Category: ηθολογία & ικανότητες ζώων


Οι χιλιοποδαρούσες είναι από τα αγαπημένα μου ασπόνδυλα. Πώς ν’αγαπήσεις αυτά τα μικρά, πολύποδα πλασματάκια που όταν φοβούνται γίνονται μπαλίτσες και γενικώς είναι σαν να μην υπάρχουν θα μου πείτε, αντί για κάτι καλύτερο, σκληρότερο κι επικινδυνότερο, όπως τις ταραντούλες, τους σκορπιούς ή τις σαρανταποδαρούσες; Και ο΄μως γίνεται. Για τα ασπόνδυλα αυτά έχω γράψει παλαιότερα εδώ και εδώ. Στο δεύτερο μάλιστα άρθρο περιέγραψα την αποτυχημένη μου προσπάθεια να διατηρήσω το γιγάντιο αμερικανικό είδος Orthoporus ornatus, αλλά τι να κάνουμε, λάθη γίνονται. Καισ τα δύο άρθρα υπάρχουν πληροφορίες για την ιστορία, την ανατομία, τη βιολογία, την οικολογία και τη συμπεριφορά αυτών των ζώων. Έχω γράψει επίσης κάποια μικρότερα άρθρα γι’αυτά τα αρθρόποδα.

Εν ολίγοις, οι χιλιοποδαρούσες αποτελούν την ομοταξία των διπλοπόδων στην υποσυνομοταξία των μυριαπόδων, με περίπου 12.000 είδη σ’όλο τον κόσμο. Οι πλέον κοινές, τα ελμινθόμορφα, έχουν σκωληκόμορφο σχήμα με κυλινδρικό σώμα, υπάρχουν όμως και πεπλατυσμένες και άλλες μορφές. Όλες, μετά το κεφάλι, το λαιμό (άποδο τμήμα) και τα τρία επόμενα τμήματα, φέρουν διπλοτμήματα, δηλαδή δύο τμήματα συνενωμένα σε ένα. Γι’αυτο και τα πόδια τους φαίνονται να είναι ανά δύο ζεύγη σε κάθε τμήμα. Τα πόδια τους βρίσκονται κάτω από το σώμα για να τις σπρώχνουν αποτελεσματικότερα στο έδαφος, αλλά αυτό μειώνει και την ταχύτητά τους. Ο εξωσκελετός τους ενδυναμώνεται με ανθρακικό ασβέστιο, όπως αυτός των καρκινοειδών, γι’αυτό είναι σκληρός και άκαμπτος. Είναι νυκτόβιες, αγαπούν την υγρασία και τρέφονται με νεκρή φυτική οργανική ύλη, φρέσκα μέρη φυτών, καρπούς και μύκητες. Η διατροφικές τους συνήθειες τις κάνουν χρησιμότατους ανακυκλωτές της ύλης στα οικοσυστήματα όπου ζουν, δηλαδή σχεδόν παντού στον πλανήτη μας. Είναι ειρηνικά ζώα που δεν εκδηλώνου επιθετική συμπεριφορά σε ομοειδή τους, ούτε σε άλλα ζώα. Όταν όμως απειληθούν, θα αμυνθούν. Επειδή δεν έχουν ούτε ταχύτητα ούτε εξειδικευμένα όπλα, η πρώτη τους άμυνα είναι να συσφαιροποιηθούν, προτάσσοντας το σκληρό εξωσκελετό τους. Έπειτα μπορεί να προσπαθήσουν αν ξεφύγουν με διάφορους τρόπους. Επίσης ενώ απειλούνται, σχεδόν όλα τα είδη θ’απελευθερώσουν τοξίνες από τους οζοπόρους του σώματός τους, οι οποίες έχουν άσχημη οσμή και γεύση. Ελάχιστα είναι τα είδη που μπορούν να προκαλέσουν ερεθισμό στον άνθρωπο μετά από άμεση επαφή, αλά οι τοξίνες αυτές είναι αποτελεσματικές κατά μικρών εντόμων, π.χ. μπορούν να διαβρώσουν τον εξωσκελετό των μυρμηγκιών που τις επιτίθενται. Παρά τη χημική άμυνά τους, εξακολουθούν να έχουν αρκετούς εχθρούς.

Το άρθρο αυτό το είχα προσχεδιάσει εδώ και πα΄ρα πολύ καιρό, μπορεί και για πάνω από διόμισι χρόνια, απλώς δεν υπήρξε η ευκαιρία να κάνω ένα καλό βίντεο. Μια φορά πρόπερσι έκανα, αλλά δε μ’άρεσε και το έσβησα. Όμως προχθες, 29 Οκτωβρίου, είχα την ευκαιρία για ένα πολύ καλό βίντεο, όπου δείχνω τις αμυντικές συμπεριφορές των αρθροπόδων αυτών. Οι χιλιοποδαρούσες έχουν απλό νευρικό σύστημα, άρα και οι συμπεριφορές που επιστρατεύουν για την αποφυγή των εχθρών τους είναι περιορισμένες και συγκεκριμένες. Αυτό δε σημαίνε όμως ότι κάθε χιλιοποδαρούσα θα αντιδράσει με τον ίδιο ακριβώς τρόπο στην ίδια κατάσταση. Το αν έχει ενοχληθεί προηγουμένος, η ηλικία της και το μέγεθός της, αλλά και ατομικές διαφορές στο νευρικ΄κο σύστημα διαδαματίζουν μεγάλο ρόλο σ’αυτό.

Τις χιλιοποδαρούσες αυτές λοιπόν τις βρήκα εντελώς τυχαία, καθώς μάζευα φύλλα ιβίσκου για το κουνέλι μου. Δίπλα σ’έναν ιβίσκο στη Σχολή Τυφλών υπάρχει μία πικροδάφνη, και πρόσεξα πώς πάνω στα χοντρά κλαδιά της υπήρχαν δεκάδες χιλιοποδαρούσες, οι περισσότερες μικρές. Δεν ξέρω τι δουλειά είχαν πάνω σ’εκείνο το τοξικό φυτοό, αλλά το πιο πιθανό είναι να βρίσκονταν εκεί χωρίς να το τρώνε. Ίσως να ήταν κάποια εποχιακή μετακίνηση που έχει να κάνει με την αναπαραγωγή ή τη χειμερινή ανάπαυλα. Σχεδόν όλες ήταν στο ενάμισι εκατοστό, οπότε δυσκολεύτηκα αρκετά να βρω μεγάλες για το βίντεο. Τελικά βρήκα μία 4 εκατοστών και μία 3,5 περίπου, τις οποίες τσέπωσα αμέσως. Τσέπωσα ακόμα μια τρισημισάρα, αλλά μετά μου έπεσε. Δεν ξέρω το είδος τους, αλλά το έχω ξανασυναντήσει. Όποιος ξέρει, ας απαντήσει στα σχόλια.

Στο βίντεο, τοποθετώ αρχικά τις χιλιοποδαρούσες πάνω σ’ένα λευκό χαρτί. Αυτό το χαρτί ευφημιστικά το ονομάζω το χαρτί του πόνου, γιατί είναι το σημείο όπου τα διάφορα μικρά ασπόνδυλα ανατέμνονται σύμφωνα με τις μεγκέλειές μου ορέξεις. Πρώτη τους άμυνα είναι να συσφαιροποιηθούν σφιχ΄τα, αλλ’επειδή αυτές ήταν ήδη ενοχλημένες, από πρότερο αποτυχημένο βίντεο (το κινητό ξαφνικά μου έβγαλε προειδοποίηση για χαμηλή μπαταρία) άρχισαν να κινούνται απ’την αρχή. Όπως θα προσέξετε, είναι έντονα φωτοφοβικές ή αρητικά φωτοταξικές, δηλαδή κινούνται πάντοτε προς το σκοτεινότερο σημείο. Η όρασή τους άλλωστε περιορίζεται στην αντίληψη του φωτός, το οποίο δηλώνει κίνδυνο, διότι αν ένα τέτοιο ζώο ξαφνικά βρισκόταν έξω στο φως τη μέρα, σίγουρα θα διέτρεχε άμεσο κίνδυνο. Η όσφρηση, η γεύση και η αφή όμως είναι καλά ανεπτυγμένες. Φυσικά δεν μπορούν να κινηθούν προς τη σκιά αν δεν την βλέπουν. Μετά, τις αλλάζω πορεία. Κάθε φορά που κάτι αγγίζει το κεφάλι τους, στην περίπτωση αυτήντο δάχτυλό μου, έστω και για λίγο, αμέσως αλλάζουν πορεία. Πιθανόν είναι μηχανισμός για να προστατεύσουν το κεφάλι τους.

Στη συνέχεια τις σηκώνω και της κρατώ από διάφορα σημεία. Αν τις κρατήσω από πίσω, κάνουν συγκεκριμένες, συστηματικές κινήσεις για ν’απελευθερωθούν. Κάνουν με το σώμα τους ομόκεντρους κύκλους, οι οποίοι αυξάνονται σε ακτίνα μέχρι να βρουν το στοιχείο που τις κρατά και να πιαστούνα πό εκεί. Πιθανότατα η σωματαισθητική τους ικανότητα, με την οποία θα υπολόγιζαν αμέσως τη θέση του σώματός τους και την απόσταση, δεν είναι πολύ ανεπτυγμένη. Σε σχέση με τους γεωσκώληκες πάντως είναι πολύ πιο οργανωμένες. Εκείνοι απλώς θα έκαναν σπασμωδικές κινήσεις, και συχνά όταν άγγιζαν το στήριγμα θα ξαναέπεφταν. Όταν λοιπόν τις κρατήσω από μπροστά, μαζεύουν όλο το σώμα τους προς το χέρι μου σε μία συσφαιροποιητική κίνηση τραβώντας το πιασμένο μπροστινό μέρος ώστε να απελευθερωθούν. Αν τις ακινητοποιήσω και από μπροστά και από πίσω, συσπώνται, κάνουν κοιλια στη μέση και μετά απελευθερώνουν το μπροστινό μέρος. Πιθανόν η συμπεριφορά συντίθεται από το σύστημα αλλαγής πορείας και την αντίδραση απελευθέρωσης σε περίπτωση που πιαστούν από μπροστά. Συχνά αν προσέξετε μου πέφτουν, εξαιτίας του ολισθηρού τους εξωσκελετού. Οπότε οι άμυνές τους πράγματι δουλεύουν. Δουλεύουν επίσης, γαιτί πολλές φορές έχω ρίξει χιλιοποδαρούσες από επιφάνειες όοπυ προσπαθούσα να τις πιάσω γιατί γλιστρούσαν και συσφαιροποιούνταν. Επίσης όταν πιάνονται από μένα, ή από άλλες επιφάνειες, έχουν πολύ καλό κράτημα και είναι απίθανο να πέσουν αν δεν αναποδογυριστούν απότομα. Σε μια στιγμή η μεγάλη χιλιοποδαρούσα περνά από ένα μικρό κενό ανάμεσα στα δύο μου δάχτυλα. Πιθανόν αντιλαμβάνεται ότι υπάρχει στερεό αντικείμενο μπροστά, επειδή απλώνει το μπροστινό μέρος του σώματός της, και μετά από λίγες μεθοδικές κινήσεις δεξιά κι αριστερά το πιάνει και προχωρά.

Οι χιλιοποδαρούσες, όπως και πολλά, αν κι όχι όλα τα αρθρόποδα, έχουν αρκετά αποκεντρωμένο νευρικό σύστημα. Ο εγκέφαλος, αν κι ελέγχει τη γενική συμπεριφοραά του ζώου, κυρίως έχει να κάνει με το κεφάλι και τα αισθητήρια όργανα που βρίσκονται εκεί, αφήνοντας τον έλεγχο τω σωματικών αισθήσεων και κινήσεων στα γάγγλια κάθε τμήματος. Έτσι τα αρθρόποδ ααυτά μπορούν να επιβιώσουν και μετά τον αποκεφαλισμό τους. Προς το τέλος του βίντεο αποκεφαλίζω τη μικρότερη χιλιοποδαρούσα, η οποία, αφού άλλαξε αρκετές πορείες και προσπάθησε να μου ξεφύγει, ακινητοποιήθηκε και μ’ένα κρατς έχασε το κεφάλι της και ίσως κάποια μπροστινα τμήματα. Μετά τον αποκεφαλισμό, προσπάθησε να συσφαιροποιηθεί, αλλά μετά ξαναάνοιξε. Μετά δεν κινούταν σχεδόν καθόλου, αλλά όταν την έπιασα από πίσω, προσπάθησε να βρει το σημείο όπουπιάστηκε με κάποια επιτυχία, οπότε αυτή η αρκετά σύνθετη λειτουργία δεν απαιτεί τον εγκέφαλο καθόλου. Παρόλα αυτά, σε σχέση με τα αποκεφαλισμένα έντομα, τα οποία μπορούν ναν κινηθούν κανονικά, και κάποιες φορές και να ξεφύγουν από εχθρούς, ήταν πολύ ληθαργικές. Είτε ο εγκέφαλος ελέγχει πολύ περισσότερο το υπόλοιπο σώμα σ’αυτά τα είδη, είτε η τεχνική μου ήταν λανθασμένη. Ίσως δεν την έκοψα τόσο προσεκτικά, και αφαίρεσα μαζί και κάποια από τα πρώτα τμήματα, διακόπτοντας και μέρος της καρδιάς, η οποία διατρέχει όλο το σώμα από την πάνω πλευρά. Υποψιάζομαι όμως το πρώτο.

Στο τέλος, βάζω τη μεγάλη δίπλα στη θανάσιμα τραυματισμένη μικρότερη, για να διαπιστώσω αν την αποφεύγει. Πολλά ασπόνδυλα απομακρύνονται από την περιοχή όταν μυρίζουν τους χυμούς των συντεθλημμένων ομοειδών τους. Η χιλιοποδαρούσα άλλαξε γρήγορα πορεία, αλά δεν ξέρω αν ήταν εξαιτίας αυτού ή τυχαίο γεγονός. Θα ψάξω επιστημονικές μελέτες για να δω αν κάτι τέτοιο έχει καταγραφεί. Αν ακούσετε προσεκτικάσ το βίντεο, ενώ περπατάνε ή τις σέρνω πάνω στο χαρτί, ακούγονται τα αναρίθμητα μικρά πόδια τους, τα οποία παρεμπτιπτόντος δεν είναι χίλια δε κανένα είδος χιλιοποδαρούσας. Το βίντεο παρατίθεται παρακάτω:

Advertisements

Είναι μια απρόσμενη νέα ανακάλυψη που αλλάζει αρκετά για τον τρόπο σκέψης μας ως προς τους κροκοδείλους και τα ερπετά κατ’επέκτασιν.
Από:
in.gr

<"Δημοσίευση: 05 Δεκ. 2013, 18:02 | Τελευταία ενημέρωση: 05 Δεκ. 2013, 18:32

Έξυπνο ερπετό
Κροκόδειλοι βρέθηκαν για πρώτη φορά να κυνηγούν με δόλωμα

Νόξβιλ, Τενεσί
Τα ερπετά αποδεικνύονται αρκετά πιο έξυπνα από ό,τι νομίζαμε: ο αμερικανικός αλιγάτορας και ο ινδικός κροκόδειλος χρησιμοποιούν κλαδάκια ως δολώματα για να προσελκύουν πουλιά που ψάχνουν υλικά για τις φωλιές τους. Είναι μάλιστα η πρώτη φορά που τεκμηριώνεται χρήση εργαλείων από οποιοδήποτε ερπετό.

Ο Βλάντιμιρ Ντίνετς του Πανεπιστημίου του Τενεσί πρόσεξε για πρώτη φορά την ασυνήθιστη κυνηγετική τακτική σε ινδικούς κροκόδειλους (Crocodylus palustris) που μελετούσε στο φυσικό τους περιβάλλον στην Ινδία: Τα ερπετά περίμεναν για ώρες στα ρηχά με ξυλάκια και μικρά κλαδιά να ισορροπούν πάνω στο ρύγχος τους, και ορμούσαν σε κάθε πτηνό που έκανε το λάθος να πλησιάσει.

Προκειμένου να επιβεβαιώσει τις υποψίες του, ο ερευνητής προχώρησε σε συστηματική παρατήρηση αμερικανικών αλιγατόρων (Alligator mississippiensis) στη Λουζιάνα. Οι αλιγάτορες ανήκουν μεν σε διαφορετικό γένος από τους κροκόδειλους, κατατάσσονται όμως κι αυτοί στην τάξη των κροκοδείλιων.

Στον ένα χρόνο που διήρκεσαν οι παρατηρήσεις, ο Ντίνετς και οι συνεργάτες του παρατήρησαν αρκετές περιπτώσεις αλιγατόρων που χρησιμοποιούσαν ξυλάκια ως δόλωμα. Αυτό που επιβεβαίωσε ότι πρόκειται πράγματι για κυνηγετική τακτική, αντί για τυχαίο γεγονός, ήταν ότι οι αλιγάτορες που σήκωναν κλαδάκια με το ρύγχος τους αυξάνονταν σημαντικά από το Μάρτιο ως το Μάιο, την εποχή αναπαραγωγής των πτηνών.

«Οι κροκόδειλοι θεωρούνται συνήθως ληθαργικά, βαρετά και χαζά πλάσματα» σχολιάζει ο Δρ Ντίνετς. «Η μελέτη αυτή αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε παραδοσιακά τους κροκόδειλους» υποστηρίζει.

Θεωρεί μάλιστα πιθανό ότι αυτή η κυνηγετική τακτική ήταν διαδεδομένη στην ομοταξία των ερπετών όταν τα πλάσματα αυτά κυριαρχούσαν στον πλανήτη: το ίδιο μπορεί να έκαναν κάποτε και οι δεινόσαυροι.

Η μελέτη δημοσιεύεται στην επιθεώρηση Ethology, Ecology and Evolution.

Επιμέλεια: Βαγγέλης Πρατικάκης"

Αυτή είναι η πρώτη επιβεβαιωμένη παρατήρηση χρήσης εργαλείων από ερπετά, ή τουλάχιστον μη πτηνοειδή ερπετά, γιατί με τη νέα κλαδιστική ταξινόμηση τα πτηνά βρίσκονται στον ίδιο κλάδο με τα ερπετά, και μάλιστα πιο κοντά στα κροκοδείλια από τα υπόλοιπα ως αρχόσαυροι που είναι. Στην ηθολογία, στην επιστήμη μελέτης δηλαδή της συμπεριφοράς των ζώων, χρήση εργαλείων νοείται η χρήση αντικειμένων ως προέκτασης του σώματος για οποιονδήποτε σκοπό. Συνήθως ο ορισμός δεν περιλαμβάνει την ενασχόληση με αντικείμενα κατά το παιχνίδι ή τη χρήση στατικών στοιχείων για διάφορους σκοπούς, χωρίς τα δύο παραπάνω να μην αποτελούν δείγμα της νοημοσύνης του ζώου που τα κάνει. Ως κατασκευή εργαλείων νοείται η τροποποίηση ενός αντικειμένου από ένα ζώο ώστε να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο, ενώ μεταεργαλεία είναι εργαλεία που χρησιμοποιούνται για να επηρεάσουν άλλα, και τα δύο είναι αρκετά σπάνιες συμπεριφορές στα ζώα. Κάποτε πιστευόταν ότι μόνο ο άνθρωπος μπορεί να κατασκευάσει και να χρησιμοποιήσει εργαλεία, όντας μία από τις ειδοποιούς διαφορές του από τα ζώα. Με την ανακάλυψη όμως νέων χωρών και νέων ειδών ζώων, καθώς και με την εξέλιξη της επιστήμης, αυτό το αξίωμα κατέρρευσε. Για αιώνες πιστευόταν ότι τα μόνα ζώα εκ΄τος από τον άνθρωπο που μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν εργαλεία είναι οι μεγάλοι πίθηκοι, όπως οι χιμπατζήδες, οι γορίλες ή οι ουρακοτάγκοι, όμως με τις συστηματικότερες παρατηρήσεις που ξεκίνησαν από τα τέλη του 19ου αιώνα, αν κι εντάθηκαν από τα μέσα του 20 ου, και συνεχίζονται ως σήμερα, αυτή η άποψη επίσης καταρρίφθηκε. Βρέθηκε ότι οι μεγάλοι πίθηκοι όχι μόνο χρησιμοποιούν εργαλεία για πάμπολλους σκοπούς, αλλά κατασκευάζουν κιόλας, ενώ χρήση ή και κατασκευή εργαλείων σημειώθηκε σε άλλα πρωτεύοντα, ελέφαντες, δελφίνια και σαρκοφάγα. Παράλληλα μελέτες στα πουλιά έδειχναν ότι πολύ περισσότερα είδη είχαν την ικανότητα χρήσης εργαλείων σε σχέση με τα θηλαστικά, ένα ακομα στοιχείο που συνέβαλε στην εξάλειψη του στερεοτύπου της ανωτερότητας του εγκεφάλου των θηλαστικών, το οποίο επικρατούσε ιδιαίτερα στην εποχή του Δαρβίνου και για μερικές δεκαετίες αργότερα. Πολλά πουλιά διαφόρων οικογενειών λοιπόν χρησιμοποιούν εργαλεία από διάφορα υλικά κυρίως για την πρόσληψη τροφής, ενώ μερικά όπως τα κοράκια τα κατασκευάζουν, ενίοτε αρκετά πολύπλοκα. Τις τελευταίες δεκαετίες, με την επέκταση των ηθολογικών παρατηρήσεων σε πολλά άλλα ζώα, βρέθηκε πως και πολλά από τα υποτιθέμενα λιγότερο έξυπνα θηλαστικά και πουλιά έχουν τέτοιες ικανότητες, τουλάχιστον στην απλούστερη μορφή τους. Ακόμα και τρωκτικά
Χρησιμοποίησαν εργαλεία στο εργαστήριο,
Και δε θα ήταν απίθανο αν αυτό γινόταν και στη φύση. Χρήση εργαλείων έχει επίσης αναγνωριστεί σε ορισμένα ψάρια, κοινωνικά έντομα και χταπόδια, μαλάκια που διακρίνονται για την υψηλή νοημοσύνη τους.

Μέσα σ’όλη αυτήν την επιστημονική φρενίτιδα παρατηρήσεων κι ανακαλύψεων, τα αμφίβια και τα ερπετά παρέμεναν σχεδόν στο περιθώριο, ως αδρανή και νοητικά κατώτερα όντα που θεωρούνταν κι εξακολουθούν να θεωρούνται από πολλούς σήμερα. Η επιστημονική τους παραμέληση έχει τις ρίζες της στη γενικά αρνητική αντίληψη των ανθρώπων παλαιότερων εποχών γι’αυτά τα ζώα, τουλάχιστον όσον αφορά το δυτικό κόσμο, στον οποίον άλλωστε αναφέρομαι, η οποία μεταφέρθηκε και στη συστηματική ταξινόμηση, όταν ο Κάρολος Λινναίος το 1758 τα έριξε στην ίδια κατηγορία, αν και σύντομα διαχωρίστηκαν δικαίως ως διαφορετικές ομοταξίες σπονδυλωτών. Αν και θ’ασχοληθώ εδώ μόνο με τα ερπετά, πολλά από τα παράπονα αυτά ισχύουν και για τα αμφίβια, τα οποία εντούτοις, για να λέμε και την αλήθεια, δεν έχουν τόσο μεγάλους εγκεφάλους. Παρόλο λοιπόν που η ανατομία, η φυσιολογία, η οικολογία και αρκετές πτυχές της συμπεριφοράς των ερπετών έχουν μελετηθεί ικανοποιητικά τις τελευταίες δεκαετίες, η γνώση μας ως προς τις νοητικές τους ικανότητες υστερεί πολύ σε σχέση μ’αυτήν για τα θηλαστικά, τα πουλιά, ακόμα και τα ψάρια. Το πραγματικό εμπόδιο στη μελέτη τέτοιων συμπεριφορών δεν είναι η χαμηλή νοημοσύνη των ερπετών, αλλά η σχετική ακαταλληλότητά τους για παρατήρηση, αφού ως βραδυμεταβολικά και για μεγάλο χρόνο αδρανή ζώα, παρουσιάζουν λίγες ευκαιρίες για καλή παρατήρηση κι ακόμα λιγότερες για την εκδήλωση έξυπνων συμπεριφορών, γι’αυτό και συχνά τέτοιες συμπεριφορές ανακαλύπτονται όλως τυχαίως, όπως τα παραπάνω ευρήματα στους κροκόδειλους. Μία μεγάλη μελέτη επί του θέματος
Εξέφραζε αυτήν ακριβώς την αγανάκτηση των επιστημόνων,
Χαρακτηρίζοντας τα ερπετά με λίγα λόγια ανεπίδεκτα μαθήσεως και άκαμπτα στη συμπεριφορά, πολύ πιο δύσκολο να μάθουν κάτι από τα θηλαστικά, τα πουλιά, ακόμα και τα ψάρια, αν και κανονικά δε φταίει το μυαλό τους όπως είπα, αλλά ο μεταβολισμός τους. Συχνά ως θετική ενίσχυση σε μελέτες μάθησης σε ζώα χρησιμοποιείται τροφή, την οποία δέχονται ως ανταμοιβή για τη ζητηθήσα συμπεριφορά. Μολονότι αυτό είναι εύκολο για ζώα που τρώνε συχνά, στα ερπετά η εφαρμογή ενός τέτοιου πρωτοκόλλου είναι προβληματική, αφού εφόσον φάνε, δε θά’χουν κάποιον λόγο να επαναλάβουν τη συμπεριφορά για καιρό μέχρι να χωνέψουν, οπότε μπορεί και να την έχουν ξεχάσει. Εντούτοις έχουν γίνει μερικές ενδιαφέρουσες έρευνες πάνω στις νοητικές ικανότητες των ερπετών, τις οποίες θα παραθέσω σε επόμενο άρθρο.

Η μελέτη του νευρικού συστήματος, της συμπεριφοράς και των νοητικών ικανοτήτων των ερπετών, εκτός του ότι θ’αποκαταστήσει τη θέση αυτών των ζώων στο νου τον ανθρώπων, θα μπορούσε να βελτιώσει την εικόνα που έχουμε για την εξέλιξη του νευρικού συστήματος στα σπονδυλωτά. Το γνωστικό αυτό κενό το διαπιστώνουμε διαβάζοντας επιστημονικές μελέτες όπου διάφορα κέντρα του εγκεφάλου και συμπεριφορές των πτηνών γίνεται προσπάθεια ν’αντιστοιχιστούν μ’αυτά των θηλαστικών, ενώ πιο δόκιμο θά’ταν ν’αναζητηθεί ανάλογο στα ερπετά, τους πλησιέστερους συγγενείς τους, κι έπειτα να γίνει η αντιστοίχηση των ευρημάτων με τα θηλαστικά, για τα οποία δυστυχώς δεν υπάρχουν ζώντα παραδείγματα της εξέλιξης του εγκεφάλου τους.

Τα κροκοδείλια πάντως είναι πολύ ιδιαίτερα ερπετά. Γονιδιακά συγγενεύουν περισσότερο με τα πουλιά όπως προανέφερα, παρά με τα υπόλοιπα ερπετά, ενώ διαθέτουν πολλά ανατομικά, φυσιολογικά και συμπεριφορικά χαρακτηριστικά που παραπέμπουν σε ομοιόθερμα ζώα. Στην πραγματικότητα πιθανότατα τα ζώα αυτά εξελίχθηκαν από ομοιόθερμους, δραστήριους προγόνους, ανακάλυψη που θα πρέπει να δημοσιεύσω οπωσδήποτε σε επόμενο άρθρο.

Οι μέλισσες είναι από τ’ασπόνδυλα που μ’ενδιαφέρουν περισσότερο εξαιτίας της τέλειας κοινωνικής δομής τους. Σ’αυτό το σχήμα, κάθε κοινωνία τέτοιων εντόμων λειτουργεί ως ένας οργανισμός (υπεροργανισμός), του οποίου τα μέλη βρίσκονται σε πλήρη συνεργασία όπως και τα κύτταρα ενός πολυκύτταρου οργανισμού. Αυτό έχει επιτευχθεί επειδή τα ομόφυλα μέλη είναι γενετικά όμοια, κι εκτός της βασίλισσας όλα τα θηλυκά είναι στείρα, επομένως δεν υπάρχει ανταγωνισμός μεταξύ τους για την αναπαραγωγή. Μία τέτοια ιδιότητα που αρχικά εξυπηρετούσε την επιβίωση του είδους, η αυτοσυντήρηση δηλαδή για την εξασφάλιση της διαιώνισης, αφαιρέθηκε απ’τη φυσική επιλογή εφόσον η κοινότητα έγινε ομοιογενής για την καλύτερη εσωτερική λειτουργία της, όπως θά’γινε κάποτε και με τους πολυκύτταρους οργανισμούς – οπότε τα κύτταρα έχασαν την «αυτοσυνειδησία» τους και συνεργάστηκαν πλήρως, στο βαθμό κάποτε αυτοθυσίας -, οι οποίοι αρχικά ξεκίνησαν ως αποικίες μονοκύτταρων. Αυτή η τέλεια κοινωνική δομή δεν παρατηρείται μόνο στις μέλισσες ως γνωστόν, αλλά και σε πολλά άλλα είδη εντόμων της ίδιας τάξης των υμενόπτερων όπως τα μυρμήγκια, αλλά και στους τερμίτες της τάξης των δικτυόπτερων, εκεί όπου ανήκουν και οι κατσαρίδες, όπου εξελίχθηκε εντελώς ανεξάρτητα, οι μέλισσες είναι όμως οι πλέον μελετημένες, το μοντέλο ας πούμε. Εξαιτίας αυτού του χαρακτηριστικού, τα συγκεκριμένα έντομα λέγονται ευκοινωνικά, δηλαδή τέλεια κοινωνικά. Ο άνθρωπος και τα λοιπά είδη με ατομικό συμφέρον δε μπορούν να χαρακτηριστούν ευκοινωνικά, όσο καλή συνεργασία κι αν έχουν.

Ο λόγος για τον οποίον μου κινούν τόσο πολύ το ενδιαφέρον αυτά τα έντομα είναι η εκτέλεση σύνθετων λειτουργιών απ’αυτά παρά το μικροσκοπικό εγκέφαλό τους. Πώς για παράδειγμα οι μέλισσες μπορούν να δείχνουν σ’άλλα μέλη της κυψέλης τους την απόσταση της τροφής, ή πώς μπορούν νά’χουν καταμερισμό εργασίας, αφού όλες τους είναι ίδιες; Για το πρώτο ερώτημα καθώς και για διάφορα παρόμοια, έχω κάνει ένα θέμα στο πρόσφατο παρελθόν για
την εξειδικευμένη νοημοσύνη των μελισσών.

Το παρόν άρθρο πραγματεύεται το δεύτερο ερώτημα. Εντελώς κατά τύχη, ψάχνοντας τα νέα της επιστήμης και τεχνολογίας στο in.gr, έπεσα στο άρθρο με τίτλο
«Πώς οι μέλισσες επιλέγουν το επάγγελμα που τους ταιριάζει».
Λίγο αδόκιμος ο τίτλος, γιατί όπως φαίνεται παρακάτω δεν υπάρχει κάποιο επάγγελμα που ταιριάζει σε καθεμία, αφού γεννιούνται όλες όμοιες, και ούτε το επιλέγουν συνειδητά, αλλ’είναι αποτέλεσμα ηλικίας ή ανάγκης. Παρακάτω το άρθρο:

Λονδίνο
Όλες οι μέλισσες σε μια κυψέλη γεννιούνται ίδιες, σύντομα όμως η καθεμία αναλαμβάνει ένα συγκεκριμένο επάγγελμα για τη συντήρηση της αποικίας: βρεφοκόμος, τροφοσυλλέκτρια ή βασίλισσα. Η εξειδίκευση αυτή οφείλεται σε «επιγενετικές αλλαγές», δηλαδή σε χημική τροποίηση του DNA σε συγκεκριμένες θέσεις, αποκαλύπτει το τελευταίο πείραμα στο Πανεπιστήμιο Τζον Χόπκινς. Δεδομένου ότι επιγενετικές τροποποιήσεις απανώνται και στο ανθρώπινο DNA, η μελέτη των μελισσών ίσως προσφέρει τελικά νέα στοιχεία για την αντιμετώπιση ασθενειών.

Προηγούμενες μελέτες είχαν δείξει ότι η βασίλισσα της κυψέλης διαφέρει από τις εργάτριες λόγω επιγενετικών αλλαγών, οι οποίες έχουν τη μορφή μεθυλομάδων (-CH3) που συνδέονται σε συγκεκριμένες θέσεις πάνω στο μόριο του DNA.

Στην περίπτωση της βασίλισσας, η μεθυλίωση του DNA είναι μόνιμη και το έντομο δεν μπορεί να αλλάξει ρόλο στην κυψέλη.

Τώρα, όμως, οι ερευνητές του Τζον Χόπκινς αναφέρουν ότι οι επιγενετικές αλλαγές που διαχωρίζουν τις τροφούς από τις τροφοσυλλέκτριες μιας κυψέλης αναστρέφονται όταν το απαιτούν οι συνθήκες.

Όλες οι εργάτριες μέλισσες μιας κυψέλης είναι γενετικά πανομοιότυπες και συνήθως ξεκινούν την καριέρα τους ως τροφοί, ταΐζοντας τη βασίλισσα και τις προνύμφες της αποικίας. Όταν όμως αρχίζουν να γερνούν, οι περισσότερες τροφοί αλλάζουν ρόλο και βγαίνουν από την κυψέλη για να γίνουν τροφοσυλλέκτριες.

Αυτή η αλλαγή καριέρας προκαλείται από αναστροφή των επιγενετικών αλλαγών, διαπιστώνει η ομάδα του Δρ Άντριου Φάινμπεργκ.

Οι ερευνητές ξεκίνησαν το πείραμα αφήνοντας θηλυκές μέλισσες της ίδιας ηλικίας να εγκατασταθούν σε μια άδεια κυψέλη. «Όταν οι νεαρές μέλισσες μπαίνουν για πρώτη φορά στην κυψέλη, μοιράζουν αυτόματα τις δουλειές έτσι ώστε να υπάρχει μια σωστή αναλογία τροφών και τροφοσυλλεκτριών» εξηγεί ο Δρ Φάινμπεργκ.

Εξετάζοντας το μοτίβο μεθυλίωσης στους εγκεφάλους 21 τροφών και 21 τροφοσυλλεκτριών, οι ερευνητές εντόπισαν 155 σημεία του γονιδιώματος που παρουσίαζαν διαφορές ανάμεσα στις δύο ομάδες.

Στην επόμενη φάση, οι ερευνητές εξέτασαν το κατά πόσο αυτές οι επιγενετικές αλλαγές ήταν μόνιμες. Για το λόγο αυτό απομάκρυναν τις περισσότερες τροφούς από την αποικία, και παρατήρησαν τότε ότι αρκετές από τις τροφοσυλλέκτριες μετατράπησαν μυστηριωδώς σε τροφούς, προκειμένου να αποκαταστήσουν την ισορροπία της κυψέλλης.

Η αλλαγή επαγγέλματος διαπιστώθηκε ότι συνδέεται με αλλαγή των μοτίβων μεθυλίωσης σε 107 από τις 155 θέσεις του γονιδιώματος που είχαν εντοπιστεί στην πρώτη φάση της μελέτης.

Περαιτέρω αναλύσεις αποκάλυψαν ότι οι περισσότερες θέσεις μεθυλίωσης επηρεάζουν την έκφραση (λειτουργία) των λεγόμενων ρυθμιστικών γονιδίων, τα οποία ρυθμίζουν τη δραστηριότητα άλλων γονιδίων.

Όπως τονίζει ο Δρ Φάινμπεργκ, η μεθυλίωση του DNA παίζει καθοριστικό ρόλο για τη λειτουργία της αποικίας: «Οι γενετικές αλληλουχίες χωρίς αυτές τις χημικές ετικέτες είναι σαν δρόμοι χωρίς φανάρια» σχολιάζει.

Επισημαίνει μάλιστα ότι η έρευνά του είναι η πρώτη που αναγνωρίζει το ρόλο της αναστρέψιμης μεθυλίωσης στη συμπεριφορά και τον τρόπο ζωής ενός ζώου.

Δεδομένου ότι τα τελευταία χρόνια ανακαλύπτεται ότι οι επιγενετικές αλλαγές παίζουν ρόλο στη λειτουργία και του ανθρώπινου γονιδιώματος, οι μέλισσες ίσως προσφέρουν στοιχεία για την αντιμετώπιση ασθενειών μέσω της παρέμβασης στα μοτίβα μεθυλίωσης.

Η μελέτη δημοσιεύεται
στην επιθεώρηση Nature Neuroscience.

Newsroom ΔΟΛ

Βλέπουμε εδώ εξελιτκική διαδικασία παρομοια με την εξειδίκευση των κυττάρων στους πολυκύτταρους οργανισμούς, το ίδιο γονιδίωμα δηλαδή να ενεργοποιείται σε κάθε άτομο αλλιώς ώστε να του δώσει τα χαρακτηριστικά και μόνο αυτά που χρειάζεται, για τον τέλειο καταμερισμό της εργασίας.

Η
επιγενετική
είναι μεγάλος κλάδος της γενετικής που μόλις τις τελευταίες δεκαετίες γνωρίζει σπουδαία ανάπτυξη. Μελετά τις κληρονομήσιμες ιδιότητες των οργανισμών μη προερχόμενες από μετάλλαξη του γενετικού υλικού.

Η μεθυλίωση του dna παρατηρείται συχνά στους ζωντανούς οργανισμούς. Έχει βρεθεί ότι οι μεθυλιωμένες περιοχές αντιγράφονται δυσκολότερα. Άραγε πόσα αποτελέσματα θα μπορούσε να έχει στον άνθρωπο αυτή η γενικευμένη διαδικασία; Το άρθρο αναφέρει πως η γνώση της λειτουργίας αυτής στις μέλισσες ίσως βοηθήσει την έρευνα σε διάφορες γενετικές παθήσεις. Μήπως όμως παρόμοιοι μηχανισμοί επηρεάζουν και φυσιολογικές λειτουργίες, όπως τις αλλαγές της συμπεριφοράς μας σε διάφορες καταστάσεις; Μερικοί επιστήμονες, όπως ο γνωστός ψυχολόγος για τις κάποτε αμφιλεγόμενες έρευνές του Ιάπωνας-Αμερικανός Shatoshi Kanazawa, έχει παρατηρήσει βασικές και σταθερές αλλαγές της ανθρώπινης συμπεριφοράς σε διάφορες καταστάσεις. Θα μπορούσαν τα ευρήματά του ν’αποτελέσουν στόχο ερευνών για πιθανές επιγενετικές επιρροές για παράδειγμα.

Στο
προτελευταίο μου άρθρο
για τη συναισθηματική ζωή των ζώων είχα σχολιάσει πως στο παράδειγμα της μέλισσας η οποία βρίσκει εύκολα το συντομότερο δρόμο για κάποιο άνθος δεν είναι αποτέλεσμα σκέψης, αλλά ενστικτώδους νοημοσύνης, κάτι δηλαδή σαν ένα συγκεκριμένο τυπωμένο κύκλωμα στο νευρικό της σύστημα, αλλ’ότι πάλι παραμένει θαυμαστή ικανότητα για ένα τόσο μικρό κι απλό ζώο. Ψάχνοντας περισσότερα για τη νοημοσύνη του συγκεκριμένου είδους βρήκα κι άλλα εκπληκτικά στοιχεία. Η νοημοσύνη αυτή είναι περιορισμένη σε συγκεκριμένες ωστόσο ικανότητες και πιθανότατα ενστικτώδης, πάλι όμως αποτελεσματική για την επιβίωση του είδους και αρκετά υψηλή για ένα έντομο. Το παρακάτω κομμάτι προέρχεται από
ένα δωρεάν βιβλίο για την ψυχολογία,
το οποίο πρόκειται να μελετήσω αργότερα.

Μετάφραση: Bolko

Η εξειδικευμένη νοημοσύνη των μελισσών

Οι λεγόμενοι «κατώτεροι» οργανισμοί επιδεικνύουν συχνά πολύπλοκες μαθησιακές ικανότητες, όταν αυτό βοηθά την επιβίωση και την αναπαραγωγή τους. Οι μέλισσες και οι συγγενείς τους είναι ιδιαίτερα καλές στη μάθηση της τοποθεσίας και της εμφάνισης των ανθέων.

Τι είναι ο κουνιστός χορός της μέλισσας;

Οι μέλισσες επικοινωνούν πληροφορίες για την τοποθεσία στις συντρόφους τους με το διάσημο κουνιστό χορό που πρωτοπεριγράφηκε από το Von Frisch (1974). Μία μέλισσα που γυρίζει στην κυψέλη της, αν έχει βρει άνθη, κάνει ένα ξεχωριστό κούνημα της κοιλιάς της και χορεύει προς τα πάνω στην πλευρά της κηρίθρας. Η γωνία της μέλισσας από την κάθετο δείχνει τη γωνία του άνθους ως προς τον ήλιο. Ένας χορός 100 μοιρών αριστερά της θέσεις του 12 στο ρολόι σημαίνει ότι τα άνθη μπορούν να βρεθούν 100 μοίρες αριστερά απ’τον ήλιο, όπως φαίνεται απ’την κυψέλη.

Εάν η τροφή βρίσκεται πετώντας μακριά από τον ήλιο, η μέλισσα χορεύει προς τα κάτω παρά προς τα πάνω. Η διάρκεια του χορού λέει στις άλλες μέλισσες την απόσταση της πηγής γύρεως (ένας γρήγορος χορός σημαίνει ότι η τροφή είναι κοντά). Ο Von Frisch επίσης ταυτοποίησε άλλους παράγοντες που βοηθούν τον προσανατολισμό των μελισσών, όπως σωματίδια οσμής φερόμενων από τη μέλισσα καθώς τρώει που επιστρέφει στην κυψέλη.

Ο Von Frisch κέρδισε ένα Βραβείο Νόμπελ για τη δουλειά του, αλλά πολλοί επιστήμονες την προκάλεσαν με διάφορους τρόπους. Κάποιοι πρότειναν ότι οι μέλισσες αποκρίνονται στους ήχους παρά στο χορό, εντούτοις άλλοι ερευνητές πίστευαν ότι οι μέλισσες είναι κουφές. Κάποιοι πρότειναν ότι οι μέλισσες χρησιμοποιούν μόνο την οσμή για να οδηγήσουν της συντρόφους της κυψέλης τους, κι ότι ο κουνιστός χορός είναι άνευ σημασίας.

Αυτές οι διαφωνίες όπως φαίνεται διευθετήθηκαν από λεπτομερή έρευνα που διενεργήθηκε από την ομάδα του Wolfgang H. Kirchner του Πανεπιστημίου του Wurzburg στη Γερμανία, και του William F. Towne του Πανεπιστημίου του Kutztown στην Πενσιλβανία. Κατασκεύασαν ρομποτικές μέλισσες που παρέδιδαν μηνύματα χρησιμοποιώντας κουνιστούς χορούς, ή παραδίδοντας δείγματα γύρεως, ή παράγοντας ένα δονούμενο ήχο παρόμοιο μ’αυτόν του χτυπήματος των φτερών. Μεταξύ άλλων, ο kirchner κι ο Towne ανακάλυψαν τα ακόλουθα:

Πώς οι ερευνητές έλεγξαν τη θεωρία του «κουνιστού χορού» με ρομποτικές μέλισσες; Τι άλλες ανακαλύψεις έκαναν;

-Οι μέλισσες μπορούν πράγματι ν’ακούσουν, «και τα’αυτιά τους είναι καλά προσαρμοσμένα για την ανίχνευση των ήχων σχετιζόμενων με τους χορούς.»

-«Και ο ήχος και ο χορός χρειάζονται για την επικοινωνία της πληροφορίας για την τοποθεσία και την τροφή.» Μια μέλισσα με κομμένα φτερά, τα οποία ανέβασαν τη συχνότητα του ήχου παραγόμενου από τη χορεύτρια, δε μπόρεσε να προσεταιριστεί άλλες μέλισσες.

-Οι μέλισσες του κοινού της κυψέλης μπορεί να τρίβουν τους θώρακές τους πάνω στην κηρίθρα, παράγοντας ένα τρίξιμο που δονεί την κηρίθρα. Αυτό κάνει τη μέλισσα που χορεύει να σταματήσει το χορό και να μοιράσει λίγα δείγματα τροφής, ώστε το κοινό της να γνωρίζει όχι μόνο την κατεύθυνση και την απόσταση για την τοποθεσία της τροφής, αλλά και πώς επίσης η τροφή μυρίζει και τι γεύση έχει.

-Μία ρομποτική μέλισσα, αλειμμένη με μια ελαφριά ευωδία άνθους και («κουνημένη» από έναν τεχνητό κινητήρα, οδηγεί επιτυχώς τις μέλισσες σ’ένα διάλυμα ζάχαρης τοποθετημένο σ’ένα μακρινό χωράφι. (Kirchner & Towne, 1994).

Ποιες είναι οι αποδείξεις ότι οι μέλισσες σχηματίζουν γνωστικούς χάρτες;

Ο Gould (1986) έδειξε ότι οι μέλισσες σχηματίζουν λεπτομερείς γνωστικούς χάρτες. Βελτιστοποιούν τους δρόμους τους προς τις τοποθεσίες ανθέων, παίρνοντας το συντομότερο δρόμο όταν επισκέπτονται πολλαπλές τοποθεσίες. Οι μέλισσες αρνούνται ν’αποκριθούν σ’έναν κουνιστό χορό που δείχνει στο μέσο μιας λίμνης. Εντούτοις, αποκρίνονται σ’έναν κουνιστό χορό που δείχνει στην απέναντι όχθη μιας λίμνης.

Φαίνεται μη ρεαλιστικό να προτείνουμε ότι εικόνες και χάρτες θα μπορούσαν να διατηρηθούν στα μικροσκοπικά κεφάλια των εντόμων; Ο εγκέφαλος της μέλισσας είναι μικροσκοπικός συγκριτικά μ’έναν ανθρώπινο εγκέφαλο, αλλ’είναι πάραυτα ένα πολύπλοκο σύστημα με πάνω από 200.000 διαφορετικά νευρικά κύτταρα. Άξιο να απορεί κανείς ότι μπορούν να εκτελέσουν κάπως σύνθετη επεξεργασία πληροφοριών.

Πιο εκπληκτικό μου φάνηκε το τελευταίο, ότι δηλαδή οι μέλισσες έχουν εξελίξει την ικανότητα να μην «πείθονται» να πάνε στη μέση της λίμνης, αλλά να δέχονται να περάσουν απέναντι. Αν το καλοσκεφτείτε όλες οι παραπάνω ικανότητες είναι πάρα πολλές για ένα έντομο. Αφαιρέστε νοητά από το κεφάλι της μέλισσας τον εξωσκελετό, τα μάτια, τις κεραίες, τα στοματικά εξαρτήματα και το εσωτερικό μέρος του στόματος, ίσως και λίγο κενό χώρο, και θα σας μείνει ένα μικρό ψυχουλάκι για εγκέφαλο. Ο εγκέφαλος των εντόμων ωστόσο είναι διαφορετικός απ’αυτόν των σπονδυλωτών? ελέγχει κυρίως το κεφάλι και ορισμένα από τα συνθετότερα ένστικτα, ενώ το υπόλοιπο σώμα εξυπηρετείται από τοπικά γάγγλια. Περισσότερα για το νευρικό σύστημα των εντόμων
εδώ.
Μέσα σ’αυτό λοιπόν το μικρό κομματάκι γίνεται όποιος υπολογισμός πρέπει να γίνει.

Τις τελευταίες δεκαετίες η επιστημονική μελέτη για τις διάφορες νοητικές ικανότητες των ζώων γνώρισε κάποια μεγαλύτερη ανάπτυξη σε σχέση με τις προηγούμενες εpοχές, με πολλά νέα ενδιαφέροντα ευρήματα. Απόρροια αυτών των μελετών είναι η σημερινή επιστημονικά υποστηριγμένη άποψη ότι τα συνθετότερα τουλάχιστον ζώα έχουν συνείδηση, σκέψη και συναισθήματα, τουλάχιστον κατά βασικό τρόπο, και δε συμπεριφέρονται απλώς αντανακλαστικά προς τα περιβαλλοντικά ερεθίσματα. Υποτίθεται λοιπόν ότι τα επιστημονικά αυτά ευρήματα θα χρησιμοποιηθούν για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ζώων υπό ανθρώπινη διαχείριση, όπως αυτών τηςπαραγωγής, της έρευνας, των ζωολογικών κήπων κι άλλων τέτοιων καταστάσεων, μολονότι στην πράξη οι πρόοδοι δεν είναι τόσες πολλές, επειδή πιθανόν υπάρχουν άλλα συμφέροντα.

Πιστεύω ότι μεγάλο εμπόδιο στην επιστημονική μελέτη των ικανοτήτων των ζώων είναι αυτά τα συμφέροντα. Βασικά υπάρχουν δύο παρατάξεις: από τη μία οι υποστηρικτές της καλής διαβίωσης των ζώων, που οι αγγλόφωνοι αποκαλούν «animal wellfare», μία προσέγγιση που προσπαθεί να βελτιώσει τις συνθήκες των αιχμάλωτων ζώων βασισμένη στις επιστημονικές κυρίως ανακαλύψεις. Τα μέλη της ομάδας αυτής δεν αντιτίθενται απαραίτητα στη θανάτωση ζώων για τροφή ή για επιστημονική έρευνα, αν και συχνά επιθυμούν λιγότερα ζώα γι’αυτούς τους σκοπούς, αρκεί τα ζώα να φροντίστηκαν και να θανατώθηκαν έπειτα με πιο ανθρώπινο, ας πούμε, τρόπο. Στο άκρο ωστόσο αυτής της παράταξης – την λέω παράταξη, αν και οι ίδιοι δε θα συμφωνούσαν μ’αυτό, απλώς για κατηγοριακούς λόγους – βρίσκονται οι υποστηρικτές των δικαιωμάτων των ζώων (animal rights», οι οποίοι θεωρούν κάθε σχέση ανθρώπου με ζώο ως εξ ορισμού σχέση εκμετάλλευσης του δεύτερου, απαιτούν κατάργηση της ύπαρξης ζώων στην αιχμαλωσία, χρήσης ζώων για επιστημονικούς ζσκοπούς, και χρήσης ζωικών προΪόντων οποιουδήποτε είδους, υποστηρίζοντας την αυστηρή χορτοφαγία (veganism) η οποία απαγορεύει ακόμα και γαλακτοκομικά κι αυγά. Η συγκεκριμένη μερίδα είναι πολύ μικρή, αλλά ακραία στις απόψεις της και συχνά βίαιη στις αντιρρήσεις της, με ενεργότερο σε δράση σύνδεσμο το σχεδόν παγκόσμιο Απελευθερωτικό Κίνημα των Ζώων (animal liberation front ALF), και λεκτικά το αμερικανικό Άνθρωποι για την Ηθική Μεταχείριση των Ζώων (People for the Ethical Treatment of Animals PETA).
Από την άλλη μεριά έχουμε τους επιστήμονες που συχνά λαμβάνουν μεγάλα ποσά για τις μελέτες τους, εκ των οποίων πολλές έχουν να κάνουν με ζώα, καθώς και τους συχνά οικονομικά ισχυρούς φορείς όπου δουλεύουν, όπως φαρμακοβιομηχανίες, στρατιωτικές εγκαταστάσεις, εταιρείες χημικών προΪόντων, κλπ. Γιατί οι επιστήμονες που χρησιμοποιούν πειραματόζωα δε δουλεύουν δυστυχώς μόνο σε πανεπιστήμια ή φαρμακοβιομηχανίες όπως θα θέλαμε να πιστεύουμε δήθεν για το καλό μας? Δουλεύουν και σε εταιρείες χημικών προΪόντων, όπου εξετάζονται χημικά που πρόκειται να χρησιμοποιηθούν στη βιομηχανία ή ως καθαριστικά, καλλυντικά κι άλλα, σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις όπου χρησιμοποιούνται για τη δοκιμή διαφόρων όπλων. Και φυσικά τα ζώα, ακόμα και για ιατρικούς σκοπούς, δε χρησιμοποιούνται πάντοτε σωστά? Αν και είναι οικονομικό κι άρα συμφέρει να χρησιμοποιούνται λιγότερα, πάλι πολλές φορές ο αριθμός τους είναι μεγαλύτερος από,τι πραγματικά χρειάζεται, ενώ άλλες φορές ελέγχονται ουσίες ή μέθοδοι που τελικά δε θά’χουν εφαρμογή στον άνθρωπο ή ανακαλύπτεται ότι ο ανθρώπινος οργανισμός λειτουργεί αλλιώς. Επίσης έχουμε τον παραδοσιακό τομέα των κτηνοτρόφων, των γουνοπαραγωγών, των κυνηγών και των ψαράδων, καθώς και τους ζωολογικούς κήπους παγκοσμίως και τα τσίρκα, αλλά και παραδοσιακούς σκληροπυρηνικούς για τους οποίους ακόμα και οι υποστηρικτές της καλής διαβίωσης των ζώων αναγκάζονται να κάνουν παραχωρήσεις, όπως οι Εβραίοι και οι μουσουλμάνοι, οι οποίοι απαιτούν τη σφαγή των ζώων ενόσο αυτά έχουν τις αισθήσεις τους.

Με τα παραπάνω δεδομένα, χωρίς πολλή σκέψη, μπορείται να συμπεράνετε ποιοι έχουν τα λεφτά και τη δύναμη, που είναι η δεύτερη κατηγορία. Επομένως, για να συνεχίσει η δουλειά των παραπάνω ισχυρών φορέων με τον παραδοσιακό κι ευκολότερο τρόπο, θα πρέπει η ζωή των ζώων να αξιολογείται χαμηλότερα και οι αντίθετες ενδείξεις να καταπιέζονται, ώστε κανείς να μη δυσπιστίσει στις πρακτικές τους, ούτε από τους εργαζόμενους εκεί με κάποια ηθική συνείδηση ούτε απ’το γενικό κοινό. Επομένως αναμενουμε, και πράγματι αυτό γίνεται, αναλογικά πολύ λιγότερες μελέτες για τις ικανότητες των ζώων σε σχέση μ’όσες γίνονται σε ζώα συνολικά, τέτοιες μελέτες αποσπασματικές και από λίγους σχετικά επιστήμονες, καθυστερημένη ή ελλειπή εφαρμογή των αποτελεσμάτων τους, καθώς και μια διάχυτη αίσθηση επιφυλακτικότητας ως προς τ’αποτελέσματα από τους ίδιους τους επιστήμονες.

Το τελευταίο δυστυχώς αποτελεί μεγάλο πρόβλημα στην κατανόηση του νου των ζώων. Εκφράζεται λοιπόν η αμφιβολία από πολλούς επιστήμονες ότι είναι δυνατή η απόδοση συναισθηματικών και συνειδησιακών καταστάσεων στα ζώα με παρατήρηση της εξωτερικής τους συμπεριφοράς. Κάποιοι επεκτεινουν το θέμα ακόμα περισσότερο, λέγοντας πως είναι εξίσου δύσκολο να συμπεράνουμε με ακρίβεια την νοητική κατάσταση ενός άλλλου ανθρώπου. Φυσικά η τελευταία δήλωση δεν είναι τίποτα άλλο παρά προςφυγή στα άκρα για προπαγανδιστικούς σκοπούς κατά των ζώων? Γιατι στην καθημερινή τους ζωή αποκλείεται αυτοί οι επιστήμονες ν’αντιμετωπίζουν τους άλλους ανθρώπους χωρίς βεβαιότητα για τη νοητική τους κατάσταση. Εφόσον όμως ένα ζώο έχει τις ίδιες ή παρόμοιες εγκεφαλικές δομές, παρουσιάζει παρόμοια δραστηριότητα στη νευροαπεικόνιση όπως ένας άνθρωπος σε παρόμοια κατάσταση, και εμφανίζει παρόμοια συμπεριφορά με κάποιον άνθρωπο σε παρόμοια κατάσταση, είναι τόσο δύσκολο να δεχτούμε ότι το ζώο εκφράζει κάποιο συναίσθημα; Βεβαίως δεν είναι. Επίσης με την ίδια λογική των σκεπτικιστών είναι εξίσου αμφίβολη η αναγνώριση των συναισθημάτων και της συνείδησης σε παιδιά ηλικίας που ακόμα δε μιλάνε, προλεκτικά όπως λέγονται, ή σε ανθρώπους που για κάποιον άλλο λόγο δεν απέκτησαν ομιλία. Όμως αυτό δύσκολα θα το δεχτεί κάποιος, ισχυριζόμενος ότι μονο από τη συμπεριφορά και την έκφραση μπορεί να συμπεράνει τη συναισθηματική κατάσταση. Δεχόμενοι όμως αυτό, τότε οι εν λόγω επιστήμονες υποπέφτουν σε σπισισμό, ρατσισμό δηλαδή ως προς είδος, διαχωρίζοντας αυθαίρετα τα είδη σ’αυτό που νιώθει σίγουρα κάτι, εμάς δηλαδή και τα υπόλοιπα. Βλέπουμε εδώ ένα εξόφθαλμο παράδοξο: Ενώ η εξελικτική θεωρία, η οποία έχει γίνει πλήρως αποδεκτή από την επιστημονική κοινότητα, υποστηρίζει σύνδεση μεταξύ των οργανισμών σ’όλα τα επίπεδα, ορισμένοι επιστήμονες που φυσικά τη δέχονται αρνούνται πεισματικά να δεχτούν τη νοητική ομοιότητα ανθρώπων και ζώων, μολονότι ο ίδιος ο Δαρβίνος από το 19ο αιώνα κατάλαβε πως οι διαφορές μας με τα ζώα δεν είναι στο είδος των πνευματικών ικανοτήτων, αλλά στο βαθμό, δηλαδή έχουμε παρόμοιες ικανότητες, διαφορετικά όμως ανεπτυγμένες σ’εμάς, κι αυτό έχει έπειτα υποστηριχθεί από μεταγενέστερους ηθολόγους και ψυχολόγους. Γιατί με τις προηγούμενες παραγράφους μου δεν ήθελα να πω πως ο κλάδος της μελέτης του νου των ζώων είναι ακόμα υπανάπτυκτος, αλλ’ότι σε σχέση μ’άλλους επιστημονικούς κλάδους βρίσκεται ακόμα πιο πίσω για τους παραπάνω λόγους, και μόνο τις τελευταίες δεκαετίες άρχισε να παρουσιάζει σχετικά μεγαλύτερη ανάπτυξη.

Οι εν λόγω σκεπτικιστές όπως είδαμε και σπισιστές είναι, και παρερμηνευτές της εξέλιξης. Μεγάλος τους φόβος είναι ο ανθρωπομορφισμός, η απόδοση δηλαδή ανθρώπινων ιδιοτήτων στα ζώα, τον οποίον μερικοί απ’αυτούς αποφεύγουν σαν αρρώστια. Αυτό πράγματι αν εφαρμόζεται άκριτα χωρίς σκέψη για την εξελικτική και οικολογική κατάσταση του κάθε είδους, μπορεί να οδηγήσει σε αρνητικές συνέπειες και στις επιστημονικές μελέτες και στις σχέσεις μας με τα ζώα, π.χ. η γάτα δεν είναι τόσο δεμένη με τον άνθρωπο, έρχεται για να φάει, κάθεται λίγο και τρίβεται, όμως δε θα τον βοηθήσει αν έχει πρόβλημα, επομένως είναι εγωίστρια και κακιά. Εάν όμως έχουμε γνώση της συμπεριφοράς, της νοητικής ικανότητας, καθώς και της εξελικτικής και οικολογικής θέσης ενός είδους, μπορούμε ν’αποδώσουμε με μεγάλη βεβαιότητα ανθρώπινες καταστάσεις εκεί όπου αντιστοιχούν στην πραγματικότητα (κριτικός ανθρωπομορφισμός), π.χ. η γάτα έχει εξελιχθεί ως μικρό σαρκοφάγο ζώο, είναι κατά βάση μοναχική, αν και μπορεί να δημιουργήσει χαλαρούς κοινωνικούς σχηματισμούς κατ’εξαίρεσιν σε περιόδους αφθονίας τροφής κι ασφάλειας, και γι’αυτό πλησιάζει τον άνθρωπο διότι γνωρίζει πως εκεί υπάρχει ασφάλεια και τροφή. Η τελευταία προσέγγιση χρησιμοποιείται από μερικούς ηθολόγους (μελετητές της συμπεριφοράς των ζώων), συγκριτικούς ψυχολόγους (μελετητές που συγκρίνουν τις ανθρώπινες ψυχικές λειτουργίες μ’αυτές άλλων ζώων), καθώς κι από τους υποστηρικτές της καλής διαβίωσης των ζώων. Πιστεύω λοιπόν πως η μανιώδης αυτή αποστασιοποίηση των εν λόγω σκεπτικιστών δε βασίζεται στην επιστήμη, αλλά περισσσότερο σε δικά τους ψυχολογικά συμπλέγματα. Ίσως έχουν ψευδαισθήσεις ανωτερότητας για το είδος μας, ίσως εκφράζουν εσωτερικές σαδιστικές τάσεις με τη δουλειά τους, ή τέλος ίσως χρησιμοποιούν την αποστασιοποίηση ως μηχανισμό άμυνας για να κρατήσουν ήσυχη τη συνείδησή τους, π.χ. είναι ευκολότερο να πειραματιστεί κανείς σε ποντίκια που παρουσιάζουν ταχυκαρδία και συμπεριφορά διαφυγής, παρά σε πανικόβλητα ποντίκια.

Δε γίνεται όμως να παραθέσω το άρθρο χωρίς να πω λίγα τιμητικά λόγια για το συγγραφέα. Ο
Marc Bekoff,
Αμερικανός γεννημένος το 1945 είναι σήμερα καθηγητής οικολογίας και εξελικτικής βιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο. Κύρια ειδίκευσή του ειναι η η μελέτη της συμπεριφοράς των ζώων, ιδίως των νοητικών και συναισθηματικών τους ικανοτήτων, για το οποίο θέμα έχει γράψει ως σήμερα 22 βιβλία και περίπου 200 εργασίες, ενώ δίνει διαλέξεις παγκοσμίως. Είναι προστάτης στο Σύλλογο Προστασίας των Αιχμάλωτων Ζώων, οργάνωσης που αντιτίθεται στους ζωολογικούς κήπους, στα τσίρκα και στο εμπόριο εξωτικών κατοικιδίων. Μαζί με την Αγγλίδα ηθολόγο και πρωτευοντολόγο
Jane Goodall,
η οποία μελετά επί δεκαετίες τους χιμπατζήδες στην Τανζανία, ίδρυσε την οργάνωση «Ηθολόγοι για την Ηθική Μεταχείρηση των Ζώων: Πολίτες για Υπεύθυνες Μελέτες της Συμπεριφοράς των Ζώων». Πιστεύει και αποδεικνύει με τη δουλειά του ότι τα ζώα είναι συνειδητά, νοήμονα και συναισθηματικά όντα και αξίζουν επομένως πρέπουσας αντιμετώπισης. Στην πραγματικότητα δηλαδή θεωρεί πως η συνείδηση στα ζώα είναι αυταπόδεικτη για όποιον δουλεύει μαζί τους, πράγμα όπου είμαι εξίσου σύμφωνος, κι ότι απλώς οι επιστημονικές μελέτες χρειάζονται για να κάνουν το παραπάνω αξίωμα ευρέως αποδεκτό. Η μη αποδοχή συνείδησης στα ζώα είναι αντίστοιχη της εξίσου ανθρωποκεντρικής αποδοχής της αντίληψης ότι ο ήλιος περιστρέφεται γύρω από τη Γη. Υποστηρίζει την καλή διαβίωση των ζώων, ζητώντας μείωση του αριθμού των χρησιμοποιούμενων απ’τον άνθρωπο ζώων σ’όλους τους τομείς, κατάργηση των φορέων που χρησιμοποιούν ζώα για διασκέδαση όπως τα τσίρκα και μηδενική ανοχή στην κακοποίηση των ζώων. Είναι χορτοφάγος, αλλά δεν επιβάλλει τη συγκεκριμένη στάση του σε άλλους. Βαθύτερη ελπίδα του είναι ότι καλλιεργώντας την ενσυναίσθησή μας, την ικανότητά μας δηλαδή να γνωρίζουμε πως και οι άλλοι έχουν νου και συναισθήματα, ικανοτητας που έχει βρεθεί και σ’άλλα είδη, και επεκτείνοντας την καλοσύνη μας, μπορούμε ίσως να φτιάξουμε έναν ειρηνικό κόσμο και για μας και για τα ζώα. Διατηρεί το ιστολόγιο
Συναισθήματα των Ζώων
(Animal Emotions) στη μεγάλη ψυχολογική πύλη Psychology Today, όπου μας ενημερώνει για νέα της μελέτης των ικανοτήτων των ζώων, διάφορες μεμονωμένες περιπτώσεις, καλά νέα για διάφορα ζώα, αλλά και νέα κακοποίησης, φόνευσης, και παρομοίων θηριωδιών που θα σας προβληματίσουν για την υποτιθέμενη ανεπτυγμένη ηθική συνείδηση του είδους μας.

Εγώ, απ’ό,τι καταλάβατε, συμφωνώ γεννικά με τους υποστηρικτές της καλής διαβίωσης των ζώων, αν κι έχω ορισμένες ενστάσεις, οι οποίες φυσικά δεν έχουν να κάνουν με το αν τα ζώα έχουν συνείδηση, μυαλό και συναισθήματα, γιατί αυτό είναι πολλάκις αποδεδειγμένο, αλλά γι’άλλα θέματα τα οποία θ’αναλύσω σε άλλο άρθρο.

Το παρακάτω άρθρο προέρχεται από μια περιβαλλοντική σελίδα, το
Our Future Planet.
Πιστεύω πως θα σας εκπλήξει, θα σας συγκινήσει και θα σας προβληματίσει, όπως έκανε και σ’εμένα. Ίσως μάλιστα επαναπροσδιορίσετε τις θέσεις περί της σχέσης μας με τα ζώα.

Μετάφραση: Bolko

Οι συναισθηματικές ζωές των ζώων: πένθος, φιλία, ευγνωμοσύνη, θαυμασμός, κι άλλα πράγματα που βιώνουμε εμείς τα ζώα
Δευτέρα 7 Μαρτίου 2011

Η επιστημονικη έρευνα δείχνει ότι πολλά ζώα είναι πολύ έξυπνα κι έχουν αισθητικές και κινητικές ικανότητες που ξεπερνούν κατά πολύ τις δικές μας. Τα σκυλιά μπορούν ν’ανιχνεύουν ασθένειες όπως ο καρκίνος και ο διαβήτης και να προειδοποιούν τους ανθρώπους για επερχόμενες καρδιακές προσβολές και εγκεφαλικά. Οι ελέφαντες, οι φάλαινες, οι ιπποπόταμοι, οι καμηλοπαρδάλεις, και οι αλλιγάτορες χρησιμοποιούν ήχους χαμηλής συχνότητας για να επικοινωνούν σε μεγάλες αποστάσεις, ακόμα και χιλιόμετρα? Και οι νυχτερίδες, τα δελφίνια, οι φάλαινες, οι βάτραχοι, και διάφορα τρωκτικά χρησιμοποιούν ήχους υψηλής συχνότητας για να βρίσκουν τροφή, να επικοινωνούν μ’άλλους, και να προσανατολίζονται.

Πολλά ζώα επίσης επιδεικνύουν μεγάλη ποικιλία συναισθημάτων, συμπεριλαμβανομένων της χαράς, της ευτυχίας, της ενσυναίσθησης, της συμπόνιας, του πένθους, ακόμα και της δυσαρέσκειας και της ντροπής. Δεν είναι εκπληκτικό ότι τα ζώα ειδικότερα, αλλά όχι μόνο, τα θηλαστικά μοιράζονται πολλά συναισθήματα μ’εμάς, επειδή κι εμείς επίσης μοιραζόμαστε παρόμοιες εγκεφαλικές δομές ευρισκόμενες στο μετεχμιακό σύστημα που είναι η έδρα των συναισθημάτων μας. Κατά κάποιον τρόπο, τα ανθρώπινα συναισθήματα είναι τα δώρα των ζωικών μας προγόνων.

Πένθος στις καρακάξες και τις κόκκινες αλεπούδες: λέγοντας αντίο σ’ένα φίλο

Πολλά ζώα δείχνουν καταφανές πένθος στην απώλεια ή την απουσία ενός συγγενούς ή συντρόφου. Οι μητέρες θαλάσσιες λέαινες θρηνούν όταν παρακολουθούν τα παιδιά τους να τρώγονται από τις δολοφόνους φάλαινες. Άνθρωποι έχουν αναφέρει δελφίνια ν’αγωνίζονται να σώσουν ένα νεκρό μικρό σπρώχνοντάς το σώμα του στην επιφάνεια του νερού. Οι χιμπατζήδες και οι ελέφαντες πενθούν την απώλεια οικογένειας και φίλων, και οι γορίλες αγρυπνούν για τους νεκρούς. Η Donna Fernandes, πρόεδρος του ζωολογικού κήπου του Μπάφαλο, παρακολούθησε μια αγρυπνία για μια θηλυκή γορίλα, της Babs, που πέθανε από καρκίνο στο ζωολογικό κήπου του Πάρκου του Φραγκλίνου στη Βοστόνη. Έλεγε ότι η μακρόχρονη σύντροφος της γοριλίνας κραύγαζε και χτυπούσε το στήθος της? Πήρε ένα κομμάτι σέλινο, το αγαπημένο φαγητό της Babs? Το έβαλε στο χέρι της? Και προσπάθησε να την κάνει να ξυπνήσει.

Εγώ μια φορά βρέθηκα σε κάτι που φαινόταν να’ναι μια νεκρόσιμος τελετή καρακαξών. Μια καρακάξα χτυπήθηκε από ένα αυτοκίνητο. Τέσσερα από τα πουλιά του κοπαδιού της στάθηκαν γύρω της σιωπηρά και άγγιξαν με το ράμφος ελαφρά το σώμα. Πρώτα η μία, μετά η άλλη, πετούσαν κι έφερναν πίσω κλαδάκια και πευκοβελόνες και τά’βαζαν δίπλα στο σώμα της. Όλες κάθονταν ήσυχες για κάποιον χρόνο, κουνώντας τα κεφάλια τους, κι έφυγαν πετώντας.

Παρακολούθησα επίσης μια αλεπού να θάβει το σύντροφό της αφού ένα πούμα τον σκότωσε. Έβαλε μαλακά χώμα και κλαδάκια πάνω στο σώμα του, σταμάτησε, κοίταξε για να βεβαιώσει ότι ήταν όλος καλυμμένος, πάτησε κάτω το χώμα και τα κλαδάκια με τα μπροστινά της πόδια, στάθηκε σιωπηρά για μια στιγμή, έπειτα έφυγε με την ουρά της κατεβασμένη και τα’αυτιά της κατεβασμένα στο κεφάλι της. Αφού δημοσίευσα τις ιστορίες μου, έλαβα ηλεκτρονικά μηνύματα από ανθρώπους σ’όλον τον κόσμο οι οποίοι είδαν παρόμοια συμπεριφορά σε διάφορα πτηνά και θηλαστικά.

Ενσυναίσθηση μεταξύ ελεφάντων

Λίγα χρόνια πριν ενώ παρακολουθούσα τους ελέφαντες στο φυσικό πάρκο Σαμπούρου στη Βόρεια Κένυα με τον ερευνητή των ελεφάντων Iaian Daglas-Hamilton, παρατήρησα μια έφηβη θηλυκιά, τη Babyl, η οποία περπατούσε πολύ αργά και είχε δυσκολία να κάνει κάθε βήμα. Έμαθα ότι έμεινε ανάπηρη από χρόνια, αλλά τα’άλλα μέλη της αγέλης της δεν την άφηναν ποτέ πίσω. Θα περπατούσαν λίγο, μετά θα σταματούσαν και θά’βλεπαν γύρω για να δούνε πού ήταν. Εάν η Babyl έμενε πίσω, κάποιοι θα περίμεναν γι’αυτήν. Αν είχε αφεθεί μόνη της, θα είχε πέσει θύμα ενός λιονταριού ή άλλου εχθρού. Κάποτε ακόμα η μητριάρχης θα τάιζε τη Babyl. Οι φίλοι της Babyl δεν είχαν τίποτα να κερδίσουν βοηθώντας την, αφού δε θα μπορούσε να κάνει τίποτα γι’αυτούς. Εντούτοις, προσάρμοσαν τη συμπεριφορά τους ώστε να επιτρέψουν στη Babyl να μείνει μαζί με την ομάδα.

Χοροί στους καταρράκτες: Έχουν τα ζώα πνευματικές εμπειρίες;

Θαυμάζουν τα ζώα το περιβάλλον τους, έχουν αίσθηση δέους όταν βλέπουν ένα ουράνιο τόξο, ή αναρωτιούνται από πού προέρχεται η αστραπή; Κάποτε ένας χιμπατζής, συνήθως ένας ενήλικας αρσενικός, θα χορέψει σ’έναν καταρράκτη σε πλήρη συγκέντρωση. Η Jane Goodall περιγράφει ένα χιμπατζή που πλησίαζε έναν καταρράκτη μ’ελαφρώς σηκωμένες τρίχες, σημάδι αυξημένης εγρήγορσης. Όσο φτάνει κοντύτερα, κι ο βρυχυθμός του νερού που πέφτει δυναμώνει, το βήμα του ταχύνει, οι τρίχες του σηκώνονται εντελώς, και φτάνοντας στο ρυάκι μπορεί να κάνει μια μεγαλοπρεπή επίδειξη κοντά στη βάση των καταρρακτών. Στεκόμενος όρθιος, μετατοπίζεται ρυθμικά από το ένα πόδι στο άλλο, χτυπώντας με το πόδι το ρηχό, τρεχούμενο νερό, παίρνοντας και πετώντας μεγάλους βράχους. Κάποτε αναρριχάται στις λεπτές κληματίδες που κρέμονται από τα δέντρα ψηλά και πετάγεται στο σύννεφο του νερού που πέφτει. Αυτός ο χορός του κατάρράκτη μπορεί να διαρκέσει 10 ή 15 λεπτά. Μετά από μια επίδειξη σε καταρράκτη ο χορευτής μπορεί να καθίσει σ’ένα βράχο με τα μάτια του ν’ακολουθούν το νερό που πέφτει. Οι χιμπατζήδες επίσης χορεύουν στην έναρξη μεγάλων βροχών και στις βίαιες ριπές ανέμου.

Τον Ιούνιο του 2006, η Jane κι εγώ επισκεφθήκαμε ένα καταφύγι χιμπατζήδων κοντά στην Γκιρόνα της Ισπανίας. Μας είχαν πει ότι ο Marco, ένας από τους διασωσμένους χιμπατζήδες, κάνει ένα χορό κατά τη διάρκεια των καταιγίδων οπότε μοιάζει σαν να είναι σε έκσταση.

Shirley και Jenny: παντοτινοί φίλοι

Οι ελέφαντες έχουν ισχυρά συναισθήματα. Έχουν επίσης δεινή μνήμη. Ζουν σε μητριαρχικές κοινωνίας στις οποίες ισχυροί κοινωνικοί δεσμοί μεταξύ ατόμων διαρκούν για δεκαετίες. Η Shirley και η Jenny, δύο θηλυκοί ελέφαντες, επανενώθηκαν αφού έζησαν χωριστά για 22 χρόνια. Ήρθαν χωριστά στο καταφύγιο ελεφάντων στο Χόενουαλντ του Τενεσί, για να ζήσουν τις ζωές τους σε ειρήνη, χωρίς την κακομεταχείριση που έπαθαν στη βιομηχανία της διασκέδασης. Όταν η Shirley ήρθε σ’επαφή με τη Jenny, υπήρχε μια βιασύνη στη συμπεριφορά της Jenny. Ήθελε να μπει στο ίδιο παράπηγμα με τη Shirley. Βρυχώνταν μεταξύ τους, ο παραδοσιακός ελεφάντινος χαιρετισμός μεταξύ φίλων όταν επανενώνονται. Αντί να είναι επιφυλακτικές και αβέβαιες η μία για την άλλη, αγγίχτηκαν ανάμεσα από τα κάγγελα που τις χώριζαν κι έμειναν σε κοντινή επαφή. Οι κάτοχοί τους εξεπλάγησαν για το πόσο εξωστρεφείς ήταν οι ελέφαντες. Μια έρευνα αρχείων έδειξε ότι η Shirley και η Jenny είχαν ζήσει μαζί σ’ένα τσίρκο 22 χρόνια πριν, όταν η Jenny ήταν ελεφαντάκι και η Shirley στα 20 της. Θυμούνταν ακόμα η μία την άλλη όταν τυχαία επανενώθηκαν.

Μία ευγνώμων φάλαινα

Το Δεκέμβριο του 2005 μία θηλυκή υβοφόρος φάλαινα 15 μέτρων και 50 τόνων μπλέχτηκε σε πετονιά και διέτρεχε κίνδυνο πνιγμού. Αφού μια ομάδα δυτών την ελευθέρωσε, με τη σειρά της ακούμπησε με τη μύτη της καθέναν από τους διασώστες της και γύριζε χτυπώντας τα πτερύγια σε ό,τι ένας ειδικός στις φάλαινες είπε ότι ήταν «μια σπάνια και αξιοσημείωτη συνάντηση». Ο James Moskito, ένας των διασωστών, θυμήθηκε ότι, «Μου φάνηκε σαν να μας ευχαριστούσε, γνωρίζοντας ότι ήταν ελεύθεροι κι ότι εμείς τη βοηθήσαμε.»Είπε ότι η φάλαινα «Σταμάτησε περίπου 30 εκατοστά μακριά μου, μ’έσπρωξε γύρω για λίγο και έκανε λίγη πλάκα. Ο Mike Menigoz, ένας άλλος των δυτών, συγκινήθηκε επίσης βαθιά με τη συνάντηση: «Η φάλαινα έκανε μικρές βουτιές, και οι άντρες έτριβαν τους ώμους της μ’αυτήν… . Δεν ξέρω ακριβώς τι σκεφτόταν, αλλ’είναι κάτι που θα θυμάμαι για πάντα.»

Πολυάσχολες μέλισσες ως μαθηματικοί

Σήμερα γνωρίζουμε ότι οι μέλισσες μπορούν να λύνουν πολύπλοκα μαθηματικά προβλήματα πιο γρήγορα απ’τους υπολογιστές – συγκεκριμένα, αυτό που λέγεται «το πρόβλημα του ταξιδεύοντος ιστιοπλόου»- παρότι έχουν εγκέφαλο στο μέγεθος περίπου ενός σπόρου γρασιδιού. Εξοικονομούν χρόνο κι ενέργεια βρίσκοντας τον πιο αποτελεσματικό δρόμο μεταξύ των ανθέων. Το κάνουν αυτό καθημερινά, ενώ ένας υπολογιστής μπορεί να κάνει μέρες να λύσει το ίδιο πρόβλημα.

Οι σκύλοι που μυρίζουν την ασθένεια

Όπως γνωρίζουμε, τα σκυλιά έχουν καλ΄΄η αίσθηση της όσφρησης. Μυρίζουν εδώ κι εκεί προσπαθώντας να βρουν ποιος ήταν εκεί κι επίσης είναι διαβώητα ότι χώνουν τις μύτες τους σε μέρη που δε θά’πρεπε. Συγκριτικά με τους ανθρώπους, τα σκυλιά έχουν περίπου κατά 25 φορές μεγαλύτερη την επιφάνεια του οσφρητικού επιθηλίου (το οποίο φέρει κύτταρα υποδοχείς) και κατά χιλιάδες περισσότερα κύτταρα στην οσφρητικη περιοχή του εγκεφάλου τους. Τα σκυλιά μπορούν να διακρίνουν διαλύματα ενός μέρους ανά δισεκατομμύριο, ν’ακολουθούν αχνά μονοπάτια οσμής, και είναι 10.000 φορές πιο ευαίσθητα από τους ανθρώπους σε ορισμένες οσμές.

Τα σκυλιά φαίνεται ότι μπορούν να ανιχνεύουν διαφορετικούς καρκίνους – της ωοθήκης, του πνεύμονος, της κύστεως, του προστάτη, και του μαστού -, και το διαβήτη, ίσως εκτιμώντας την αναπνοή ενός ατόμου. Σκεφτείτε ένα κόλεϊ ονόματι Tinker και τον ανθρώπινο σύντροφό του, τον Paul Jackson, ο οποίος έχει διαβήτη τύπου 2. Η οικογένεια του Paul παρατήρησε ότι όποτε ο Paul ήταν να πάθει κρίση, ο Tinker θα γινόταν ταραγμένος. Ο Paul λέει, “Θα’γλειφε το πρόσωπό μου, ή θα’κλαιγε μαλακά, ή ακόμα και θα γαύγιζε. Και μετά παρατηρήσαμε ότι αυτή η συπεριφορά γινόταν ενώ εγώ πάθαινα υπογλυκαιμικό σοκ κι έτσι βάλαμε τα πράγματα στη σειρά.» Χρειάζεται περισσότερη έρευνα, αλλ’αρχικές μελέτες από το Ίδρυμα Pine Street κι άλλους για τη χρήση σκύλων για διάγνωση είναι ελπιδοφόρες.

Είναι καλό νά’χεις μυαλό πουλιού (σημ. “bird brain” ως Αμερικανικό ιδίωμα δηλώνει το λίγο μυαλό.)

Οι κόρακες από το μακρινό νησί του Ειρηνικού της Νέας Καληδονίας δείχνουν απίστευτα υψηλού επιπέδου δεξιότητες όταν φτιάχνουν και χρησιμοποιούν εργαλεία. Παίρνουν αρκετή απ’την τροφή τους χρησιμοποιώντας εργαλεία, και το κάνουν αυτό καλύτερα απ’τους χιμπατζήδες. Χωρίς προηγούμενη εκπαίδευση μπορούν να κάνουν άγκιστρα από ευθεία κομμάτια σύρματος για ν’αποκτήσουν τροφή εκτός απόστασης φτασίματος. Μπορούν να προσθέσουν χαρακτηριστικά για να βελτιώσουν ένα εργαλείο, μια δεξιότητα υποτίθεται μοναδική στους ανθρώπους. Για παράδειγμα, κάνουν τρία διαφορετικά είδη εργαλείο από τα μακριά, αγκαθωτά φύλλα του πάνδανου. Τροποποιούν επίσης τα εργαλεία για την κάθε περίσταση, ένας τύπος εφεύρεσης που δεν έχει βρεθεί σ’άλλα ζώα. Αυτά τα πουλιά μπορούν να μάθουν να τραβούν ένα σπάγκο για ν’ανακτήσουν ένα κοντό ξυλάκι, να χρησιμοποιήσουν το ξυλάκι για να τραβήξουν ένα μακρύτερο, και μετά να χρησιμοποιήσουν το μακρύ ξυλάκι για να τραβήξουν ένα κομμάτι κρέας. Ένας κόρακας, ονομαζόμενος Sam, ξόδεψε λιγότερο από δύο λεπτά στην εξέταση αυτής της άσκησης και την έλυσε χωρίς λάθος.

Οι καληδονιακοί κόρακες ζουν σε μικρές οικογενειακές ομάδες και τα νεαρά άτομα μαθαίνουν να φτιάχνουν και να χρησιμοποιούν εργαλεία παρακολουθώντας τους ενήλικες. Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Όκλαντ ανακάλυψαν ότι οι γονείς πράγματι πηγαίνουν τα μικρά τους σε συγκεκριμένα μέρη που λέγονται σχολεία εργαλείων όπου μπορούν να εξασκήσουν αυτές τις δεξιότητες.

Σκύλοι της αγάπης

Όπως όλοι ξέρουμε, τα σκυλιά είναι οι καλύτεροι φίλοι του ανθρώπου. Μπορούν επίσης να είναι οι καλύτεροι φίλοι μεταξύ τους. Η Tika και ο μακρόχρονος σύντροφός της, ο Kobuk, είχαν αναθρέψει 8 γέννες κουταβιών μαζί και απολάμβαναν τα γεράματά τους για χρόνια στο σπίτι της φίλης μου Anne. Ακόμα κι ως μακροχρόνοιοι σύντροφοι, ο Kobuk συχνά κυριαρχούσε στην Tika, παίρνοντας την αγαπημένη εστία ύπνου της ή το αγαπημένο της παιχνίδι.

Αργά στη ζωή της, η Tika έπαθε έναν κακοήθη όγκο κι έπρεπε το πόδι της ν’ακρωτηριαστεί. Είχε πρόβλημα να κινηθεί και, όταν ανάρρωνε από την εγχείριση, ο Kobuk δε θ’άφηνε το πλευρό της Tika. Ο Kobuk σταμάτησε να την πειράζει ή να τον νοιάζει αν της επιτρεπόταν ν’ανέβει στο κρεβάτι χωρίς αυτόν. Περίπου δύο βδομάδες μετά την εγχείριση της Tika, ο Kobuk σήκωσε την Anne στη μέση της νύχτας. Πάτησε πάνω στην Tika. Η Anne πήρε και τα δύο σκυλιά έξω, αλλ’απλώς ξάπλωναν κάτω στο χόρτο. Η Tika έκλαιγε χαμηλόφωνα, και η Anne είδε ότι η κοιλιά της Tika ήταν πρησμένη άσχημα. Η Anne την πήγε εσπευσμένα στην κτηνιατρική κλινική επειγόντων στο Μπόλντερ, όπου έκανε σωτήρια εγχείριση.

Εάν ο Kobuk δεν είχε σηκώσει την Anne, η Tika σχεδόν σίγουρα θα είχε πεθάνει. Η Tika ανάρρωσε, κι ενόσο η υγεία της βελτιωνόταν μετά τον ακρωτηριασμό και την εγχείριση, ο Kobuk έγινε το ηγετικό σκυλί που ήταν πάντοτε, ακόμα κι όταν η Tika περπατούσε με τρία πόδια. Αλλά η Anne γνώρισε την πραγματική τους σχέση. Ο Kobuk και η Tika, όπως ένα γνήσιο παλιό παντρεμένο ζευγάρι, θα ήταν πάντοτε εκί ο ένας για τον άλλον, ακόμα κι αν οι προσωπικότητές τους δεν άλλαζαν ποτέ.

Ο Jethro και το κουνελάκι

Αφού πήρα το Jethro από τη Φιλοζωική Εταιρεία του Μπόλντερ και τονέφερα στο ορεινό μου σπίτι, γνώριζα ότι ήταν ένα πολύ ιδιαίτερο σκυλί. Ποτέδεν κυνηγούσε τα κουνέλια, τους σκίρουρους, τις μαρμότες, ή τα ελάφια που επισκέπτονταν τακτικά. Προσπαθούσε συχνά να τα πλησιάσει σαν να ήταν φίλοι.

Μια μέρα ο Jethro ήρθε στη μπροστινή μου πόρτα, με κοίταξε στα μάτια, ρεύτηκε, κι έριξε μια μικρή, γούνινη, καλυμμένη με σάλια μπάλα απ’το στόμα του. Απόρησα τη στην ευχή έφερε πίσω κι ανακάλυψα ότι η βρεγμένη γούνινη μπάλα ήταν ένα πολύ μικρό κουνελάκι.

Ο Jethro συνέχισε να με κοιτάζει στα μάτια σαν νά’λεγε, «Κάνε κάτι.» Σήκωσα το κουνελάκι, το έβαλα σ’ένα κουτί, τού’δωσα νερό και σέλινο, και πίστεψα πως δε θα επιβίωνε το βράδυ, παρά τις προσπάθειές μας να το κρατήσουμε ζωντανό.

Ήμουν λάθος. Ο Jethro παρέμεινε στο πλευρό του και αρνούταν βόλτες και γεύματα μέχρι που τον πήρα μακριά για ν’ακούσει το κάλεσμα της φύσης. Όταν τελικά απελευθέρωσα το κουνελάκι, ο Jethro ακολουθούσε το δρόμο του και συνέχιζε να το κάνει αυτό για μήνες.

Με τα χρόνια ο Jethro πλησίαζε τα κουνέλια σαν να’πρεπε νά’ταν φίλοι του, αλλ’αυτά συνήθως τρέπονταν σε φυγή. Διέσωζε επίσης πουλιά που χτυπούσαν στα παράθυρά μας και σε μια περίπτωση, ένα πουλί που θα είχε πιαστεί και ριχτεί μπροστά στο γραφείο μου από μια κόκκινη αλεπού.

Σκύλος και ψάρι: απίθανοι φίλοι

Τα ψάρια είναι συχνά δύσκολο να ταυτιστείς ή να τα νιώσεις. Δεν έχουν εκφραστικάπρόσωπα και δε φαίνεται να μας λένε κάτι συμπεριφορικά. Παρόλα αυτά, η Chino, μία χρυσή ανακτητής (golden retreaver) που ζούσε με τη Mary και το Dan Heath στο Μέντφορντ του Όρεγκον, και ο Falstaff, ένα κόι 47 εκατοστών, είχαν τακτικές συναντήσεις για 6 χρόνια στην άκρη της λίμνης όπου ζούσε ο Falstaff. Κάθε μέρα όταν η Chino ερχόταν, ο Falstaff κολυμπούσε στην επιφάνεια, την χαιρετούσε, και τσιμπούσε τα πόδια της Chino. Ο Falstaff το’κανε αυτό επανειλημμένα όσο η Chino κοιτούσε κάτω μ’ένα περίεργο και μπερδεμένο βλέμμα στο πρόσωπό της. Η κοντινή τους φιλία ήταν ασυνήθιστη και μαγευτική. Όταν οι Heath μετακόμισαν, έφτασαν στο σημείο να χτίσουν μια νέα λίμνη ώστε ο Falstaff να τους ακολουθήσει.

Ένας συνεσταλμένος χιμπατζής: δεν το’κανα αυτό

Η ντροπή είναι δύσκολη στην παρατήρηση. Εξ ορισμού, είναι ένα συναίσθημα που κάποιος προσπαθεί να κρύψει. Αλλά η παγκοσμίως φημισμένη πρωτευοντολόγος Jane Goodall πιστεύει ότι έχει παρατηρήσει αυτό που θα λεγόταν ντροπή στους χιμπατζήδες.

Η Fifi ήταν ένας θηλυκός χιμπατζής την οποία η Jane γνώριζε για περισσότερα από 40 χρόνια. Όταν το μεγαλύτερο παιδί της Fifi, ο Freud, ήταν πεντέμισι χρονών, ο θείος του, ο αδερφός της Fifi, ο Figan, ήταν ο α αρσενικός της χιμπατζηδοκοινότητάς τους. Ο Freud πάντοτε ακολουθούσε το Figan σαν να λάτρευε το μεγάλο αρσενικό.

Μια φορά, ενώ η Fifi καθάριζε τον Figan, ο Freud αναρριχήθηκε στο λεπτό βλαστό μιας άγριας μπανανιάς. Όταν έφτασε τη φυλλώδη κορυφή, άρχισε να κουνιέται άγρια πίσω και μπρος. Αν ήταν ένα ανθρώπινο παιδί, θα λέγαμε πως επιδεικνυόταν. Ξαφνικά ο βλαστός έσπασε κι ο Freud έπεσε στο ψηλό χόρτο. Δε χτύπησε. Προσγηώθηκε κοντά στη Jane, κι όταν το κεφάλι του εμφανίστηκε απ’το χόρτο τον είδε να κοιτάζει το Figan. Το είχε παρατηρήσει εκείνος; Εάν το είχε, δεν έδωσε καμία σημασία και συνέχισε να καθαρίζεται. Ο Freud ήσυχα αναρρι

    χήθηκε σ’ένα άλο δέντρο και ξεκίνησε να τρώει.

    Ο ψυχολόγος του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ Marc Houser παρατήρησε αυτό που θα λεγόταν ντροπή σε μια αρσενική μαϊμού ρέζους. Αφού ζευγάρωσε με μια θηλυκιά, ο αρσενικός περπάτησε καμαρωτός μακριά και κατά λάθος έπεσε σ’ένα χαντάκι. Στάθηκε και κοίταξε γύρω αμέσως. Αφού αισθάνθηκε ότι καμία άλλη μαΪμού δε τον είδε να πέφτει, βημάτισε αποφασιστικά, με τη ράχη ψηλά, το κεφάλι και την ουρά πάνω, σαν να μην έγινε τίποτα.

    Διασώσεις ζώων: νιώθωντας συπόνια γι’αυτούς που έχουν ανάγκη

    Ιστορίες ζώων που σώζουν μέλη του δικού τους ή άλλου είδους, συμπεριλαμβανομένω και των ανθρώπων, βρίθουν. Δείχνουν πώς άτομα διαφορετικών ειδών επιδεικνύουν συμπόνια κι ενσυναίσθηση για εκείνους που έχουν ανάγκη.

    Στο Τόρκουεϊ της Αυστραλίας, αφού μια μητέρα καγκουρώ χτυπήθηκε από ένα αυτοκίνητο, ένας σκύλος ανακάλυψε ένα μικρό στο μάρσυπό της και το πήγε στον ιδιοκτήτη του ο οποίος φρόντισε για το νεαρό άτομο. Το δεκάχρονο σκυλί και το μικρό καγκουρώ 4 μηνών τελικά έγιναν οι καλύτεροι φίλοι.

    Σε μια παραλία στη Νέα Ζηλανδία, ένα δελφίνι ήρθε προς διάσωση δύο πυγμαίων φαλαινών φυσυτήρων κολλημένων πίσω από μια νησίδα άμμου. Αφού οι άνθρωποι προσπάθησαν μάταια να πάνε τις φάλαινες σε βαθύτερο νερό, εμφανίστηκε το δελφίνι και οι δύο φάλαινες το ακολούθησαν πίσω στον ωκεανό.

    Τα σκυλιά είναι επίσης γνωστό ότι βοηθούν εκείνους που βρίσκονται σε ανάγκη. Ένα χαμένο υβριδικό πιτ μπουλ απέτρεψε μια απόπειρα κακοποίησης γυναίκας που έφευγε από μια παιδική χαρά με το γιο της στο Πορτ Σάρλοτ της Φλόριντας. Ένας υπάλληλος ελέγχου ζώων είπε ότι ήταν ξεκάθαρο πως το σκυλί προσπάθησε να υπερασπιστεί τη γυναίκα, την οποία δε γνώριζε. Κι έξω από το Μπουένος Άυρες της Αργεντινής, ένα σκυλί έσωσε ένα εγκαταλελειμμένο παιδί τοποθετώντας το με ασφάλεια ανάμεσα στα δικά της νεογέννητα κουτάβια. Εκπληκτικά, το σκυλί μετέφερε το παιδί 45 μέτρα ως εκεί που βρίσκονταν τα κουτάβια αφού ανακάλυψε το μωρό καλυμμένο μ’ένα χαλάκι σ’ένα χωράφι.

    Δικαιοσύνη των κορακιών;

    Στο βιβλίο του, Το Μυαλό του Κόρακα, ο βιολόγος και ειδικός στους κόρακες Bernd Heinrich παρατήρησε ότι οι κόρακες θυμούνται ένα άτομο που λεηλατεί τακτικά τα θησαυροφυλάκιά τους εάν τον πιάσουν επ’αυτοφώρω. Κάποτε ένα κοράκι θα συμβάλει σε μια επίθεση κατά ενός εισβολέα ακόμα κι αν δε δει το θησαυροφυλάκιο να λεηλατείται.

    Είναι αυτό ηθικό; Ο Heinrich φαίνεται να νομίζει πως είναι. Λέει γι’αυτήν τη συμπεριφορά, «Ήταν ένα ηθικό κοράκι που αναζητούσε το ανθρώπινο αντίστοιχο της δικαιοσύνης, δι΄΄ότι υπερασπίστηκε το συμφέρον της ομάδας προς ένα δυνητικό κόστος στον εαυτό του.»

    Σε επόμενα πειράματα, ο Heinrich επιβεβαίωσε ότι τα συμφέροντα της ομάδας θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην απόφαση που θα πάρει ένα ατομικό κοράκι. Οι κόρακες και πολλά άλλα ζώα ζουν κατά κοινωνικούς κανόνες που ευνοούν την ευθύτητα και τη δικαιοσύνη.

    Ο Marc Bekoff έγραψε αυτό το άρθρο για το
    Μπορούν τα ζώα να μας σώσουν;
    το θέμα της άνοιξης του 2011 του
    Περιοδικού Yes!
    Ο Marc έχει γράψει πολλά βιβλία κι εκθέσεις για τις συναισθηματικές και ηθικές ζωές των ζώων, συμπεριλαμβανομένων των Το Χαμόγελο Ενός Δελφινιού, Οι Συναισθηματικές Ζωές των Ζώων, Άγρια Δικαιοσύνη, Οι Ηθικές Ζωές των ζώων (με τη Jessica Pierce), και Το Μανιφέστο των Ζώων: έξι λόγοι για να επεκτείνουμε το αποτύπωμα συμπόνιας μας. Η ιστοσελίδα του Marc είναι
    marcbekoff.com
    Και, με τη Jane Goodall,
    ethologicalethics.org.

    Ορισμένες απ’αυτές τις ιστορίες έχουν εμφανιστεί σ’άλλες μορφές στα συγγράμματα του Marc Bekoff.

Πραγματικά εκπληκτικές οι παραπάνω ιστορίες. Μπορούμε να θαυμάσουμε ακόμα μια φορά την εξέλιξη, με την οποία τα κοινωνικά είδη απέκτησαν αυτές τις ιδιότητες, τις οποίες έπειτα κληρονόμησε και το δικό μας είδος. Εδώ να σημειώσω ότι είναι μύθος πως ο αλτρουισμός δε συμφωνεί με την εξελικτική θεωρία. Η εξελικτική θεωρία δε λέει ότι επιβιώνει ο ισχυρότερος, αλλά ο πιο ευπροσάρμοστος. Στις συγκεκριμένες περιπτώσεις και σίγουρα σ’άλλες, οι παραπάνω συμπεριφορές αποβαίνουν συνήθως ευνοΪκές για τα είδη που τις εμφανίζουν. Σκεφτείτε δύο ομάδες: Στη μία να επικρατεί πλήρης αποδιοργάνωση, συνεχής ανταγωνισμός ή τουλάχιστον μια πρωτόγονη ισχυρή ιεραρχία, όπου τα κατώτερα μέλη καταπιέζονται υπερβολικά και μόλις η πίεση φεύγει κάνουν ό,τι θέλουν, και μια άλλη με ισχυρότερους δεσμούς μεταξύ των μελών της. Σε μια κρίση ποια θά’ναι πιθανότερο να επιβιώσει; Η δεύτερη. Σ’αυτήν λοιπόν τα θετικά αυτά χαρακτηριστικά θα διατηρηθούν, θα κληροδοτηθούν στους απογόνους και θα ισχυροποιηθούν. Έτσι έχουμε την εξέλιξη της αγάπης,της ενσυναίσθησης, της συμπόνιας, της δικαιοσύνης, της ευγνωμοσύνης, της ηθικής, κι όλων των άλλων ευγενών ιδιοτήτων. Έπειτα ορισμένα άτομα αυτών των ειδών ίσως χρησιμοποιούν τις ιδιότητες αυτές για να διασώσουν μέλη άλλων ειδών – αυτό δεν είναι άμεσο αποτέλεσμα της εξέλιξης, αλλά υποπροϊόν όπως θα τό’λεγαν οι εξελικτικοί, δηλαδή μια συμπεριφορά που χρησιμοποιεί εξελιγμένες ικανότητες γι’άλλους σκοπούς. Ένα καλό παράδειγμα είναι η έλξη προς τα μικρά ζώα, όπως έκανε και η σκύλα στην Αργεντινή, η λύκαινα στην ιστορία του Ρωμύλου και του Ρέμου – προφανώς έχει πραγματική βάση και εντυπωσίασε τους τότε ανθρώπους -, ή η έλξη των ανθρώπων προς τα μικρά ζώα. Πράγματι έχει βρεθεί ότι τα
χαρακτηριστικά των μικρών θηλαστικών,
όπως το μεγάλο κεφάλι με τα μεγάλα μάτια και την κοντή μουσούδα προκαλούν θετικές συναισθηματικές αντιδράσεις στους περισσότερους ενήλικες του ίδιου ή και άλλου είδους ώστε νά’ναι πιθανότερο αυτοί να τα φροντίσουν, και ίσως έτσι ένα εγκαταλελειμμένο μικρό να διασωθεί. Μ’αυτά κατά νου δεν είναι και τόσο δύσκολο να εξηγηθεί η συμπεριφορά των ζώων στα παραπάνω παραδείγματα.

Όλες οι ιστορίες του άρθρου μ’εντυπωσίασαν ιδιαίτερα, αλλά η ιστορία με τις δύο ελεφαντίνες φίλες που επανενώθηκαν έπειτα από 22 χρόνια ήταν αυτή που με συγκίνησε πραγματικά. Οι πλέον δυσνόητες ήταν τα παραδείγματα αντιμετώπισης των νεκρών από τα ζωντανά μέλη ενός είδους. Δεν ξέρω πώς αντιλαμβάνονται τ’άλλα ζώα το θάνατο, σίγουρα όμως καταλαβαίνουν ότι κάτι άλλαξε στο σύντροφό τους και δεν αντιδρά πλέον, και ίσως τους θυμίζει κάποιο σκοτωμένο ζώο που είτε βρήκαν είτε σκότωσαν τα ίδια για να το φάνε. Αυτό σίγουρα θα τα προκαλεί μεγάλη αναστάτωση, και στα κοινωνικά είδη που έχουν ισχυρούς δεσμούς μεταξύ τους, ίσως αυτό το άγχος να οδηγήσει σε αποχαιρετηστήριες συμπεριφορές. Δεν πιστεύω ότι τα ζώα έχουν ιδέες μεταθανάτιεας ζωήςή παρόμοιων καταστάσεων.

Όσον αφορά τα σκυλιά που μυρίζουν τον καρκίνο κι άλλες ασθένειες, μπορειτε να διαβάσετε περισσότερα
άρθρο του Science Daily.
Πιθανότατα ανιχνεύουν αλλαγές στο μεταβολισμό μυρίζοντας την αναπνοή του ασθενούς. Ίσως αυτή η ικανότητα να βοηθά και τους προγόνους τους τους λύκους να εντοπίζουν την ασθένεια στις αγέλες τους.

Για τους κόρακες γνώριζα πως είναι πανέξυπνα πουλιά, που έχουν σύνθετες κοινωνικές δομές και κατασκευάζουν εργαλεία. Αυτές οι ικανόττητες δεν περιορίζονται μόνο σ’έναν τόπο, π.χ. στη Νέα Καληδονία, αλλά παρατηρούνται σ’όλον τον κόσμο, αν και σε κάθε μέρος οι τοπικές συνθήκες επηρεάζουν τη συμπεριφορά τους. Για παράδειγμα στους μεγάλους αυτοκινητοδρόμους της Ιαπωνίας πετούν τα καρύδια απο ψηλά ώστε να τα σπάσουν τ’αυτοκίνητα κι έπειτα να τα φάνε. Τα συγκεκριμένα ζώα αξίζουν ένα δικό τους άρθρο σ’αυτό το ιστολόγιο στο μέλλον.

Ωστόσο έχω ενστάσεις για δύο παραδείγματα του άρθρου. Οι μέλισσες δεν κάνουν αυτόν τον πολύπλοκο υπολογισμό ως αποτέλεσμα σκέψης? είναι ενστικτώδεις συμπεριφορά που εξελίχθηκε για την εξοικονόμηση χρόνου κι ενέργειας. Μπορούμε να φανταστούμε ένα έτοιμο κύκλωμα μέσα στον εγκέφαλο που εκτελει αυτόν τον υπολογισμό. Παρόλα αυτά δεν παύει να είναι θαυμαστή ικανότητα. Επίσης η σχέση του σκυλιού με το ψάρι μεπαραξένεψε πολύ. Η σκύλα μπορεί να πίστευε ότι το ψάρι είναι φίλος, αλλά το ψάρι, με τον κατά πολύ απλούστερο εγκέφαλο, γιατί έκανε αυτήν τη συμπεριφορά; Τα κόι είναι τύπος μεγάλου χρυσόψαρου, ψαριού δηλαδή κοινωνικού που ζει κατά κοπάδια. Πάλι όμως η σύνδεση μεταξύ των μελών γίνεται με πιο μηχανικό τρόπο. Το ένα ψάρι ακολουθεί το άλλο, παρά νιώθει κάτι μέσα του πως το αγαπά ή το βοηθά. Μήπως στη συγκεκριμένη περίπτωση νόμιζε πως θα πάρει φαγητό μπερδεύοντας το σκυλί με κάποιον άνθρωπο; Μήπως απλά αντιδρούσε έτσι από απλή συνήθεια, όταν μια φορά το σκυλί το πλησίασε και κάπως αυτό γράφτηκε στο μυαλό του; Τα χρυσποψαρα πάντως δεν τρώνε μικρά σωματιδια τροφής για να υποθέσουμε πως έτρωγε κάτι απ’τα πόδια του σκυλιού. Δεν ξέρω, πραγματικά παράξενη περίπτωση.

Τέλος έχω να πω πως ακόμα και σ’αυτές τις μελέτες επιλέγονται λίγα αποδεδειγμένα έξυπνα και κοινωνικά είδη – χιμπατζήδες, μαϊμούνια, κήτη, σκυλιά και λίγα πουλιά. Θα μπορούσαν να επεκταθούν και σε πολλά άλλα ζώα, ώστε να’χουμε μια κάπως περισςότερο ολοκληρωμένη εικόνα. Ίσως κι εδώ παίζουν τα ίδια συμφέροντα, αν σκεφτούμε πως συνήθως οι άνθρωποι δεν τρώνε ή χρησιμοποιούν για επιστημονικούς σκοπούς τα δελφίνια ή τους πιθήκους, ενώ το κάνουν αυτό συστηματικά στα τρωκτικά, στα κουνέλια και στα οπληφόρα. Ωστόσο από τις συγκριτικά λίγες μελέτες που έχουν γίνει σ’αυτά τα ζώα έχουμε ενδιαφέροντα αποτελέσματα. Για παράδειγμα οι αρουραίοι εμφανίζουν ενσυναίσθηση
Προσπαθώντας να σώσουν φυλακισμένους συντρόφους τους.
Ο αυτοέλεγχος, δηλαδή η αναμονή για κάποιο μελλοντική και καλύτερη ανταμοιβή αντί μιας πρόσκαιρης και μικρότερης, πέρα από τους χιμπατζήδες, τις μαΪμούδες, τα σκυλιά και παρόμοια ζώα
Έχει βρεθεί στα περιστέρια και τις κότες.
Επίσης
Τα πρόβατα μπορούν να θυμούνται μέλη του κοπαδιού τους κι ανθρώπους που τα φρόντισαν για χρόνια,
Ενώ
Τα γουρούνια εξαπατούν τους συντρόφους τους οδηγώντας τους σε λιγότερο αγαπημένη τροφή για να κρατήσουν την καλή για τον εαυτό τους.
Ο χώρος προς μελέτη είναι ακόμα απέραντος, και πιστεύω πως στο μέλλον θα’χουμε ακόμα πιο εκπληκτικά αποτελέσματα.

Προχθές είχα μια συζήτηση με τον καλύτερο φίλο μου, ο οποίος ακόμα
δισπιστεί στην εξελικτική θεωρία,
θεωρώντας σχεδόν απίθανη τη δημιουργία μας με τον τρόπο που πρωτοπρότεινε ο Δαρβίνος κι έπειτα τροποποιήθηκε, αλλά γενικά υποστηρίχθηκε από τους μεταγενέστερους επιστήμονες. Προσπαθούσαμε λοιπόν να βρούμε διαφορές μεταξύ του ανθρώπου και των ζώων που τον κάνουν ποιιοτικά, όχι απλώς ποσοτικά διαφορετικό. Ποσοτικά εννοώ αν ο άνθρωπος έχει ένα χαρακτηριστικό σε διαφορετική ποσότητα, περισσότερο ή λιγότερο, από ένα άλλο είδος, ενώ ποιοτικά αν έχει κάτι μοναδικό στο είδος του. Αποκλείσαμε τη λογική σκέψη, μιας κι αυτή έχει παρατηρηθεί σε πολλά άλλα ζώα. Αποκλείσαμε επίσης τη γλώσσα, διότι έχει διδαχθεί στους χιμπατζήδες, παρόλα αυτά ακόμα κι αυτοί οι πανέξυπνοι πίθηκοι δε μπορούν να χρησιμοποιήσουν τη γλώσσα δημιουργικά όπως εμείς. Μου ΄λέει έπειτα: «Εμείς όμως μπορούμε να συγκρατήσουμε τον εαυτό μας. Αν δηλαδή εγώ σήμερα πω πως δε θέλω να φάω κρέας, δε θα το φάω. Το ζώο ό,τι και να του βάλεις θα το φάει». «Εντάξει,» είπα κι εγώ, «θα ψάξω και πιστεύω πως κι άλλα ζώα έχουν εγκράτεια». Τελικά το βράδυ έψαξα, και δε διαψεύστηκα ούτε λίγο, αντίθετα βρήκα αποτελέσματα πέρα απ’το αναμενόμενο.

Αυτά που βρήκα ήταν εκπληκτικά. Ο αυτοέλεγχος παρουσιάζεται σε διάφορα ζωικά είδη και σε ποικίλες καταστάσεις. Προφανώς αν η ικανότητα να περιμένει ένα άτομο για μελλοντικές μεγαλύτερες ανταμοιβές παρά ν’αρκείται στις σύντομες και μικρές ήταν σημαντικό για την ευημερία του ή και την επιβίωσή του, τονίστηκε περισσότερο στις επόμενες γενιές μέσω της φυσικής επιλογής, κι έτσι σήμερα έχουμε διάφορα τέτοια υπομονετικά είδη. Αντίθετα τα ζώα που στερούνται τέτοιας ικανότητας, τουλάχιστον μετρήσιμης, δε σημαίνει απαραίτητα πως δεν έχουν μυαλό? Απλώς είναι συμφερότερο γι’αυτά να φάνε για παράδειγμα αυτό που υπάρχει μπροστά τους, παρά να περιμένουν για κάτι καλύτερο, το οποίο ίσως δεν έρθει ποτέ. Αυτές φυσικά οι ενέργειες, δηλαδή να φάει κάτι που είναι τώρα παρά να περιμένει για κάτι που μπορεί να μην υπάρχει, γίνονται ασυνείδητα, χωρίς μάλλον ούτε καν το ίδιο το ζώο να γνωρίζει.

Το πρώτο αποτέλεσμα της αναζήτησής μου ήταν
μια μελέτη
που εξέταζε την ικανότητα αυτοελέγχου σε δύο συγγενικά είδη μαϊμούδων της Ν. Αμερικής, της μαρμοζέτας και του ταμαρίνου. Στην εισαγωγή έλεγε πως σ’όλα τα είδη, συμπεριλαμβανομένου και του ανθρώπου, παρατηρείται η τάση να επιλέγεται μία προσωρινή ανταμοιβή αντί μιας μελλοντικής και καλύτερης, η οποία συνήθως απορρίπτεται ως μη έχουσα αξία, αν και τα διάφορα είδη παρουσιάζουν διαφορές στο χρόνο που μπορούν να περιμένουν για μια μελλοντική αμοιβή. Βρέθηκε λοιπόν ότι οι μαρμοζέτες επιδίδουν καλύτερα σε τεστ που απαιτούν αυτοσυγκράτηση, προφανώς διότι μεγάλο μέρος της διατροφής τους στη φύση αποτελείται από κώμμι, τον κολλώδη χυμό ορισμένων δέντρων, το οποίο παίρνει κάποιο χρόνο ώστε να μαζευτεί αξιοφάγωτη ποσότητα στο άνοιγμα του φλοιού πού’χουν κάνει, σε αντίθεση με τους ταμαρίνους, οι οποίοι είναι ως επί το πλείστον εντομοφάγοι και η τροφή τους απαιτεί άμεση δράση.

Στο είδος που περίμενα ήδη πριν ψάξω, στο χιμπατζή, τον πλησιέστερο συγγενή του ανθρώπου,
επίσης παρουσιάζεται αυτοέλεγχος.
Στη μελέτη λοιπόν αυτήν του 2007, οι ερευνητές Theodore Evans και Michael Beran του πανεπιστημίου της Γεωργίας στην Ατλάντα ερεύνησαν την ικανότητα αυτοελέγχου σε τέσσερις χιμπατζήδες. Τοποθέτησαν λοιπόν τους χιμπατζήδες μπροστά σ’ένα μηχάνημα που έριχνε αυτόματα καραμέλες κάθε 30 δευτερόλεπτα, όμως όταν οι χιμπατζήδες απλώνονταν να τις φτάσουν, σταματούσε να ρίχνει. Έτσι τα ζώα είτε θα μπορούσαν να φάνε τη μικρή ποσότητα που είχε μαζευτεί είτε να περιμένουν να μαζευτούν περισσότερες. Παρατηρήθηκε λοιπόν ότι προτιμούσαν να περιμένουν να μαζευτούν περισσότερες παρά να φάνε όσες είχαν μαζευτεί ήδη. Επίσης οι χιμπατζήδες που είχαν στη διάθεσή τους άλλα αντικείμενα ν’απασχολούνται, όπως περιοδικά, οδοντόβουρτσες και λαστιχιένιους σωλήνες μπόρεσαν ν’αντισταθούν για περισσότερο χρόνο στον πειρασμό, 50% παραπάνω σε αντίθεση μ’αυτούς που δεν είχαν τίποτα και μπόρεσαν να περιμένουν για 6 λεπτά. Οι χιμπατζήδες ξεφύλλιζαν τα περιοδικά βλέποντας τις εικόνες, τις οποίες θεωρούν αναπαραστάσεις πραγματικών αντικειμένων όπως κι εμείς, και βουρτσίζοντας τα δόντια τους. Επομένως οι πλησιέστεροι συγγενείς μας είναι προικισμένοι με την ικανότητα της εγκράτειας, η οποία έπειτα θα μπορούσε να εξελιχθεί περισσότερο σ’εμάς. Εντούτοις συχνά στις κοινωνικές τους αλληλεπιδράσεις οι χιμπατζήδες φαίνεται συχνά να δρουν παρορμητικά, με έντονες συναισθηματικές εκρήξεις για φαινομενικά μικρά θέματα. Έτσι όμως δε συμπεριφέρονται και πολλά παιδάκια;

Το συμπέρασμα λοιπόν απ’τις δύο παραπάνω μελέτες είναι ότι τα πρωτεύοντα, η τάξη των πιθηκοειδών, περιέχει είδη που παρουσιάζουν αυτοέλεγχο. Πίστευα πως δε θα υπάρχει σ’άλλα ζώα, όμως διαψεύστηκα.
Και τα σκυλιά παρουσιάζουν αυτοέλεγχο.
Στη συγκεκριμένη μελέτη αποδείχθηκε αυτό που ήταν ήδη γνωστό στον άνθρωπο, ότι δηλαδή η ισχυς του αυτοελέγχου σχετίζεται με τα επίπεδα γλυκόζης του αίματος, τα οποία, όσο ψηλότερα, τόσο μεγαλύτερη και η αντοχή. Όταν η υπομονή μας λοιπόν εξαντλείται και η γλυκόζη πέφτει προσωρινά, τείνουμε να εμφανίζουμε λιγότερο αυτοέλεγχο σε ένα επόμενο πρόβλημα που χρειάζεται. Το ίδιο βρέθηκε και στα σκυλιά, δηλαδή ότι τα σκυλιά έπειτα από μια άσκηση που χρειαζόταν αυτοέλεγχο παρέμειναν για λιγότερη ώρα απασχολημένα μ’ένα επόμενο άλυτο πρόβλημα παρά σκυλιά που δεν είχαν εκτελέσει την προηγούμενη άσκηση. Η υπομονή τους ωστόσο μπορούσε να αποκατασταθεί με συμπληρωματική γλυκόζη, όπως και στον άνθρωπο.

Συνέπεια της εξάντηλησης της υπομονής είναι επίσης και η λιγότερο ανεσταλμένοι συμπεριφορά, η οποία έχει παρατηρηθεί σε ανθρώπους που καταπίεζαν τον εαυτό τους για κάποιον καιρό. Παρόμοιο φαινόμενο
παρατηρήθηκε και στους σκύλους
Τα σκυλιά δηλαδή που άσκησαν προηγουμένως αυτοέλεγχο ήταν πιθανότερο να πλησιάσουν έναν εχθρικό ομοειδή τους. Κανοννικά τα σκυλιά ενστικτωδώς πλησιάζουν άλλα μέλη του είδους τους, αλλ’όταν αντιμετωπίζουν κάποιο επιθετικό άτομο συνήθως το αποφεύγουν. Επομένως τα καταπιεσμένα ζώα έδειξαν έπειτα πιο ριψοκίνδυνη συμπεριφορά.

Σκέφτηκα εγώ έπειτα απ’αυτές τις μελέτες, γιατί να μου φάνηκε παράξενο ότι τα σκυλιά ασκούν αυτοέλεγχο, αφού μπορούν να μάθουν ν’αφοδεύουν σε συγκεκριμένο μέρος συγκεκριμένες ώρες, να μη τρώνε μερικά πράγματα, να περιμένουν όταν ο ιδιοκτήτης τους λείπει προσωρινά, να μην επιτίθενται, να μη γαυγίζουν υπερβολικά κλπ; Όλα τα παραπάνω απαιτούν αυτοέλεγχο και υπομονή. Άλλωστε αυτή η ικανότητα είναι χρήσιμη σ’ένα ιεραρχικό κοινωνικό ειδος όπως ο σκύλος ή ο λύκος ο πρόγονός του, διότι υπάρχουν συχνά στιγμές που κάποια μέλη της ομάδας θα πρέπει να περιμένουν για κάτι.

Αυτοέλεγχος ανακαλύφθηκε επίσης και στα
θαλάσσια λιοντάρια,
ένα είδος φώκιας.

Δεν έχουν όμως μόνο τα θηλαστικά αυτήν την ικανότητα. Αυτοέλεγχος έχει παρατηρηθεί επίσης και στα περιστέρια. Στη
μελέτη αυτήν,
που δημοσιεύθηκε από τους Grosch, J., & Neuringer, A. το 1981 στο περιοδικό της πειραματικής ανάλυσης της συμπεριφοράς, οι επιστήμονες εφάρμοσαν το παράδειγμα του Mischel στα περιστέρια. Ο Αυστριακός-Αμερικανός ψυχολόγος του Πανεπιστημίου Στάνφορντ της Νέας Υόρκης Walter Mischel έμεινε πολύ γνωστός για το ιδιαίτερα επιτυχές πείραμα της καραμέλας
(Stanford Marshmallow Experiment).
Σ’αυτό το πείραμα, ο ερευνητής έβαλε παιδάκια να περιμένουν σ’ένα δωμάτιο έχοντας μια καραμέλα. Εάν ήθελαν μπορούσαν να τη φάνε αμέσως, ή αλλιώς να περιμένουν μέχρι να ξαναέρθει ο ερευνητής, ο οποίος μπορεί να έκανε κι ένα τέταρτο, ώστε να πάρουν ακόμα μία. Σε μια παραλλαγή τα παιδιά δεν είχαν την καραμέλα, αλλά χτυπούσαν ένα κουδουνάκι εάν δε μπορούσαν να περιμένουν, ώστε νά’ρθει ο ερευνητής και να τους δώσει τη μία μόνο καραμέλα. Συσχετίστηκε λοιπόν θετικά ο αυτοέλεγχος στο συγκεκριμένο πείραμα με τη γενική επιτυχία του παιδιού κατά την ενηλικίωση.

Στα περιστέρια λοιπόν εφαρμόστηκε η ίδια μέθοδος – βρίσκονταν σε μία κατάσταση όπου είτε θα μπορούσαν να περιμένουν για ένα αγαπημένο φαγητό στα 15 δευτερόλεπτα περίπου, είτε να χτυπήσουν με το ράμφος τους ένα φωτεινό κουμπί για ένα λιγότερο αγαπημένο φαγητό. Τα περισσότερα περιστέρτια έπειτα από σειρά δοκιμών, προτίμησαν να περιμένουν. Παρόμοιο πείραμα έγινε και
στις κότες,
τις οποίες δυστυχώς θεωρούμε χαζά ζώα, με τα ίδια αποτελέσματα. Εδώ ο χρόνος όμως αυξήθηκε στα 22 δευτερόλεπτα.

Για να υπάρχει αυτοέλεγχος, υπάρχει και μια αίσθηση αναμονής, άρα και η αίσθηση του μέλλοντος, όπως συπεραίνουν οι επιστήμονες. Επομένως η πεποίθηση οτι τα ζώα δε γνωρίζουν την έννοια του μέλλοντος είναι λανθασμένη. Εφόσον λοιπόν και η εγκράτεια δεν είναι μοναδική στον άνθρωπο, τι είναι το μοναδικό. Ίσως θα πρέπει ν’ανατρέξουμε στα λόγια του ίδιου του Δαρβίνου, ο οποίος είπε ότι οι διαφορές του ανθρώπου με τα ζώα δεν έγκυνται στο είδος των πνευματικών ικανοτήτων, αλλά στο βαθμό. Δηλαδή όχι ποιοτικές, αλλά ποσοτικές. Ή μπορούμε να δεχτούμε ως μόνη πιθανή διαφορά αυτό που πρότεινε ένας κάτοχος ιστολογίου, ότι τελικά το στοιχείο που μας ξεχωρίζει απ’τα ζώα είναι η ίδια μας η αναζήτηση για τη μοναδικότητά μας.

Ένα παράξενο γεγονός με ώθησε να γράψω αυτό το άρθρο. Πριν λοιπόν από λίγες μέρες,
είχα παραθέσει των αριθμό των νεκρών θαλάσσιων χελωνών από Απρίλιο μέχρι αρχές Ιουλίου
στην Ελλάδα. Δυστυχώς δεν πάμε καθόλου καλά, με 40 περίπου χελώνες νεκρές σ’αυτό το διάστημα, εκ των οποίων φυσικά πάρα πολλές πέθαναν από ανθροπογενή αίτια (ΒΆΡΚΕς, ΔΊΧΤΥΑ Ή ΚΑΙ ΕΠΙΤΗΔΕΥΜΈΝΗ ΔΟΛΟΦΟΝΊΑ). Μέσα στις πηγές μου για τα στοιχεία είχα και την οργάνωση Αρχέλων, τον ελληνικό Σύλλογο ΓΙΑ ΤΗΝ Προστασία της Θαλάσσιας Χελώνας. Δε βρήκα αμέσως στοιχεία εκεί, αλλά βρήκα κάτι άλλο πολύ παράξενο που μου τράβηξε αμέσως την προσοχή.

Μια πολυ ξεχωριστή φωλιά στο Λακωνικό Κόλπο χάριν των εθελοντών του Αρχέλων
Η είδηση μας λέει ότι στις 26 Ιουνίου φέτος, εθελοντές βοήθησαν μια χελώνα Carreta carreta να γεννήσει τα αβγά της, αφού από την ίδια έλειπαν τα πίσω πτερύγια και δε μπορούσε να σκάψει τη φωλιά της. Οι εθελοντές άνοιξαν τρεις τρύπες, όπου τελικά στην τελευταία η χελώνα κάθισε και γέννησε ΠΆΝΩ ΑΠΌ 160 αβγά. Η συγκεκριμένη χελώνα είχε βγει στην παραλία 22 φορές σύμφωνα με τα ίχνη της, που ήταν ΙΔΙΑΊΤΕΡΑ λόγω του προβλήματός της. Η χελώνα βοηθήθηκε, αλλά πρόσΕξα πως δεν έγινε κάποια άλλη προσπάθεια π.χ. να ΜΕΤΑΦΕΡΘΕΊ σε κάποιο ενυδρείο Ή ερευνητικό κέντρο, ή να προσπαθήσουν να την αποκαταστήσουν ΚΆΠΩς (ΤΏΡΑ ΆΛΛΩΣΤΕ ΚΡΊΣΗ ΈΧΟΥΜΕ, ΠΕΡΙΜΈΝΟΥΜΕ να λειτουργούν αυτές οι οργανώσεις στο μέγιστο; Όσο μπορούν όμως κάνουν). Επομένως μπορεί να ξανααναπαραχθεί, αλλά την επόμενη φορά να μην τύχει να την βρει κανείς.

Το παράξενο στην υπόθεση δεν είναι ότι τελικά γέννησε τα αυγά της ή ότι δεν την πήραν απ’το φυσικό περιβάλλον. Αυτό που μου προκάλεσε μεγάλη εντύπωση ήταν η αδυναμία του ζώου να βρει κάποια εναλλακτική λύση για να κάνει φωλιά. Δε θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τα μπροστινά της άκρα; Δε θα μπορούσε τουλάχιστον να πιέσει το έδαφος με την ουρά της για να κάνει ένα υποτυπώδες άνοιγμα; Κι αν δε μπορούσε τελικά να κάνει φωλιά, γιατί δε γεννούσε τα αυγά μόλις έβγαινε αντί να πηγαινοέρχεται για μέρες στην παραλία προσπαθώντας να κάνει κάτι που δε μπορεί; Σκέφτηκα πως το μυαλάκι της θά’ταν τόσο λίγο, ώστε να μην μπορούσε να βρει μια ευκολότερη λύση.

Η πράξη της όμως αυτή, δηλαδή η δημιουργία φωλιάς, ήταν κάτι που δε μπορούσε ν’αλλάξει, και μάλλον δε σκέφτηκε ποτέ ότι θα μπορούσε να το αλλάξει, ή μάλλον δε σκέφτηκε ποτέ ότι θα μπορούσε να σκεφτεί για να το αλλάξει. Αυτό επειδή δεν είναι στο μυαλό της. Στον εγκέφαλό της βρίσκεται η ικανότητα, αλλά δεν έχει να κάνει με τη νοημοσύνη. Η δημιουργία φωλιάς στις χελώνες, όπως και πολλές άλλες στερεότυπες συμπεριφορές στα ζώα, όταν ξεκινούν με συγκεκριμένο ερέθισμα, εκτελούνται κατά συγκεκριμένο τρόπο και συνεχίζουν αδιάσπαστες μέχρι το τέλος, ακόμα κι αν το ερέθισμα σταματήσει να υπάρχει, ονομάζονται τυποποιημένες σειρές δράσης
(fixed action patterns).
Αυτές οι μορφές συμπεριφοράς αποτελούν την απλότερη μορφή ενστίκτου, και βρίσκονται μόλις πάνω από το απλό αντανακλαστικό. Μπορεί να ελέγχονται από διάφορα μέρη του εγκεφάλου ενός ζώου, αυτό όμως δε σημαίνει ότι οι νευρικές συνδέσεις που τις προκαλούν μπορούν να τροποποιηθούν. Μεταδίδονται κληρονομικά από τους προγόνους στους απογόνους όπως και τα μορφολογικά χαρακτηριστικά. Οπότε η χελώνα αυτή στην περίπτωσή μας δε μπορούσε να δράσει αλλιώς, διότι εκείνη τη στιγμή ήταν υπό την καθοδήγηση μιας άκαμπτης τσδ, σαν να είχε καταληφθεί από ένα πνεύμα, ή σαν να έτρεξε μέσα στο μυαλάκι της ένας αλγόριθμος ο οποίος έπρεπε οπωσδήποτε να εκτελεστεί. Το άρθρο του Αρχέλων δε μας αναφέρει σε τι κατάσταση βρίσκονταν τα πίσω πτερύγια, αλλά φαντάζομαι ότι ακόμα κι αν έμενε ο μηρός από το ένα ή και απ’τα δύο, θα έκανε κινήσεις σκαψίματος. Επίσης στην περίπτωση αυτήν φαίνεται ολοκάθαρα ότι η τσδ δεν επηρεάζεται από την εμπειρία, μιας και η χελώνα είχε βγει 22 φορές στην ακτή, μια δύσκολη και κουραστική διαδικασία γι’αυτά τα ζώα, χωρίς να καταλαβαίνει ότι αυτό που κάνει δεν αποδίδει τίποτα, ωθούμενη απλώς απ’την τσδ.

Η δημιουργία φωλιάς στις χελώνες είναι αποδεδειγμένα τσδ. Μια χελώνα που σκάβει δύσκολα αποσπάται. Όταν οι επιστήμονες θέλησαν σε μία έρευνα να δουν
<a href"http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0031841">αν η υγεία της μητέρας δερματοχελώνας συσχετίζεται με την επιτυχία των απογόνων της,
έκαναν ένεση στις χελώνες για εξέταση αίματος αφού άρχισαν να γενούν τα αβγά, ενώ δηλαδή είχαν μπει βαθιά στη τσδ. Οι κάτοχοι χελωνών επίσης που τις αναπαράγουν αναφέρουν συχνά ότι οι χελώνες που σκάβουν φωλιά και γενούν αβγά δεν αποσπώνται εύκολα ακόμα κι αν γύρω τους το περιβάλλλον είναι έντονο. Αυτό μας φαίνεται νά’ναι στην πραγματικότητα δυσπροσαρμοστικό, αφού ένα ζώο σε τέτοια κατάσταση είναι πολύ περισσότερο ευάλωτο στους εχθρούς. Όμως για να διατηρείται μια τέτοια σπουδαιότατη για την επιβίωση του είδους πράξη για τόσα εκατομμύρια χρόνια σε μια μάλιστα επιτυχημένη ομάδα ζώων, θα σημαίνει ότι έχει πολύ περισσότερα οφέλη παρά κόστη, κι αυτό θα το καταλάβουμε αν θεωρήσουμε ότι η στιγμή εκείνη διαρκεί σχετικά λίγο στη ζωή της χελώνας και η χελώνα κάνει φωλιά συνήθως το βράδυ που δεν είναι τόσο ορατή από τους εχθρούς.

Οι τσδ πάντως δεν έχουν μελετηθεί τόσο στις χελώνες, όσο σ’άλλα ζώα, κι έχουν βρεθεί από τις μελέτες που έγιναν άκρως ενδιαφέροντα αποτελέσματα. Σ’ένα κλασικό πείραμα των μέσων του 20ου αι., ο Ολλανδός Nikolas Tinbergen και ο Αυστριακός Konrad Lorenz μελέτησαν τη συμπεριφορά ανάκτησης πεσμένων αβγών της κοινής αγριόχηνας (Anser anser), πρόγονος της οικόσιτης χήνας. Οι χήνες κατέβαζαν το λαιμό τους μέχρι να βρουν το αβγό, κι έπειτα το κυλούσαν με την κάτω πλευρά του ράμφους τους προς τη φωλιά. Ακόμα όμως κι όταν το αβγό αφαιρούταν απ’τους ερευνητές, η χήνα συνέχιζε να κυλά ένα υποθετικό αβγό στον αέρα μέχρι να φτάσει στη φωλιά. Επίσης η χήνα θα προσπαθούσε να κυλήσει ένα αβγό πολύ μεγαλύτερο από το δικό της (υπερκανονικό ερέθισμα)ή κι ένα αντικείμενο που έμοιαζε με αβγό, όπως μπάλα γκολφ ή πόμολο πόρτας.

Άλλα παραδείγματα είναι ο δομινκανός γλάρος (Larus domenicanus), του οποίου οι νεοσοί ακουμπούν ενστικτωδώς με το ράμφος τους ένα συγκεκριμένο κόκκινο σημείο στο ράμφος της μητέρας τους ώστε αυτή να κάνει εμετό την τροφή για να τους ταΐσει.
σε μια μελέτη που ερευνούσε τον τρόπο με τον οποίο οι φρύνοι διακρίνουν την τροφή από τη μη τροφή,
οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν ως βάση προηγούμενα δεδομένα για τη φυσιολογική τροφοληπτική συμπεριφορά του κοινού φρύνου (Bufo Bufo). Ο φρύνος εκτελεί κατά σειρά 6 πράξεις: προσανατολισμός προς το θήραμα, παρακολούθηση του θηράματος, εστίαση, επίθεση, κατάποση, και σκούπισμα του στόματος μ’ένα μπροστινό άκρο. Παρατηρήθηκε επίσης σ’αυτήν τη σειρά ότι αν το στοχευόμενο θήραμα εξαφανιστεί ενώ ο φρύνος έχει είδη στραφει προς αυτό, αυτός συχνά συνεχίζει μηχανικά όλες στις επόμενες πράξεις σαν αυτό να υπήρχε. Στον γαστερόστεο (Gasterosteus aculeatus), ένα μικρό ψάρι του γλυκού νερού του Βορείου Ημισφαιρίου, ο Tinbergen ανακάλυψε ότι η απειλητική και επιθετική συμπεριφορά του αρσενικού προς άλλο αρσενικό κατά την εποχή αναπαραγωγής ενεργοποιούταν από τον κόκκινο χρωματισμό στην κάτω πλευρά ενος άλλου αρσενικού, αλλ’ότι μπορούσε επίσης να ενεργοποιηθεί από οτιδήποτε κόκκινο. Το ερωτικό τελετουργικό αυτού του ψαριού καθώς και πολλών πουλιών είναι επίσης τσδ. Η αγωνιστική συμπεριφορά (απειλητική επίδειξη και επιθετική συμπεριφορά) του κοινού ψαριού μονομάχου (Betta splendens)
είναι μια ακόμα καλά μελετημένη τσδ.
Ο αρσενικός μονομάχος ενεργοποιείται με την παρουσία ενός αντίπαλου αρσενικού, ή στην περίπτωση της ερωτικής συμπεριφοράς, με την παρουσία του θηλυκού. Στην πραγματικότητα και μόνο το είδωλό του στον καθρέφτη μπορεί να του ενεργοποιήσει τη τσδ της επίδειξης με φούσκωμα του σώματος, των βραγχίων και των πτερυγίων. Το ψάρι ωστόσο θα συνηθίσει έπειτα από συνεχείς τέτοιους ερεθισμούς και θα μειώσει ή θα παύση τη συμπεριφορά, μέχρι να περάσει πάλι λίγος χρόνος χωρίς το ερέθισμα για να συμπεριφέρεται όπως πριν. Πολλά μακρόστενα μαλακόστρακα καρκινοειδή, όπως οι αστακοί, οι γαρίδες, αλλά πιο μελετημένες οι καραβίδες του γλυκού νερού, διαφεύγουν απ’τους εχθρούς με ισχυρά χτυπήματα της ουράς που τις ωθούν προς τα πίσω, τυποποιημένες αντιδράσεις που όμως έχουν ως παραμέτρους την απόσταση, τη μορφή και τον τρόπο της απειλής, αλλ’όταν εκτελούνται είναι αδιάσπαστες και το ζώο παύει οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα, αντίδραση γνωστή ως
γαριδοειδής αντίδραση απόδρασης
Τέλος πολλοί σκόροι κλείνουν τα φτερά τους και πέφτουν κάτω αμέσως με την αντίληψη υπερήχων που μπορεί να προέρχονται από εντομοφάγες νυχτερίδες, ενώ τα εφημερόπτερα (αρχαία τάξη εντόμων συγγενική με τις λιβελούηλες) ρίχνουν αυτομάτως τ’αβγά τους βλέποντας μία συγκεκριμένη κατάσταση πολωμένου φωτός που δηλώνει ότι βρίσκονται πάνω απ’το νερό.

Επειδή οι πράξεις αυτές είναι πάντοτε προβλέψιμες, έχουν γίνει αντικείμενο εκμετάλευσης από άλλα ζώα ή ανθρώπους. Οι κούκοι για παράδειγμα κι άλλα πουλιά που γεννούν παρασιτικά τ’αυγά τους σε ξένες φωλιές, εκμεταλλεύονται τις τσδ των θετών γονέων τους οι οποίοι θ’αντιδρούν μηχανικά κάθε φορά που οι παρασιτικοι νεοσοί ζητούν τροφή, κάτι που θα κάνουν συχνότερα κι ενεργητικότερα από τους γνήσιους απογόνους. Επειδη οι συμπεριφορές αυτές μπορει ν’αποδειχθούν δυσπροσαρμοστικές, παρατηρείται μείωσή τους σε νευρικά πιο σύνθετα ζώα, τα οποία συνήθως τις διατηρούν για καταστάσεις που επηρεάζουν την επιβίωση του είδους ή πρέπει να γίνουν γρήγορα, π.χ. οι αναπαραγωγικές τσδ σε διάφορα πουλιά, ή και η δημιουργία φωλιάς στις χελώνες. Έτσι έχουμε στοιχεία τσδ ακόμα και στα θηλαστικά. Όταν για παράδειγμα
ακρωτηρ4ιάστικαν τα μπροστινά άκρα από ποντίκια,
αυτά προσπαθούσαν να καθαριστούν σαν να τα είχαν. Κάτι παρόμοιο είχε γίνει και με αρουραίους, απ’τους οποίους είχε ακρωτηριαστεί το άκρο μέρος των μπροστινών άκρων όταν ακόμα ήταν μικροί, πριν ανοίξουν τα μάτια τους, κι αυτοί αργότερα, όταν καθάριζαν το πρόσωπό τους, έκλειναν πρώτα τα μάτια τους για να μην τα τραυματίσουν κατά λάθος με τ’ανύπαρκτα νύχια τους (δυστυχώς το σύνδεσμο προς αυτήν τη μελέτη δεν τον θυμάμαι). Πολλά ακόμα παραδείγματα υπάρχουν σ’όλα τα ζώα γύρω μας.

Η ένταση, η κατα σειρά εκτέλεση και η ακαμψία ωστόσο αυτών των συμπεριφορών δεν είναι του ίδιου βαθμού σ’όλα τα ζώα που τις φέρουν. Μπορεί για παράδειγμα οι χήνες να κυλούν ανύπαρκτα αβγά με την ίδια ένταση όπως αν υπήρχαν ή οι χελώνες να προσπαθούν να σκάψουν φωλιά χωρίς τα πίσω άκρα, όμως σε άλλα ζώα φαίνεται ότι τέτοιες θεωρητικά τυποποιημένες συμπεριφορές παρουσιάζου μια μικρή τουλάχιστον επιροή από το περιβάλλον και τις περιστάσεις, ενώ σ’άλλα είναι ακόμα πιο χαλαρές. Το καθάρισμα στα ποντίκια για παράδειγμα θεωρείται τσδ, εφόσον δε μαθαίνεται από πουθενά, ούτε από τα ίδια με προσπάθεις και δοκιμές, αλλά γίνεται πάντοτε με την ίδια σειρά πράξεων, όμως αυτό μπορεί να επηρεαστεί
αν για παράδειγμα το ποντίκι διακοπεί.
Στην παραπάνω μελέτη, οι επιστήμονες προσπάθησαν να δημιουργήσουν ποντίκια πολύ πιο άκαπμτα στη συμπεριφορά τους, τα οποία τελικά έγιναν και συνέχιζαν ακριβώς από εκεί που σταμάτησαν το καθάρισμα μετά την ενόχληση, προσπαθώντας έτσι οι επιστήμονες να δημιουργήσουν ένα νευρολογικό μοντέλο ασθενών με ψυχαναγκαστική διαταραχή και λοιπές τσδοειδείς ανθρώπινες παθήσεις. Για τους παραπάνω λοιπόν λόγους αρκετοί συμπεριφορικοί επιστήμονες
αμφισβητούν την ιδέα των τσδ,
ιδίως για συμπεριφορές που δεν είναι καλά μελετημένες, προτιμώντας τη χρησιμοποίηση του όρου «συμπεριφορικές σειρές».

Και πράγματι γίνεται μια συμπεριφορά να μην έχει μελετηθεί επαρκώς και να θεωρηθεί τσδ. Ψάχνοντας τσδ στα κουνέλια, που ακόμα δε έχω βρει αν και νομίζω πως έχουν κι αυτά μερικά, βρήκα
μια μελέτη που ανέλυε την ανάπτυξη και την ωρίμανση του επιθετικού άλματος.
Όταν ένα κουνέλι απειλείται και δεν έχει έξοδο διαφυγής, μπορεί να επιτεθεί. Πρώτα βλέπει το στόχο κι έπειτα πηδάει πάνω του δαγκώνοντάς τον ίσως. Όσοι έχουν κουνέλια θα τό’χουν παρατηρήσει. Αυτή η συμπεριφορά μελετήθηκε κατά την ανάπτυξή της από τη νεαρή ηλικία ως την ενηλικίωση, και βρέθηκε πως τα κουνελάκια πρόσθεταν σιγά-σιγά τα στοιχεία της συμπεριφοράς όσο μεγάλωναν, από ένα απότομο τίναγμα αρχικά από την πλευρά της ενόχλησης, έως την άγρια θυμωμένη επίθεση. Οι ερευνητές αναφέρουν στην περίληψη της μελέτης τους, ότι αν δεν είχε μελετηθεί η οντογένεση αυτής της συμπεριφοράς, θα μπορούσε να θεωρηθεί ως τσδ. Γι’αυτό θα πρέπει νά’μαστε προσεκτικοί όταν κρίνουμε τη συμπεριφορά του κάθε ζώου και να μην προτρέχουμε σε βεβιασμένα συμπεράσματα. Όλα τα παραπάνω παραδείγματα τσδ πάντως είναι αρκετά μελετημένα ώστε να είμαστε σίγουροι πως πρόκεινται για τσδ.

Τα παραπάνω μπορεί να μας φαίνονται παράξενα, επειδή εμείς έχουμε το λογικό μέρος του μυαλού μας πολύ πιο ανεπτυγμένο από άλλα ζώα και ουσιαστικά δε χρειαζόμαστε τσδ, τα οποία με πολλή δυσκολία ψάχνουν οι επιστήμονες και για το ανθρώπινο είδος. Το χασμουρητό είναι ένα παράδειγμα τσδ στον άνθρωπο, άλλα ωστόσο δεν έχουν βρεθεί. Ίσως λειτουργούν κάποια στις κοινωνικές μας αλληλεπιδράσεις, αλλά η μελέτη σ’αυτά τα θέματα είναι πολύ περιορισμένοι για να έχουμε όποιο σαφές συμπέρασμα. Ακόμα κι εγώ κάποτε δυσκολεύομαι στην κατανόηση της ιδέας των τσδ, ιδίως για τα πιο εξελιγμένα είδη όπως τα πουλιά. Μία ενδογενείς τάση που επηρεάζεται από την εμπειρία και δημιουργεί ένα προσαρμοστικό ένστικτο είναι δεκτό για κάποιο νοητικά ανεπτυγμένο είδος, αλλά δεν είναι κάπως αταίριαστο η διατήρηση μιας σταθερής σειράς συμπεριφορών για ένα είδος που αποδεδειγμένα σ’άλλους τομείς παρουσιάζει νοημοσύνη; Είναι ωστόσο μια αποδεδειγμένη πραγματικοτητα, και άρα ισχύει κανονικότατα. Δεν ξέρω πως νιώθει το ζώο κατά τη διάρκεια μιας τσδ, πιθανότατα όμως όπως είπα δεν έχει σκεφτεί ποτέ ότι μπορεί να σκεφτεί για να το αλλάξει. Θα του είναι κάτι φυσιολογικό, όπως το χασμουρητό ή η αναπνοή σ’εμάς. Το συμπέρασμα απ’όλα αυτά είναι ότι δε θα πρέπει να βάζουμε άκριτα ως πρότυπο το δικό μας μυαλό για την ανάλυση της συμπεριφοράς των άλλων ζώων (ανθρωπομορφισμός), αλλά την εξέλιξη. Αρκεί να σκεφτούμε ότι η πλειονότητα της ζωής στο πλανήτη λειτουργεί και μάλιστα έφτασε ως εδώ χωρίς σκέψη, και θα κατανοήσουμε κάπως την πραγματικότητα. Στα είδη που χρειάστηκε να εξελιχθεί κάποια ικανότητα παραπάνω για την επιβίωση του είδους, αυτο έγινε. Έτσι έχουμε αρχικά τις αυτόματες αντιδράσεις των βακτηρίων, των μονοκύτταρων ευκαρυωτικών, των μυκήτων, των φυτών και των απλούστατων ζώων, τις αντανακλαστικές αντιδράσεις κάποιων πιο εξελιγμένων ζώων, μετά σε ορισμένα είδη τις τσδ, μετά σε ορισμένα ειδη πάλι τα επηρεαζόμενα ένστικτα, μετά πάλι σε ορισμένα είδη τις μαθημένες συμπεριφορές, και τέλος σε λίγα είδη την καθαρά λογική σκέψη. Το δικό μας μυαλό είναι επομένως ας πούμε εξαίρεση στη γενική συμπεριφορά της ζωής του πλανήτη, η οποία αποτελείται κυρίως από ασυνείδητες πράξεις. Εφόσον αυτές οι πράξεις εξασφαλίζουν ικανοποιητικά την επιβίωση των ειδών, δεν υπάρχει απολύτως κανένας λογος να τροποποιηθούν. Έτσι κατανοούμε πώς τέτοιες συμπεριφορές διαιωνίζονται και καταλήγουν ακόμα και σε πιο «εξελιγμένα» είδη, τουλάχιστον σε συγκεκριμένους τομείς της ζωής τους.

Η χελώνα μας πάντως, αν ζήσει, θα συνεχίζει να εκτελεί τη τσδ χωρίς νόημα για πάντα, μέχρι να πεθάνει από δυστοκία – αρκετά κοινή αιτία θανάτου για ερπετά που κατακρατούν για καιρό τα αυγά τους σε περίπτωση που δε βρίσκουν κατάλληλο μέρος για φωλιά – ή να της σκαφτεί μια νέα φωλιά. Η αναγνώριση της σκαμμένης τρύπας ως φωλιάς όπου μπορούσε να γεννήσει τα αβγά ήταν άραγε δείγμα νοημοσύνης; Γιατί η χελώνα δεν έβαλε απλώς τ’αυγά σε μια τρύπα, αλλά πρώτα έψαξε τις τρύπες και τέλος διάλεξε την καταλληλότερη απ’αυτές για να γεννήσει. Σίγουρα η επιλογή έγινε ενστικτωδώς, αλλά με πιο πολύπλοκη νευρική επεξεργασία από μια τσδ.

Τελείωσα το άρθρο αδιάσπαστα, ξεχνώντας να κλείσω το παράθυρο και να πιω το τσάι μου τα οποία έκανα τώρα. Μήπως ήμουν κι εγώ υπό την επίροια μιας τσδ;

Ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο που βρήκα πριν περίπου δύο βδομάδες, το οποίο μας δείχνει τη νοημοσύνη αυτών των ζώων, τα οποία εμείς εκτρέφουμε για να τα τρώμε, από συμπεράσματα διάφορων μελετών. Δεν έχει σχέση με τις αναζητήσεις που κάνω αυτό το διάστημα για τις εξελικτικές απαρχές της ανθρώπινης συμπεριφοράς και νοημοσύνης και για την εξελικτική σημασία αυτών των συμπεριφορών σήμερα ή παλαιότερα.
Στο αμέσως προηγούμενο άρθρο
συζήτησα τέτοια θέματα. Καταθλιπτική πάντως αυτή η αναζήτηση, διότι όπως φαίνεται, οι βασικές μας συμπεριφορές και τάσεις μας, ακόμα και οι βίαιες και θεωρητικά αρνητικές, έχουν πιθανόν γονιδιακή βάση και παρατηρούνται σε συγγενικά μας είδη. Επομένως δεν υπάρχει ελπίδα βελτίωσης σε γενικό έως και παγκόσμιο επίπεδο, εκτός μόνο αν γίνουν κάποια πραγματικά μεγαλεπίβολα προγράμματα που θ’απαιτούσαν αντικειμενικότητα και μεγάλο μέρος της ανθρώπινης νοητικής δύναμης. Τώρα αυτή η δύναμη χρησιμοποιείται σ’άλλα «χρησιμότερα» πράγματα – σχεδιασμός υπερόπλων, γεωμηχανική κ.ά.
Καταλάβατε τι τέλος πάντων θέλω να πω, αλλά τώρα έχω ξεφύγει αρκετά. Παρακάτω βάζω το
άρθρο.
Είναι από ένα ιστολόγιο ενός που εργάζεται στην οργάνωση SLA (Special libraries association (ένωση εξειδικευμένων βιβλιοθηκών)), παγκόσμια ένωση βιβλιοθηκών πανεπιστημιακών και λοιπών για διάφορα θέματα, του τμήματος βιοΪατρικής κι επιστημών της ζωής.

Μετάφραση: Bolko

16 Νοεμβρίου, 2009
Η νοημοσύνη των χοίρων

Κάποιοι αναγνώστες μπορεί να έχουν εκπλαγεί βρίσκοντας τη νοημοσύνη των χοίρων ν’αναφέρεται σε μία στήλη της New York Times της 10 Νοεμβρίου του 2009 από τη Natalie Angier. Βάσισε τη δουλειά της κυρίως σε μια νέα εργασία (Broom, Sena & Moynihan) στο αγγλοαμερικανικό περιοδικό Animal Behaiviour (Συμπεριφορά των Ζώων) (σημειώστε τη βρετανική ορθογραφία) και η στήλη της είναι ένα παράδειγμα μίας καλά ερευνημένης εκλαΐκευσης που όλοι μας (συμπεριλαμβανομένου κι εμού) θά’πρεπε να προσπαθήσουμε να μιμηθούμε και για ακρίβεια και για ενδιαφέρον.

Το σημαντικότερο εύρημα είναι ότι χοίροι που εκτίθενται σε καθρέφτες για τόσο λίγο όσο και πέντε ώρες πριν από ένα ακόλουθω τεστ, μαθαίνουν το γεγονός ότι οι καθρέφτες δεν είναι παράθυρα, που δείχνουν στο γουρούνι ένα άλλο γουρούνι πίσω από ένα τζάμι, αλλ’αντίθετα είναι τα είδωλα τον εαυτών τους, και του περιβάλλοντός τους.

Το σπουδαιότερο τεστ στη μελέτη ήταν η τοποθέτηση ενός δοχείου τροφής σ’ένα μέρος σ’ένα λαβυρινθοειδές δωμάτιο με διαμερίσματα. Αυτή η επιβράβευση αντανακλώταν σ’έναν καθρέφτη που ήταν στο τέλος ενός ευθέος διαδρόμου στο λαβύρινθο, αλλά το ίδιο το δοχείο δεν ήταν ευθεία πίσω, αλλά μάλλον σε μια γωνία που δε θα μπορούσε να ιδωθεί άμεσα, μόνο βλέποντας τον καθρέφτη. Απόντως του καθρέφτη, δεν υπήρχε καμία οπτική απόδειξη τροφής.

Όλα εκτός από ένας των χοίρων που είχαν πρότερη έκθεση στον καθρέφτη βρήκαν αρκετά γρήγορα ότι κάποιος δεν έπρεπε να πάει πίσω απ’τον καθρέφτη, για να βρει την τροφή, αλλά μάλλον προχώρησαν στην κατεύθθυνση που τους έδειχνε η κατανόηση για το από πού προερχόταν η αντανάκλαση.

Ο δυνητικός συγχυτικός παράγοντας του χοίρου ν’ακολουθεί την οσμή της τροφής διαχειρίστηκε έχοντας τον αέρα σε ανακύκλωση αρκετά γρήγορα σ’όλο το δωμάτιο χρησιμοποιώντας έναν ανεμιστήρα, διασκορπίζοντας παντού το καταδοτικό άρωμα όσο το δυνατόν πιο όμοια.

Ένα γουρούνι, ήταν, όμως, κάπως λιγότερο έξυπνο, και δε φάνηκε ποτέ να καταλαβαίνει το θέμα.

Φύση ή ανατροφή στη νοημοσύνη των χοίρων & κατοχή θηλής

Στην αντιλογία όσον αφορά της σημασία της γενετικής και της ανατροφής στη νοημοσύνη στο ζωικό βασιλειο, υπάρχουν αποδείξεις ότι και οι δύο πλευρές έχουν επιροή όσον αφορά τους χοίρους. Ορισμένες φυλές είναι αποδεδειγμένα πιο έξυπνες από άλλες. Γουρούνια της φυλής Ντούροκ, για παράδειγμα, έχουν αποδειχθεί σαφώς εξυπνότερα από τα Χαμπσάιαρ, και η ομόφωνη πίστη στην κοινότητα των χοίρων είναι ότι η φυλή προβλέπει το μισό των ατομικών διαφορών μεταξύ χοίρων στη νοημοσύνη.

Το άλλο μισό έχει να κάνει με τη θρέψη. Τα γουρούνια που εδραιώνουν κατοχή σε μια συγκεκριμένη θηλή σε μια γουρούνα, συχνά έχουν σημαντικό πλεονέκτημα στην αύξηση του βάρους, έναντι αυτών που χάνουν στην αρχική μοιρασιά του γάλακτος, ακόμα κι αν αυτά τα στερημένα χοιρίδια τελικά αποκτήσουν αργότερα κατοχή μιας θηλής, και μετά μπορούν να τραφούν. Τεστ χοιριδίων ίδιας ηλικίας, δείνχουν ότι αυτά που ζυγίζουν περισσότερο επιτυγχάνουν καλύτερα σε πολυπλοκότερους λαβυρίνθους, ένα καθιερωμένο τεστ που χρησιμοποιείται συχνά σε πολλούς ελέγχους νοημοσύνης των ζώων.

Πιο πρόσφατες μελέτες καταδεικνύουν ότι η παρουσία ή η μεγαλύτερη συγκέντρωση σιαλικού οξέος στο γάλα της γουρούνας σχετίζεται ισχυρά με την ανάπτυξη του εγκεφάλου του χοίρου, και το χοιρίδιο που κατέχει μια θηλή προφανώς παίρνει περισσότερο γάλα ή ίσως πιο συγκεντρωμένο σιαλικό οξύ.

Μάθηση * κοινωνικοποίηση

Οι χοίροι έχουν μια πολύ ανεπτυγμένη κοινωνική δομή και τα μικρά τους ασφαλώς μαθαίνουν πρωτίστως από τη χοιρομητέρα τους πρώτα, και μετά από συνομήλικα χοιρίδια. Στην Ευρώπη όπου πολλά γουρούνια έχουν απελευθερωθεί στη φύση για ν’αναγεννηθούν και να διατηρηθούν οι πληθυσμοί των αγριόχοιρων – διασταυρώνονται εύκολα – ο θάνατος μιας χοιρομητέρας ακόμα κι αν τα γοουρουνάκια έχουν περάσει την ηλικία απογαλακτισμού προκαλει προβλήματα, διότι οι γουρούνες διδάσκουν περισσότερο από απλά εύρεση τροφής. Διδάσκουν ένα βαθμό συνεργασίας, και οικογενειακού δεσίματος.

Τεστ δείχνουν ότι γουρούνια στην αιχμαλωσία μπορούν ν’αναγνωρίζουν ποια είναι τα αδέρφια τους της ίδιας γέννας απλά βλέποντας, στο ανάλογο μιας μικρής αστυνομικής ταυτοποίησης, ακόμα και μετά το χωρισμό και την κάλυψη όποιων καταδοτικών οσμών, ή καλεσμάτων και ήχων επικοιννωνίας. Με άλλα λόγια, διατηρούν οπτική μνήμη της οικογενειακής τους ομάδας. Η ανάκλυσή τους μπορεί να ενδυναμωθεί με επιβραβεύσεις τροφής για τη βελτίωση της επίδοσης σε κάποια στοιχεία της ταυτοποίησης αδερφών της ίδιας γέννας, όπως ταχύτητα αναγνώρισης. Με άλλα λόγια, οι χοίροι μπορούν να εξασκήσουν την έμφυτη μνήμη τους μέσω εστίασης σε πράξη που αναγνωρίζουν τελικά ότι φέρνει ανταμοιβή. Είναι αρκετά εκπαιδεύσιμοι γενικά.

Τεστ επίσης δείχνουν ότι τα γουρούνια θυμούνται πού είναι αποθηκευμένη η τροφή, ακόμα κι αν είναι κρυμμένη. Σε περιπτώσεις που υπάρχουν πολλαπλές τοποθεσίες κρυμμένων αποθηκευμένων τροφών απ’τις οποίες μπορούν να διαλέξουν, πρώτα βγάζουν την τροφή που προτιμούν περισσότερο, ή αυτήν που έχει τη μεγαλύτερη αφθονία.

Σύμφωνα με την Άντζιερ, προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι κάποια γουρούνια εξαπατούν τους συντρόφους τους, κρατώντας μυστική τη γνώση για το πού είναι κρυμμένο το καλύτερο γεύμα, και ανταυτού, τα οδηγούν σ’ένα λιγότερο επιθυμητό εναλλακτικό, ώστε να κρατήσουν το καλύτερο για τους εαυτούς τους. Αυτού του είδους η αποπλάνηση είναι, αλλοίμονο, μια ακόμα πολύ καλή ένδειξη της νοημοσύνης των χοίρων.

Με τα παραπάνω και παρόμοια αποτελέσματα σ’άλλα κοινά ζώα παραγωγής αναρωτιέμαι αν τελικά είναι σωστό να τρώμε το κρέας αυτών των αποδεδειγμένα συνειδητών όντων, που έχουν τόσα κοινά μ’εμάς. Κι ενώ έχουν τόσο μυαλό που μπορούν να το χρησιμοποιήσουν με διάφορους τρόπους σ’ένα πολύπλοκο περιβάλλον, εμείς τα καταδικάζουμε να ζουν για λίγους μήνες, μέχρι να σφαχτούν και να πουληθούν, σε αφύσικα στενά και παμβρώμικα περιβάλλντα χωρίς ερεθίσματα. Από την άλλη, πολλά άλλα ζώα με συνείδηση τρέφονται μ’άλλα εξίσου συνειδητά στη φύση, κι αυτό κάναμε κι εμείς και οι πρόγονοί μας για πάντα. Παρόλα αυτά σ’όλη την ανθρώπινη ιστορία έχουν εμφανιστεί χορτοφαγικά κινήματα, π.χ. πυθαγόριοι, ινδουιστές και αυτό ίσως έχει να μας διδάξει κάτι. Το ιδανικό που προτείνω εγώ είναι να χρησιμοποιούμε ως κύρια πηγή πρωτεΐνης εκτός από φυτικές πηγές τα μαλάκια και παρόμοια ασπόνδυλα, όχι μόνο για ηηθικούς λόγους, με τους οποίους μπορεί πολλοί να διαφωνούν, αλλά και για λόγους υγείας, και της δικής μας και του περιβάλλοντος.
Εδώ
είχα πει για τη νοημοσύνη των προβάτων. Αν και θεωρούνται από τον κόσμο τον πολύ ζώα μηδενικής νοημοσύνης, μελέτες δεν επιβεβαιώνουν αυτήν την αντιληψη. Ωστόσο οι χοίροι παραμένουν τα πιο έξυπνα από τα ζώα που τρώμε. Στην πραγματικότητα αν εξημερωθούν σωστά μπορούν να μάθουν πολλά πράγματα σαν ένας σκύλος, ώστε πολλοί
να τα έχουν ως κατοικίδια.
Μπορεί να φαίνεται παράξενο, αλλά τι διαφορά έχει στην πραγματικότητα ένα γουρούνι από ένα μεγάλο σςκυλί; Η διαφορά είναι αυθαίρετη και βασίζεται σε πολιτιστικές μας προκαταλήψεις.

Θα δημοσιεύσω κι άλλα σχετικά θέματα στο μέλλον.

Προχθές το βράδυ ψάχνοντας στο γκουγκλ για το αν ζώα με τρομώδη νόσο αυτοτραυματίζονται, γιατί έτσι διάβασα κάπου, και αν άνθρωποι με Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ έχουν παρόμοια συμπτώματα έπεσα τυχαία πάνω σ’ένα ιστολόγιο πολύ μεγαλύτερου ενδιαφέροντος.

Το εν λόγω ιστολόγιο έχει να κάνει με την επιστήμη και είναι από μια Αμερικανίδα των βορειοδυτικών περιοχών των Η.Π.Α. με διδακτορικό στην κοινωνική ψυχολογία των πρωτευόντων, κι έχει επομένως ασχοληθεί αρκετά μ’αυτήν την επιστήμη. Στο ιστολόγιο βάζει πολλά και διάφορα ενδιαφέροντα πράγματα, κυρίως για θέματα εξελικτικής ψυχολογίας. Επίσης έως πρόσφατα έγραφε άρθρα σε εφημερίδες και ακόμα κάνει κατασκευές με χαρτί κι άλλα ανακυκλωμένα υλικά. Έχει ένα μικρό κοριτσάκι και δύο σκυλιά, τα οποία παρακολουθεί τακτικά και τ’αναφέρει συχνά μέσα στα πλαίσια της εξελικτικής ψυχολογίας. Πιστεύει ότι ο φυσικότερος τρόπος να μεγαλώσει ένα παιδί για τα πρώτα του χρόνια είναι σύμφωνα με τα πρότυπα των πρωτευόντων, με συχνή επαφή κι απασχόληση δηλαδή, μην τρομάξετε, όχι να το κρεμάει στα δέντρα! Αυτή επίσης αρέσκεται να παρακολουθεί τη συμπεριφορά και τις σχεδόν αδιόρατες εκφράσεις προσώπων όπως πολιτικών κατά τις δημόσιες συζητήσεις τους και να βγάζει συμπεράσματα. Το ιστολόγιο βρίσκεται
εδώ.Έχει τίτλο
Ξεκίνησε το 2006 και τελειώνει το καλοκαίρι του 2011, όμως δεν αποκλείεται να ξαναγράψει, γιατί όπως είδα τα δύο τελευταία χρόνια γράφει πολύ αραία, επειδή όπως λέει την έχει φάει η δουλειά. Πάντως το περιέχόμενο είναι πολύ καλό, και για ν’ανεβάσω λίγο το ενδιαφέρον θα παραθέσω περιληπτικά μερικά από τα θέματα και τις μελέτες.

Το Πρώτο στο οποίο έπεσα μέσω του γκουγκλ, αυτό για την
αυτοτραυματιστική συμπεριφορά των ζώων,
είχε να κάνει με μία μελέτη που έψαχνε γιατί άνθρωποι αλλά και ζώα εκδηλώνουν τέτοιες συμπεριφορές σε καταστάσεις στρες οι οποίες θεραπεύονται τόσο δύσκολα. Βρέθηκε λοιπόν ότι ο τρόπος ανατροφής δεν προδιαθέτει σε τέτοιες συμπεριφορές, αλλά η κοινωνική απομόνωση και το στρες μπορεί να τις πυροδοτήσει. Οι άνθρωποι χαρακόνονται με ξυράφια, τραβάνε τις τρίχες τους, καίγονται με σπίρτα, ενώ τα υπόλοιπα πρωτεύοντα συνηθίζουν να δαγκώνονται, οι παπαγάλοι ξεπουπουλιάζονται, και οι γάτες και οι σκύλοι γλείφονται υπερβολικά. Παρόλο που αυτές οι συμπεριφορές μας φαίνονται παράλογες και μαζοχιστικές, στην πραγματικότητα έχει βρεθεί ότι μειώνουν το στρες και κάνουν αυτόν που τις κάνει να νιώθει λίγο καλύτερα, και εν τέλει μπορούν να γίνουν εθιστικές. Η μόνη θεραπεία που δούλεψε στα ζώα ήταν η συχνή συναναστροφή με άλλους. Στους ανθρώπους, επειδή η συνεχής παρακολούθηση δεν είναι εφικτή, χορηγούνται και φάρμακα.

Το δεύτερο άρθρο που διάβασα ήταν για
ένα πουλί που μυρίζει πορτοκάλι.
Το πουλάκι αυτό ζει στις βόρειες θάλασσες και κατά το ζευγάρωμα το ένα απλώνει στο άλλο μια ουσία που εκκρίνεται από τροποποιημένα πούπουλα στη ράχη που μυρίζει σαν πορτοκάλι. Το είδος αυτό είναι η αίθια ή λοφιοφόρος (Aethia cristatella), ζει σε τεράστιες αποικίες στο Βερίγγιο Πορθμό. Οι επιπλέον πληροφορίες από την
αγγλική wikipedia.

Παρακολουθώντας το παιδάκι της να χρησιμοποιεί λίγο περισσότερο τα αριστερό χέρι, αναρωτήθηκε αν το επιδέξιο χέρι μας αναπτύσσεται από τότε. Παρακάτω αναλύει για τους δεξιόχειρες και τους αριστερόχειρες. Αυτή η τάση παρατηρείται κυρίως στους ανθρώπους και προέρχεται από τη μεγαλύτερη εξειδίκευση των εγκεφαλικών ημισφαιρίων. Για παράδειγμα, οι περισσότεροι άνθρωποι επεξεργάζονται τη γλώσσα στο αριστερό ημισφαίριο και τη νοητή κίνηση των αντικειμένων στο δεξιό. Το 90% των δεξιοχείρων επεξεργάζεται τη γλώσσα στο αριστερό, ενώ στους αριστερόχειρες το ποσοστό είναι 70%, και οι υπόλοιποι την επεξεργάζονται και στα δύο ή στο δεξιό, γι’αυτό ίσως τείνουν να είναι συχνότερα δυσλεκτικοί, αν και γι’αυτο δε μας δίνει καμία μελέτη.
Παρακάτω παραθέτει τα στοιχεία που βρήκε από διάφορες έρευνες σχετικά με την απορία της. Από τους πέντε μήνες λοιπόν της κύησης τα έμβρυα αρχίζουν να εμφανίζουν εξειδίκευση στα ημισφαίρια. Ερευνητές μέτρησαν το μέγεθος των δύο ημισφαιρίων σε εκατό έμβρυα με υπέρηχο και βρήκαν το αριστερό ελαφρώς μεγαλύτερο. Τα έμβρυα αρχίζουν να ρουφούν τους αντίχειρές τους από πολύ νωρίς, κι έχει βρεθεί ότι προτιμούν το δεξύ ήδη από τις 15 εβδομάδες. Ακόμα τα νεαρά πρωτεύοντα τείνουν να γυρίζουν δεξιά το κεφάλι στην αριστερή θηλή του θηλυκού για να πιουν γάλα, ενώ και ο άνθρωπος και άλλα πρωτεύοντα κρατούν τα βρέφη με το αριστερό συνήθως χέρι. Τα παραπάνω αμφισβητούν την ιδέα ότι μόνο το ανθρώπινο είδος παρουσιάζει διαφοροποίηση στη λειτουεγία των ημισφαιρίων.

Μπορούν οι μάνες να επιλέξουν το φύλο του παιδιού τους;
Αν και το αρσενικό στα θηλαστικά θεωρείται ότι καθορίζει το φύλο των απογόνων, έχει παρατηρηθεί ότι ρόλο παίζει και η κατάσταση του θηλυκού. Θηλυκά σε καλύτερη υγεία ή κοινωνικά κυρίαρχα τείνουν να γεννούν περισσότερους γιους, ενώ τα μειονεκτούντα περισσότερες κόρες. Αυτό στην πραγματικότητα έχει εξελικτικό νόημα, αφού τα αρσενικά συνήθως ανταγωνίζονται έντονα για τα θηλυκά και κάποια ως αποτέλεσμα ίσως δε θ’αναπαραχθούν ποτέ, ενώ ακόμα και κατώτερα θηλυκά συνήθως ζευγαρώνουν, επομένως το αρσενικό θα είναι πιο επιτυχήμένο μόνο αν έχει μεγαλώσει καλά. Αυτή η υπόθεση λέγεται υπόθεση Trivers-Willard.
Σε μια μεταανάλυση (ανάλυση προηγούμενων μελετών) 100 μελετών γι’αυτό το θέμα που έγινε από τη δρ. Elissa Cameron του ινστιτούτου έρευνας θηλαστικών της Νότιας Αφρικής βρέθηκε πάνω-κάτω ότι θηλυκά με καλύτερη υγεία κατά το διάστημα της σύλληψης ήταν πιθανότερο να κάνουν γιους.
Πέρα απ’τα θηλαστικά, το φαινόμενο αυτό έχει παρατηρηθεί και σε ψάρια, έντομα, ακόμα όμως και σε ανθρώπους. Οι εξηγήσεις είναι πολλές αλλά καμία ακόμα πλήρως επιβεβαιωμένη, όπως ότι ευθύνεται η τεστοστερόνη ή τα κορτικοστεροειδή, ορμόνες του στρες, τα επίπεδα γλυκόζης του θηλυκού κ.ά. Το σίγουρο είναι ότι το αρσενικό έμβρυο χυ είναι γενικά πιο ευαίσθητο από το θηλυκό και πιθανόν χρειάζεται επιπλέον υποστήριξη. Δεν ξέρουμε ακόμα όμως αν το θηλυκό επιλέγει με κάποιον μηχανισμό το σπέρμα ή τα έμβρυα συγκεκριμένου φύλου.

Σ’ένα άλλο θέμα
ενώ είχε ακόμα το μωρό στην κοιλιά της και τό’νιωθε να κλοτσάει, έψαχνε αν οι συχνότερες εμβρυικές κινήσεις σχετίζονται με την ιδιοσυγκρασία του βρέφους και ίσως και με την προσωπικότητα του ατόμου αργότερα. Υπέθετε ότι το μωρό που κλοτσάει περισσότερο γίνεται πιο έντονο κι εξωστρεφές. Τελικά βρήκε μια μελέτη στην οποία βρέθηκε ότι τα μωρά με περισσότερες κινήσεις γίνονταν πιο δραστήρια έως και υπερδραστήρια, αλλά ευκολότερα να ηρεμήσουν, δίνοντας στο τέλος και την παραπομπή. Δεν παρακολούθησε ωστόσο η μελέτη τα παιδιά αυτά αργότερα για να τα συγκρινει, ούτε έχει γίνει καμία μελέτη απ’ό,τι έχω ψάξει μεταξύ της εμβρυικής κίνησης και του δείκτη νοημοσύνης. Προφανώς όμως όπως φαίνεται η προσωπικότητα κι ο χαρακτήρας έχουν μια βασική γενετική βάση, πάνω στην οποία χτίζονται τα υπόλοιπα.

Ενδιαφέρον είναι επίσης ένα από τα πολλά
πειράματα του ψυχολόγου Henry Harlow.
Αυτός λοιπόν έκανε διάφορα πειράματα στις μαϊμούδες που σήμερα θα τα θεωρούσαμε ανήθικα ή και εγκληματικά, που όμως μας έδωσαν χρήσιμα δεδομένα για τις επιπτώσεις πρώιμων τραυμάτων και ελλειπούς κοινωνικοποίησης στη μετέπειτα ανάπτυξη του ατόμου. Σ’αυτό το πείραμαα ο Χάρλοου πήρε μικρά μαϊμουνάκια από τις μάνες τους και τα έβαλε σε περιβάλλον με άλλα μαλακά υποκατάστατα. Παρατήρησε ότι τα μικρά προσκολλώνταν σε οποιοδήποτε μαλακό και μαλλιαρό υποκατάστατο, κι έδειχναν μεγάλο άγχος όταν αυτό απομακρυνόταν. Το αντικείμενο αυτό μπορούσε να είναι από μία κατασκευή που να μοιάζει λίγο με μαΪμούνι έως και το πάνινο δάπεδο. Ακόμα και σε περιπτώσεις που η «μάνα» πού έδινε το γάλα ήταν μεταλλική, τα μικρά τη χρησιμοποιούσαν μόνο όταν είχαν ανάγκη φαγητού και πάλι προσκολλώνταν στη μαλακιά. Παρόλο που τα μαϊμουνάκαι αυτά μπορούσαν να εξερευνήσουν ένα περιβάλλον με αυτοπεποίθηση αν η «μάνες» τους ήταν κοντά, δε μπόρεσαν ποτέ να επικοινωνήσουν σωστά μ’άλλα μέλη του είδους τους κατά την ενηλικίωση, αφού έλλειπε η πραγματική φροντίδα και επικοινωνία από την κρίσιμη ηλικία. Αυτό έδειξε ότι σ’ένα κοινωνικό είδος με σύνθετες σχέσεις, η στέρηση σημαντικών εμπειριών κατά τη μικρή ηλικία επιφέρει ανεπανόρθωτα αποτελέσματα στην κοινωνικοσεξουαλική του ανάπτυξη. Ο Χάρλου έκανε πολλά τέτοια πειράματα, και θά’πρεπε μια φορά να του κάνω μια δημοσίευση.
Ίσως λόγω της τάσης αυτής τα μικρά πρωτεύοντα να προτιμούν οτιδήποτε μαλακό και ζεστο και τα ανθρώπινα παιδιά ν’αγαπάνε πολύ τα λούτρινα αρκουδάκια, έτσι τουλάχιστον υποθέτει αυτή.

Η παρηγοριά βοηθάει στη μείωση του στρες μετά από άσχημο γεγονός.
Παρατηρήθηκε σε αιχμάλωτους χιμπατζήδες ότι τα θύματα επίθεσης που πλησιάζονταν από κάποιον τρίτο που τους ΄αγκάλιαζε ή φιλούσε φαινόταν πιο χαλαροί και πιο ήρεμοι, ενώ αλλιώς αγχώνονταν κάνοντας διάφορες μικρές συμπεριφορές όπως εμείς θα παίζαμε μ’ένα μικρό αντικείμενο όταν θα νιώθαμε αμήχανα.

Το ψεύτικο χαμόγελο είναι διαφορετικο από το γνήσιο.
Αυτό ήταν γνωστό εδώ και πολλά χρόνια. Κάποιος καλός παρατηρητής μπορεί να διακρίνει αν ένας άνθρωπος χαμογελάει από γνήσια χαρά ή προσποιητά. Ορισμένοι μύες κάτω απ’τα μάτια του συσπώνται μόνο στο γνήσιο χαμόγελο, όχι όμως στο προσποιητό. Το εκπληκτικό είναι ότι παρόμοια συμπεριφορά παρατηρείται και στους χιμπατζήδες. Όταν ένας χιμπατζής προσπαθεί να κατευνάσει έναν αντίπαλο, χαμογελά με τα δόντια έξω αλλά το στόμα κλειστό, κι αυτό είναι το χαμόγελο που βλέπουμε στις εικόνες, επειδή είναι προσποιητό και μπορεί να το μάθει, ενώ όταν χαίρεται πραγματικά χαμογελάει με το πάνω χείλος κατεβασμένο. Εξελικτικά η ένδειξη του κλειστού στόματος θεωρείται πως σημαίνει ότι ο χιμπατζής δεν πρόκειται να δαγκώσει, ενώ το κατεβασμένο χείλος στο χαρούμενο χαμόγελο κρύβει τους μεγάλους κι επικίνδυνους κυνόδοντες. Οι άνθρωποι μετατόπισαν την έκφραση στα μάτια, αφού δεν έχουν τόσο μεγάλους κυνόδοντες για να δείξουν.

Εάν ψάξετε στα άρθα και σ’όλες τιης μελέτες που παραθέτει θα δείτεότι σχεδόν όλες οι συμπεριφορές μας, οι συνήθειές μας, οι σχέσεις μας, ακόμα και οι πλέον ασήμαντες, έχουν ανάλογο και σ’άλλα πρωτεύοντα, μία ακόμα τρανή αποδειξη της εξέλιξης. Αυτός είναι και ο σκοπός της εξελικτικής ψυχολογίας, να βρει τις απαρχές της ανθρώπινης φύσης.

Πέρα από τα εξελικτικά ψυχολογικά θέματα, έχω βρει και μερικά άλλα ενδιαφέροντα, όπως π.χ. την πιθανή
σχέση χειμερινής κατάθλιψης με λιγότερη πρόσληψη βιταμίνης d,
και ότι
όλοι οι γαλαζομάτηδες έχουν έναν κοινό πρόγονο.
Σύμφωνα με μια γενετική μελέτη όλοι οι γαλαζομάτηδες, από Δανούς έως Ιορδανούς, έχουν έναν κοινό πρόγονο που έζησε πριν απο 10000 χρόνια. Εικάζεται ότι οι πρώτοι γαλαζομάτηδες ήταν οι Πρωτοϊνδοευρωπαίοι.

Καλό ψάξιμο στη σελίδα λοιπόν, θα βρείτε πολλά και καλά.

Πηγή:
Τα Νέα

Αν και ο περισσότερος κόσμος πιστεύει ότι είναι από τα πιο κακά όντα στον πλανήτη, όπως αποδεικνύεται, οι αρουραίοι έχουν μια πολύ καλή πλευρά που θα ζήλευαν πολλοί άνθρωποι: διαθέτουν αλτρουιστική συμπεριφορά και μάλιστα ιδιαίτερα ανεπτυγμένη. Πειράματα που έγιναν στις ΗΠΑ έδειξαν ότι οι αρουραίοι σπεύδουν να βοηθήσουν άλλα ποντίκια που βρίσκονται σε κίνδυνο ενώ επίσης μοιράζονται μαζί τους την τροφή τους.

Τα πειράματα διεξήγαγαν ερευνητές του Πανεπιστημίου του Σικάγου οι οποίοι φυλάκισαν κάποιους αρουραίους σε κλουβιά και κοντά τους άφησαν άλλους αρουραίους στους οποίους παρείχαν πλήρη ελευθερία. Είδαν ότι οι «ελεύθεροι» αρουραίοι πήγαιναν και έβγαζαν από το κλουβί τους τα φυλακισμένα.

Οι ερευνητές έμειναν έκπληκτοι όταν απέτυχαν να αποσπάσουν την προσοχή των ελεύθερων αρουραίων προσφέροντας τους τροφή. Στις περισσότερες περιπτώσεις οι αρουραίοι δεν δελεάστηκαν και πήγαν να απελευθερώσουν τους άλλους φυλακισμένους αρουραίους πριν ασχοληθούν με την τροφή.

Σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις κάποιοι αρουραίοι επέδειξαν ακόμη πιο αλτρουιστική συμπεριφορά «καπαρώνοντας» πρώτα την τροφή που τους προσφέρθηκε και πηγαίνοντας στη συνέχεια να ελευθερώσουν τους φυλακισμένους αρουραίους και να μοιραστούν μαζί τους την τροφή τους.

«Η δήλωση που κάνουν οι αρουραίοι είναι ότι η ελευθερία τους είναι το ίδιο σημαντική με την απόκτηση τροφής. Πρόκειται για μια εντυπωσιακή ανακάλυψη» αναφέρει η Πέγκι Μέισον, επικεφαλής της έρευνας που δημοσιεύεται στην επιθεώρηση Science.

Βήμα Science

Αυτή η πράξη μας αποδεικνύει περίτρανα πως τα ζώα έχουν πολυπλοκότερο συναισθηματικό κόσμο και νοημοσύνη από ό,τι πιστεύουμε. Πολλές σύγχρονες μελέτες αρχίζουν να ρίχνουν φως πάνω σ’αυτο το ακόμα νεφελώδες θέμα.
Ενδιαφέρον θά’ταν επίσης να γίνει ένα άλλο πείραμα για να δουν αν οι αρουραίοι τείνουν να σώζουν περισσότερο τους συγγενείς παρά τους ξένους, για να διαπιστωθεί αν αυτή η συμπεριφορά έχει να κάνει με τη διαιώνιση του είδους ή είναι γενική. Και αν είναι γενική, να διερευνηθεί για πιο λόγο εξελίχθηκε.