Category: ψυχολογία & εγκεφαλική λειτουργία


Αυτό δεν το έβγαλα απ’το μυαλό μου, κουνελάς ων. Το σύνδρομο του κουνελιού (rabbit syndrome) είναι ένα σπάνιο εξωπυραμιδικό κινητικό σύμπτωμα προκαλούμενο από χρόνια λήψη αντιψυχωσικών. Χαρακτηρίζεται από περιστοματικό τρόμο συχνότητας 5 hz, χωρίς την εμπλοκκή της γλώσσας. Παρατηρούνται γρήγορες κατακόρυφες κινήσεις του στόματος, σαν κουνέλι που μασάει. Προκαλείται κυρίως από ισχυρά αντιψυχωσικά ή νευροληπτικά φάρμακα όπως αλοπεριδόλη, φλουφαιναζίνη και πιμοζίδη. Σπανιότερα εμφανίζεται και με την φιοριδαζίνη, την κλοζαπίνη, την ολανζαπίνη, την αριπιπραζόλη, και με χαμηλές δόσεις ρισπεριδόνης. Θεραπεύεται με αντιχολινεργικά φάρμακα ή με χορήγηση άτυπών αντιψυχωσικών με αντιχολινεργικές ιδιότητες.

Τα αντιψυχωσικά χρησιμοποιούνται για την θεραπείά ψυχωσικών διαταραχών όπως η σχιζοφρένεια, και σπανιότερα για ακραίες διαταραχές της διάθεσης όπως βαριά κατάθλιψη ή βαριά διπολική διαταραχή, που δεν αποκρίνονται σε άλλα συμβατικότερα φάρμακα. Στη σχιζοφρένεια συχνά δεν εξαφανίζουν όλα τα συμπτώματα, αλλά καταπιέζουν τα πλέον ενοχλητικά όπως οι ψευδαισθήσεις και η σύγχυση τους με την πραγματικότητα. Μπορεί να προξενήσουν σοβαρές παρενέργειες, όπως διάφορα κινητικά σύνδρομα, με σοβαρότερη την όψιμη δυσκινησία, η οποία είναι σε μεγάλο βαθμό ανίατη. Τα άτυπα ή δεύτερης γενιάς αντιψυχωσικά παρουσιάζουν μικρότερη συχνότητα παρενεργειών, αλλά πάλι μπορεί να παρουσιάσουν. Το πρόβλημα εντείνετια ακόμα περισσότερο από το γεγονός ότι συχνά οι ασθενείς πρέπει να λαμβάνουν υψηλές δόσεις ή να τα λαμβάνουν για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα. Το ότι παρέχουν ατελή θεραπεία και οι παρενέργειές τους, αν εμφανιστούν, μπορεί να είναι σοβαρές, έχει γεννήσει διάφορες συνωμοσιολογικές θεωρίες, όπως ότι δήθεν οι φαρμακευτικές εταιρείες είναι αυτές που στην πραγματικότητα τρελαίνουν τον πληθυσμό ή επίτηδες δε διαθέτουν την πραγματική θεραπεία, την οποία έχουν ανακαλύψει αρκετό καιρό πριν, για να πουλάνε μεγαλύτερες ποσότητες από αναποτελεσματικά φάρμακα. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει καμία τέτοια συνωμοσία, απλώς αυτά είναι τα καλύτερα φάρμακα που έχουμε για τις συγκεκριμένες παθήσεις προς το παρόν.

Advertisements

Πηγή:
Kosmos Zine

Αβορίγινες: η Σοφία του Ονειροχρόνου
Δημοσιεύθηκε: 22 Monday September @ GTB Daylight Time
Θεματική Ενότητα: Ανθρωπολογία – Εθνολογία

Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους φαίνεται ότι ο αρχαιότερος ανθρώπινος πολιτισμός αναπτύχθηκε στην Αυστραλία. Γνωστοί και ως Αβορίγινες ή Αμπορίτζιναλς, οι Ιθαγενείς της Αυστραλίας ξεπροβάλλουν από τα βάθη των αιώνων φέροντας μαζί τους τελετουργικά, δοξασίες και μια κοσμολογία που αντιπροσωπεύει τη βαθύτερη συλλογική μνήμη της ανθρωπότητας.

Οι Αβορίγινες, αυτόχθονες κάτοικοι της χώρας, αναφέρουν την αρχή του Κόσμου ως το «Όνειρο» ή την «Ώρα του Ονείρου». Κατά τη διάρκεια αυτού του Ονειροχρόνου οι Ιθαγενείς πρόγονοί τους δημιούργησαν τα διάφορα στοιχεία του όπως, τα ζώα, το νερό, τα δέντρα, τον ουρανό. Παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, γιατί μέχρι σήμερα ο τρόπος ζωής τους παραμένει σχεδόν αναλλοίωτος. ΓιΆ αυτό θεωρούνται από τους ανθρωπολόγους πολύτιμη πηγή πληροφοριών για τον προϊστορικό άνθρωπο.

Οι δυνάμεις που δημιούργησαν τον κόσμο τους στην πορεία του χρόνου προσωποποιήθηκαν σε θεές και θεούς που εξέφραζαν τον Ήλιο, τη νύχτα, τα άστρα, τη δικαιοσύνη. Μια ιδιαίτερη παρουσία, ήταν οι Wondjina, που θεωρούνταν από τα πρώτα όντα της «Εποχής του Ονείρου». Ήρθαν από τη θάλασσα και ξεκουράστηκαν πάνω σε βράχους όπου αποτυπώθηκαν οι μορφές τους. Δημιούργησαν τον Κόσμο, έδωσαν το Νόμο που έπρεπε να ακολουθούν οι άνθρωποι. Έφεραν στους ανθρώπους την τεκνοποίηση. Έδωσαν τη βροχή στη Γη. «Η Γη αναπνέει και η εκπνοή της δημιουργεί ατμούς και σύννεφα που φέρνουν βροχή. Φέρνει καρπούς και δημιουργεί ανάπτυξη στα πάντα ώστε να μεγαλώνουν τα δέντρα, το χορτάρι, και να τρέφουν τα ζώα και όλα στη γη». Αυτές οι παρουσίες παριστάνονται σε βραχογραφίες με φωτοστέφανο δίχως στόμα έχοντας ενωμένα μάτια και μύτη.

H Σοφία του Ονειροχρόνου

Η Ιδέα του Ονειροχρόνου αποτελεί την κεντρική ιδέα του πολιτισμού των Ιθαγενών της Αυστραλίας η οποία καθόρισε απόλυτα τα πρότυπα της ζωής τους. Είναι ένας λαός που ζει ανάμεσα στον Ονειροχρόνο και τον αντικειμενικό κόσμο, σε αρμονία με όλα τα πλάσματα της Γης, με τον ίδιο απαράλλακτο τρόπο όπως εκείνον της πρώτης ημέρας της Δημιουργίας. Μέσα από τον Ονειροχρόνο αντλούν επίσης την πλούσια σε δομή και λεξιλόγιο προφορική τους γλώσσα.

Η εξέλιξη της ζωής και του πολιτισμού, σύμφωνα με την αντίληψή τους, αρχίζει με ένα σπόρο που βλασταίνει, κάνει ένα μεγάλο κύκλο άπειρων δυνατοτήτων και επιστρέφει πάλι πίσω στον ίδιο σπόρο, στην αρχική πηγή. Και κάθε φορά που η ζωή αναγεννιέται από τον θάνατο ή την λανθάνουσα κατάσταση στην οποία βρίσκεται, δεν αναπαράγει ποτέ τις μορφές του παρελθόντος αλλά αναπτύσσεται μέσα στο παράδοξο νέων δυνατοτήτων οι οποίες ξεπηδούν από την ίδια απαράλλακτη ουσία, αυτή την ίδια ουσία που συνεχώς αλλάζει και αναγεννιέται.

Ο χορός της γέννησης αρχίζει, τη στιγμή που ο σπόρος σπάζει το κέλυφός του. Ο κύκλος του παρελθόντος απορρίπτεται και η ίδια ουσία αναζητά άλλες δυνατότητες σε νέους κύκλους. Από αυτή την άποψη λοιπόν, ο πολιτισμός των Αβοριγίνων ως ο αρχαιότερος, αποτελεί τον σπόρο των ανθρώπινων κύκλων και το ταξίδι στις παραδόσεις του είναι το ταξίδι στην πιο μακρινή μνήμη της ανθρώπινης φυλής, τη Σοφία του Ονειροχρόνου.

Η Ενότητα του Ονειροχρόνου

Ο Ονειροχρόνος είναι ένας τόπος πέρα από τον χρόνο και το χώρο, μέσα στον οποίο το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον υπάρχουν ως ενότητα. Οι αυτόχθονες μπορούν να εισέλθουν σε αυτό το εναλλακτικό σύμπαν μέσω των Ονείρων ή μέσα από μεταβαλλόμενη κατάσταση συνείδησης, αλλά και μέσα από το θάνατο. Ο Ονειροχρόνος θεωρείται ο τελικός προορισμός πριν από τη μετεμψύχωση.

Όλα τα πλάσματα, άστρα, άνθρωποι, έντομα, μοιράζονται την συνείδηση της πρωτογενούς δημιουργικής δύναμης. Κάθε τι που υπάρχει αντανακλά με το δικό του ιδιαίτερο τρόπο ένα μέρος, μια μορφή, αυτής της κοινής συνείδησης. Στους μύθους και τους θρύλους του Ονειροχρόνου, όλος ο κόσμος παρουσιάζεται ενιαίος. Οι ιστορίες του Ονειροχρόνου προέκτειναν τη συμπαντική και ψυχική συνείδηση όχι μόνο σε κάθε ζωντανό πλάσμα, αλλά και στην ίδια τη Γη, τα αρχέγονα στοιχεία δυνάμεις και αρχές. Η συνειδητοποίηση αυτής της ενότητας ωθεί τους Ιθαγενείς να σέβονται και να λατρεύουν τη Γη, ως μυστήριο της αρχικής δημιουργίας.

Κάθε συστατικό της δημιουργίας πηγάζει από όνειρα, επιθυμίες, έλξεις και απωθήσεις, όπως ακριβώς συμβαίνει και στη ζωή των ανθρώπων. ΓιΆ αυτό η είσοδος στο μεγάλο κόσμο του χώρου, του χρόνου και των συμπαντικών ενεργειών είναι η ίδια με την είσοδο στον εσωτερικό κόσμο της συνείδησης και του ονειρέματος. Επομένως η εξερεύνηση του αχανούς διαστήματος και η γνώση του νοήματος της δημιουργίας βιώνονταν μέσω της εσωτερικής και εξωτερικής γνώσης του εαυτού.

Κάθε φυσικός σχηματισμός και δημιουργία εισάγει ένα κρυμμένο νόημα, εξαιτίας του σχήματος και της συμπεριφοράς του. Η μορφή κάποιου πράγματος είναι το ίδιο το αποτύπωμα της προγονικής συνείδησης που το δημιούργησε και είναι το αποτέλεσμα των ενεργειών που προκλήθηκαν. Αυτές είναι όψεις της δημιουργίας του Ονειροχρόνου που συνθέτουν την εικόνα ενός κόσμου, στην οποία το φυσικό και το μεταφυσικό αλληλοσυνδέονται συμβολικά. Δεν μπορεί να εξετάσει κανείς τον ορατό και τον αόρατο κόσμο ξέχωρα. Έτσι οι γλώσσες των Ιθαγενών που ξεπήδησαν από μια τέτοια αντίληψη του κόσμου ήταν πλούσιες σε μεταφορές που αλληλοσύνδεαν τα φυσικά, ψυχολογικά και πνευματικά επίπεδα εμπειρίας.

Ο Μύθος για την Τέχνη του Χαλαζία

Ένας γέροντας, το τελευταίο μέλος της φυλής του που κατέχει την ικανότητα της κατασκευής αιχμηρών εργαλείων, κόβοντας χαλαζία, διδάσκει σε μερικούς νεότερους την τέχνη του. Οι μικροί κρύσταλλοι χαλαζία που χρησιμοποιούνται σαν κοπίδια και ξύστρες είναι τα μόνα συμπληρωματικά σε μια τεχνολογία που βασίζεται στο ξύλο. Παίρνει τους μαθητευόμενους στο δάσος, σε ένα μέρος όπου γνωρίζει ότι το έδαφος «ετοιμάζει» πέτρες για τον σκοπό αυτό. Υποδεικνύει τα χαρακτηριστικά του εδάφους που το επισκέφτηκαν οι πρόγονοι της φυλής του για γενιές ολόκληρες, προκειμένου να μαζέψουν πέτρες για εργαλεία. Η απαλή αύρα στα φύλλα των ψηλών κομμεόδενδρων μετριάζει τη ζέστη το μεσημεριάτικου ήλιου. Ο γέρος κάθεται οκλαδόν, με τις παραδοσιακές ουλές της λύπης ή του πένθους στο στήθος του. Με τα βαθύσκιωτα μάτια του κλεισμένα περνάει το φαγωμένο μαύρο χέρι του με μια καλαίσθητη ασταθή κίνηση από λιθάρι σε λιθάρι. Σε κάθε πέτρα μουρμουρίζει μία φράση: «Αυτή είναι έγκυος, αλλά δεν είναι έτοιμη ακόμα», «Αυτή θα είναι πολύ καλή στον καιρό της». Τελικά βρίσκει μια πέτρα που την σηκώνει και την κρατά στα δυο του χέρια. ΜΆ ένα έξυπνο χαμόγελο λέει, «Ο πυρόλιθος ζει μέσα σε αυτή την πέτρα από την εποχή του ονείρου…τώρα είναι έτοιμη να γεννηθεί!»

Τα γρήγορα απότομα χτυπήματα με μια άλλη πέτρα θρυμματίζουν τον λίθο και το επιθυμητό εργαλείο ξεπροβάλλει από την πέτρα. Οι νεαροί Ιθαγενείς παρακολουθούν τον γέρο με αφοσίωση καθώς απομακρύνει το πρόσφατα γεννημένο εργαλείο από τη σκοτεινή μήτρα του προγονικού βράχου και το κρατά ψηλά με ικανοποίηση. Και έτσι γεννιέται ένα εργαλείο που οι ρίζες του προέρχονται από τα βάθη του χρόνου για χρήση στο σήμερα.

Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν είναι ανάγκη να σμιλέψει ή να μορφοποιήσει αυτά τα κομμάτια της πέτρας, «γεννήθηκαν τέλεια και έχουν σχεδόν το ίδιο σχήμα με τα αιχμηρά εργαλεία ηλικίας 13.000 ετών που ανακάλυψαν αρχαιολόγοι.

Όλες οι τέχνες έχουν κοινή γλώσσα. Καμία μορφή τέχνης δεν αποτελεί, ξεχωριστό, ανεξάρτητο στοιχείο, είτε πρόκειται για αμμογραφία, βαφή του σώματος, ιερό λίθο, ζωγραφισμένο φλοιό δένδρου, χορό, μουσική, ή άλλη παραδοσιακή μορφή τέχνης.

Μύθοι, ιστορίες, χορός, τραγούδι και τελετουργία είναι τα νήματα για τη σύνθεση του πολύχρωμου τάπητα της Δημιουργίας. Σε αυτόν τον τάπητα συμμετέχουν σε μεγάλο βαθμό οι φυσικοί σχηματισμοί, οι φυσικοί ήχοι και όλα τα παροδικά φαινόμενα της φύσης, τα οποία αποτελούν και αντικείμενο μίμησης μιας εξίσου παροδικής και φευγαλέας τέχνης. Οι θαυμάσιες αμμογραφίες καταστρέφονται μετά την ολοκλήρωση της τελετουργίας, όπως και τα ιερά σύνεργα. Το παροδικό και το φευγαλέο στον παρόντα κόσμο συμπληρώνεται από τη μονιμότητα και τη διάρκεια στον Ονειροχρόνο. Η αντίληψη των γηγενών για την αιωνιότητα, είναι η μονιμότητα ύπαρξης στον Ονειροχρόνο και προσεγγίζεται μέσω της αντίληψης του θανάτου.

Οι Πρόγονοι

Οι Ιθαγενείς, μιλούν για τις δυνάμεις που δημιούργησαν τον κόσμο αποκαλώντας τις «Οι Πρόγονοί μας». Στην μακρινή εποχή της δημιουργίας του κόσμου, την εποχή που ονομάζεται Ονείρεμα, οι Πρόγονοι κινούνταν σε ένα έρημο, αδιαφοροποίητο πεδίο, ίδιο περίπου με εκείνο στο οποίο κινούνται οι Ιθαγενείς, όταν περιπλανιούνται στις αχανείς εκτάσεις της αυστραλιανής ηπείρου. Οι Πρόγονοι ταξίδευαν, κυνηγούσαν, πολεμούσαν και αγαπούσαν διαμορφώνοντας έτσι το άμορφο πεδίο τους σε γήινο τοπίο. Πριν από τα ταξίδια τους κοιμούνταν και ονειρεύονταν τις περιπέτειες της επόμενης μέρας. Με αυτόν τον τρόπο, κινούμενοι από το Ονείρεμα στη δράση δημιούργησαν τα ζώα και τα φυτά, όλα τα φυσικά στοιχεία, τον Ήλιο, τη Σελήνη και τα άστρα. Δημιούργησαν επίσης, τους ανθρώπους, τις φυλές και τις πατριές.

Όλα αυτά δημιουργήθηκαν ταυτόχρονα από τους Προγόνους, ενώ το κάθε είδος μπορούσε να μεταμορφωθεί σε οποιοδήποτε άλλο. Το φυτό μπορούσε να γίνει ζώο, το ζώο γεωλογικός σχηματισμός, ο γεωλογικός σχηματισμός άντρας ή γυναίκα. Ο ίδιος ο Πρόγονος μπορούσε να έχει μορφή ανθρώπου η ζώου ανάλογα με τις απαιτήσεις των περιπετειών του. Όλα δημιουργούνταν από την ίδια πηγή –το Όνειρο και τις πράξεις των μεγάλων Προγόνων. Όλα τα στάδια, οι φάσεις και οι κύκλοι ήταν παρόντα την ίδια στιγμή στον Ονειροχρόνο. Όταν ο κόσμος απέκτησε μορφή, με όλα τα είδη και τις ποικιλίες των μεταμορφώσεων τους, Εκείνοι αποσύρθηκαν και κρύφτηκαν στη γη, τον ουρανό, τα σύννεφα και τα πλάσματα, αντανακλώντας από εκεί τη δύναμη τους σε όλα τα δημιουργήματα.

Το Ονείρεμα αναφέρεται για να περιγράψει αυτό το σύστημα πεποιθήσεων. Για παράδειγμα, ένας αυτόχθονας Αυστραλός ίσως ισχυριστεί ότι ονειρεύτηκε σαν καγκουρό ή ως καρχαρίας ή σαν μέλισσα ή με οποιοδήποτε ονειρικό συνειρμό που προέρχεται από την πατρίδα τους. Αυτά συμβαίνουν γιατί στον Ονειροχρόνο ολόκληρη η γενιά των Προγόνων υπάρχει σαν Ένας, καταλήγοντας στην ιδέα ότι όλη η παγκόσμια γνώση είναι συσσωρευμένη μέσα από τους Προγόνους μας.

Τα ταξίδια των Προγόνων έγιναν ιστορίες, τελετουργίες, σύμβολα και τελικά αρχέτυπα της ζωής που διαμορφώθηκαν και ακολουθήθηκαν από τους Αβορίγινες επί σειρά χιλιετιών. Για αυτούς κάθε όψη της καθημερινής ζωής αντανακλά τις ιστορίες της δημιουργίας που συνδέονται με τον συγκεκριμένο τόπο στον οποίο στήνουν τον καταυλισμό τους ή τις περιοχές που διασχίζουν ταξιδεύοντας. Κάθε μέρα είναι Μοναδική και βιώνεται ως ανάμνηση της πρώτης ημέρας της Δημιουργίας.

Παρόλο που οι ιστορίες και τα σύμβολα διαφέρουν λίγο από τη μία πατριά στην άλλη, οι ονειρικές ιστορίες είναι κοινές σε όλες τις φυλές των Ιθαγενών σε όλο το πλάτος της αχανούς αυστραλιανής ηπείρου.

Σε αυτές τις ιστορίες οι Πρόγονοι ανέλαβαν δράση, εκτέθηκαν σε κινδύνους, ανακάλυψαν τεχνικές και συμπεριφορές που προκάλεσαν πόνο και χαρά, δημιουργία και καταστροφή, θεραπεία και ασθένεια. Τα μαθήματα της ζωής που ενυπάρχουν στις ιστορίες διαμόρφωσαν αυτό που ονομάζουν οι Ιθαγενείς Νόμο του Ονειροχρόνου και αντανακλάται στην υπέρτατη απλότητα που χαρακτηρίζει τον τρόπο της ζωής τους. Για 150.000 χρόνια, η μυθολογία του Ονειροχρόνου συντήρησε έναν πολιτισμό που επιβίωνε αρμονικά με τη φύση, ρωμαλέο, ζωτικό και χαρούμενο. Και σαν συνέχεια οι Ιθαγενείς θεωρούν σκοπό της ζωής τους να διατηρήσουν τον πλανήτη στην αρχική του αγνότητα.

Τοτεμικό Κοινωνικό Σύστημα

Ο τοτεμισμός, ως βάση της λατρείας των Ιθαγενών της Αυστραλίας, περιγράφει τη σχέση ανάμεσα στον άνθρωπο, τη φύση και τους θεούς και είναι γενεσιουργός αιτία της τέχνης τους. Ο φυσικός κόσμος διέπεται από τις ίδιες αρχές και πρότυπα, τις ίδιες που ωθούν στον σχηματισμό του ανθρώπινου πολιτισμού. Οι άνθρωποι, η φύση και οι προγονικές δυνάμεις του Ονειροχρόνου, διαμορφώνουν ένα αλληλοτροφοδοτούμενο πλέγμα σχέσεων από το οποίο απορρέουν η κοινωνική τάξη, οι τελετουργίες και οι μύθοι των Ιθαγενών.

Η φύση δίνει ζωή στην ανθρωπότητα. Μέσα από τον πολιτισμό η ανθρωπότητα δίνει νόημα στη φύση. Φύση και ανθρωπότητα παρέχουν ένα σώμα στην αόρατη ζωή των Δημιουργών του Ονειροχρόνου. Αυτή η παλινδρομική διαδικασία είναι μια ακατάπαυστη ενεργειακή ροή από την πηγή προς όλες τις μορφές και αυτή ακριβώς είναι η ουσία του τοτεμισμού. Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται ένας αόρατος ιστός μέσα στον οποίο αυξάνονται, τρέφονται και αντανακλώνται όλα τα είδη αλλά και οι κοινωνίες πάνω στη Γη.

Η ταύτιση με κάποιο τοτέμ σχηματίζει τη βάση των τριών μεγαλύτερων κοινωνικών σχηματισμών στη ζωή των Αβορίγινων: των φυλών, των πατριών και των ομάδων.

Η φυλή, είναι ο μεγαλύτερος κοινωνικός σχηματισμός από 500 μέλη και πάνω, τα οποία έχουν μια κοινή γλώσσα. Η φυλή μοιράζεται έθιμα, νόμους και τελετουργίες που τη διακρίνουν από γειτονικές ομάδες, χωρίς όμως να την διαφοροποιούν πλήρως εξαιτίας των συχνών ανταλλαγών ανάμεσα στις διάφορες ομάδες. Μια φυλή Ιθαγενών δεν είναι κάποια απομονωμένη ομάδα που ζει σε συγκεκριμένη περιοχή με καθορισμένα σύνορα. Συχνά υπάρχουν μετακινήσεις μελών από φυλή σε φυλή τόσο με γάμους, με τελετουργίες όσο και με μοίρασμα κυνηγιού.

Πατριές σχηματίζονται από τη δημιουργία μικρότερων ομάδων μέσα στη φυλή και συνήθως αριθμούν εκατοντάδες είδη μελών. Κάθε πατριά συνδέεται με ένα ιδιαίτερο ζώο και ζει σε περιοχή που θεωρείται «ιερή». Υποχρέωση της πατριάς είναι να διατηρεί στη μνήμη τις ιστορίες που συνδέονται με τα τοτεμικά είδη και να εκτελεί τις ανάλογες τελετουργίες. Κάποια από τις πατριές θεωρείται ότι προέρχεται από τον άνθρωπο-καγκουρό, Πρόγονο του Ονειρέματος. Κάποια άλλη συνδέεται με το άγριο γιάμ, μια τρίτη με το πόσουμ και έτσι καλύπτονται τα βασικά τους αρχέτυπα.

Στην πραγματικότητα το πνεύμα του είδους κατέχει την περιοχή και όχι η πατριά. Το πνεύμα ρέει από τον πνευματικό προς το φυσικό κόσμο σε μια «ιερή» περιοχή.

Η ομάδα είναι η επόμενη κοινωνική διαίρεση με λίγα μέλη που κατασκηνώνουν και κυνηγούν μαζί. Καθώς συχνά οι Ιθαγενείς παντρεύονται μέλη άλλων πατριών, αυτές οι ομάδες συγκεντρώνουν μέλη από διαφορετικές πατριές. Η ομάδα έχει τη δυνατότητα να κυνηγά σε διάφορες περιοχές ζητώντας άδεια από τους υπευθύνους για την περιοχή πρεσβύτερους της πατριάς. Επομένως η πατριά διευθύνει την περιοχή και η ομάδα τη χρησιμοποιεί. Οι αλληλοσυμπληρούμενες λειτουργίες της ομάδας και της πατριάς χαρακτηρίζονται από πολυάριθμες παλινδρομικές διαδικασίες ανταλλαγής, μοιράσματος και αμοιβαίου σεβασμού.

Το τοτεμικό κοινωνικό σύστημα είναι ένας ζωντανός οργανισμός που συγκροτείται από αλληλοεξαρτώμενες σχέσεις και λειτουργίες. Τα μέρη μιας κοινωνίας συνυπάρχουν με αμοιβαίες μεταξύ τους σχέσεις και σαφείς αλληλεπιδράσεις με το σύνολο. Όλες όμως οι υποδιαιρέσεις έχουν διαπερατά σύνορα. Οι Ιθαγενείς ως άτομα και ομάδες δεν ζουν αμυντικά μέσα σε συγκεκριμένα όρια. Δεν υπάρχουν καθορισμένες αδιαπέραστες θέσεις ατομικά ή κοινωνικά. Οι κανόνες των τοτεμικών σχέσεων προέρχονται από τον ίδιο τον Ονειροχρόνο ως αιώνιοι και αμετάβλητοι νόμοι, οι οποίοι σχηματίζουν μια αόρατη δομή, στην οποία υπάρχει το εμψυχωτικό πνεύμα όλων των ειδών της φύσης.

Ιερή Τέχνη

Παρόλο που οι παραδοσιακές κοινωνίες των Αβορίγινων έχουν κάποιες διαφορές μεταξύ τους, όλες εμφανίζουν σύνθετη δομή, που αντανακλά το σύστημα του σύμπαντος και τη θέση του ανθρώπου εντός του. Επειδή δεν υπάρχει γραπτή γλώσσα, το έργο τέχνης είναι ο φορέας των στοιχείων, ο πλούτος των πληροφοριών από γενιά σε γενιά. Οι «ονειρικές ιστορίες» κατέχουν συχνά κεντρική θέση στην τέχνη, περιγράφοντας τη Δημιουργία, όταν τεράστια μυθικά ζώα περιπλανιούνταν στη Γη, δημιουργώντας τις μορφές της και αποφασίζοντας ποιοι άνθρωποι θα ζούσαν σε κάθε τόπο.

ΓιΆ αυτό και στην κοινωνία των Αβορίγινων η τέχνη είναι αναπόσπαστο κομμάτι της τοτεμικής συνείδησης. Εκφράζεται δε με τρόπο προσωπικό, κοινωνικό, ιερό ή τελετουργικό. Πρωτεύοντα στοιχεία είναι η αρσενική ευθεία, ο θηλυκός κύκλος και οι μυριάδες αλληλεπιδράσεις τους.

Η ιερή τους τέχνη είναι μια διαρκής διαδικασία μετουσίωσης της καθαρής ενέργειας σε μορφή, αποδίδει τη μεταμόρφωση των προγονικών δυνάμεων σε ζώα, των ζώων σε ανθρώπους και των ανθρώπων, μέσω της βαφής του σώματος και των τελετουργικών ενδυμασιών, σε προγονικές υπάρξεις με ζωικές δυνάμεις και ικανότητες.

Η μουσική, ως ιερή τέχνη, ενώνει τη συνείδηση με τους αόρατους νόμους και τα ενεργειακά πρότυπα της φύσης. Θεωρείται ότι αποτελεί μία «γέφυρα» ανάμεσα σε αυτούς και στους Προγόνους, τους ήρωες, τη Γη, τα ζώα που ζουν σε αυτήν και φυσικά τους θεούς τους. Επίσης με μουσική και χορούς συνοδεύεται και η επίκληση για βροχή ή μία θεραπευτική τελετουργία. Το παίξιμο του μουσικού οργάνου ντιτζιρίντου, μιας μακριάς ξύλινης φλογέρας, συμβολίζει την αόρατη παρουσία του πνεύματος του αέρα και είναι πιθανώς το αρχαιότερο μουσικό όργανο πάνω στη Γη. Οι νότες που παράγει, αντιπροσωπεύουν διαφορετικές μορφές της αόρατης ενέργειας, αυτής που εμψυχώνουν οι προγονικές δυνάμεις.

Η προσωπική τέχνη διαμορφώνεται κυρίως από τις γυναίκες. Σχεδιάζουν τις εικόνες τους στην άμμο, τη στιγμή που αφηγούνται ιστορίες για την αγάπη, τον έρωτα, τη γονιμότητα αλλά και για τις περιοχές όπου συλλέγουν την τροφή τους. Μοιρασμένη με τα υπόλοιπα μέλη της φυλής αυτή η δραστηριότητα είναι ένα σημείο χαράς, διασκέδασης και εκπαίδευσης στα καθήκοντα του καταυλισμού.

Ο κοινωνικός συμβολισμός της τέχνης φαίνεται στις τελετουργίες της βαφής του σώματος. Το βάψιμο αντιπροσωπεύει την παρουσίαση της προσωπικής εικονοπλασίας σε συλλογικό επίπεδο. Είναι μια αισθαντική, απτή μορφή κοινωνικής ανταλλαγής των ιστοριών που αφηγούνται τα βαμμένα σώματα. Ιδιαίτερα στις γυναικείες τελετουργίες το σώμα αποδίδει την ιστορία μέσω του χορού, απελευθερώνοντας το συγκινησιακό περιεχόμενο που κρύβεται στις περιπέτειες της αγάπης και στις τραγωδίες της απώλειας.

Αντίληψη για τον Θάνατο

Στη διαδικασία του κύκλου της Δημιουργίας, ο θάνατος για τους Αβορίγινες γίνεται αντιληπτός ως ένα υπέρτατο όσο και αναπόφευκτο θεραπευτικό στάδιο, ως μέσο μετάβασης στον Ονειροχρόνο.

Είναι μια διαδικασία μετουσίωσης όλων των πλασμάτων στην αρχέγονη προγονική μορφή τους με τελικό αποτέλεσμα την αναγέννηση. Είναι ένα βήμα προς το ονείρεμα και τη συναίσθηση, δηλαδή τη συνδυασμένη αντίληψη μιας ενοποιημένης εικόνας του κόσμου, μέσα στην οποία τα περιγράμματα χάνουν την σταθερότητά τους και το ενεργειακό τους περιεχόμενο ενοποιείται στη μία και μοναδική ουσία της ζωής, την πανταχού παρούσα ενέργεια του Ονειροχρόνου.

Τη στιγμή του θανάτου το πνευματικό περιεχόμενο της ατομικής μορφής κατανέμεται σε τρία διαφορετικά επίπεδα.

Το πρώτο είναι η Τοτεμική Ψυχή που σχετίζεται με τις πηγές ύπαρξης της φυσικής μορφής, όπως είναι ο τόπος της γέννησης, το πνεύμα του ζώου και το είδος των φυτών με τα οποία συγγενεύει.

Η δεύτερη όψη της πνευματικής δύναμης του ατόμου απελευθερώνεται στην Προγονική Ψυχή, την επικράτεια των αιώνιων αρχέτυπων, την ουράνια Γη των Νεκρών. Αυτή η όψη ταξιδεύει στους αστερισμούς σε κάποια ιδιαίτερη περιοχή του ουρανού. Αυτή η ουράνια περιοχή έχει τον αντίστοιχο αστερισμό της και το σημαντικότερο εμπεριέχει ένα ιδιαίτερο πρότυπο αόρατης ενέργειας. Αυτά τα πρότυπα συμβολίζονται στα γεωμετρικά σχέδια που ζωγραφίζονται στην κοιλιακή χώρα του νεκρού, κατά τη διάρκεια του τελετουργικού της ταφής. Τα ίδια σχέδια απεικονίζονται σε κάθε άτομο κατά την στιγμή της πρώτης του μύησης. Στις στιγμές της μύησης και του θανάτου οι παρευρισκόμενοι τραγουδούν το «Είθε το πνεύμα σου να φτάσει στο στομάχι του ουρανού».

Η Τρίτη όψη της ανθρώπινης ψυχής ονομάζεται από τους Ιθαγενείς της Αυστραλίας «Κατεργάρης». Τον Κατεργάρη με διάφορες μορφές και ονόματα τον συναντάμε σε όλες σχεδόν τις μυθολογίες του κόσμου. Αντιπροσωπεύει την πνευματική πηγή του ατομικοποιημένου εγώ, της Εγωικής Ψυχής. Αυτή η πνευματική δύναμη δεσμεύεται από συγγένειες που είχε το άτομο εν ζωή και είναι εκείνη που μας δεσμεύει με το συγκεκριμένο και το πεπερασμένο, με υπευθυνότητες και σχέσεις της ατομικής μας ύπαρξης. Είναι δυνατόν να προσκολληθεί σε αυτόν τον κόσμο, εξαιτίας της συγκινησιακής της εξάρτησης με τις μορφές του δημιουργημένου κόσμου. Ο Κατεργάρης των Ιθαγενών μοιάζει με τον κατεργάρη της ελληνικής μυθολογίας Ερμή. Ο Ερμής αντιπροσωπεύει εκείνη την δύναμη της πλάνης που μας ωθεί συχνά να εκλαμβάνουμε την εφήμερη ζωή μας ως κάτι διαρκές και μόνιμο, ενώ ταυτόχρονα είναι ο περαματάρης, ο ψυχοπομπός ανάμεσα σε αυτόν και τον άλλο κόσμο.

Η Τοτεμική, η Προγονική και η Εγωική Ψυχή σχηματίζουν την Ψυχική Τριάδα, ευθέως ανάλογη της Κοσμικής Τριάδας, της Αγέννητης Ύπαρξης, της Ζώσας Ύπαρξης και της διαδικασίας του Θανάτου και της Τριάδας της Γήινης τάξης-είδος, τόπος, φυλή. Η Ψυχική Τριάδα είναι η βάση της συνειδησιακής συγχώνευσης που επιτυγχάνεται στις περιοχές του Ονειροχρόνου. Η βασική αιτία της συγχώνευσης νου και ύλης στη συνείδηση των Ιθαγενών είναι η ευθεία αναλογία των Τριάδων σε όλα τα επίπεδα. Το παράξενο είναι ότι αυτή η τριαδική αναλογία είναι πάντα επίκαιρη ως πεδίο έρευνας σήμερα στις επαναστατικές θεωρήσεις της κβαντικής φυσικής. Εν κατακλείδι αυτή η άποψη που εκφράστηκε από τους Αυστραλούς Ιθαγενείς πριν από 100.000 χρόνια είναι το ζητούμενο της σύγχρονης φιλοσοφίας, η οποία στοχεύει στην αντιμετώπιση του νου και της ύλης ως ενιαίας οντότητας.

Το βέβαιο είναι ότι ο θάνατος γιΆ αυτούς δεν είναι τέλος και αποκλεισμός. Αντιμετωπίζεται ως μετατόπιση του κέντρου της συνείδησης προς τον αόρατο κόσμο. Στο φως αυτής της αντίληψης είναι ευκολότερο να κατανοήσουμε τον τρόπο με τον οποίο κινούνται οι μύθοι του Ονειροχρόνου και τη συχνή απουσία μιας λογικής συνέχειας. Το κλειδί βρίσκεται στο Ονείρεμα. Οι Ιθαγενείς ονειρεύονται καθημερινά τον κόσμο. Ζουν εξαιτίας του ονείρου και το βιώνουν μέσα σε αυτό που εμείς αποκαλούμε πραγματικότητα. Είναι ένας τρόπος ζωής εμπνευσμένος από τη γνώση και τη σοφία της ενοποιημένης συνείδησης.

Αυτόν το μαγικό τρόπο ζωής προσπάθησαν και πέτυχαν σε μεγάλο βαθμό να ξεριζώσουν οι Βρετανοί άποικοι, ως εισβολείς, παρεμβαίνοντας στην κοινωνική δομή, στα ήθη και έθιμα, στο δικό τους πολιτισμό. Είναι σαν ένα «ξεκαθάρισμα» των παλαιότερων πολιτισμών που έπρεπε πλήρως να μεταμορφωθούν ή να εξαφανιστούν. Ερχόμενοι σε επαφή με τους ανθρώπους του δυτικού κόσμου, η φυλή Γουρούντζερι των Ιθαγενών, νιώθοντας την αποκοπή τους από το φυσικό τρόπο ζωής και την όλη φιλοσοφία του ονειρέματος αποφάσισαν να διακόψουν το νήμα της συνέχισης της ζωής αρνούμενοι την τεκνοποίηση. Δεν ήθελαν πλέον να συμμετέχουν σε έναν κόσμο που είχε χάσει τις ρίζες του και την επαφή του με την ουσία της ζωής.

Όπως ανέφερε ο Μπέρναμ-Μπέρναμ, Πρεσβύρος αυτής της φυλής σε δήλωσή του για αυτό το θέμα:

Εμείς η φυλή της Θείας Ενότητας των Πραγματικών Ανθρώπων φεύγουμε από τον πλανήτη Γη. Στο χρόνο που μας απομένει επιλέξαμε να ζήσουμε στο ύψιστο επίπεδο Πνευματικής ζωής: αγαμία, ένας τρόπος για να επιδείξουμε σωματική πειθαρχία. Δεν θα κάνουμε άλλα παιδιά. Όταν και το νεότερο μέλος μας θα έχει αποχωρήσει, αυτό θα είναι και το τέλος της άδολης, ανθρώπινης φυλής. Είμαστε αιώνιες υπάρξεις. Υπάρχουν πολλοί τόποι στο σύμπαν όπου μπορούν να ενσαρκωθούν οι ψυχές που πρόκειται να μας ακολουθήσουν. Είμαστε οι απευθείας πρόγονοι των πρώτων υπάρξεων…… …..Έχουμε περάσει τη δοκιμασία επιβίωσης από καταβολής κόσμου, διατηρώντας σταθερά τις πρωταρχικές αξίες και τους νόμους. Η ομαδική μας συνείδηση έχει διατηρήσει τη Γη ενιαία. Τώρα πήραμε την άδεια να φύγουμε….. ….Οι άνθρωποι του κόσμου έχουν αλλάξει και έδιωξαν ένα μέρος της Ψυχής της Γης. Πηγαίνουμε να ενωθούμε μαζί της στον Ουρανό. Αφήνουμε τη Μητέρα Γη σε εσάς. Προσευχόμαστε να αντιληφθείτε τι προκαλεί ο τρόπος ζωής σας στο νερό, στα ζώα, στον αέρα και στον καθένα σας. Προσευχόμαστε να βρείτε λύση στα προβλήματά σας χωρίς να καταστρέψετε αυτό τον κόσμο….

Παρόλα αυτά ο Ονειροχρόνος επιβιώνει μέσα στο χρόνο, από τους μύθους και τις αφηγήσεις των Ιθαγενών. Ας προσπαθήσουμε λοιπόν να κατανοήσουμε τη φύση ενός πολιτισμού που φαίνεται εντελώς διαφορετικός από τον δικό μας, ωστόσο βρίσκεται στη βάση όλων των μεταγενέστερων πολιτισμών που αναπτύχθηκαν στους ιστορικούς χρόνους.

Για τους Ιθαγενείς της Αυστραλίας η παραβίαση των ιερών σχέσεων ανάμεσα σε ομάδες ανθρώπων και τον τόπο της γέννησής τους είναι προϊόν πνευματικής αποσύνθεσης που διακόπτει τη θεμελιώδη αρμονία πάνω στην οποία στηρίζεται η Δημιουργία.

«Κατοικούμε σε αυτή τη γη πριν την έναρξη του χρόνου. Προερχόμαστε άμεσα από τον Ονειροχρόνο των Δημιουργών Προγόνων μας… Όλοι οι άλλοι άνθρωποι προήλθαν από εμάς. Εκείνοι που καλλιεργούν τη γη κατασκευάζουν κτίρια και διατηρούν ζώα δεν ανήκουν στο πνεύμα αυτής της γης. Πρέπει να φύγουν, γιατί ζουν ενάντια στο Νόμο αυτής της γης».

Βιβλιογραφία

Joanna Lambert, Wise Women of the Dreamtime, Εκδόσεις Inner Tradition Int., 1993

Wally Caruana, Aboriginal Art, Εκδόσεις Thames and Hud Son, 1998

Robert Lawlor, Voices of the First Day, Εκδόσεις Inner Tradition, 1991

Κωνσταντίνου Καλογερόπουλου, Η Σοφία του Ονειροχρόνου, Εκδόσεις Ιάμβλιχος 1999

Marlo Morgan, Το Μήνυμα, Εκδόσεις Διόπτρα, 1995

http://www.kathimerini.gr

http://el.wikipedia.org/

M.M.

Η σχιζοφρένεια είναι μια πολύ βαριά ψυχική ασθένεια που πλήττει περίπου το 0,4-0,6% του πληθυσμού. Οι πάσχοντες βασανίζονται από ψευδαισθήσεις, παραληρηματικές ιδέες και αποδιοργανωμένη σκέψη. Το ιδιάζον με αυτήν την ασθένεια είναι ότι οι πάσχοντες δεν έχουν επίγνωση ότι η προβληματική σκέψη και συμπεριφορά τους οφείλονται στην πάθησή τους, γι’αυτό και συχνά διακόπτουν τη θεραπεία. Όταν βρίσκονται σε αγωγή ωστόσο και τα συμπτώματα υποχωρούν, είναι σε θέση να εκτιμήσουν την κατάστασή τους καλύτερα. Είναι η πάθηση που συνδέθηκε με την τρέλα για πολλούς αιώνες, η οποία συχνά πιστευόταν πως είχε υπερφυσική προέλευση, και δυστυχώς η αντιμετώπιση που λάμβαναν οι πάσχοντες σε εκίνες τις εποχές, αλλά και μέχρι περίπου τα τρία τέταρτα του 20ου αιώνα, ήταν άθλια. Σήμερα η κατάσταση είναι σαφώς καλύτερη, αλλά παρόλα αυτά δεν υπάρχει πλήρης θεραπεία, και δεν ωφελούνται όλες οι περιπτώσεις από την φαρμακευτική αγωγή. Αντίθετα με την άποψη που μας δημιούργησαν κάποιες ταινίες του Χόλιγουντ και ορισμένες αποκλίνουσες περιπτώσεις, οι περισσότεροι σχιζοφρενείς δε θα εξελιχθούν σε εγκληματίες. Οι περισσότεροι στην πραγματικότητα ζουν κλεισμένοι στον εαυτό τους, χάνοντας τη βούληση για οτιδήποτε, και τρομοκρατούμενοι από τις ψευδαισθήσεις τους. Οι ψευδαισθήσεις είναι συνήθως ακουστικού τύπου, κυρίως φωνές που τους μιλάνε μέσα στο κεφάλι. Μπορέι να τους λένε ασυναρτησίες, να διαφωνούν μεταξύ τους, να κάνουν πως διαβάζουν το μυαλό τους, να τους προτέινουν, να τους δίνουν εντολές, να τους αποτρέπουν, να τους κατακρίνουν, να τους χλευάζουν, να τους απειλούν κλπ. Στην παρακάτω ηχητική αναπαράσταση, η οποία δημιουρ΄γηθηκε από μαρτυρίες ασθενών, θα ακούσετε τι ακριβώς ακούν οι σχιζοφρενείς μέσα στο κεφάλι τους. Είναι μια εφιαλτική κατάσταση, από την οποία δεν υπάρχει σωτηρία – χωρίς την κατάλληλη θεραπεία -, και το χειρότερο απ’όλα είναι ότι ο ίδιος ο ασθενείς θεωρεί τα φαινόμενα πραγματικά! Η αναπαράσταση μπορει να είναι τρομακτική για κάποιους ανθρώπους, όπως ήταν και για εμένα όταν την πρωτοάκουσα.

Οι χιλιοποδαρούσες είναι από τα αγαπημένα μου ασπόνδυλα. Πώς ν’αγαπήσεις αυτά τα μικρά, πολύποδα πλασματάκια που όταν φοβούνται γίνονται μπαλίτσες και γενικώς είναι σαν να μην υπάρχουν θα μου πείτε, αντί για κάτι καλύτερο, σκληρότερο κι επικινδυνότερο, όπως τις ταραντούλες, τους σκορπιούς ή τις σαρανταποδαρούσες; Και ο΄μως γίνεται. Για τα ασπόνδυλα αυτά έχω γράψει παλαιότερα εδώ και εδώ. Στο δεύτερο μάλιστα άρθρο περιέγραψα την αποτυχημένη μου προσπάθεια να διατηρήσω το γιγάντιο αμερικανικό είδος Orthoporus ornatus, αλλά τι να κάνουμε, λάθη γίνονται. Καισ τα δύο άρθρα υπάρχουν πληροφορίες για την ιστορία, την ανατομία, τη βιολογία, την οικολογία και τη συμπεριφορά αυτών των ζώων. Έχω γράψει επίσης κάποια μικρότερα άρθρα γι’αυτά τα αρθρόποδα.

Εν ολίγοις, οι χιλιοποδαρούσες αποτελούν την ομοταξία των διπλοπόδων στην υποσυνομοταξία των μυριαπόδων, με περίπου 12.000 είδη σ’όλο τον κόσμο. Οι πλέον κοινές, τα ελμινθόμορφα, έχουν σκωληκόμορφο σχήμα με κυλινδρικό σώμα, υπάρχουν όμως και πεπλατυσμένες και άλλες μορφές. Όλες, μετά το κεφάλι, το λαιμό (άποδο τμήμα) και τα τρία επόμενα τμήματα, φέρουν διπλοτμήματα, δηλαδή δύο τμήματα συνενωμένα σε ένα. Γι’αυτο και τα πόδια τους φαίνονται να είναι ανά δύο ζεύγη σε κάθε τμήμα. Τα πόδια τους βρίσκονται κάτω από το σώμα για να τις σπρώχνουν αποτελεσματικότερα στο έδαφος, αλλά αυτό μειώνει και την ταχύτητά τους. Ο εξωσκελετός τους ενδυναμώνεται με ανθρακικό ασβέστιο, όπως αυτός των καρκινοειδών, γι’αυτό είναι σκληρός και άκαμπτος. Είναι νυκτόβιες, αγαπούν την υγρασία και τρέφονται με νεκρή φυτική οργανική ύλη, φρέσκα μέρη φυτών, καρπούς και μύκητες. Η διατροφικές τους συνήθειες τις κάνουν χρησιμότατους ανακυκλωτές της ύλης στα οικοσυστήματα όπου ζουν, δηλαδή σχεδόν παντού στον πλανήτη μας. Είναι ειρηνικά ζώα που δεν εκδηλώνου επιθετική συμπεριφορά σε ομοειδή τους, ούτε σε άλλα ζώα. Όταν όμως απειληθούν, θα αμυνθούν. Επειδή δεν έχουν ούτε ταχύτητα ούτε εξειδικευμένα όπλα, η πρώτη τους άμυνα είναι να συσφαιροποιηθούν, προτάσσοντας το σκληρό εξωσκελετό τους. Έπειτα μπορεί να προσπαθήσουν αν ξεφύγουν με διάφορους τρόπους. Επίσης ενώ απειλούνται, σχεδόν όλα τα είδη θ’απελευθερώσουν τοξίνες από τους οζοπόρους του σώματός τους, οι οποίες έχουν άσχημη οσμή και γεύση. Ελάχιστα είναι τα είδη που μπορούν να προκαλέσουν ερεθισμό στον άνθρωπο μετά από άμεση επαφή, αλά οι τοξίνες αυτές είναι αποτελεσματικές κατά μικρών εντόμων, π.χ. μπορούν να διαβρώσουν τον εξωσκελετό των μυρμηγκιών που τις επιτίθενται. Παρά τη χημική άμυνά τους, εξακολουθούν να έχουν αρκετούς εχθρούς.

Το άρθρο αυτό το είχα προσχεδιάσει εδώ και πα΄ρα πολύ καιρό, μπορεί και για πάνω από διόμισι χρόνια, απλώς δεν υπήρξε η ευκαιρία να κάνω ένα καλό βίντεο. Μια φορά πρόπερσι έκανα, αλλά δε μ’άρεσε και το έσβησα. Όμως προχθες, 29 Οκτωβρίου, είχα την ευκαιρία για ένα πολύ καλό βίντεο, όπου δείχνω τις αμυντικές συμπεριφορές των αρθροπόδων αυτών. Οι χιλιοποδαρούσες έχουν απλό νευρικό σύστημα, άρα και οι συμπεριφορές που επιστρατεύουν για την αποφυγή των εχθρών τους είναι περιορισμένες και συγκεκριμένες. Αυτό δε σημαίνε όμως ότι κάθε χιλιοποδαρούσα θα αντιδράσει με τον ίδιο ακριβώς τρόπο στην ίδια κατάσταση. Το αν έχει ενοχληθεί προηγουμένος, η ηλικία της και το μέγεθός της, αλλά και ατομικές διαφορές στο νευρικ΄κο σύστημα διαδαματίζουν μεγάλο ρόλο σ’αυτό.

Τις χιλιοποδαρούσες αυτές λοιπόν τις βρήκα εντελώς τυχαία, καθώς μάζευα φύλλα ιβίσκου για το κουνέλι μου. Δίπλα σ’έναν ιβίσκο στη Σχολή Τυφλών υπάρχει μία πικροδάφνη, και πρόσεξα πώς πάνω στα χοντρά κλαδιά της υπήρχαν δεκάδες χιλιοποδαρούσες, οι περισσότερες μικρές. Δεν ξέρω τι δουλειά είχαν πάνω σ’εκείνο το τοξικό φυτοό, αλλά το πιο πιθανό είναι να βρίσκονταν εκεί χωρίς να το τρώνε. Ίσως να ήταν κάποια εποχιακή μετακίνηση που έχει να κάνει με την αναπαραγωγή ή τη χειμερινή ανάπαυλα. Σχεδόν όλες ήταν στο ενάμισι εκατοστό, οπότε δυσκολεύτηκα αρκετά να βρω μεγάλες για το βίντεο. Τελικά βρήκα μία 4 εκατοστών και μία 3,5 περίπου, τις οποίες τσέπωσα αμέσως. Τσέπωσα ακόμα μια τρισημισάρα, αλλά μετά μου έπεσε. Δεν ξέρω το είδος τους, αλλά το έχω ξανασυναντήσει. Όποιος ξέρει, ας απαντήσει στα σχόλια.

Στο βίντεο, τοποθετώ αρχικά τις χιλιοποδαρούσες πάνω σ’ένα λευκό χαρτί. Αυτό το χαρτί ευφημιστικά το ονομάζω το χαρτί του πόνου, γιατί είναι το σημείο όπου τα διάφορα μικρά ασπόνδυλα ανατέμνονται σύμφωνα με τις μεγκέλειές μου ορέξεις. Πρώτη τους άμυνα είναι να συσφαιροποιηθούν σφιχ΄τα, αλλ’επειδή αυτές ήταν ήδη ενοχλημένες, από πρότερο αποτυχημένο βίντεο (το κινητό ξαφνικά μου έβγαλε προειδοποίηση για χαμηλή μπαταρία) άρχισαν να κινούνται απ’την αρχή. Όπως θα προσέξετε, είναι έντονα φωτοφοβικές ή αρητικά φωτοταξικές, δηλαδή κινούνται πάντοτε προς το σκοτεινότερο σημείο. Η όρασή τους άλλωστε περιορίζεται στην αντίληψη του φωτός, το οποίο δηλώνει κίνδυνο, διότι αν ένα τέτοιο ζώο ξαφνικά βρισκόταν έξω στο φως τη μέρα, σίγουρα θα διέτρεχε άμεσο κίνδυνο. Η όσφρηση, η γεύση και η αφή όμως είναι καλά ανεπτυγμένες. Φυσικά δεν μπορούν να κινηθούν προς τη σκιά αν δεν την βλέπουν. Μετά, τις αλλάζω πορεία. Κάθε φορά που κάτι αγγίζει το κεφάλι τους, στην περίπτωση αυτήντο δάχτυλό μου, έστω και για λίγο, αμέσως αλλάζουν πορεία. Πιθανόν είναι μηχανισμός για να προστατεύσουν το κεφάλι τους.

Στη συνέχεια τις σηκώνω και της κρατώ από διάφορα σημεία. Αν τις κρατήσω από πίσω, κάνουν συγκεκριμένες, συστηματικές κινήσεις για ν’απελευθερωθούν. Κάνουν με το σώμα τους ομόκεντρους κύκλους, οι οποίοι αυξάνονται σε ακτίνα μέχρι να βρουν το στοιχείο που τις κρατά και να πιαστούνα πό εκεί. Πιθανότατα η σωματαισθητική τους ικανότητα, με την οποία θα υπολόγιζαν αμέσως τη θέση του σώματός τους και την απόσταση, δεν είναι πολύ ανεπτυγμένη. Σε σχέση με τους γεωσκώληκες πάντως είναι πολύ πιο οργανωμένες. Εκείνοι απλώς θα έκαναν σπασμωδικές κινήσεις, και συχνά όταν άγγιζαν το στήριγμα θα ξαναέπεφταν. Όταν λοιπόν τις κρατήσω από μπροστά, μαζεύουν όλο το σώμα τους προς το χέρι μου σε μία συσφαιροποιητική κίνηση τραβώντας το πιασμένο μπροστινό μέρος ώστε να απελευθερωθούν. Αν τις ακινητοποιήσω και από μπροστά και από πίσω, συσπώνται, κάνουν κοιλια στη μέση και μετά απελευθερώνουν το μπροστινό μέρος. Πιθανόν η συμπεριφορά συντίθεται από το σύστημα αλλαγής πορείας και την αντίδραση απελευθέρωσης σε περίπτωση που πιαστούν από μπροστά. Συχνά αν προσέξετε μου πέφτουν, εξαιτίας του ολισθηρού τους εξωσκελετού. Οπότε οι άμυνές τους πράγματι δουλεύουν. Δουλεύουν επίσης, γαιτί πολλές φορές έχω ρίξει χιλιοποδαρούσες από επιφάνειες όοπυ προσπαθούσα να τις πιάσω γιατί γλιστρούσαν και συσφαιροποιούνταν. Επίσης όταν πιάνονται από μένα, ή από άλλες επιφάνειες, έχουν πολύ καλό κράτημα και είναι απίθανο να πέσουν αν δεν αναποδογυριστούν απότομα. Σε μια στιγμή η μεγάλη χιλιοποδαρούσα περνά από ένα μικρό κενό ανάμεσα στα δύο μου δάχτυλα. Πιθανόν αντιλαμβάνεται ότι υπάρχει στερεό αντικείμενο μπροστά, επειδή απλώνει το μπροστινό μέρος του σώματός της, και μετά από λίγες μεθοδικές κινήσεις δεξιά κι αριστερά το πιάνει και προχωρά.

Οι χιλιοποδαρούσες, όπως και πολλά, αν κι όχι όλα τα αρθρόποδα, έχουν αρκετά αποκεντρωμένο νευρικό σύστημα. Ο εγκέφαλος, αν κι ελέγχει τη γενική συμπεριφοραά του ζώου, κυρίως έχει να κάνει με το κεφάλι και τα αισθητήρια όργανα που βρίσκονται εκεί, αφήνοντας τον έλεγχο τω σωματικών αισθήσεων και κινήσεων στα γάγγλια κάθε τμήματος. Έτσι τα αρθρόποδ ααυτά μπορούν να επιβιώσουν και μετά τον αποκεφαλισμό τους. Προς το τέλος του βίντεο αποκεφαλίζω τη μικρότερη χιλιοποδαρούσα, η οποία, αφού άλλαξε αρκετές πορείες και προσπάθησε να μου ξεφύγει, ακινητοποιήθηκε και μ’ένα κρατς έχασε το κεφάλι της και ίσως κάποια μπροστινα τμήματα. Μετά τον αποκεφαλισμό, προσπάθησε να συσφαιροποιηθεί, αλλά μετά ξαναάνοιξε. Μετά δεν κινούταν σχεδόν καθόλου, αλλά όταν την έπιασα από πίσω, προσπάθησε να βρει το σημείο όπουπιάστηκε με κάποια επιτυχία, οπότε αυτή η αρκετά σύνθετη λειτουργία δεν απαιτεί τον εγκέφαλο καθόλου. Παρόλα αυτά, σε σχέση με τα αποκεφαλισμένα έντομα, τα οποία μπορούν ναν κινηθούν κανονικά, και κάποιες φορές και να ξεφύγουν από εχθρούς, ήταν πολύ ληθαργικές. Είτε ο εγκέφαλος ελέγχει πολύ περισσότερο το υπόλοιπο σώμα σ’αυτά τα είδη, είτε η τεχνική μου ήταν λανθασμένη. Ίσως δεν την έκοψα τόσο προσεκτικά, και αφαίρεσα μαζί και κάποια από τα πρώτα τμήματα, διακόπτοντας και μέρος της καρδιάς, η οποία διατρέχει όλο το σώμα από την πάνω πλευρά. Υποψιάζομαι όμως το πρώτο.

Στο τέλος, βάζω τη μεγάλη δίπλα στη θανάσιμα τραυματισμένη μικρότερη, για να διαπιστώσω αν την αποφεύγει. Πολλά ασπόνδυλα απομακρύνονται από την περιοχή όταν μυρίζουν τους χυμούς των συντεθλημμένων ομοειδών τους. Η χιλιοποδαρούσα άλλαξε γρήγορα πορεία, αλά δεν ξέρω αν ήταν εξαιτίας αυτού ή τυχαίο γεγονός. Θα ψάξω επιστημονικές μελέτες για να δω αν κάτι τέτοιο έχει καταγραφεί. Αν ακούσετε προσεκτικάσ το βίντεο, ενώ περπατάνε ή τις σέρνω πάνω στο χαρτί, ακούγονται τα αναρίθμητα μικρά πόδια τους, τα οποία παρεμπτιπτόντος δεν είναι χίλια δε κανένα είδος χιλιοποδαρούσας. Το βίντεο παρατίθεται παρακάτω:

Παραπροχθές στις 15 του μηνός, σ’ένα όνειρο ήμουν έξω με τον πατέρα μου, νομίζω σε μία αυλή με αρκετά πράγματα. Πηγαίναμε κάπου, γιατί ήθελε να φτιάξει κάτι που δε θυμάμαι, νομίζω να βιδώσει τις χαλασμένες βάσεις για τα βαρέλια, αφού είναι και οινοποιός, αλλά ευτυχώς στην πραγματικότητα οι βάσεις δεν έχουν πάθει τίποτα.. Ενώ μιλούσαμε λοιπόν για διάφορα τυχαία πράγματα, άρχισα να του αναφέρω διάφορα ενδιαφέροντα πράγματα που είχα διαβάσει στο Διαδίκτυο εκείνες τις μέρες, που είχα ξεχάσει να του τα πω πριν. Δε θυμάμαι τι ακριβώς ήταν, πάντως ήταν τόσα πολλά, που αναγκαζόμουν να τα λεώ βιαστικα΄και πολύ περιληπτικά. Η απάντησή του; «Ναι, αλλά δεν τα χρησιμοποιείς.» Αυτό με έβαλε σε σκέψεις έπειτα, γιατί η αλήθεια είναι πως περνώ αρκετή ώρα στο Ίντερνετ χωρίς να κάνω κάτι ουσιαστικά δημιουργικό, κι από την υπερφόρτωση πληροφοριών που παθαίνω από μια γεμάτη ιντερνετική ημέρα, μεγάλο ποσοστό του υλικού δε μένει στη μνήμη μου, ώστε αν το ξαναδιαβάσω για δεύτερη φορά να παραξενευτώ πώς και δε θυμόμουν τόσες λεπτομέρειες. Αν και οι περισσότερες από τις γνώσεις αυτές δεν έχουν κάποια πρακτική εφαρμογή για μένα, οπότε είναι στείρες, θα μπορούσα να τις «χρησιμοποιήσω» γράφοντας γι’αυτά εδώ στο Ιστολόγιο, το οποίο θα μπορούσε να βοηθήσει άλλους, οπότε οι γνώσεις θα έχουν γίνει και στην πράξη χρήσιμες. Από την άλλη, θα μπορούσε να εννοεί πώς δεν ασχολήθηκα σοβαρά με τα θέματα τα οποία ψάχνω, είτε ότι δε σπούδασα σε μία σχολή πλήρως σύμφωνη με τα ενδιαφέροντά μου, είτε κάτι σχετικό, κάτι που μου λέγεται συχνά έτσι κι αλλιώς στον ξύπνιο μου.

Είναι μια απρόσμενη νέα ανακάλυψη που αλλάζει αρκετά για τον τρόπο σκέψης μας ως προς τους κροκοδείλους και τα ερπετά κατ’επέκτασιν.
Από:
in.gr

<"Δημοσίευση: 05 Δεκ. 2013, 18:02 | Τελευταία ενημέρωση: 05 Δεκ. 2013, 18:32

Έξυπνο ερπετό
Κροκόδειλοι βρέθηκαν για πρώτη φορά να κυνηγούν με δόλωμα

Νόξβιλ, Τενεσί
Τα ερπετά αποδεικνύονται αρκετά πιο έξυπνα από ό,τι νομίζαμε: ο αμερικανικός αλιγάτορας και ο ινδικός κροκόδειλος χρησιμοποιούν κλαδάκια ως δολώματα για να προσελκύουν πουλιά που ψάχνουν υλικά για τις φωλιές τους. Είναι μάλιστα η πρώτη φορά που τεκμηριώνεται χρήση εργαλείων από οποιοδήποτε ερπετό.

Ο Βλάντιμιρ Ντίνετς του Πανεπιστημίου του Τενεσί πρόσεξε για πρώτη φορά την ασυνήθιστη κυνηγετική τακτική σε ινδικούς κροκόδειλους (Crocodylus palustris) που μελετούσε στο φυσικό τους περιβάλλον στην Ινδία: Τα ερπετά περίμεναν για ώρες στα ρηχά με ξυλάκια και μικρά κλαδιά να ισορροπούν πάνω στο ρύγχος τους, και ορμούσαν σε κάθε πτηνό που έκανε το λάθος να πλησιάσει.

Προκειμένου να επιβεβαιώσει τις υποψίες του, ο ερευνητής προχώρησε σε συστηματική παρατήρηση αμερικανικών αλιγατόρων (Alligator mississippiensis) στη Λουζιάνα. Οι αλιγάτορες ανήκουν μεν σε διαφορετικό γένος από τους κροκόδειλους, κατατάσσονται όμως κι αυτοί στην τάξη των κροκοδείλιων.

Στον ένα χρόνο που διήρκεσαν οι παρατηρήσεις, ο Ντίνετς και οι συνεργάτες του παρατήρησαν αρκετές περιπτώσεις αλιγατόρων που χρησιμοποιούσαν ξυλάκια ως δόλωμα. Αυτό που επιβεβαίωσε ότι πρόκειται πράγματι για κυνηγετική τακτική, αντί για τυχαίο γεγονός, ήταν ότι οι αλιγάτορες που σήκωναν κλαδάκια με το ρύγχος τους αυξάνονταν σημαντικά από το Μάρτιο ως το Μάιο, την εποχή αναπαραγωγής των πτηνών.

«Οι κροκόδειλοι θεωρούνται συνήθως ληθαργικά, βαρετά και χαζά πλάσματα» σχολιάζει ο Δρ Ντίνετς. «Η μελέτη αυτή αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε παραδοσιακά τους κροκόδειλους» υποστηρίζει.

Θεωρεί μάλιστα πιθανό ότι αυτή η κυνηγετική τακτική ήταν διαδεδομένη στην ομοταξία των ερπετών όταν τα πλάσματα αυτά κυριαρχούσαν στον πλανήτη: το ίδιο μπορεί να έκαναν κάποτε και οι δεινόσαυροι.

Η μελέτη δημοσιεύεται στην επιθεώρηση Ethology, Ecology and Evolution.

Επιμέλεια: Βαγγέλης Πρατικάκης"

Αυτή είναι η πρώτη επιβεβαιωμένη παρατήρηση χρήσης εργαλείων από ερπετά, ή τουλάχιστον μη πτηνοειδή ερπετά, γιατί με τη νέα κλαδιστική ταξινόμηση τα πτηνά βρίσκονται στον ίδιο κλάδο με τα ερπετά, και μάλιστα πιο κοντά στα κροκοδείλια από τα υπόλοιπα ως αρχόσαυροι που είναι. Στην ηθολογία, στην επιστήμη μελέτης δηλαδή της συμπεριφοράς των ζώων, χρήση εργαλείων νοείται η χρήση αντικειμένων ως προέκτασης του σώματος για οποιονδήποτε σκοπό. Συνήθως ο ορισμός δεν περιλαμβάνει την ενασχόληση με αντικείμενα κατά το παιχνίδι ή τη χρήση στατικών στοιχείων για διάφορους σκοπούς, χωρίς τα δύο παραπάνω να μην αποτελούν δείγμα της νοημοσύνης του ζώου που τα κάνει. Ως κατασκευή εργαλείων νοείται η τροποποίηση ενός αντικειμένου από ένα ζώο ώστε να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο, ενώ μεταεργαλεία είναι εργαλεία που χρησιμοποιούνται για να επηρεάσουν άλλα, και τα δύο είναι αρκετά σπάνιες συμπεριφορές στα ζώα. Κάποτε πιστευόταν ότι μόνο ο άνθρωπος μπορεί να κατασκευάσει και να χρησιμοποιήσει εργαλεία, όντας μία από τις ειδοποιούς διαφορές του από τα ζώα. Με την ανακάλυψη όμως νέων χωρών και νέων ειδών ζώων, καθώς και με την εξέλιξη της επιστήμης, αυτό το αξίωμα κατέρρευσε. Για αιώνες πιστευόταν ότι τα μόνα ζώα εκ΄τος από τον άνθρωπο που μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν εργαλεία είναι οι μεγάλοι πίθηκοι, όπως οι χιμπατζήδες, οι γορίλες ή οι ουρακοτάγκοι, όμως με τις συστηματικότερες παρατηρήσεις που ξεκίνησαν από τα τέλη του 19ου αιώνα, αν κι εντάθηκαν από τα μέσα του 20 ου, και συνεχίζονται ως σήμερα, αυτή η άποψη επίσης καταρρίφθηκε. Βρέθηκε ότι οι μεγάλοι πίθηκοι όχι μόνο χρησιμοποιούν εργαλεία για πάμπολλους σκοπούς, αλλά κατασκευάζουν κιόλας, ενώ χρήση ή και κατασκευή εργαλείων σημειώθηκε σε άλλα πρωτεύοντα, ελέφαντες, δελφίνια και σαρκοφάγα. Παράλληλα μελέτες στα πουλιά έδειχναν ότι πολύ περισσότερα είδη είχαν την ικανότητα χρήσης εργαλείων σε σχέση με τα θηλαστικά, ένα ακομα στοιχείο που συνέβαλε στην εξάλειψη του στερεοτύπου της ανωτερότητας του εγκεφάλου των θηλαστικών, το οποίο επικρατούσε ιδιαίτερα στην εποχή του Δαρβίνου και για μερικές δεκαετίες αργότερα. Πολλά πουλιά διαφόρων οικογενειών λοιπόν χρησιμοποιούν εργαλεία από διάφορα υλικά κυρίως για την πρόσληψη τροφής, ενώ μερικά όπως τα κοράκια τα κατασκευάζουν, ενίοτε αρκετά πολύπλοκα. Τις τελευταίες δεκαετίες, με την επέκταση των ηθολογικών παρατηρήσεων σε πολλά άλλα ζώα, βρέθηκε πως και πολλά από τα υποτιθέμενα λιγότερο έξυπνα θηλαστικά και πουλιά έχουν τέτοιες ικανότητες, τουλάχιστον στην απλούστερη μορφή τους. Ακόμα και τρωκτικά
Χρησιμοποίησαν εργαλεία στο εργαστήριο,
Και δε θα ήταν απίθανο αν αυτό γινόταν και στη φύση. Χρήση εργαλείων έχει επίσης αναγνωριστεί σε ορισμένα ψάρια, κοινωνικά έντομα και χταπόδια, μαλάκια που διακρίνονται για την υψηλή νοημοσύνη τους.

Μέσα σ’όλη αυτήν την επιστημονική φρενίτιδα παρατηρήσεων κι ανακαλύψεων, τα αμφίβια και τα ερπετά παρέμεναν σχεδόν στο περιθώριο, ως αδρανή και νοητικά κατώτερα όντα που θεωρούνταν κι εξακολουθούν να θεωρούνται από πολλούς σήμερα. Η επιστημονική τους παραμέληση έχει τις ρίζες της στη γενικά αρνητική αντίληψη των ανθρώπων παλαιότερων εποχών γι’αυτά τα ζώα, τουλάχιστον όσον αφορά το δυτικό κόσμο, στον οποίον άλλωστε αναφέρομαι, η οποία μεταφέρθηκε και στη συστηματική ταξινόμηση, όταν ο Κάρολος Λινναίος το 1758 τα έριξε στην ίδια κατηγορία, αν και σύντομα διαχωρίστηκαν δικαίως ως διαφορετικές ομοταξίες σπονδυλωτών. Αν και θ’ασχοληθώ εδώ μόνο με τα ερπετά, πολλά από τα παράπονα αυτά ισχύουν και για τα αμφίβια, τα οποία εντούτοις, για να λέμε και την αλήθεια, δεν έχουν τόσο μεγάλους εγκεφάλους. Παρόλο λοιπόν που η ανατομία, η φυσιολογία, η οικολογία και αρκετές πτυχές της συμπεριφοράς των ερπετών έχουν μελετηθεί ικανοποιητικά τις τελευταίες δεκαετίες, η γνώση μας ως προς τις νοητικές τους ικανότητες υστερεί πολύ σε σχέση μ’αυτήν για τα θηλαστικά, τα πουλιά, ακόμα και τα ψάρια. Το πραγματικό εμπόδιο στη μελέτη τέτοιων συμπεριφορών δεν είναι η χαμηλή νοημοσύνη των ερπετών, αλλά η σχετική ακαταλληλότητά τους για παρατήρηση, αφού ως βραδυμεταβολικά και για μεγάλο χρόνο αδρανή ζώα, παρουσιάζουν λίγες ευκαιρίες για καλή παρατήρηση κι ακόμα λιγότερες για την εκδήλωση έξυπνων συμπεριφορών, γι’αυτό και συχνά τέτοιες συμπεριφορές ανακαλύπτονται όλως τυχαίως, όπως τα παραπάνω ευρήματα στους κροκόδειλους. Μία μεγάλη μελέτη επί του θέματος
Εξέφραζε αυτήν ακριβώς την αγανάκτηση των επιστημόνων,
Χαρακτηρίζοντας τα ερπετά με λίγα λόγια ανεπίδεκτα μαθήσεως και άκαμπτα στη συμπεριφορά, πολύ πιο δύσκολο να μάθουν κάτι από τα θηλαστικά, τα πουλιά, ακόμα και τα ψάρια, αν και κανονικά δε φταίει το μυαλό τους όπως είπα, αλλά ο μεταβολισμός τους. Συχνά ως θετική ενίσχυση σε μελέτες μάθησης σε ζώα χρησιμοποιείται τροφή, την οποία δέχονται ως ανταμοιβή για τη ζητηθήσα συμπεριφορά. Μολονότι αυτό είναι εύκολο για ζώα που τρώνε συχνά, στα ερπετά η εφαρμογή ενός τέτοιου πρωτοκόλλου είναι προβληματική, αφού εφόσον φάνε, δε θά’χουν κάποιον λόγο να επαναλάβουν τη συμπεριφορά για καιρό μέχρι να χωνέψουν, οπότε μπορεί και να την έχουν ξεχάσει. Εντούτοις έχουν γίνει μερικές ενδιαφέρουσες έρευνες πάνω στις νοητικές ικανότητες των ερπετών, τις οποίες θα παραθέσω σε επόμενο άρθρο.

Η μελέτη του νευρικού συστήματος, της συμπεριφοράς και των νοητικών ικανοτήτων των ερπετών, εκτός του ότι θ’αποκαταστήσει τη θέση αυτών των ζώων στο νου τον ανθρώπων, θα μπορούσε να βελτιώσει την εικόνα που έχουμε για την εξέλιξη του νευρικού συστήματος στα σπονδυλωτά. Το γνωστικό αυτό κενό το διαπιστώνουμε διαβάζοντας επιστημονικές μελέτες όπου διάφορα κέντρα του εγκεφάλου και συμπεριφορές των πτηνών γίνεται προσπάθεια ν’αντιστοιχιστούν μ’αυτά των θηλαστικών, ενώ πιο δόκιμο θά’ταν ν’αναζητηθεί ανάλογο στα ερπετά, τους πλησιέστερους συγγενείς τους, κι έπειτα να γίνει η αντιστοίχηση των ευρημάτων με τα θηλαστικά, για τα οποία δυστυχώς δεν υπάρχουν ζώντα παραδείγματα της εξέλιξης του εγκεφάλου τους.

Τα κροκοδείλια πάντως είναι πολύ ιδιαίτερα ερπετά. Γονιδιακά συγγενεύουν περισσότερο με τα πουλιά όπως προανέφερα, παρά με τα υπόλοιπα ερπετά, ενώ διαθέτουν πολλά ανατομικά, φυσιολογικά και συμπεριφορικά χαρακτηριστικά που παραπέμπουν σε ομοιόθερμα ζώα. Στην πραγματικότητα πιθανότατα τα ζώα αυτά εξελίχθηκαν από ομοιόθερμους, δραστήριους προγόνους, ανακάλυψη που θα πρέπει να δημοσιεύσω οπωσδήποτε σε επόμενο άρθρο.

Στο
Αμέσως προηγούμενο θέμα
Αναρωτιόμουν μήπως η μνήμη μου είχε γεμίσει, γι’αυτό δυσκολευόμουν να κατανοήσω με τη μία κάποιες σύνθετες φιλοσοφικές ιδέες (γενικά διαβάζω περισσότερο επιστημονικά παρά φιλοσοφικά κείμενα). Σχεδόν σίγουρο ωστόσο είναι ότι η μνήμη δε γεμίζει τόσο εύκολα, αν και πιστεύω πως επηρεάζεται σημαντικά από τις προηγούμενες καταχωρήσεις ως προς το πώς θα καταχωρήσει τα επόμενα δεδομένα. Έκανα λοιπόν μια γρήγορη διαδικτυακή αναζήτηση για τη χωρητικότητα της ανθρώπινης μνήμης, μήπως και το θέμα αυτό έχει συζητηθεί ποτέ. Μιλώντας για μνήμη θα πρέπει να ξεκαθαρίσω πως εννοώ τη μνήμη μακράς διαρκείας, διότι υπάρχει και η προσωρινή μνήμη, η οποία έχει εκτιμηθεί κάπως σαφέστερα.

Όπως περίμενα λοιπόν, η εκτίμηση της μνήμης είναι πράγμα πολύ δύσκολο έως αδύνατο, μιας κι ο εγκέφαλος δε λειτουγεί σαν υπολογιστής. Η λειτουργία της μνήμης είναι μια πολύπλοκη διαδικασία η οποία ακόμα δεν έχει διερευνηθεί πλήρως, αν κι αρκετά πράγματα μας είναι γνωστά. Οι επιστήμονες για παράδειγμα χωρίζουν τη μνήμη μακράς διαρκείας σε δύο τύπους: τη συνειδητή και την ασυνείδητη. Η συνειδητή μνήμη μπορεί ν’ανακληθεί συνειδητά κι αφορά είτε συγκεκριμένες σχέσεις, σημασίες λέξεων κλπ (σημασιολογική μνήμη), είτε συγκεκριμένες περιστάσεις της ζωής, εικόνες, αντικείμενα κλπ (επεισοδιακή μνήμη). Για τη μεταφορά τέτοιων μνημών απ’το προσωρινό στο σχετικά μονιμότερο στάδιο απαραίτητη είναι η λειτουργία του ιπποκάμπου, ενός αρχαίου κέντρου του εγκεφάλου των σπονδυλωτών κάτω απ’τον
Κροταφικό φοιό,
Ο οποίος συμμετέχει επίσης στην αντίληψη χωρικών και χρονικών σχέσεων, στον προσανατολισμό και σε παρόμοιες λειτουγίες. Ασθενείς που υπέστησαν ολική καταστροφή των ιπποκάμπων τους έχασαν παντελώς την ικανότητα καταγραφής νέων τέτοιω μνημών, με γνωστότερο παράδειγμα
Το Henry Molaison.
Οι πληροφορίες της συνειδητής μνήμης αποθηκεύονται, όπως έχει αποδειχθεί, διάσπαρτα στον εγκεφαλικό φλοιό, ίσως περισσότερο σε κροταφικές περιοχές, αλλά στην πράξη σε διάφορους τόπους. Πειράματα με αρουραίους, απ’τους οποίους αφαιρέθηκαν τμήματα του φλοιού αφού έμαθαν ένα λαβίρυνθο, έδειξαν ότι ακομα κι αν κάποιο συγκεκριμένο στοιχείο μιας κατάστασης χαθεί, π.χ. η οπτική εικόνα απ’την οπτική περιοχή του εγκεφάλου,
δε χάνονται τα υπόλοιπα στοιχεία της μνήμης.
Επομένως οι σύνθετες μνήμες είναι δύσκολο να εντοπιστούν κάπου συγκεκριμένα.

Η ασυνείδητη μνήμη, από την άλλη, αφορά κυρίως μαθημένες δραστηριότητες, κινήσεις, πράξεις και συμπεριφορές, όπως η χρήση ενός εργαλείου, η οδήγηση, κάποιος συγκεκριμένος δρόμος κλπ, οι οποίες γίνονται συνήθεια τελικά κι εκτελούνται σχεδόν ασυνείδητα. Λόγω της βαθύτερης εντύπωσής τους, συχνά αυτές οι πράξεις είναι δύσκολες στην περιγραφή χωρίς κάποιος να τις εκτελέσει πρώτα. Οι μνήμες αυτές αποθηκεύονται σε πιο πρωτόγονα μέρη του εγκεφάλου, όπως τα βασικά γάγγλια και η παρεγκεφαλίδα, με το ρόλο του ιπποκάμπου περιορισμένο. Η παραπάνω περίπτωση για παράδειγμα, που δε μπορούσε ν’αφομοιώσει νέες μνήμες, λειτουγούσε στις καθημερινές δραστηριότητες κατά κύριο λόγο με την ασυνείδητη μνήμη.

Οι μνήμες αποθηκεύονται ως συνειρμοί διαφόρω στοιχείων σε δίκτυα νευρώνων, παρά ως συγκεκριμένες πληροφορίες. Η κατάσταση είναι πολύπλοκη, αφού ένας μόνο νευρώνας μπορεί να δέχεται χιλιάδες απολήξεις άλλων και με τη σειρά του να συνάπτεται με χιλιάδες άλλους, ώστε να συμμετέχει σε πολλές μνήμες και διάφορες λειτουργίες ταυτοχρόνως. Κατά την αποθήκευση μιας νέας μνήμης επίσης, δεν είναι απαραίτητο να δημιουργηθεί ολόκληρο νέο δίκτυο εφόσον υπάρχουν στοιχεία κοινά με προηγούμενες εμπειρίες. Όταν λοιπόν μια μνήμη αποθηκεύεται, συγκεκριμένες συνάψεις ενδυναμώνονται περαιτέρω, ενώ οι νευρώνες που συμμετέχουν υφίστανται μακροπρόθεσμες αλαγές στις ηλεκτρικές τους ιδιότητες, φαινόμενο γνωστό ως
Μακροπρόθεσμη ενδυνάμωση.
Εφόσον ενδυναμώνονται συνάψεις, αλλάζουν οι υποδοχείς κλπ, η λειτουγία της καταγραφής μνημών απαιτεί σύνθεση πρωτεΐνών. Επίσης έχει βρεθεί οτι σε κάθε ανάκληση μιας μνήμης, ο εγκέφαλος αναδιαμορφώνει τη μνήμη αναπλάθοντας τις συνάψεις, ο λόγος για τον οποίον με την υποβολή μπορεί μια μνήμη να τροποποιηθεί, παλιές μνήμες μπορούν ν’ανακατευτούν με μεταγενέστερα στοιχεία και συμβάντα, ή μπορεί να δημιουργηθούν ψευδείς μνήμες εντελώς φανταστικών γεγονότων στη θέση παλιών μνημών. Αυτήν την «αδυναμία» της μνήμης θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί η επιστήμη για τη χρήση προσωρινών αντιπρωτεϊνοσυνθετικών φαρμάκων κατά την ψυχοθεραπεία σε άτομα με τραυματικές μνήμες, για τη
Διαγραφή τους,
Αν και μπορούμε να υποθέσουμε πόσες άλλες τραγικές εφαρμογές θα μπορούσε νά’χει αυτή η ιδέα, π.χ. στρατιωτικές εφαρμογές, κατασκοπία κλπ. Φυσικά ως τώρα δεν έχει επιτευχθεί τόσο στοχευμένη χωρήγηση φαρμάκου που να επηρεάζει μόνο τη μνήμη κι οχι άλλες ζωτικές λειτουγίες του σώματος.

Και φυσικά η μνήμη δεν είναι ανεξίτηλη. Μπορει να υπάρχουν ξεχασμένες μνήμες που μπορούν ξαφικά να εμφανιστούν, άλλες ωστόσο που δεν ανακαλούνται συχνά αδυνατίζουν κι άλλες χάνονται εντελώς. Ο εγκέφαλός μας έχει σύστημα ανακύκλωσης των καταχωρημένων πληροφοριών, επομένως η πλήρης υπερφόρτωση που φοβάμαι εγώ είναι αδύνατη.

Γίνεται λοιπόν, με γνώση όλω τω παραπάνω, που ακόμα δεν έχουν διερευνηθεί πλήρως, να ποσοτικοποιήσουμε τη μνήμη, τουλάχιστον με σημερινές μεθόδους και τεχνολογίες; Είναι αδύνατον! Πραγματικά αδύνατον! Υπάρχουν άπειροι τύποι μνημών: μνήμες πραγματικές, μνήμες φανταστικές, μνήμες ανάκλησης μνημών ή ανάκλησηςη μνημών μνημών μνημών, μνήμες ονείρων, μνήμες απλές, όπως μίας εικόνας ή ενός αντικειμένου, μνήμες πλήρης, μνήμες σημασιών, μνήμες προσώπων, μνήμες φωνών ή ήχων, μνήμες συμπυκνωμένες, μνήμες ακριβέστερες, μνήμες μακρόχρονων διαδικασιών, μνήμες συναισθηματικών καταστάσεων, μνήμες εμπειριών, κλπ. Για να μετρηθεί κάτι, θα πρέπει να υπάρχει μια μονάδα μέτρησης, μία σταθερή αξία δηλαδή με την οποία θα συγκρίνεται το αντικείμενο προς μέτρηση. Πώς θα μπορούσε να υπάρχει σταθερή μονάδα για την εκτίμηση όλου αυτού του πολυποίκιλου υλικού που αποκαλούμε μνήμη; Ακόμα κι αν ανακαλυπτόταν τρόπος μέτρησης απλών μνημών, πώς θα μπορούσαν να μετρηθούν συνθετότερες μνήμες, συναισθηματικές μνήμες, και πώς θα συγκρίνονταν πιο ολοκληρωμένες σε σχέση με αχνότερες μνήμες; Ο εγκέφαλός μας δεν είναι υπολογιστής που αποθηκεύει συγκεκριμένα, ποσοτικοποιημένα δεδομένα.

Αντίθετα με τη μνήμη μακράς διαρκείας ωστόσο, η μνήμη βραχείας διαρκείας έχει εκτιμηθεί κάπως καλύτερα. Φυσικά κι εδώ η μέτρηση του ίδιου του περιεχομένου της μνήμης είναι αδύνατη, το μόνο που μπορεί να μετρηθεί είναι ο χρόνος διατήρησης των πληροφοριών. Σύμφωνα λοιπόν με τα στοιχεία από την
Αγγλική Wikipedia,
Οι αισθητηριακή μνήμη, δηλαδή η ακριβής αποτύπωση ενός ερεθίσματος, π.χ. μιας εικόνας, διαρκεί μόλις λίγα δευτερόλεπτα. Αντίθετα, η μνήμη βραχείας διαρκείας ή μνήμη εργασίας, που είναι η διατήρηση πληροφοριών για κάποιον σκοπό κι εδράζεται στους μετωπιαίους λοβούς, διαρκεί από λίγα δευτερόλεπτα έως ένα λεπτό. Οποιαδήποτε μνήμη μετά απ’αυτό το διάστημα θεωρείται μνήμη μακράς διαρκείας. Για τη μνήμη βραχείας διαρκείας, ως νοητική λειτουγία σχετικά εύκολη στη μελέτη, έχουν γίνει προσπάθειες εκτίμησης και της ποσότητας στοιχείων που μπορεί να διατηρήσει. Σύμφωνα με τις μελέτες του ψυχολόγου George A. Miller το 1956, η ανθρώπινη βραχυπρόθεσμη μνήμη μπορεί να διατηρήσει +-2 7 στοιχεία, ενώ νεότερες μελέτες κατεβάζουν τον αριθμό σε 4-5. Ένας τρόπος αύξησης της ικανότητας της μνήμης εργασίας είναι η ομαδοποίηση των στοιχείων, κάτι που κάνουμε ασυνείδητα πολύ συχνά, π.χ. όταν απομνημονεύουμε έναν τηλεφωνικό αριθμό όχι ως ξεχωριστά ψηφία, αλλ’ως ομάδες 2-3 ψηφίων.

Ασφαλώς θα υπάρχει όριο στη μνήμη, εφόσον ο εγκέφαλος περιέχει πεπερασμένο αριθμό κυττάρων εκ των οποίων αναλογικά μικρή ποσότητα συμμετέχει στη μνημονική διαδικασία, αλλά η μέτρηση της χωρητικότητας της μνήμης, προς το παρόν τουλάχιστον, είναι αδύνατη, προφανώς όμως θα’ναι τεράστια. Ο εγκέφαλός μας, αν κι οργανικός και μαλακός, αποδεικνύει για ακόμα μια φορά την απίστευτη πολυπλοκότητά του, ασύγκριτη με κάθε μηχανή που έχουμε φτιάξει ως τώρα. Μήπως τελικά θα πρέπει ν’αρχίζουμε να εγκαταλείπουμε ή τουλάχιστον να τροποποιούμε το μοντέλο του εγκεφάλου ως υπολογιστή;

Το
προηγούμενό μου θέμα
είχε να κάνει με τους πιο τροποποιημένους ανθρώπους του κόσμου, δηλαδή περιπτώσεις ανθρώπων που παράλλαξαν υπερβολικά το σώμα τους, π.χ. καλύπτοντάς το με τατουάζ, σκουλαρίκια, ή μετατρέποντάς το στην εμφάνιση κάποιου ζώου ή τέρατος. Αν τα παραπάνω σας φαίνονται αρκετά υπερβολικά για να υπάρχουν στην πραγματικότητα, πατήστε στον παραπάνω σύνδεσμο για να τα δείτε. Και όπως είπα λοιπόν εκεί, προφανώς αυτοί οι άνθρωποι αγγίζουν και ξεπερνούν τα όρια τις ψυχασθένειας, είτε έχοντας σωματοδυσμορφική διαταραχή (ψυχική ασθένεια όπου ο ασθενής πιστεύει ότι το υγιές του σώμα έχει κάποιο πρόβλημα), είτε από κάποια ψύχωση ή από ναρκισσισμό. Αλλά μου διέφυγαν οι σεξουαλικοι λόγοι. Υπάρχουν πολλές σεξουαλικές διαστροφές ή παραφιλίες ή φετίχ, οι περισσότερες εκ των οποίων είναι αρκετά σπάνιες ή και σχεδόν ανύπαρκτες, αλλά αραιά και πού εμφανίζονται για να μπερδέψουν την ψυχιατρική κοινότητα ή να μας προκαλέσουν σοκ. Μία απ’αυτές είναι η στιγματοφιλία, η έλξη από κάποιον προς ένα σωματικώς τροποποιημένο άτομο ή η φαντασίωση για τον ίδιο να έχει κάποια σωματική τροποποίηση, όπως τατουάζ, τρύπημα, πλαστική εγχείριση κλπ.

Ψάχνοντας λοιπόν στο γκουγκλ για «tatoo fetish», με το μόνο σκοπό να βρω κάποια παράξενη περίπτωση, έπεσα
στην εξής:
Ένας άντρας 29 ετών είχε τη φαντασίωση να καλυφθεί ολόκληρος με τατουάζ, την οποία ανακάλυψε στα 13 του χρόνια, έπειτα από την αποτεμνοφιλία (φαντασίωση να κόψει κάποιο μέλος του σώματός του) η οποία τον βασάνιζε απ’τα 4. Ήθελε λοιπόν να καλυφθεί με διάφορα σχέδια, διότι αυτό όχι μόνο του προκαλούσε ικανοποίηση, αλλά και σεξουαλική διέγερση. Γι’αυτόν το λόγο προσπαθούσε ο ίδιος να κάνει κάποια χονδροειδή τατουάζ (φανταστείτε μουντζούρες) πάνω του. Δε σκεφτόταν σχεδόν καθόλου τις γυναίκες, απλώς ήθελε να ζωγραφιστεί ολόκληρος. Δε μπορούσε να ενεργοποιηθεί σεξουαλικα από γυναίκες, ούτε κατά την αυτοδιαχείρισή του. Μάλιστα ούτε οι θεραπευτές του δε μπορούσαν να βγάλουν εντελώς άκρη μ’αυτόν, τον οποίον όμως φυσικά κρατούσαν – άλλωστε πού αλλού θα έβρισκαν τόσο τακτικό πελάτη που θα τους τ’ακουμπούσε σταθερά; Και δεν ήταν μόνο αυτό το πρόβλημά του. Πίστευε πως έπρεπε να κάνει τατουάζ πάνω του επειδή θα ήταν μόνιμα, και θα λειτουργούσαν κάπως σαν τιμωρία, δηλαδή έχουμε και μαζοχιστικά στοιχεία. Οι θεραπευτές του πάντως τον αποθάρρυναν να τροποποιηθεί. Σε
ένα άλλο άρθρο
όμως της ίδιας αναζήτησης, διάβασα για έναν άντρα 30 περίπου χρονών που είχε τη φαντασίωση να καλυφθεί με τατουάζ και τελικά το έκανε. Μήπως ήταν ο ίδιος; Το παραπάνω άρθρο έχει επίσης αρκετές πληροφορίες και παραπομπές μελετών γι’αυτό το σπάνιο φετίχ.

Μπορούμε λοιπόν ομοίως να φανταστούμε άτομα που υπέστησαν σοβαρές σωματικές τροποποιήσεις με τη θέλησή τους πως έπασχαν από κάποιο παρόμοιο ακραίο φετίχ. Ο Lucky Diamond Rich για παράδειγμα, ο οποίος καλύφθηκε με τατουάζ σ’όλο του το σώμα, ακόμα και στο εσωτερικό του πέους του, και πλέον επειδή δεν έχει χώρο δημιουργεί από πάνω νέα σχέδια, θα μπορούσε νά’χει το ίδιο πρόβλημα, ο Φακίρης Μουσαφάρ θα μπορούσε νά’χει κάποια μορφή ακραίου μαζοχισμού κλπ. Στην άλλη περίπτωση, όπου υπάρχει επίσης κι έλξη προς τροποποιημένο άτομο, μπορούμε να βάλουμε το ζευγάρι του Αινίγματος και της Κυρίας Γάτας. Επειδή όμως αυτοί οι άνθρωποι, παρά την ιδιαιτερότητά τους, έχουν γίνει αρκετά γνωστοί και δε θέλουν σε καμια περίπτωση να χάσουν τη φήμη τους (δυστυχώς ο κόσμος αντιδρά πολύ αρνητικά στις ψυχικές παθήσεις), δεν πρόκειται να μας αποκαλύψουν το τυχόν πρόβλημά τους, εκτός κι αν μάθουμε κάτι από προσωπικές τους σημειώσεις ή μετά το θάνατό τους. Τελικά αυτός ο υπερτροφικός εγκέφαλος έχει προξενήσει κάμποσες παρενέργειες στο είδος μας.

Σημείωση: Λέγοντας για ψυχική ασθέναι εννοώ κυρίως οποιαδήποτε νοητική κατάσταση που προκαλεί ταραχή στον ίδιο τον πάσχοντα πάνω απ’όλα. Η παραπάνω περίπτωση με το φετίχ του τατουάζ για παράδειγμα ήθελε να θεραπευτεί, αλλά του φαινόταν αρκετά δύσκολο.

Πηγή:
in.gr

Δημοσίευση: 02 Δεκ. 2012, 21:45
Αλληλεπίδραση γονιδίων-περιβάλλοντος
Τα ψυχικά τραύματα «αφήνουν ίχνη στο DNA ορισμένων παιδιών»

Μόναχο
Γερμανική μελέτη, η οποία εντοπίζει μακροπρόθεσμες μεταβολές στο γενετικό υλικό ανθρώπων που είχαν ζήσει τραυματικά περιστατικά ως παιδιά, δείχνει να εξηγεί γιατί τα ψυχικά τραύματα σε νεαρή ηλικία αυξάνουν τον κίνδυνο ψυχικών διαταραχών στην ενήλικη ζωή.

Ερευνητές του Ινστιτούτου Ψυχιατρικής Max Planck στο Μόναχο αναφέρουν στο Nature Neuroscience ότι ορισμένοι άνθρωποι είναι γενετικά προδιατεθειμένοι να εμφανίσουν μόνιμη διαταραχή των ορμονών του στρες αν υποστούν κακοποίηση σε παιδική ηλικια.

Τα ψυχικά τραύματα, έδειξε η μελέτη, αλλάζουν τα μοτίβα μεθυλίωσης του DNA, τα οποία ρυθμίζουν το πόσο έντονα λειτουργούν τα γονίδια. Η προσθήκη και η απομάκρυνση μεθυλομάδων (-CH3) από τα γονίδια ονομάζεται «επιγενετική» αλλαγή, σε αντιδιαστολή με τις γενετικές αλλαγές που αφορούν την ίδια την πληροφορία που περιέχουν τα γονίδια.

Συγκεκριμένα, το στρες που προκαλεί η κακοποίηση στην παιδική ηλικία φαίνεται ότι προκαλεί την απομάκρυνση μιας μεθυλομάδας από το γονίδιο FKBP5, το οποίο πιστεύεται ότι βοηθά στη ρύθμιση των ορμονών του στρες.

Προηγούμενες μελέτες είχαν συνδέσει το FKB5 με τον κίνδυνο εμφάνισης κατάθλιψης, διαταραχών άγχους και μετατραυματική διαταραχή, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις ανθρώπων που είχαν υποστεί ψυχικά τραύματα σε παιδική ηλικία.

Στη νέα μελέτη, η Δρ Ελίζαμπεθ Μπάιντερ και οι συνεργάτες της εξέτασαν 2.000 Αφροαμερικανούς που είχαν υποστεί σοβαρά και πολλαπλά ψυχικά τραύματα είτε ως παιδιά είτε ως ενήλικες. Το ένα τρίτο των εθελοντών της μελέτης είχε εμφανίσει μετατραυματική διαταραχή, μια κατάσταση ακραίου άγχους που εμφανίζεται συχνά έπειτα από τραυματικές καταστάσεις όπως ο πόλεμος.

Οι εργαστηριακές εξετάσεις έδειξαν ότι η πιθανότητα να είχε εμφανίσει μετατραυματική διαταραχή ένας οποιοσδήποτε εθελοντής αυξάνεται ανάλογα με τη σοβαρότητα των τραυματικών εμπειριών, μόνο όμως στην περίπτωση που ο εθελοντής αυτός είναι φορέας μιας συγκεκριμένης ποικιλίας του FKB5.

Επιπλέον, απομεθυλίωση του FKB5 διαπιστώθηκε μόνο σε όσους είχαν πέσει θύματα κακοποίησης στην παιδική ηλικία και όχι ως ενήλικες.

Το συμπέρασμα είναι ότι η αύξηση των επιπέδων των ορμονών του στρες που προκαλεί στα παιδιά η κακοποίηση οδηγεί σε επιγενετικές αλλαγές, όπως είχαν δείξει και προηγούμενες μελέτες. Με τη σειρά τους, οι επιγενετικές αλλαγές προκαλούν μόνιμες αλλαγές στο σύστημα των ορμονών του στρες και αυξάνουν έτσι τον κίνδυνο διαταραχών που συνδέονται με το άγχος.

Αυτό όμως συμβαίνει μόνο σε γενετικά προδιατεθειμένα παιδιά (αυτά που φέρουν τη συγκεκριμένη ποικιλία του FKBP5) και επομένως η αύξηση του κινδύνου ψυχικών διαταραχών προκύπτει από την αλληλεπίδραση γονιδίων και περιβάλλοντος.

Όπως σχολιάζει ο Δρ Τόρστεν Κλένγκελ του Ινστιτούτου Max Planck, «το στοιχείο-κλειδί για τα θύματα παιδικής κακοποίησης είναι ότι οι επιγενετικές αλλαγές που προκαλούνται από το στρες μπορούν να συμβούν μόνο αν το DNA έχει μια συγκεκριμένη αλληλουχία».

Newsroom ΔΟΛ

Σύμφωνα με την παραπάνω θεωρία μπορούμε να εξηγήσουμε την παρατήρηση ότι ο κάθε άνθρωπος αντιδρά διαφορετικά σε κάποιο συμβάν. Για παράδειγμα υπάρχει αυξημένο ποσοστό ψυχασθενικών ή κι εγκληματικών συμπεριφορών αποδεδειγμένα σε άτομα που ως παιδιά τραυματίζονταν έντονα ψυχολογικά, ή απ’την οικογένειά τους ή από αλλού, αλλά δεν είναι όλοι οι ψυχολογικά τραυματισμένοι άνθρωποι ψυχασθενείς ή εγκληματίες, αρκετοί πράγματι ξεπερνούν το πρόβλημά τους φαινομενικά φυσικά και συνεχιζουν τη ζωή κανονικά. Ίσως τελικά αυτές οι διαφορές να οφείλονται σε γενετικές αλλαγές που επηρεάζουν έμμεσα την εγκεφαλική λειτουργία.

Σημείωση: οι εγκεφαλικοί λοβοί αφορούν μόνο το φλοιό κι όχι άλλες εγκεφαλικές περιοχές από κάτω. Είναι αυθαίρετα χωρισμένα τμήματα του φλοιού που αντιστοιχούν σε κάθε οστό του κρανίου από πάνω. Γι’αυτό και η λειτουργίες του καθενός είναι διάφορες. Ο
εγκεφαλικός φλοιός,
νεοφλοιός ή ισοφλοιός είναι δομή μοναδική στα θηλαστικά. Προέρχεται από την επιφάνεια των εγκεφαλικών ημισφαιρίων στο μπροστινό μέρος του εγκεφάλου, αλλά στα περισότερα θηλαστικά καλύπτει αρκετά μεγάλο μέρος του, ενώ στον άνθρωπο, στα πρωτεύοντα και σ’άλλα αρκετά νευρικά εξελιγμένα είδη καλύπτει ολόκληρο τον εγκέφαλο. Αποτελείται από 6 στρώματα νευρώνων, μερικές περιοχές μπορεί νά’χουν λιγότερα και τις διασυνδέσεις τους, και είναι μόλις λίγα χιλιοστά παχύς. Στα πιο πρωτόγονα θηλαστικά είναι σχεδόν λείος, ενώ στα πιο εξελιγμένα αυλακωτός με ανασηκωμένες γραμμές (έλικες ή γύροι) και χαμηλές (αύλακες), με τον άνθρωπο νά’χει το μεγαλύτερο και πιο τσαλακωμένο φλοιό. Οι νευρώνες του φλοιού είναι σχεδόν ίσα κατανεμημένοι, χωρις χωρισμό σε ορατούς πυρήνες για την κάθε λειτουργία, με την κάθε λειτουργία να βρίσκεται σε μια συγκεκριμένη περιοχή απλώς. Ο φλοιός εκτελεί σπουδαιότατες λειτουργίες όπως η σωστή επεξεργασία των αισθητηριακών δεδομένων, η εκτέλεση κατάλληλης και σωστής συμπεριφοράς, οι συσχετισμοί και οι ανώτερες νοητικές διεργασίες. Σπονδυλωτά πριν τα θηλαστικά έχουν επίσης στρωματώδεις περιοχές στα εγκεφαλικά ημισφαίρια, οι οποίες όμως είναι λεπτότερες με 3 στρώματα (αλλοφλοιός) κι αντιστοιχούν στην αμυγδαλή, στον ιππόκαμπο και σε παρόμοιες περιοχές, ενώ μόνο ένα μικρο μέρος στην πάνω πλευρά των ημισφαιρίων αντιστοιχεί στο νεοφλοιό. Παρόμοιες συνδυαστικές με το φλοιό περιοχές ωστόσο παρατηρούνται στα ερπετά και στα πουλιά προς το μέσο των ημισφαιρίων. Κάποτε παλιά θεωρούταν πως αποκλειστικά ο φλοιός είναι υπεύθυνος για τη συνείδηση, όμως με συγκριτικές μελέτες σ’άλλες ομάδες σπονδυλωτών, καθώς και με μελέτες σε θηλαστικά που τους αφαιρέθηκε από νεαρή ηλικία ο φλοιός ή σε ανθρώπους που από κάποιο γεγονός δεν ανέπτυξαν φλοιό, η υπόθεση αυτη έχει καταρριφθεί.

Πηγή:
craniosacral.gr

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΛΟΒΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΛΟΒΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ

Το κύριο τμήμα του εγκεφάλου χωρίζεται από μία επιμήκη σχισμή σε δύο ημισφαίρια που το καθένα περιλαμβάνει πέντε διακριτούς λοβούς. Οι μετωπιαίοι, οι κροταφικοί, οι βρεγματικοί και οι ινιακοί λοβοί καλύπτουν την επιφάνεια του εγκεφάλου, η Νήσος του εγκεφάλου είναι κρυμμένη κάτω από την σχισμή του Sylvius (βλ. Σχέδιο 1: Λειτουργία και δυσλειτουργία των λοβών του εγκεφάλου: Περιοχές του εγκεφάλου.). Αν και συγκεκριμένες λειτουργίες αποδίδονται σε κάθε λοβό ξεχωριστά, πλείστες δραστηριότητες απαιτούν την συνεργία περισσότερων περιοχών και στα δύο ημισφαίρια. Για παράδειγμα, μολονότι ο ινιακός λοβός είναι ουσιαστικός για την οπτική διεργασία, τμήματα των βρεγματικών, των κροταφικών και των μετωπιαίων λοβών και στις δύο πλευρές επίσης επεξεργάζονται πολύπλοκα οπτικά ερεθίσματα.

ΣΧΕΔΙΟ 1

Περιοχές του εγκεφάλου.

Η λειτουργία του εγκεφάλου χαρακτηρίζεται από ευρύ έλεγχο των πλευρών του σώματος. Οι οπτικές, απτικές και κινητικές δραστηριότητες της αριστερής πλευράς του σώματος ελέγχονται κυρίαρχα από το δεξιό ημισφαίριο και αντίστροφα. Κάποιες πολύπλοκες λειτουργίες συμπεριλαμβάνουν και τα δύο ημισφαίρια κυριαρχεί όμως ο έλεγχος του ενός (επικρατούν ημισφαίριο). Για παράδειγμα, το αριστερό ημισφαίριο είναι τυπικώς κυρίαρχο για τον λόγο και το δεξιό για την οπτικο-χωρική λειτουργία.

Ο εγκεφαλικός φλοιός περιλαμβάνει τις πρωτογενείς αισθητικές και κινητικές περιοχές καθώς και πολλαπλές συνειρμικές περιοχές. Οι πρωτογενείς αισθητικές περιοχές δέχονται σωματαισθητικά, ακουστικά, οπτικά, οσφρητικά και γευστικά ερεθίσματα από εξειδικευμένα αισθητήρια όργανα και περιφερικούς υποδοχείς. Τα αισθητικά ερεθίσματα υπόκεινται σε περαιτέρω επεξεργασία σε συνειρμικές περιοχές που σχετίζονται με μία ή περισσότερες αισθήσεις. Ο πρωτογενής κινητικός φλοιός προκαλεί εκούσιες κινήσεις του σώματος∙ οι κινητικές συνειρμικές περιοχές βοηθούν στο σχεδιασμό και στην εκτέλεση πολύπλοκων κινητικών δραστηριοτήτων. Μερικές περιοχές του φλοιού είναι ετερότροπες. Δεν περιορίζονται σε μία μοναδική κινητική ή αισθητηριακή λειτουργία αλλά δέχονται συγκλίνουσες πληροφορίες από περισσότερες αισθητικές και κινητικές περιοχές του εγκεφάλου. Οι ετερότροπες συνειρμικές περιοχές στους μετωπιαίους, κροταφικούς και βρεγματικούς λοβούς ενοποιούν τα αισθητηριακά δεδομένα, την κινητική ανάδραση και άλλες πληροφορίες με ενστικτώδεις κι επίκτητες μνήμες. Αυτή η ενοποίηση διευκολύνει την μάθηση και δημιουργεί την σκέψη, την έκφραση και την συμπεριφορά.

Μετωπιαίοι λοβοί: Οι μετωπιαίοι λοβοί βρίσκονται πρόσθια της κεντρικής αύλακας. Είναι ουσιαστικοί για τον σχεδιασμό και την εκτέλεση συμπεριφορών που προκύπτουν από μάθηση και πρόθεση. Επίσης είναι η έδρα πολλών ανασταλτικών λειτουργιών. Υπάρχουν αρκετές λειτουργικά διαφορετικές περιοχές στους μετωπιαίους λοβούς:

· Ο πρωτογενής κινητικός φλοιός είναι το πιο οπίσθιο τμήμα της πρόσθιας κεντρικής έλικας. Ο πρωτογενής κινητικός φλοιός μεταξύ άλλων εποπτεύει όλα τα κινούμενα μέρη στο διαγώνια αντίθετο ημιμόριο του σώματος (απεικονίζεται στον σωματοτοπογραφικό χάρτη που ονομάζεται homunculus –βλ. Σχέδιο 2: Λειτουργία και δυσλειτουργία των λοβών του εγκεφάλου: Homunculus.). Το 90% των κινητικών ινών από κάθε ημισφαίριο διασταυρώνονται με την μέση γραμμή στο εγκεφαλικό στέλεχος. Ως εκ τούτου, βλάβη στον κινητικό φλοιό του ενός ημισφαιρίου προκαλεί ατονία ή παράλυση κυρίως στο διαγώνια αντίθετο ημιμόριο του σώματος.

· Ο μέσος μετωπιαίος φλοιός (ενίοτε αναφέρεται και ως μέση προμετωπιαία περιοχή) είναι σημαντικός για την εγρήγορση και την παρακίνηση. Εάν οι βλάβες σε αυτή την περιοχή είναι μεγάλες κι εκτείνονται στο μεγαλύτερο πρόσθιο τμήμα του φλοιού (μετωπιαίος πόλος), οι ασθενείς μερικές φορές παρουσιάζουν αβουλία (γίνονται απαθείς, απρόσεκτοι και αργούν καταφανώς να ανταποκριθούν).

· Ο κογχικός μετωπιαίος φλοιός (ενίοτε αναφέρεται και ως κογχική προμετωπιαία περιοχή, βλ. Σχέδιο1: Λειτουργία και δυσλειτουργία των λοβών του εγκεφάλου: Περιοχές του εγκεφάλου.) βοηθάει στη ρύθμιση των κοινωνικών συμπεριφορών. Ασθενείς με βλάβες στον κογχικό μετωπιαίο φλοιό μπορεί να γίνουν συναισθηματικά ασταθείς, αδιάφοροι για τις συνέπειες των πράξεών τους ή και τα δύο. Ενδεχομένως να εκδηλώνουν εναλλάξ ευφορία, ευθυμία, χυδαιότητα και αδιαφορία ως προς τις διακυμάνσεις των κοινωνικών καταστάσεων. Αμφοτερόπλευρος οξύς τραυματισμός σε αυτή την περιοχή ενδέχεται να κάνει τους ασθενείς θορυβωδώς φλύαρους, ανήσυχους και κοινωνικά ενοχλητικούς. Με το γήρας καθώς και σε πολλούς τύπους άνοιας, μπορεί να αναπτυχθεί άρση των αναστολών και μη φυσιολογικές συμπεριφορές. Αυτές οι αλλαγές πιθανώς να προκύπτουν από εκφύλιση του μετωπιαίου λοβού, ιδιαιτέρως του κογχικού μετωπιαίου φλοιού.

· Ο αριστερός οπίσθιος κάτω μετωπιαίος φλοιός (ενίοτε αναφέρεται ως περιοχή του Broca ή οπίσθια κάτω προμετωπιαία περιοχή – βλ. Σχέδιο1: Λειτουργία και δυσλειτουργία των λοβών του εγκεφάλου: Περιοχές του εγκεφάλου.) εποπτεύει την λειτουργία της έκφρασης του λόγου. Βλάβες σε αυτή την περιοχή προκαλούν εκφραστική αφασία (έκπτωση της ικανότητας έκφρασης των λέξεων – βλ. Λειτουργία και δυσλειτουργία των λοβών του εγκεφάλου: Αφασία).

· Ο οπίσθιος πλάγιος μετωπιαίος φλοιός (ενίοτε αναφέρεται ως οπίσθια πλάγια προμετωπιαία περιοχή) χειρίζεται τις πιο πρόσφατα αποκτηθείσες πληροφορίες – μία λειτουργία που καλείται λειτουργική μνήμη. Βλάβες σε αυτή την περιοχή μπορεί να μειώσουν την ικανότητα συγκράτησης των πληροφοριών κι επεξεργασίας αυτών στον πραγματικό χρόνο (π.χ. να προφέρει ο ασθενής λέξεις ανάποδα ή να εναλλάσσει διαδοχικά γράμματα και αριθμούς).

ΣΧΕΔΙΟ 2

Homunculus.

Συγκεκριμένα τμήματα του φλοιού εποπτεύουν ειδικές κινητικές και αισθητηριακές λειτουργίες στο διαγώνια αντίθετο ημιμόριο του σώματος. Η έκταση της επιφάνειας του φλοιού που αντιπροσωπεύει κάποιο μέρος του σώματος ποικίλει∙ π.χ. η περιοχή του φλοιού που εποπτεύει το χέρι είναι μεγαλύτερη από την περιοχή που εποπτεύει τον ώμο. Ο χάρτης αυτών των τμημάτων ονομάζεται homunculus («ανθρωπάριο»).

Βρεγματικοί λοβοί: Αρκετές περιοχές στους βρεγματικούς λοβούς έχουν συγκεκριμένες λειτουργίες.

· Ο πρωτογενής σωματοαισθητικός φλοιός, που εντοπίζεται στην οπισθιορολάνδεια περιοχή (οπίσθια κεντρική έλικα) στους πρόσθιους βρεγματικούς λοβούς ενοποιεί σωματαισθητικά ερεθίσματα για την αναγνώριση και ανάκληση μορφής, υφής και βάρους. Ο πρωτογενής σωματοαισθητικός φλοιός μεταξύ άλλων λαμβάνει όλα τα σωματοαισθητικά μηνύματα από το διαγώνια αντίθετο ημιμόριο του σώματος (βλ. Σχέδιο 2: Λειτουργία και δυσλειτουργία των λοβών του εγκεφάλου: Homunculus.). Βλάβες του πρόσθιου βρεγματικού λοβού δύνανται να προκαλέσουν δυσκολία στην αναγνώριση των αντικειμένων μέσω της αφής (αστερεογνωσία).

· Περιοχές οπισθιοπλάγιες της οπίσθιας κεντρικής έλικας πραγματοποιούν οπτικο-χωρικές σχέσεις κι ενοποιούν αυτά τα προσλαμβανόμενα στοιχεία της αντίληψης μαζί με άλλες αισθήσεις ώστε να οδηγήσουν στη συνειδητοποίηση της τροχιάς κινούμενων αντικειμένων. Αυτές οι περιοχές επίσης μεσολαβούν στην ιδιοδεκτικότητα (συνειδητοποίηση της θέσης των τμημάτων του σώματος μέσα στο χώρο).

· Τμήματα του μέσου βρεγματικού λοβού του επικρατούντος ημισφαιρίου συμμετέχουν σε ικανότητες όπως ο υπολογισμός, η γραφή, ο προσανατολισμός προς αριστερά-δεξιά και η αναγνώριση των δαχτύλων. Βλάβες στη γωνιώδη έλικα μπορεί να προκαλέσουν ανεπάρκειες στη γραφή, στον υπολογισμό, στην κατονομασία των δαχτύλων (σύνδρομο Gerstmann) καθώς και αποπροσανατολισμό προς αριστερά-δεξιά.

· Ο μη επικρατών βρεγματικός λοβός ενοποιεί αισθητηριακά το διαγώνια αντίθετο ημιμόριο του σώματος με το περιβάλλον του, καθιστώντας έτσι τους ανθρώπους ικανούς να έχουν επίγνωση αυτού του περιβάλλοντος χώρου και είναι σημαντικός για ικανότητες όπως η σχεδίαση. Οξύ τραύμα στον μη επικρατούντα βρεγματικό λοβό ενδέχεται να προκαλέσει παραμέληση του διαγώνια αντίθετου ημιμορίου (συνήθως του αριστερού), καταλήγοντας σε ελαττωμένη επίγνωση αυτού του μέρους του σώματος, του περιβάλλοντός του καθώς και κάθε τραύματος που συνδέεται με αυτό το ημιμόριο (ανοσογνωσία). Για παράδειγμα, ασθενείς με μεγάλες βλάβες στον δεξιό βρεγματικό λοβό μπορεί να αρνούνται την ύπαρξη παράλυσης στην αριστερή πλευρά του σώματός τους. Ασθενείς με μικρότερες βλάβες ενδεχομένως να απολέσουν την ικανότητα να εκτελούν κινητικά έργα προερχόμενα από μάθηση ( π.χ. το ντύσιμο, άλλες καλά εμπεδωμένες δραστηριότητες) – πρόκειται για μία ανεπάρκεια κατά την κίνηση των χεριών στον χώρο που ονομάζεται απραξία.

Κροταφικοί λοβοί: Οι κροταφικοί λοβοί αποτελούν αναπόσπαστη δομή για την ακουστική αντίληψη, τις δεκτικές συνιστώσες του λόγου, την οπτική μνήμη, την δηλωτική (των γεγονότων) μνήμη και τα συναισθήματα. Ασθενείς με βλάβες στον δεξιό κροταφικό λοβό συνήθως χάνουν την ικανότητα να ερμηνεύουν μη λεκτικά ακουστικά ερεθίσματα (π.χ. την μουσική). Οι βλάβες στον αριστερό κροταφικό λοβό πειράζουν σε μεγάλο βαθμό την αναγνώριση, την μνήμη και τον σχηματισμό του έναρθρου λόγου.

Ασθενείς με εστίες που προκαλούν επιληπτικούς σπασμούς στα έσω μεταιχμιακά – συγκινησιακά τμήματα του κροταφικού λοβού συνήθως έχουν πολύπλοκες μερικές επιληπτικές κρίσεις που χαρακτηρίζονται από ακατάσχετα συναισθήματα και δυσλειτουργία στο αυτόνομο, γνωστικό και συναισθηματικό επίπεδο. Κατά διαστήματα, τέτοιοι ασθενείς εκδηλώνουν αλλαγές στην προσωπικότητα που χαρακτηρίζονται από έλλειψη ευθυμίας, φιλοσοφική θρησκευτικότητα κι εμμονές.

Ινιακοί λοβοί: Οι ινιακοί λοβοί περιλαμβάνουν τον πρωτογενή οπτικό φλοιό και οπτικές συνειρμικές περιοχές. Βλάβες στον πρωτογενή οπτικό φλοιό οδηγούν σε μία μορφή κεντρικής τύφλωσης που καλείται σύνδρομο Anton. Οι ασθενείς καθίστανται ανίκανοι να αναγνωρίζουν τα αντικείμενα βλέποντάς τα και γενικά αγνοούν τις ανεπάρκειές τους. Επιληπτικοί σπασμοί στον ινιακό λοβό δύνανται να προκαλέσουν οπτικές ψευδαισθήσεις, που συχνά συνίστανται από γραμμές ή πλέγματα χρωμάτων που επικαλύπτουν το αντίπλευρο οπτικό πεδίο.

Νήσος του εγκεφάλου: Η νήσος του εγκεφάλου ενοποιεί αισθητηριακές πληροφορίες καθώς και πληροφορίες του αυτόνομου νευρικού συστήματος από τα σπλάχνα. Παίζει ρόλο σε ορισμένες λειτουργίες του λόγου όπως αποδεικνύεται από την αφασία σε ασθενείς με κάποιες βλάβες στη νήσο. Η νήσος του εγκεφάλου επεξεργάζεται πλευρές του αισθήματος άλγους και θερμοκρασίας και πιθανώς της γεύσης.

Παθοφυσιολογία

Η δυσλειτουργία του εγκεφάλου μπορεί να είναι εστιακή ή ολική. Οι εστιακές ή ολικές εξεργασίες ενδέχεται επίσης να προσβάλουν υποφλοιώδη συστήματα, να μεταβάλουν την εγρήγορση (π.χ. πρόκληση εμβροντησίας ή κώματος) ή την σύνθεση της σκέψης (π.χ. πρόκληση παραληρήματος).

Η εστιακή δυσλειτουργία συνήθως προκύπτει από ανωμαλίες των δομών (π.χ. νεοπλάσματα, αιφνίδια προσβολή, τραύμα, δυσπλασίες, γλοίωση, απομυελίνωση). Οι εκδηλώσεις αυτής εξαρτώνται από την θέση της βλάβης, το μέγεθος και τον ρυθμό ανάπτυξής της. Βλάβες < 2 εκ. σε διάμετρο και βλάβες που εξελίσσονται πολύ αργά ενδεχομένως να είναι ασυμπτωματικές. Μεγαλύτερες βλάβες, ταχέως αναπτυσσόμενες βλάβες (σε διάστημα εβδομάδων ή μηνών παρά ετών) και βλάβες που προσβάλλουν ταυτόχρονα και τα δύο ημισφαίρια είναι πιθανότερο να εμφανίσουν συμπτώματα. Οι εστιακές βλάβες στη λευκή ουσία μπορεί να διακόψουν την συνδεσιμότητα μεταξύ των περιοχών του εγκεφάλου και να προκαλέσουν το σύνδρομο της αποσύνδεσης (ανικανότητα του ατόμου να εκτελέσει κάποιο έργο που απαιτεί την συνδυασμένη δραστηριότητα δύο ή και περισσοτέρων περιοχών του εγκεφάλου παρά την διατήρηση βασικών λειτουργιών της κάθε περιοχής).

Η ολική δυσλειτουργία προκαλείται από τοξικο-μεταβολικές διαταραχές ή ενίοτε από διάχυτη φλεγμονή, αγγειοπάθεια, μείζον τραύμα ή διάσπαρτο καρκίνο. Αυτές οι διαταραχές προσβάλλουν πολλαπλές πτυχές της εγκεφαλικής λειτουργίας.

Ανάρρωση: Η ανάρρωση από εγκεφαλική κάκωση εξαρτάται εν μέρει από την πλαστικότητα (την ικανότητα μίας περιοχής του εγκεφάλου να μεταβάλλει την λειτουργία της) του εναπομείναντος κυρίου τμήματος του εγκεφάλου, μία ικανότητα που ποικίλει από άνθρωπο σε άνθρωπο και επηρεάζεται από την ηλικία και την γενική κατάσταση της υγείας του ασθενούς. Η πλαστικότητα προέχει κυρίως στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο. Για παράδειγμα, εάν οι περιοχές του λόγου στο επικρατούν ημισφαίριο υποστούν σοβαρή βλάβη πριν από την ηλικία των 8 ετών, το αντίθετο ημισφαίριο μπορεί συχνά να αναλάβει την λειτουργία του λόγου σχεδόν σε κανονικό βαθμό. Μολονότι η ικανότητα ανάρρωσης από εγκεφαλική κάκωση είναι μεγαλύτερη μετά την πρώτη δεκαετία της ζωής ενός ανθρώπου, σοβαρή βλάβη τις περισσότερες φορές οδηγεί σε μόνιμες ανεπάρκειες. Μακροσκοπική αναδιοργάνωση της εγκεφαλικής λειτουργίας μετά από κάκωση σε ενήλικες είναι σπάνια, αν και η πλαστικότητα παραμένει ενεργή σε κάποιες συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου καθ’ όλη την ζωή.

Σύνδρομα εγκεφαλικής δυσλειτουργίας: Ειδικά σύνδρομα περιλαμβάνουν αγνωσία, αμνησία, αφασία και απραξία. Ψυχιατρικές καταστάσεις (π.χ. κατάθλιψη, ψύχωση, αγχώδεις διαταραχές) ενίοτε περιλαμβάνουν όμοια στοιχεία.

Διάγνωση

Γενικά, η διάγνωση είναι κλινική και συχνά συνοδεύεται από νευροψυχολογικό έλεγχο. Η διάγνωση της αιτίας συνήθως απαιτεί εργαστηριακές εξετάσεις (αίματος και μερικές φορές ανάλυση του εγκεφαλονωτιαίου υγρού) καθώς και απεικόνιση του εγκεφάλου, είτε ως προς την δομή (CT – υπολογιστική τομογραφία, MRI – μαγνητική απεικονιστική τομογραφία) είτε ως προς την λειτουργία (PET – τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων, SPECT – τομογραφία με εκπομπή απλών φωτονίων).

http://www.merck.com/mmpe/sec16/ch210/ch210a.html