περίπτωση, ο ψεύτικος και επιτηδευμένος αντιπρόσωπος, αρχίζει σιγά-σιγά να αποκαλύπτεται ως απατεώνας, ως ύποπτος, ως ψεύτης, ως «αχυράνθρωπος». Το αποτέλεσμα; Όλο το θέμα ακυρώνεται μαζί του. Με αυτόν τον τρόπο γίνεται η «προβοκάτσια», τα οποία καταλήγουν στον ξεσηκωμό του πλήθους ενάντια σε όσους υποστηρίζουν ένα θέμα και πολλές φορές σε θανάσιμες καταστάσεις.
Παρεξήγηση και Βίαιη Συμπεριφορά: Αν κάποιος παρουσιάσει στον κοινωνικό μηχανικό κάτι που δεν τον συμφέρει, εκείνος θυμώνει επίτηδες, αγανακτεί για κάποιο άσχετο αλλά παρεμφερές θέμα και επιτίθεται στο συνομιλητή του. Αν ο κοινωνικός μηχανικός καταφέρει να βρει κάποιο αληθοφανή λόγο για να παρεξηγηθεί με το συνομιλητή του, το κάνει με όσο το δυνατόν πιο έντονο τρόπο, που ίσως υπονοεί και βία. Είναι βέβαιο ότι στην προσπάθεια να ηρεμήσουν τα πνεύματα, το θέμα που δεν συνέφερε στον κοινωνικό μηχανικό θα ξεχαστεί και θα θαφτεί. Αν το θέμα επανέλθει στο προσκήνιο, η κατάσταση επαναλαμβάνεται. Η ίδια τεχνική χρησιμοποιείται και για κοινωνικές εκδηλώσεις, π.χ. για μια διαδήλωση διαμαρτυρίας. Όταν δεν μπορεί να διαβάλει εκ των έσω την εκδήλωση (αυτός είναι ο πιο απλός τρόπος) ο κοινωνικός μηχανικός διοργανώνει μια ανάλογη διαδήλωση, ως διαμαρτυρία για κάποια λεπτομέρεια της διαμαρτυρίας των πρώτων (!) και την κατευθύνει έτσι ώστε να συναντηθεί με την πρώτη. Τα αποτελέσματα είναι γνωστά και τα έχετε δει επανειλημμένα. Το αξίωμα της κοινωνικής μηχανικής σ’ αυτήν την περίπτωση είναι: «Κανείς δεν έχει δίκαιο, όταν ανάψουν τα αίματα».
Εξαφάνιση των Επικίνδυνων Στοιχείων: Όταν κάτι αποδεικνύει την ενοχή των κοινωνικών μηχανικών, αυτοί το εξαφανίζουν, όπως και κάθε σχετικό στοιχείο. Π.χ. αν ένας άνθρωπος έχει γίνει μάρτυρας σε ένα σημαντικό έγκλημα και οι εγκληματίες εξαφανίσουν τον ίδιο και την οικογένειά του, σχεδόν κανείς δεν θα ασχοληθεί αργότερα με το τι γνώριζε ο εξαφανισμένος, αν δεν έχει κάποια σημαντική ένδειξη για αυτό και ίσως ολόκληρο το έγκλημα ξεχαστεί. Οι φίλοι του μπορούν εύκολα να πειστούν ότι έχει ταξιδέψει κάπου ή ότι έπεσε θύμα κάποιου ατυχήματος. Στην περίπτωση που πρόκειται για κάποιο αντικείμενο, αν το αντικείμενο εξαφανιστεί, δεν μπορεί να αποτελέσει αποδεικτικό στοιχείο. Αξίωμα: «Αν κάτι δεν υπάρχει, δεν μπορεί να δράσει εναντίον σου…»
Διάσπαση της Προσοχής: Αν κάποιο γεγονός τραβήξει την προσοχή του κοινού και βγει τελικά στο φως, οι κοινωνικοί μηχανικοί το αποδέχονται, αλλά αρχίζουν να το διανθίζουν με εκατομμύρια λεπτομέρειες και να επιμένουν στην «πλήρη και διεξοδική», αλλά ουσιαστικά αποπροσανατολιστική παρουσίασή του. Ταυτόχρονα, σκηνοθετούν ένα άλλο γεγονός, το οποίο αποκαλύπτουν όταν το κοινό έχει ήδη κουραστεί από το πρώτο γεγονός. Όταν το δεύτερο γεγονός «εκτοξευτεί» στα media, το κοινό έχει μια τάση να αποφεύγει να γυρίσει στο πρώτο θέμα, από το οποίο έχει ήδη κουραστεί, αλλά και έχει απογοητευτεί. Μετά, μακριά από την προσοχή του κοινού, μπορούν να γίνουν οι αναγκαίοι χειρισμοί για να καλυφθεί το θέμα…
ΦΑΝΤΑΣΙΑ: Ο ΕΧΘΡΟΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ
Οφείλουν να υπάρχουν όρια στην Ελευθερία
G.W. Bush
Αν κατάφερα να σας μεταδώσω ένα μικρό κομμάτι «παράνοιας» και έχετε αρχίσει να βλέπετε παντού γύρω σας εφαρμογές κοινωνικής μηχανικής, τότε έχω καταφέρει κάτι σημαντικό. Μην ανησυχείτε, πιθανότατα είστε πιο κοντά στην αλήθεια από όλους εκείνους που επιμένουν ότι τα περισσότερα γεγονότα είναι συμπτώσεις και χάος. Όπως υποψιάζεται σήμερα και η επιστήμη των μαθηματικών, πίσω ακόμη και από την πιο χαοτική κατάσταση κρύβεται μια αόρατη «τάξη».
Παρόλα αυτά, η κοινωνική μηχανική έχει μια σημαντική αδυναμία. Επειδή βασίζεται στις προβλέψιμες αντιδράσεις των ανθρώπων, κάθε αστάθμητος παράγοντας που επηρεάζει το πλήθος, δρα τελικά εναντίον της. Κάθε φορά που προκαλούνται απρόβλεπτες κοινωνικές αλλαγές, η κοινωνική μηχανική πρέπει να αναλύσει πώς επηρεάζεται το πλήθος από αυτές τις αλλαγές, ποιες καινούργιες δυνατότητες εμφανίζονται, πώς αλλάζουν το ψυχο-διανοητικό προφίλ της μάζας, πώς θα αντιμετωπιστούν οι νέοι «αφυπνισμένοι» που θα δημιουργηθούν από την «αλλαγή παραδείγματος» (paradigm shift), πώς θα διαβληθούν οι απελευθερωτικές κοινωνικές δυνάμεις που θα ξεσηκωθούν βασισμένες στα νέα δεδομένα, κτλ. Τέτοιες απρόβλεπτες κοινωνικές αλλαγές ήταν π.χ. η εμφάνιση του εθνικισμού στο Δυτικό κόσμο (που προκάλεσε την πτώση της παντοδυναμίας του Βατικανού), η ανάπτυξη της βιομηχανίας (που προκάλεσε τη δημιουργία της αστικής τάξης, η οποία αντικατάστησε τους αριστοκράτες), η χρήση της μικρο-ηλεκτρονικής για την απελευθέρωση της επικοινωνίας (που προκάλεσε την εμφάνιση του Internet και την πλήρη απελευθέρωση της πληροφορίας), κτλ.
Όλες αυτές οι αλλαγές δεν ήταν εύκολο να αντιμετωπιστούν από κανέναν κοινωνικό μηχανικό. Όσο πονηρός ή σοφός κι αν είναι αυτός, οι αλλαγές απαιτούν πολλές και εις βάθος αναλύσεις που κοστίζουν σε χρόνο και σε χρήμα. Αυτό το γνωρίζουν οι εξουσιαστές, για αυτό έχουν φροντίσει να τοποθετήσουν ελεγκτές-κοινωνικούς μηχανικούς σε διάφορα σημεία-κλειδιά των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, με σκοπό να ελέγχουν και να φρενάρουν τις εξελίξεις.
Στους σκοπούς των «ελεγκτών», μεγαλύτερο εμπόδιο είναι η φαντασία, η πολλές φορές αναφερόμενη και ως «μεταφυσική σκέψη». Αυτή δεν επηρεάζεται από αυθεντίες και στατιστικές, ούτε από real politik και κοινωνικές αντιπαραθέσεις, αλλά καθοδηγείται από οράματα, από ενδιαφέρουσες σκέψεις, από το κυνήγι του άπιαστου, του ιδανικού, του ανώτερου. Αυτού του είδους η «μεταφυσική» ήταν πάντα ο μεγαλύτερος εχθρός των ολοκληρωτικών συστημάτων (όπως αυτό στο οποίο οδηγούμαστε ταχύτατα σήμερα), αν και κάποια από αυτά τη χρησιμοποίησαν ως όπλο, το οποίο όμως αργά ή γρήγορα στράφηκε εναντίον τους. Η φαντασία, όταν συνδυαστεί με την ενημέρωση την αμφιβολία, με τον ορθό λόγο αλλά και τον ενθουσιασμό και το πάθος, είναι ένα πανίσχυρο όπλο που δρα μονάχα υπέρ της ανθρωπότητας. Γιατί παράγει ελεύθερα ανθρώπινα πνεύματα, που έχουν τη δύναμη και την ιδιοφυΐα για να ξεφύγουν από την κάθε «μηχανή» και τον κάθε «μηχανικό» που θα προσπαθήσει να τα φυλακίσει…

Από:
εδώ
«Πόλεμος πάντων πατήρ» διακήρυξε ο Ηράκλειτος, o oποίος δεν έβλεπε στο πρόσωπο του πολέμου μονάχα την υπέρτατη δύναμη δημιουργίας των όντων, αλλά και τη δύναμη η οποία θεμελιώνει κάθε πολιτική, κοινωνική και ηθική τάξη.

Κοσμογονική δύναμη ανεγνώριζε στον πόλεμο και ο Εμπεδοκλής,.Όλοι δε ανεξαιρέτως οι αρχαίοι φιλόσοφοι παραδέχονταν, ότι ο πόλεμος συνιστά παράγοντα αρετής, εφ’ όσον επιβάλλεται για την ωφέλεια της Πατρίδας και όχι για πράξεις πλεονεξίας.

Την πεποίθηση του Πλάτωνα και των τόσων άλλων φιλοσόφων, ότι η ιδέα της ειρήνης είναι ανεφάρμοστος, την πιστοποίησε η ιστορία του ανθρώπινου γένους. Ποτέ δεν επεκράτησε ειρήνη, γιατί ειρήνη δεν υπάρχει.

Ο πόλεμος είναι διαρκής. Τα μέτωπά του βρίσκονται πουθενά και παντού. Οι εχθροί δεν φορούν πάντα στολές, δεν έχουν σημαίες, δεν μιλούν απαραίτητα διαφορετικές γλώσσες. Συχνά είναι ομόγλωσσοι, γείτονες, συνάδελφοι, συγγενείς. Πεδία μαχών τα εργοστάσια, οι δρόμοι, τα σχολεία, τα καφενεία, οι αίθουσες των κινηματογράφων, η τηλεόραση μπροστά στη πολυθρόνα, το διαδίκτυο. Στον παράδοξο αυτό πόλεμο κύρια όπλα δεν είναι οι σφαίρες και οι οβίδες. Τις αντικαθιστούν οι ιδέες και τα συναισθήματα, οι δορυφόροι και τα ΜΜΕ. Άμεσοι στόχοι δεν είναι οι πολιτείες και εδαφικά σημεία. Είναι η ψυχή και το μυαλό του ανθρώπου.

Κατά τον Κλαούζεβιτς «ο πόλεμος γεννάται και λαμβάνει την μορφή του από τις ιδέες, τα αισθήματα και τις σχέσεις που υφίστανται την στιγμή που εκρήγνυται».

Η εξέλιξη του πολέμου διέρχεται διαφόρους φάσεις. Μία από αυτές είναι και η ένοπλος σύρραξη. Διαπράττουν σφάλμα όσοι ταυτίζουν τον πόλεμο με την μάχη. Ο πόλεμος είναι πολυσχιδής και επεκτείνεται στον πολιτικό, οικονομικό, ψυχολογικό, δημογραφικό, διπλωματικό κλπ.

Με το να αντιλαμβανόμεθα τον πόλεμο περιορισμένα σαν ένοπλη σύρραξη, δεν κάνουμε τίποτε άλλο παρά να συγχέουμε μία μορφή του πολέμου με την γενική και πλήρη έννοια αυτού.

Η ένοπλη βία αποτελεί την έσχατη μορφή του πολέμου. Χρησιμοποιείται όταν οι άλλες μορφές δεν τελεσφορούν. Η ύπαρξη «άλλου τρόπου» και «άλλων μέσων» που δύνανται να κερδίσουν τον πόλεμο, αποδεικνύουν ότι η επιβολή της νίκης δύναται να επιτευχθεί με τα λεγόμενα «πνευματικά όπλα», αυτά που επηρεάζουν την ψυχή του αντιπάλου.

Πάντως είτε ένοπλος είναι ο αγώνας είτε πολιτικός, αποβλέπει στην επιβολή της μίας θελήσεως επί της άλλης, είναι δηλαδή στο βάθος του ψυχολογικός.

Στον πόλεμο ηττάται αυτός που κάμπτεται το ηθικό του. Γιατί έχει αποδειχθεί ότι ακόμη και αν τα υλικά μέσα του ένοπλου αγώνα επιτυγχάνουν νίκες επί του αντιπάλου, θα πρέπει οι ένοπλες δυνάμεις και ο λαός του εχθρού να πειστούν για την αδυναμία συνεχίσεως του αγώνα, θα πρέπει να παύσουν να εμπιστεύονται εκείνους που διευθύνουν τον αγώνα τους και θα πρέπει να παύσει η κυβέρνηση του ηττημένου να έχει κύρος και επιβολή επί των υπηκόων της, για να κερδηθεί ο πόλεμος.

Η ικανότητα επιδράσεως στη σκέψη και στα αισθήματα των ανθρώπων υπήρξε αποτελεσματικό μέσο μάχης, σε όλες τις εποχές και περιόδους της ιστορίας. Πολιτικοί ή στρατιωτικοί, αρχηγοί διαφόρων φυλών ή κρατών που πολέμησαν μεταξύ τους, χρησιμοποίησαν πρωτότυπα ψυχολογικά μέσα ή τρόπους ενεργείας, που είχαν σκοπό να εξαπατήσουν τον αντίπαλο και να επιδράσουν στα συναισθήματα, στην ψυχή και στο ηθικό των πολεμιστών ή του λαού.

Mε τον ψυχολογικό επηρεασμό επετεύχθησαν όχι μόνο ψυχολογικά αποτελέσματα, αλλά και υλικά ακόμη και στρατιωτικά. Κατακτήθηκαν εδάφη, ανατράπηκε ο υλικός και στρατιωτικός συσχετισμός δυνάμεων, επιτεύχθηκε η απόσπαση υλικής και στρατιωτικής νίκης. Ο πόλεμος από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα δεν διεξάγεται μόνο με τα όπλα, αλλά με κάθε μέσο πειθούς. Όταν η πειθώ ασκείται με τη παράσταση γεγονότων, ιδεών, επιχειρημάτων, συναισθηματικών εντυπώσεων και άλλων παρεμφερών μέσων, χωρίς να δημιουργούνται νέα πολιτικά γεγονότα, βρισκόμαστε στο τομέα του ψυχολογικού επηρεασμού.

Η ίδια η ζωή είναι αγώνας ψυχολογικού επηρεασμού. Από μικρά παιδιά, θέλουμε να πείσουμε τους άλλους, να επιβάλουμε τη θέληση μας ή να προβάλουμε τους εαυτούς μας. Το ίδιο κάνουν και οι άλλοι σε μας. Mέσα μας κυριαρχούν κίνητρα που κατευθύνουν την συμπεριφορά μας.

Η μελέτη της ιστορίας είναι η καλύτερη μύηση στο χώρο του ψυχολογικού επηρεασμού. Αυτή θα επέτρεπε να γίνει κατανοητή η σκέψη και η φιλοσοφία των ανθρωπίνων συγκρούσεων, θα επεξηγούσε τη δράση και ίσως θα βοηθούσε στην αντιμετώπιση αυτού του φοβερού όπλου, που λέγεται επηρεασμός αισθήματος, γνώμης και πνεύματος. Η ιστορική πράξη θα μας επιτρέψει π.χ να συγκρίνουμε τα συστήματα ψυχολογικού επηρεασμού στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τις μετέπειτα εξελίξεις και να προσαρμόσουμε τα πορίσματα, όσο είναι δυνατόν στην Ελληνική ιδιοσυγκρασία και πραγματικότητα.

Δεν πρέπει να μας διαφεύγει το γεγονός, ότι ο ψυχολογικός επηρεασμός είναι περισσότερο τέχνη, παρά επιστήμη, και επομένως τα ιστορικά διδάγματα έχουν σημαντική αξία, ίσως πιο μεγάλη από τις θεωρητικές κατατάξεις και σχηματοποιήσεις. Πρέπει να γνωρίζουμε όμως ότι από την ιστορία μπορούμε να αντλήσουμε διδάγματα, αλλά δεν μπορούμε με αυτά να δώσουμε άμεσες λύσεις στα εκάστοτε παρουσιαζόμενα προβλήματα, γιατί κάθε πρόβλημα έχει τη δική του δυναμική και πρέπει να σταθμίζεται από τις σύγχρονες αντιλήψεις που υφίστανται.

Η ανάγκη ασκήσεως ψυχολογικού επηρεασμού των μαζών υπήρχε από την αρχαιότητα και ικανοποιούταν συνήθως με αυτοσχέδιες μεθόδους και ατομικές πολλές φορές προσπάθειες ή επινοήσεις. Με την πάροδο όμως των χρόνων η ανάγκη έγινε πλέον εμφανής, για αυτό και τα κράτη με τους ψυχολόγους, κοινωνιολόγους και ιστορικούς τους, στράφηκαν προς την επιστημονική μελέτη των τρόπων επηρεασμού της συμπεριφοράς και των στάσεων των μαζών. Έτσι πέτυχαν να καθορίσουν τις αρχές και να προσδιορίσουν τους κανόνες, βάσει των οποίων διεξάγεται ο ψυχολογικός επηρεασμός.

Ενώ μέχρι τώρα οι μεγάλοι κυβερνήτες, οι ιδρυτές θρησκειών, οι Απόστολοι, οι αρχηγοί οργανώσεων, υπήρξαν πάντοτε ασυναίσθητα ψυχολόγοι, με ασφαλή ενστικτώδη αντίληψη της ψυχής των μαζών και επί αυτής κυρίως της ικανότητός τους στήριζαν τις επιχειρήσεις τους, σήμερα δεν αρκεί μόνο τούτο. Σήμερα απαιτείται βαθιά μελέτη και αριστοτεχνικός χειρισμός των ψυχολογικών προβλημάτων, από του ανώτατου άρχοντα μέχρι του τελευταίου δεκανέα.

Ο σύγχρονος άνθρωπος λαχταρά για μία νέα ιδέα, ένα μύθο που θα του πει: «Εγώ τα ξέρω όλα, τα λύνω όλα, σου προσφέρω τα πάντα». Αναζητά ιδεολογία, που θα έλθει για του προσφέρει την σιγουριά. Έτσι η σημερινή εποχή αποτελεί μία από τις κρισιμότερες περιόδους της ιστορίας της ανθρωπότητας κατά την οποία η ανθρώπινη σκέψη έχοντας να επιλύσει σωρεία προβλημάτων, είναι ευάλωτος και επιρρεπής στις υποδεικνυόμενες από τους επιτήδειους, κατάλληλα παρουσιαζόμενες από ψυχολογικής πλευράς, λύσεις. Τον άνθρωπο τελικά κερδίζει, ή αν θέλετε υποτάσσει, ο παρουσιάζων επιτυχέστερα τα συνθήματα – λύσεις.

Στην σύγχρονη εποχή η ψυχολογική μορφή του πολέμου γίνεται αντικείμενο επισταμένης έρευνας και αναλύσεως. Σήμερα ο ψυχολογικός επηρεασμός διεξάγεται μονίμως, παντού και πάντοτε, προς κάθε κατεύθυνση. Όλοι μας είμαστε μόνιμοι στόχοι του. Αυτός αποτελεί πια ένα συστατικό στοιχείο της σύγχρονης ζωής, ένα σταθερό θεσμό της, φαινόμενο όλων των κοινωνιών του αιώνα μας.

Τα κυριότερα όπλα του είναι η διπλωματία, η κατασκοπεία, η οικονομία, η απειλή, η τρομοκρατία, η δολιοφθορά και το κυριότερο όλων η επισταμένη τέχνη του ψυχολογικού επηρεασμού. Οι επαγγελματίες του ψυχολογικού επηρεασμού, αποτελούν πλέον το δεξί κάθε κυβερνήσεως. Χωρίς αυτούς δεν υπάρχει σύγχρονο κράτος, δεν υπάρχει σύγχρονη πολιτική ηγεσία,δεν υπάρχει καν κράτος.

O τομέας του ηθικού αποτελεί πρώτιστο στόχο επηρεασμού. Συνίσταται από ψυχικά και πνευματικά στοιχεία που ενισχύουν το κίνητρο, την πειθώ και τη δέσμευση των ατόμων και των ομάδων στην επίτευξη των στόχων τους. Αντιπροσωπεύει τη θέληση που τους καθιστά ικανούς να υπερνικήσουν τους ηθικούς και ψυχολογικούς περιορισμούς, το φόβο και τις αντιξοότητες, καθώς και τη συνοχή που τους κρατά ενωμένους. Περιλαμβάνει την πίστη στο σκοπό, την ορθολογιστική ικανότητα, καθώς επίσης τον πατριωτισμό και τη στρατιωτική νοοτροπία. Αποσκοπεί στην επικράτηση επί του αντιπάλου, με την κάμψη της θέλησης και της συνοχής του.

Τα μέσα διεξαγωγής του ψυχολογικού επηρεασμού απεριόριστα. Η είδηση, η εικόνα, το γραπτό κείμενο ή το σχόλιο, μεταδίδεται πλέον ταυτόχρονα σε όλα τα σημεία του πλανήτη, σε άμεσο χρόνο. Το ραδιόφωνο, η τηλεόραση, η κινητή τηλεφωνία, το φαξ, ο ηλεκτρονικός υπολογιστής με όλες τις σύγχρονες τελειοποιήσεις του, το διαδίκτυο (Ιντερνέτ) κλπ, αποτελούν πλέον μέσα ταχύτατης μετάδοσης της είδησης και της πληροφορίας, αλλά και ταυτόχρονα του ψυχολογικού επηρεασμού. Οι κατέχοντες τα ΜΜΕ, δύνανται να επιτύχουν τις πολιτικο – στρατιωτικές τους επιδιώξεις.

Στα δημοκρατικά κράτη όπου υπάρχει υπερβολική ελευθερία και το μέτρο δύσκολα ορίζεται, υπάρχει κίνδυνος η ανεξέλεγκτη δράση των ΜΜΕ να συμβάλλει ενίοτε αρνητικά σε εθνικές επιδιώξεις. Ως εκ τούτου η προσέγγιση και η κάλυψη των εθνικών θεμάτων, ιδιαίτερα σε περίοδο κρίσης και πολέμου, απαιτεί ιδιαίτερη εθνική ευαισθησία και ευθύνη εκ μέρους των ΜΜΕ. Aπό τα κράτη είναι αναγκαία η λήψη μέτρων ορθής χρησιμοποιήσεως των ΜΜΕ για έλεγχο της διαμορφώσεως της κοινής γνώμης σε ορθές βάσεις και η θεσμική κατοχύρωση για θέματα εθνικής ασφαλείας.

Σήμερα κάθε έθνος είναι υποχρεωμένο να χρησιμοποιεί ψυχολογικά μέσα για να στηρίξει την εξωτερική του πολιτική, να προωθήσει τις διεθνείς του επιδιώξεις, να εξασφαλίσει τα συμφέροντα του, να αποκτά φίλους και συμπάθειες, να αντικρούει εχθρούς και κατηγορίες. Και μάλιστα, η ανάγκη αυτή, είναι τόσο μεγαλύτερη όσο μικρότερο και ασθενέστερο είναι ένα έθνος. Τα μεγάλα κράτη, μπορούν να προωθούν τις επιδιώξεις τους με την οικονομική ή στρατιωτική τους δύναμη. Τα μικρά με τις ψυχολογικές ενέργειες.

Στους μελλοντικούς πολέμους, ασφαλώς θα διεξάγονται στρατιωτικές επιχειρήσεις, αλλά το νέο στοιχείο θα αποτελούν οι ψυχολογικές επιχειρήσεις, που θα προσπαθούν να κερδίσουν τη μάχη των εντυπώσεων και θα καθορίζουν τον νικητή, από τη πειστικότητα της αφήγησης που αυτός θα παρέχει για την ερμηνεία της σύγκρουσης. Για να αποκτηθεί η νίκη των όπλων, ο πόλεμος θα πρέπει να επικαλύπτεται με ισχυρό ιδεολογικό περιεχόμενο.

Οι Ψυχολογικές Επιχειρήσεις θα ξεκινήσουν πολύ πριν την έναρξη οποιουδήποτε πολέμου και θα ολοκληρωθούν πολύ μετά τη λήξη του. Συχνά οι ΨΕ θα είναι το κρίσιμο βάρος που θα γείρει την πλάστιγγα υπέρ του ενός ή του άλλου αντιπάλου.

Οι Ψυχολογικές Επιχειρήσεις μεταφέρουν επιλεγμένες πληροφορίες καθώς επίσης και φυσικές αποδείξεις και ενδείξεις, στοχεύοντας συγκεκριμένες ομάδες και άτομα, με στόχο τον επηρεασμό των συναισθημάτων τους, των θέσεών τους, των κινήτρων τους, της αντίληψής τους, της επιχειρηματολογίας τους και τελικά της συνολικής συμπεριφοράς τους.

Η έγκαιρη και έγκυρη ενημέρωση της κοινωνίας μας για τις πτυχές των στρατιωτικών Επιχειρήσεων, προάγει την κατανόηση και υποστήριξη του κοινού. Ο στόχος είναι να νικηθούν οι αντίπαλες Δυνάμεις, με την υπονόμευση της πίστης τους στη δυνατότητα να επιτύχουν να διατηρήσουν τους στόχους τους, με τη διάσπαση της συνοχής τους και με τη μείωση της θέλησής τους για αντίσταση. Ταυτόχρονα να ενισχύσουν την δική μας θέληση (ΕΔ και κοινωνίας) να επιτύχουμε τους στόχους και τις προσδοκίες μας.

Οι σύγχρονες ψυχολογικές επιχειρήσεις διεξάγονται με «πανίσχυρα όπλα», ανάλογα εκείνων της υψηλής τεχνολογίας που χρησιμοποιούνται στο σύγχρονο πεδίο μάχης. Τα «όπλα» αυτά σκοπεύουν την ψυχή και το νου και εάν χρησιμοποιηθούν κατάλληλα βρίσκουν το στόχο τους με ακρίβεια, αποτελώντας έτσι πολλαπλασιαστές ισχύος. Η οργάνωση, η εκπαίδευση, αλλά κυρίως οι δυνατότητες που δίνουν τα σύγχρονα μέσα, είναι τα ποιοτικά χαρακτηριστικά, για τη διεξαγωγή επιτυχημένων ΨΕ.

Σύγχρονη εξέλιξη των ΨΕ είναι ο «πόλεμος των λέξεων και της εικόνας», όπου οι άνθρωποι από όλο τον κόσμο χρησιμοποιούν ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης όπως το Facebook, Twitter και το YouTube για να εκφράσουν τις απόψεις τους σε ένα παγκόσμιο ακροατήριο. Ο όρος Cuber (Κυβερνοπόλεμος) χρησιμοποιείται ως εκμετάλλευση από πλευράς ΨΕ της σύγχρονης τεχνολογίας (διαδίκτυο, κινητή τηλεφωνία, δορυφορικές εφαρμογές κλπ).

Οι Ψυχολογικές Επιχειρήσεις (ΨΕ) διαφέρουν από τη ενημέρωση τύπου ή επιχειρήσεις ΜΜΕ όπως συνηθίζεται να λέγεται. Ανεξάρτητα όμως της διαφοράς οι ασχολούμενοι με επιχειρήσεις ΜΜΕ πρέπει να είναι γνώστες των τεχνικών της προπαγάνδας, με όλες της μεθόδους και κανόνες αυτής.

Οι επιχειρήσεις ΜΜΕ δίδουν το μήνυμά τους, που αποτελείται από γεγονότα και μια διαμορφωμένη άποψη στα ΜΜΕ, τα οποία είναι ελεύθερα να λάβουν υπόψη τους το άτομο που αποδεσμεύει τις πληροφορίες και να δημοσιεύσουν το σύνολο ή μέρος της ιστορίας με τη δική τους «άποψη ή τροποποιήσεις».

Αντίθετα, οι ΨΕ παραδίδουν το μήνυμά τους κατευθείαν στον καθορισμένο αποδέκτη (ακροατήριο – στόχο), χρησιμοποιώντας όλα τα διατιθέμενα μέσα διασποράς ειδήσεων (και τις επιχειρήσεις ΜΜΕ). Καμία ερώτηση ή τροποποίηση του μηνύματος, δεν είναι δυνατή.

Κανένα έθνος, που επιθυμεί να επιζήσει σε αυτόν τον αιώνα ή και τους επόμενους, δεν δικαιούται να αγνοήσει τη σημασία του ψυχολογικού επηρεασμού. Είναι επιβαλλόμενη ανάγκη η εθνική θωράκιση με κατάλληλη ψυχολογική προετοιμασία, η οποία απαιτεί μεθόδευση, τεχνική και επιμονή. Το σύγχρονο πεδίο μάχης δεν θα αποτελέσει μόνο ένα χώρο ανταγωνισμού «έξυπνων» συστημάτων υψηλής τεχνολογίας, αλλά και ένα πεδίο σύγκρουσης των ψυχικών αποθεμάτων εκείνων που τα διοικούν και τα χειρίζονται.

Όποιος Στρατός παραμείνει άοπλος στη ψυχολογική προετοιμασία, θα νικηθεί πριν πολεμήσει.

Ιωάννης Πασχαλίδης

Υποστράτηγος ε.α.