Category: υγεία


Αυτό δεν το έβγαλα απ’το μυαλό μου, κουνελάς ων. Το σύνδρομο του κουνελιού (rabbit syndrome) είναι ένα σπάνιο εξωπυραμιδικό κινητικό σύμπτωμα προκαλούμενο από χρόνια λήψη αντιψυχωσικών. Χαρακτηρίζεται από περιστοματικό τρόμο συχνότητας 5 hz, χωρίς την εμπλοκκή της γλώσσας. Παρατηρούνται γρήγορες κατακόρυφες κινήσεις του στόματος, σαν κουνέλι που μασάει. Προκαλείται κυρίως από ισχυρά αντιψυχωσικά ή νευροληπτικά φάρμακα όπως αλοπεριδόλη, φλουφαιναζίνη και πιμοζίδη. Σπανιότερα εμφανίζεται και με την φιοριδαζίνη, την κλοζαπίνη, την ολανζαπίνη, την αριπιπραζόλη, και με χαμηλές δόσεις ρισπεριδόνης. Θεραπεύεται με αντιχολινεργικά φάρμακα ή με χορήγηση άτυπών αντιψυχωσικών με αντιχολινεργικές ιδιότητες.

Τα αντιψυχωσικά χρησιμοποιούνται για την θεραπείά ψυχωσικών διαταραχών όπως η σχιζοφρένεια, και σπανιότερα για ακραίες διαταραχές της διάθεσης όπως βαριά κατάθλιψη ή βαριά διπολική διαταραχή, που δεν αποκρίνονται σε άλλα συμβατικότερα φάρμακα. Στη σχιζοφρένεια συχνά δεν εξαφανίζουν όλα τα συμπτώματα, αλλά καταπιέζουν τα πλέον ενοχλητικά όπως οι ψευδαισθήσεις και η σύγχυση τους με την πραγματικότητα. Μπορεί να προξενήσουν σοβαρές παρενέργειες, όπως διάφορα κινητικά σύνδρομα, με σοβαρότερη την όψιμη δυσκινησία, η οποία είναι σε μεγάλο βαθμό ανίατη. Τα άτυπα ή δεύτερης γενιάς αντιψυχωσικά παρουσιάζουν μικρότερη συχνότητα παρενεργειών, αλλά πάλι μπορεί να παρουσιάσουν. Το πρόβλημα εντείνετια ακόμα περισσότερο από το γεγονός ότι συχνά οι ασθενείς πρέπει να λαμβάνουν υψηλές δόσεις ή να τα λαμβάνουν για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα. Το ότι παρέχουν ατελή θεραπεία και οι παρενέργειές τους, αν εμφανιστούν, μπορεί να είναι σοβαρές, έχει γεννήσει διάφορες συνωμοσιολογικές θεωρίες, όπως ότι δήθεν οι φαρμακευτικές εταιρείες είναι αυτές που στην πραγματικότητα τρελαίνουν τον πληθυσμό ή επίτηδες δε διαθέτουν την πραγματική θεραπεία, την οποία έχουν ανακαλύψει αρκετό καιρό πριν, για να πουλάνε μεγαλύτερες ποσότητες από αναποτελεσματικά φάρμακα. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει καμία τέτοια συνωμοσία, απλώς αυτά είναι τα καλύτερα φάρμακα που έχουμε για τις συγκεκριμένες παθήσεις προς το παρόν.

Από:
Ίαμα

ΣΤΑΘΜΟΙ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Γιώργος Παπαδόπουλος

Επίκ. Καθηγητής Φαρμακολογίας Παν/μίου Αθηνών

Δεν είναι δυνατόν να τοποθετήσουμε σε συγκεκριμένο χρόνο την αρχή της Ελληνικής ιατρικής. Αναφορές σε ιατρικές πράξεις υπάρχουν και στις παλαιότερες πηγές που διαθέτουμε (όπως είναι τα Ομηρικά έπη). Σε τέτοια κείμενα, όπως και σε καταγραφές διαφόρων μύθων, περιγράφονται πράξεις που υποτίθεται ότι συνέβαιναν σε πολύ παλαιότερες εποχές. Στα Ομηρικά έπη η χρήση φαρμάκων δεν είναι μόνο γι αυτά που θα ονομάζαμε σήμερα καθαρά ιατρικούς σκοπούς (όπως είναι π.χ. για την ίαση τραυμάτων στην Ιλιάδα). Η Ελένη (στο δ της Οδύσσειας) δίνει το νηπενθές για να απαλύνει τη θλίψη της παρέας που θυμάται το χαμένο Οδυσσέα. Ο Ερμής (στο κ της Οδύσσειας) δίνει στον Οδυσσέα το μώλυ για να αντιμετωπίσει αυτός τα μάγια της Κίρκης. Αξιοσημείωτη είναι η πραγματικά εντυπωσιακή δράση των φαρμάκων, όπως περιγράφεται στα κείμενα αυτά, π.χ. στην ίαση των τραυμάτων, όπως περιγράφεται στο Ε της Ιλιάδας, όταν ο Άρης τραυματίσθηκε από το Διομήδη:

Είπε, και τον Παιήονα φώναξε νάρθει και να τον γιάνει.

Τότε ο Παιήονας απιθώνοντας πά στην πληγή βοτάνια

Μαλαχτικά μεμιάς τον έγιανε·θνητός μαθές δεν ήταν.

Πώς με την πρώτη το συκόγαλο το άσπρο το γάλα πήζει,

Κι ας είναι αριό, κι ως τ’ ανακάτωσες θωρείς το ευτύς πηγμένο·

Όμοια γοργά κι αυτός τον γιάτρεψε τον αντρειωμένον Άρη.

Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι η δράση των φαρμάκων συνδέεται άμεσα με τις υπερφυσικές ιδιότητες είτε αυτών που δίνουν τα φάρμακα (χρειάζεται κάποιος θεός για να ξεριζώσει το μώλυ), είτε αυτών που τα παίρνουν (το φάρμακο γιατρεύει το τραύμα με τόσο θαυμαστό τρόπο γιατί ο τραυματισμένος δεν είναι θνητός).

Αν περάσουμε τώρα στους ιστορικούς χρόνους, μπορούμε, πολύ αδρά, να πούμε ότι υπήρχαν τριών ειδών θεραπευτές ή τριών ειδών ιατρικές δραστηριότητες:

α) ‘Λαϊκοί θεραπευτές’. Τέτοιοι θεραπευτές, που δρουν μέσα στα πλαίσια της λαϊκής παράδοσης, υπάρχουν βέβαια σε όλους τους πολιτισμούς. Στην αρχαία Ελλάδα η δραστηριότητά τους φαίνεται ότι ήταν αρκετά εκτεταμένη. Στην κατηγορία αυτή μπορούμε να συμπεριλάβουμε και τους ανθρώπους που σχετίζονταν με την προμήθεια αυτών που θα ονομάζαμε σήμερα φαρμακευτικά μέσα (και που ήσαν κυρίως βότανα). Αυτοί αναφέρονται με τα ονόματα ριζοτόμοι (= αυτοί που κόβουν ρίζες) και φαρμακοπώλαι. Εκτός από το να διακινούν φυτικά φάρμακα, προμηθεύοντας με αυτά ασθενείς και γιατρούς, έδιναν και οι ίδιοι οδηγίες και εκτελούσαν θεραπείες και μερικοί από αυτούς είχαν σημαντικό κύρος, ακόμα και ανάμεσα στους ‘επιστήμονες’ γιατρούς. Ένας τέτοιος ήταν ο Κρατεύας, o οποίος φαίνεται ότι έζησε κατά τον 1ον αιώνα π.Χ. και ότι έγραψε ένα βιβλίο για βότανα (Ριζοτομικόν), το οποίο δεν έχει διασωθεί, αλλά φαίνεται να επηρέασε σημαντικά άλλους συγγραφείς, όπως το Διοσκουρίδη και τον Πλίνιο.

β) Ασκληπιεία. Τα Ασκληπιεία ήσαν ιεροί χώροι, αφιερωμένοι στον Ασκληπιό ή σε άλλους θεούς ή ήρωες. Οι άρρωστοι που προσέρχονταν για θεραπεία ακολουθούσαν διαδικασίες που περιλάμβαναν δεήσεις, θυσίες, ακροάσεις μουσικών εκτελέσεων ή θεατρικών παραστάσεων, λουτρά, δίαιτα κλπ. Το τελικό στάδιο ήταν η εγκοίμηση, δηλαδή ο άρρωστος κοιμόταν μέσα σε ειδικό χώρο του Ασκληπιείου και, στον ύπνο του, εμφανιζόταν ο θεός ή κάποια άλλη μορφή που εκτελούσε τη θεραπεία ή έδινε στον άρρωστο θεραπευτικές οδηγίες. Αυτή είναι τουλάχιστον η εικόνα που προκύπτει από τις πληροφορίες που μας δίνουν αρχαίοι συγγραφείς καθώς και από το περιεχόμενο επιγραφών που έχουν σωθεί στους αρχαιολογικούς χώρους των Ασκληπιείων. Πάντως το κύρος των Ασκληπιείων στην αρχαία Ελλάδα ήταν πολύ μεγάλο και αναφέρονται πάντα με σεβασμό και θαυμασμό.

γ) ‘Επιστήμονες’ γιατροί. Ονόματα συγκεκριμένων διάσημων γιατρών υπάρχουν ήδη στα Ομηρικά έπη. Σύμφωνα με τους μύθους, ένας τέτοιος γιατρός ήταν και ο Ασκληπιός. Αυτοί όμως που θα μπορούσαμε, με κάποια συνέπεια στην ορολογία, να τους ονομάσουμε ‘επιστήμονες’ γιατρούς αρχίζουν να εμφανίζονται από την εποχή της εμφάνισης της αρχαίας Ελληνικής φιλοσοφίας, δηλ. από τον 6ο (ή και από τον 7ο) αιώνα π.Χ. Αυτή την εποχή εμφανίζονται οι δύο παλαιότερες σχολές ιατρών στην αρχαία Ελλάδα, η σχολή της Κνίδου (παράλια της Μ. Ασίας, απέναντι από την Κω) και η σχολή της Κω. Σ’ αυτή τη δεύτερη ανήκε και ο Ιπποκράτης.

Ο Ιπποκράτης γεννήθηκε στην Κω, πιθανώς το 450 π.Χ.. Ο πατέρας του ήταν γιατρός και από αυτόν διδάχθηκε την ιατρική τέχνη. Μαζί με τον πατέρα του ανήκε στους Ασκληπιάδες, δηλ. τους γιατρούς που θεωρούσαν πρόγονό τους τον Ασκληπιό. Ταξίδεψε σε πολλά μέρη και θαυμαζόταν από τους συγχρόνους του. Είναι πιθανόν ότι πέθανε σε μεγάλη ηλικία. Δεν υπάρχουν περισσότερες βεβαιωμένες λεπτομέρειες για τη ζωή του.

Η Ιπποκρατική συλλογή (corpus hippocraticum) είναι ένα σύνολο κειμένων που αποδίδονται στον Ιπποκράτη τον Κώο. Τα κείμενα αυτά φαίνεται ότι συγκροτήθηκαν σε ενιαίο σώμα (ή συλλογή) στην Αλεξάνδρεια (γύρω στο 280 π.Χ.) – και την εποχή αυτή δόθηκαν στα βιβλία της συλλογής οι τίτλοι, με τους οποίους είναι αυτά γνωστά μέχρι σήμερα. Είναι σήμερα γενικά παραδεκτό ότι τα κείμενα αυτά δεν γράφτηκαν όλα από τον Ιπποκράτη. Διάφοροι μελετητές έχουν προσπαθήσει να καθορίσουν, ποιά είναι τα ‘γνήσια Ιπποκρατικά’ και ποιά όχι, οι προσπάθειές τους όμως αυτές δεν κατέληξαν σε γενικά παραδεκτά αποτελέσματα. Θεωρείται όμως πιθανό, ότι τα περισσότερα από αυτά έχουν γραφεί μεταξύ 420 και 350 π.Χ.. Στην πραγματικότητα, ούτε για ένα από τα έργα αυτά δεν υπάρχει απόλυτη βεβαιότητα, ότι έχει γραφτεί από τον ίδιο τον Ιπποκράτη. Αντίθετα, είναι μάλλον βέβαιο, ότι δεν έχουν όλα τον ίδιο συγγραφέα. Αρκετές φορές, ένα από αυτά τα κείμενα φαίνεται να αντιμάχεται τις απόψεις που υποστηρίζει ένα άλλο από τα ίδια κείμενα. Για κάποια μάλιστα από αυτά λέγεται ότι απηχούν απόψεις της σχολής της Κνίδου, που θεωρείται, σε κάποιο βαθμό, αντίπαλος της σχολής της Κω. Παρόλα αυτά μπορούμε να πούμε ότι όλα αυτά τα κείμενα βρίσκονται μέσα σ’ ένα κοινό ‘κλίμα’ ως προς την κοσμοθεωρία τους, ως προς τις βασικές αντιλήψεις για τον κόσμο, τον άνθρωπο, την αρρώστια και τη θεραπεία.

Η Ιπποκρατική συλλογή περιλαμβάνει 60 περίπου έργα που αντιστοιχούν σε πολλά από αυτά που ονομάζουμε σήμερα κλάδους της ιατρικής ή επιστήμες που σχετίζονται με την ιατρική. Βρίσκουμε σ’ αυτήν έργα που αναφέρονται στη δομή και λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού, στην πρόκληση των ασθενειών και την περιγραφή της πορείας τους, σε θεραπευτικές μεθόδους, στη χειρουργική, στη γυναικολογία και τη μαιευτική κλπ.

Η θεραπευτική της Ιπποκρατικής συλλογής είναι εξειδικευμένη και παίρνει υπ’ όψιν της όλους τους παράγοντες, στους οποίους βασίζεται και η πρόγνωση (κατάσταση του αρρώστου, ιδιαίτερα κατάσταση των χυμών, πορεία της αρρώστιας, χρόνο της αρχικής εμφάνισης, αλλά και των μεταβολών της, κλιματολογική κατάσταση της περιοχής, επιδράσεις αέρων, υδάτων κλπ.). Η Ιπποκρατική θεραπευτική είναι, κατά κύριον λόγο, διαιτητική, με την ευρύτερη έννοια της λέξης. Η διατροφή του αρρώστου παίζει σημαντικό ρόλο: οι τροφές που πρέπει να παίρνει – κι αυτές που δεν πρέπει να παίρνει – ο άρρωστος, η ποσότητά τους, ο τρόπος παρασκευής τους κλπ. Αλλά στη διαιτητική θεραπεία δεν περιλαμβάνονται μόνον αυτά που αφορούν στις τροφές. Καθορίζονται ακόμα το ποσό και το είδος της κίνησης ή της άσκησης, λουτρά και πλύσεις, ενδεχόμενη αλλαγή κλίματος και τρόπου ζωής κλπ. Ανάλογες οδηγίες δίνονται και στους υγιείς για να διατηρήσουν την υγεία τους. Τα φάρμακα, που είναι βέβαια κυρίως βότανα, παίζουν δευτερεύοντα ρόλο. Αξιοσημείωτα συχνή, μέσα σ’ αυτά τα πλαίσια, είναι η χρήση καθαρτικών (και εμετικών) φαρμάκων – κάτι που μπορεί να συσχετισθεί με τη θεωρία των χυμών, μια και τα φάρμακα αυτά μπορούν να διώξουν από τον οργανισμό χυμούς που η υπερβολική παρουσία τους προκαλεί αρρώστιες. Στα ίδια πλαίσια μπορεί να τοποθετηθεί και η εφαρμογή, ως θεραπευτικής μεθόδου, της αφαίμαξης.

Με βάση την αντίληψη για τη ‘θεραπευτική δύναμη της φύσης’, η Ιπποκρατική θεραπευτική χαρακτηρίζεται συχνά από στάση αναμονής, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για χορήγηση φαρμάκων ή για αφαιμάξεις. Αναμένει δηλ. ο γιατρός την κατάλληλη χρονική στιγμή στην πορεία της αρρώστιας ή σε σχέση με σημεία από το περιβάλλον (όπως το είδος των ανέμων ή άλλα καιρικά φαινόμενα). Η στάση αυτή κατηγορήθηκε από μεταγενέστερους γιατρούς ως ‘μελέτη θανάτου’, είναι όμως μια στάση που, μαζί με την έμφαση στη διαιτητική θεραπεία, αναβίωνε κάθε τόσο στην ιστορία της ιατρικής – ιδιαίτερα όταν κάποιοι γιατροί έβρισκαν λόγους να αμφιβάλουν σοβαρά για την αξία των μεθόδων θεραπείας που επικρατούσαν στην εποχή τους.

Μετά τον Ιπποκράτη και μετά την εποχή της συγγραφής των Ιπποκρατικών κειμένων, η Ελληνική ιατρική χαρακτηρίζεται από τη διαδοχική εμφάνιση διαφόρων ‘σχολών’. Εμφανίζονται δηλαδή ομάδες γιατρών που υποστηρίζουν διαφορετικές, κάθε φορά, απόψεις για τη φύση του ανθρώπου, για την αρρώστια, για τους τρόπους θεραπείας. Οι κυριότερες από αυτές τις σχολές είναι οι εξής

Δογματικοί

Έτσι ονομάστηκαν γιατροί που υποστήριζαν ή θεωρούνταν ότι ακολουθούν πιστά τις διδασκαλίες του Ιπποκράτη. Χαρακτηριστικό τους είναι η στενή τους σχέση με τη φιλοσοφία και οι προσπάθειές τους για θεωρητική-φιλοσοφική θεμελίωση της Ιπποκρατικής ιατρικής. Πέρα από αυτά δεν υπάρχει πολλή συνοχή ανάμεσα σ’ αυτούς τους γιατρούς και είναι αμφίβολο, αν θα πρέπει να θεωρούνται ως ενιαία σχολή.

Σημαντικότεροι από τους γιατρούς που μπορούν να περιληφθούν σ’ αυτό το χώρο θεωρούνται ο Διοκλής και ο Πραξαγόρας. Ο Διοκλής ήταν μαθητής του Αριστοτέλη. Έδινε ιδιαίτερη σημασία στην υγιεινή και τα βιβλία του περιλαμβάνουν λεπτομερείς οδηγίες για τη διατροφή και τον τρόπο ζωής με σκοπό τη διατήρηση της υγείας και την προφύλαξη από αρρώστιες. Παρόμοιες ήσαν και οι αντιλήψεις του Πραξαγόρα (έζησε γύρω στα 340 π.Χ.), ο οποίος είναι, επιπλέον, ο πρώτος που μελέτησε συστηματικά το σφυγμό και τη σημασία του στην ιατρική πρακτική.

Ηρόφιλος – Ερασίστρατος

Ο Ηρόφιλος (γύρω στα 300 π.Χ.) και ο Ερασίστρατος (περίπου 330-250 π.Χ.), που έδρασαν την ίδια περίπου εποχή στην Αλεξάνδρεια, αναφέρονται σήμερα στα βιβλία ιστορίας της ιατρικής κυρίως για τις ανατομικές τους μελέτες. Με αυτούς αρχίζει πραγματικά να αναπτύσσεται η Ελληνική ανατομία. Περιέγραψαν, για πρώτη φορά, με αρκετή ακρίβεια διάφορα εσωτερικά όργανα του ανθρώπινου σώματος (οφθαλμό, εγκέφαλο, καρδιά, αρτηρίες, έντερο, γεννητικά όργανα κλπ.) και έδωσαν ονόματα σε μέρη τους. Μεταγενέστεροί τους συγγραφείς, όπως ο Ρωμαίος Κέλσος (γύρω στο 40 μ.Χ.) και ο χριστιανός Τερτυλλιανός (γύρω στο 200 μ.Χ.), αναφέρουν ότι ο Ηρόφιλος και ο Ερασίστρατος πραγματοποιούσαν ανατομές σε ζωντανούς ανθρώπους, αλλά ο ισχυρισμός αυτός δεν μπορεί να διασταυρωθεί με τη βοήθεια άλλων πηγών. Ανεξάρτητα όμως από τις μεθόδους που χρησιμοποιούσαν, είναι η πρώτη φορά που η ανατομία αποκτάει έναν κεντρικό ρόλο στους τομείς της γνώσης για τον άνθρωπο και της ιατρικής.

Έχουμε όμως να κάνουμε και με μια γενικότερη απομάκρυνση από την Ιπποκρατική παράδοση. Ο Ηρόφιλος εξακολουθεί να δέχεται, σε σημαντικό βαθμό, τις Ιποκρατικές θεωρίες για τους τέσσερες χυμούς. Χρησιμοποιεί όμως τις αφαιμάξεις και τα φάρμακα σε πολύ μεγαλύτερη έκταση, σε σύγκριση με την Ιπποκρατική ιατρική. Ο Ερασίστρατος διαρρηγνύει εντελώς τους δεσμούς του με την Ιπποκρατική παράδοση. Εδώ έχουμε για πρώτη φορά την εμφάνιση μιας μηχανιστικής εικόνας για τον ανθρώπινο οργανισμό. Για τον Ερασίστρατο τον κύριο ρόλο για τη λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού και για την εμφάνιση ασθενειών παίζουν τα στερεά μέρη του (η αντίληψη αυτή ονομάσθηκε και στερεοπαθολογία). Η πέψη είναι μια μηχανική διαδικασία λειοτρίβησης των τροφών. Η καρδιά λειτουργεί σαν υδραυλική αντλία με βαλβίδες. Παρόμοιες αντιλήψεις αναπτύσσονται και για τις άλλες λειτουργίες του ανθρώπινου οργανισμού.

Εμπειριστές
Οι γιατροί αυτής της σχολής δεν τρέφουν εκτίμηση για τη φιλοσοφία και τις θεωρίες – αποτελούν, θα λέγαμε, τον αντίποδα των δογματικών. Ως βάση της ιατρικής θεωρούν την εμπειρία που αποκτάει ο γιατρός παρακολουθώντας την πορεία της αρρώστιας και τα αποτελέσματα της θεραπείας. Έτσι περιγράφουν και καταγράφουν περιπτώσεις αρρώστων και τα αποτελέσματα των φαρμάκων που δοκιμάζουν σε αυτούς. Αντίθετα, δεν τους ενδιαφέρει η ανατομία, καθώς επικεντρώνεται στο νεκρό σώμα και όχι στο ζωντανό άρρωστο. Η σχολή αυτή αποκτάει επιρροή από το 200 π.Χ. περίπου και σημαντικότερος εκπρόσωπός της θεωρείται ο Ηρακλείδης (αρχές του 1ου αιώνα π.Χ.)

Μεθοδικοί
Η σχολή αυτή αναπτύχθηκε από Έλληνες γιατρούς στη Ρώμη. Ήδη από τον 3ο π.Χ. αιώνα αρχίζουν να πηγαίνουν και να εγκαθίστανται Έλληνες γιατροί στη Ρώμη, εκεί όπου υπήρχε πλούτος και άρχοντες που αναζητούσαν καλούς γιατρούς. Ο πρώτος που αποκτάει μεγάλη φήμη εκεί είναι ο Ασκληπιάδης από την Προύσσα της Μ. Ασίας (γεννήθηκε το 124 π.Χ.). Παρόλο που υπάρχουν πολλά αδιευκρίνιστα σημεία σχετικά με τη βιογραφία και το έργο του, ο Ασκληπιάδης φαίνεται να είχε επηρεασθεί από τον Ερασίστρατο. Είχε μηχανιστικές αντιλήψεις για τον ανθρώπινο οργανισμό, στις οποίες ιδιαίτερο ρόλο παίζουν τα άτομα, με την έννοια που έδινε σ’ αυτά ο Δημόκριτος. Στον οργανισμό υπάρχουν πόροι ή ‘σωλήνες’, μέσα στους οποίους κυκλοφορούν τα άτομα. Όταν οι πόροι είναι στενοί σχετικά με το μέγεθος των ατόμων, τα άτομα δεν μπορούν να κυκλοφορήσουν κανονικά. Στην αντίθετη περίπτωση, τα άτομα μπορεί να κυκλοφορούν υπερβολικά γρήγορα και να παρατηρείται αυξημένη ‘ρευστότητα’ στον οργανισμό. Και οι δύο αυτές αντίθετες περιπτώσεις μπορεί να προκαλέσουν την εμφάνιση ασθενειών.

Ο Ασκληπιάδης επηρέασε τους μεθοδικούς. Αλλά ιδρυτές αυτής της σχολής θεωρούνται ο Θεμίσων (γύρω στο 50 π.Χ.) και ο Θεσσαλός Για τους μεθοδικούς, όλες οι αρρώστιες είναι, με έναν απλουστευτικό τρόπο, αποτέλεσμα της συστολής ή της διαστολής των πόρων. Στην πρώτη περίπτωση (υπερβολική συστολή των πόρων) έδιναν το όνομα ‘status strictus’. Στην άλλη (υπερβολική χαλάρωση των πόρων) το όνομα ‘status laxus’. Δέχονταν ακόμα μια ενδιάμεση κατάσταση, στην οποία άλλοι πόροι ήσαν συσταλμένοι και άλλοι χαλαροί, κι αυτή την ονόμαζαν ‘status mixtus’.

Οι μεθοδικοί δεν ενδιαφέρονταν για την ανατομία και τη φυσιολογία. Την κατάσταση των πόρων την διαπίστωναν από τα συμπτώματα που εμφάνιζε ο άρρωστος. Οι θεραπευτική τους, όπως και του Ασκληπιάδη, έδινε το κύριο βάρος σε φυσικά μέσα και υγιεινοδιαιτητική αγωγή (ρύθμιση της τροφής, λουτρά, μαλάξεις, γυμναστική κλπ.) Ήταν δηλ. μια θεραπευτική που δεν βρισκόταν μακριά από τις Ιπποκρατικές αρχές, παρόλο που εδώ η θεωρητική βάση είναι εντελώς διαφορετική.

Στους μεθοδικούς ανήκει και ο Σωρανός (γύρω στα 100 μ.Χ.), αν και διαφοροποιείται κάπως, δίνοντας μεγαλύτερο βάρος στην ανατομία. Ο Σωρανός αναγνωρίζεται γενικότερα για το έργο του στη μαιευτική και τη γυναικολογία.

Πνευματικοί
Το πνεύμα είναι μια έννοια που τη συναντάμε συχνά στην αρχαία Ελληνική φιλοσοφία ήδη από την εποχή των Προσωκρατικών. Το πνεύμα συγγενεύει με τον αέρα ή είναι κάτι που βρίσκεται μέσα στον αέρα και έχει, θα μπορούσαμε να ειπούμε, ζωοποιητιικές ιδιότητες ή ιδιότητες ζωογόνησης των σωματικών και ψυχικών λειτουργιών. Με άλλα λόγια θα μπορούσε να ειπωθεί ότι το πνεύμα είναι ένα είδος λεπτότερης και ανώτερης ύλης. Το πνεύμα αποκτάει, στην εποχή της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, ιδιαίτερα σημαντική θέση στη φιλοσοφία στα πλαίσια της σχολής των Στωικών.

Οι ‘πνευματικοί’ γιατροί, που είχαν επηρεασθεί σημαντικά από τους Στωικούς, θεωρούσαν ότι το πνεύμα παίζει κυριαρχικό ρόλο στις λειτουργίες του ανθρώπινου οργανισμού, από το επίπεδο της αδρής σωματικής συγκρότησης μέχρι και τις ψυχικές λειτουργίες και ότι διάφορες διαταραχές του είναι αυτές που προκαλούν τις διάφορες αρρώστιες. Με τον τρόπο αυτό μπορούσε να δομηθεί μια συγκροτημένη θεωρία της ιατρικής, στην οποία μπορούσαν να ενσωματωθούν γνώσεις και αντιλήψεις που προέρχονταν και από άλλες σχολές. Έτσι οι πνευματικοί γιατροί μπορούσαν να χρησιμοποιούν μεθόδους υγιεινοδιαιτητικής αγωγής, αφού το πνεύμα είναι κάτι που υπάρχει παντού, επομένως υπάρχει και στις τροφές. Το πνεύμα όμως υπάρχει και στο περιβάλλον, όπου συμμετέχει σε όλα τα φαινόμενα. Έτσι η έκθεση του ανθρώπου στον ήλιο, τον αέρα κλπ. σημαίνει έκθεσή του σε διάφορες μορφές πνεύματος. Τα φάρμακα πάλι, κατά τους πνευματικούς, ασκούσαν τη δράση τους επηρεάζοντας το πνεύμα του ανθρώπινου οργανισμού. Αφού το πνεύμα υπάρχει σε όλα τα πράγματα και επενεργεί σε όλες τις λειτουργίες και σε όλες τις θεραπευτικές πράξεις, οι πνευματικοί μπορούσαν να ενσωματώνουν θεραπευτικές αντιλήψεις που προέρχονταν από διαφορετικά ιατρικά συστήματα. Έτσι προετοίμαζαν, κατά κάποια έννοια, το δρόμο για τους εκλεκτικούς.

Εκλεκτικοί
Αυτοί που ονομάσθηκαν εκλεκτικοί δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελούν ενιαία σχολή, γιατί δεν ακολουθούν συγκεκριμένο σύστημα ή συγκεκριμένη μέθοδο. Αυτό που τους χαρακτηρίζει είναι ότι παίρνουν, ως προς τις θεωρητικές βάσεις και ως προς τις θεραπευτικές προσεγγίσεις, στοιχεία από διάφορες σχολές – αυτά που θεωρούν περισσότερο αποδεκτά ή περισσότερο χρήσιμα. Στους εκλεκτικούς μπορεί να περιληφθεί και ο Γαληνός – αυτός που θεωρείται γενικά ως ο δεύτερος, μετά τον Ιπποκράτη, μεγάλος γιατρός της αρχαίας Ελλάδας

Μια σημαντική μορφή της περιόδου αυτής είναι ο Πεδάνιος Διοσκουρίδης. Ήταν Έλληνας από την περιοχή της Ταρσού της Κιλικίας, έζησε το δεύτερο μισό του 1ου αιώνα μ.Χ και υπηρέτησε ως χειρουργός στο στρατό του Νέρωνα και του Βεσπασιανού. Στο βιβλίο του ‘περί ύλης ιατρικής’ περιγράφονται 950 περίπου φάρμακα, από τα οποία τα 600 είναι φυτικά (τα υπόλοιπα ζωικά ή ορυκτά). Ο Διοσκουρίδης δίνει οδηγίες για την αναγνώριση, συλλογή και διατήρηση των φαρμάκων. Για κάθε φυτό δίνει το όνομα και τα συνώνυμά του, τη βοτανική περιγραφή του, τις θεραπευτικές του ιδιότητες και οδηγίες για την παρασκευή των φαρμάκων. Αξιοσημείωτο είναι ότι περιλαμβάνει και ‘εξωτικά’ φυτά, δηλ. φυτά που προέρχονται από μακρυνές χώρες. Λέγεται ότι γνώσεις για τέτοια φυτά απέκτησε κατά τις συνεχείς μετακινήσεις του με το Ρωμαϊκό στρατό. Για τις θεραπευτικές ιδιότητες των φυτών (και των άλλων φαρμάκων) ο Διοσκουρίδης δεν παραπέμπει σε κάποιο θεωρητικό σχήμα και η προσέγγισή του θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως εμπειρική. Είναι μάλλον βέβαιο ότι το βιβλίο αυτό συγκεντρώνει και συστηματοποιεί γνώσεις που έρχονται από πολύ παλαιότερα, ακόμα και πριν από τα Ιπποκρατικά κείμενα, μαζί με άλλες νεώτερες, στις οποίες ο συγγραφέας δίνει τη δική του έκφραση. Στην πραγματικότητα μπορεί να διαπιστώσει κανείς, σε αρκετά μεγάλη έκταση, μια συνέχεια ανάμεσα στις γνώσεις και στα κείμενα που αφορούν σε φάρμακα και φαρμακευτικές θεραπείες, είτε αυτά είναι παλαιότερα, είτε μεταγενέστερα του Διοσκουρίδη.

Το βιβλίο του Διοσκουρίδη, που μπορεί να θεωρηθεί ως το πρώτο (διασωζόμενο) σύγγραμμα φαρμακολογίας, επηρέασε σημαντικά τους επομένους συγγραφείς, ανάμεσα στους οποίους και το Γαληνό. Μετά τη μετάφρασή του στα Λατινικά έγινε, στη Δύση, το κλασσικό σύγγραμμα αναφορικά με τα φάρμακα για πολλούς επόμενους αιώνες. Απετέλεσε ακόμα κύρια πηγή για ιατρικά συγγράμματα, για τα βοτανολόγια της Αναγέννησης και, αργότερα, για τις φαρμακοποιίες.

Ο Γαληνός (περίπου 130-201 μ.Χ.) γεννήθηκε στην Πέργαμο της Μ. Ασίας. Σπούδασε στην Πέργαμο, στη Σμύρνη και την Αλεξάνδρεια ιατρική, φιλοσοφία και ρητορική. Άσκησε την ιατρική, κατά το μεγαλύτερο μέρος, στη Ρώμη και ήταν προσωπικός γιατρός του αυτοκράτορα Μάρκου Αυρήλιου καθώς και άλλων αυτοκρατόρων..

Ο Γαληνός διαπραγματεύεται στα έργα του όλους τους τομείς της ιατρικής, όπως υπήρχαν στην εποχή του. Σε μεγάλη έκταση, δεν είναι εύκολο να διαπιστωθεί η προέλευση αυτών που περιλαμβάνονται στα έργα του, τί δηλαδή από αυτά είναι προσωπική του συμβολή και τί έχει πάρει από άλλους. Ο ίδιος δέχεται ότι κύρια πηγή του αποτελεί ο Ιπποκράτης, τον οποίο θεωρεί δάσκαλό του και τον εαυτό του συνεχιστή του έργου του Ιπποκράτη. Άλλωστε αρκετά έργα του είναι, στην πραγματικότητα, σχόλια πάνω σε Ιπποκρατικά έργα. Ο Γαληνός εσυστηματοποίησε τις θεωρίες των τεσσάρων χυμών και των τεσσάρων ποιοτήτων. Οι θεωρίες αυτές αποτελούν, κατά κάποιον τρόπο, τον πυρήνα του θεωρητικού οικοδομήματος του Γαληνού. Το θεωρητικό αυτό οικοδόμημα, σε αντίθεση με ό,τι ισχύει για τη Ιπποκρατική συλλογή, παρουσιάζεται εξαιρετικά συγκροτημένο και επεξεργασμένο. Ο Γαληνός θέλει, η ιατρική του να έχει στέρεες φιλοσοφικές βάσεις, να έχει λογική δομή, να μην περιέχει αντιφάσεις Η σαφήνεια και η λογική συγκρότηση των έργων του Γαληνού είναι ασφαλώς ένας από τους λόγους που έκαναν να έχει τόσο μεγάλη απήχηση στους μεταγενέστερους.

Από την άλλη μεριά, το έργο του Γαληνού αναφέρεται, σε μεγάλη έκταση, στην εμπειρία, σε εμπειρικά δεδομένα. Σημαντικό ρόλο παίζουν εδώ οι ανατομικές γνώσεις – και πάλι σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει στην Ιπποκρατική συλλογή. Ο Γαληνός έκανε πολύ συχνά ανατομές σε ζώα κάθε είδους και περιγράφει με λεπτομέρεια τις παρατηρήσεις του. Τα πειράματα αυτά δεν ήσαν απλώς ανατομικά πειράματα, αλλά είχαν και το χαρακτήρα πειραμάτων φυσιολογίας. Γιατί πολλές φορές έκανε ανατομές σε ζωντανά ζώα και παρατηρούσε και περιέγραφε τις αντιδράσεις τους και τα συμπτώματα που εμφανίζονταν, καθώς επενέβαινε, με διάφορους τρόπους, στα εσωτερικά τους όργανα. Τέτοια πειράματα γίνονταν πολλές φορές μπροστά σε θεατές και προκαλούσαν μεγάλη εντύπωση. Γενικά, η ανατομία του Γαληνού έχει ένα χαρακτήρα λειτουργικής ανατομίας. Δεν αρκείται να περιγράφει το πώς είναι κατασκευασμένο ένα όργανο, αλλά θέλει να δείξει και για ποιό λόγο είναι κατασκευασμένο έτσι και ποιό σκοπό εξυπηρετεί. Το ότι η ανατομία θεμελιώνεται έτσι και φιλοσοφικά είναι ίσως ένας λόγος που κάνει τον Γαληνό να μεταφέρει εύκολα και στον άνθρωπο τις ανατομικές γνώσεις που είχε αποκτήσει από τις ανατομές ζώων. Γίνεται γενικά δεκτό ότι ο Γαληνός δεν έκανε ανατομές σε ανθρώπινα πτώματα.

Παρόλο που θεωρητικά υποστηρίζει τις απόψεις του Ιπποκράτη για τη θεραπευτική δύναμη της φύσης, στη θεραπευτική πρακτική ο Γαληνός χρησιμοποιεί πολύ περισσότερο τα φάρμακα. Τα φάρμακά του συχνά περιέχουν έναν μεγάλο αριθμό συστατικών (χαρακτηριστικά είναι τα διάφορα σκευάσματα θηριακής)

Ο Γαληνός έμελλε να επηρεάσει, περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον γιατρό της αρχαιότητας, την εξέλιξη της ιατρικής στη Δύση, τουλάχιστον μέχρι την Αναγέννηση. Τα βιβλία του μεταφράσθηκαν στα Λατινικά και επικράτησαν ως κλασσικά συγγράμματα στις ιατρικές σχολές της Ευρώπης. Σ’ αυτό συνετέλεσε και το γεγονός, ότι υιοθετήθηκαν από τους Άραβες γιατρούς, οι οποίοι, με τη σειρά τους, επηρέασαν αποφασιστικά τη Μεσαιωνική Δύση.

Από:
εδώ.

ΜΩΣΑΪΚΟΣ ΝΟΜΟΣ

ΕΝΟΤΗΤΑ 7- ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΟΣ

ΖΩΑ ΚΑΘΑΡΑ ΚΑΙ ΑΚΑΘΑΡΤΑ

ΤΑ ΚΑΘΑΡΑ ΚΑΙ ΑΚΑΘΑΡΤΑ ΖΩΑ

(Έξοδος 22,30. Λευιτικόν 11,1-47. 17,15-16. Δευτερονόμιο 14,3-21)

– Ο Κύριος είπε στο Μωυσή και στον Ααρών να πουν στους Ισραηλίτες: Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός που σας έβγαλα από την Αίγυπτο. Επειδή εγώ είμαι άγιος, πρέπει λοιπόν και σεις να είστε άγιοι. Να μη γίνεστε ακάθαρτοι εξαιτίας κανενός ζώου. Αυτός είναι ο νόμος σχετικά με τα ζώα, τα πουλιά και τα ζωντανά που κινούνται μέσα στα νερά και με τα ζωντανά που σέρνονται στο έδαφος. Πρέπει να διακρίνετε το ακάθαρτο από το καθαρό, τα ζώα που τρώγονται από εκείνα που δεν τρώγονται (Λευιτικόν 11,44-47). Έτσι λοιπόν:

– Οι Ισραηλίτες μπορούσαν να φάνε απ’ όλα τα τετράποδα ζώα της γης, που έχουν σχισμένη την οπλή, εντελώς χωρισμένη σε δύο νύχια, και είναι μηρυκαστικά. Τα ζώα που είναι καθαρά και επιτρέπεται να φαγωθούνε είναι το βόδι, το πρόβατο, το κατσίκι, το ελάφι, το ζαρκάδι, τον πύγαργο (είδος ζαρκαδιού), τον όρυγα (είδος αιγάγρου), το αγριοκάτσικο, την αντιλόπη, τη γαζέλα και την καμηλοπάρδαλη.

Απ’ αυτά όμως, θεωρούνται ακάθαρτα και δεν επιτρεπόταν να φάνε είναι η καμήλα, η οποία είναι μεν μηρυκαστικό αλλά δεν έχει διχαλωτή οπλή. Ακάθαρτα ζώα θεωρούνται ακόμη το κουνέλι, ο λαγός και ο σκαντζόχοιρος, τα οποία δεν είναι μηρυκαστικά και δεν έχουν διχαλωτή οπλή. Επίσης θεωρείται ακάθαρτο το γουρούνι, που έχει διχαλωτή οπλή, αλλά δεν είναι μηρυκαστικό. Κάθε ζώο που έχει διχαλωτή οπλή, αλλά δεν είναι μηρυκαστικό θεωρείται ακάθαρτο. Από αυτά τα ζώα δεν επιτρεπόταν να φάνε το κρέας τους, ούτε να αγγίξουν το πτώμα τους. Όποιος άγγιζε το πτώμα τους, θεωρούνταν ακάθαρτος ως το βράδυ.

– Από τα υδρόβια ζώα θεωρούνται καθαρά και επιτρεπόταν να φάνε, όλα όσα έχουν πτερύγια και λέπια και ζουν είτε στη θάλασσα είτε στα ποτάμια. Απ’ αυτά όμως, όσα δεν έχουν πτερύγια και λέπια, θεωρούνται ακάθαρτα και βδελυρά. Από αυτά τα ζώα δεν επιτρεπόταν να φάνε το κρέας τους, ούτε να αγγίξουν το πτώμα τους.

– Από τα πτηνά θεωρούνται ακάθαρτα και βδελυρά και δεν επιτρεπόταν να φαγωθούνε ήταν ο αετός, ο γυπαετός, ο θαλασσαετός, ο γύπας, ο ικτίνος και όλα τα όμοια προς αυτόν, το γεράκι και όλα τα είδη του, η στρουθοκάμηλος, η κουκουβάγια, ο γκιώνης, ο γλάρος και όλα τα όμοια προς αυτόν, ο κόρακας και όλα τα είδη του, ο νυχτοκόρακας, ο φαλακροκόρακας (καταρράκτης), η Ίβι, ο πορφυρίωνας, ο πελαργός, ο πελεκάνος, ο κύκνος, ο ερωδιός, ο χαραδριός και τα όμοια προς αυτός, ο τσαλαπετεινός, η κίσσα και η νυχτερίδα.

– Όλα τα πτερωτά ζωύφια που βαδίζουν με τα τέσσερα θεωρούνται ακάθαρτα και βδελυρά και δεν επιτρεπόταν να φαγωθούνε, εκτός από εκείνα που έχουν πάνω απ’ τα πόδια τους σκέλη, για να πηδάνε πάνω στο έδαφος. Από αυτά θεωρούνται καθαρά και μπορούν να φαγωθούν τα εξής: όλα τα είδη της κοινής ακρίδας, της καταστρεπτικής ακρίδας, της ακρίδας που πετάει και της ακρίδας που πηδάει.

– Κάθε άγριο ζώο που βαδίζει με τα τέσσερα και χρησιμοποιεί τα μπροστινά του πόδια ως χέρια θεωρείται ακάθαρτο και όποιος άγγιζε το πτώμα τους, θεωρούνταν ακάθαρτος ως το βράδυ.

– Από τα ζώα που περπατούν στο έδαφος και θεωρούνται ακάθαρτα είναι η γάτα, ο ποντικός, ο αρουραίος, ο χερσαίος κροκόδειλος, ο χαμαιλέων, η σαύρα, η παρδαλή σαύρα, το σαμιαμίδι και ο τυφλοπόντικας. Αυτά θεωρούνται ακάθαρτα και όποιος άγγιζε το πτώμα τους, θεωρούνταν ακάθαρτος ως το βράδυ.

– Κάθε ερπετό, κάθε ζώο που σέρνεται στο έδαφος με την κοιλιά ή βαδίζει με τέσσερα ή περισσότερα πόδια, δεν επιτρεπόταν να φαγωθεί, γιατί θεωρούνταν βδελυρό και ακάθαρτο (Λευιτικόν 11,1-30. Δευτερονόμιο 14,3-20).

– Από τα ακάθαρτα ζώα δεν επιτρεπόταν να φαγωθεί το κρέας τους, ούτε ν’ αγγίξουν το πτώμα τους, γιατί μολύνεται ο άνθρωπος και γίνεται ακάθαρτος ενώπιον του Κυρίου. Όποιος άγγιζε το πτώμα τους, θεωρούνταν ακάθαρτος ως το βράδυ. Και όποιος βρισκόταν σε ανάγκη και μετέφερε το πτώμα από κάποιο ακάθαρτο ζώο, θα έπρεπε να πλύνει τα ρούχα του και θεωρούνταν ακάθαρτος ως το βράδυ.

– Κάθε πράγμα, είτε είναι ξύλινο, είτε ρούχο, είτε δέρμα, είτε σακί, το οποίο θα ερχόταν σε επαφή ή πάνω στο οποίο θα έπεφτε το πτώμα ενός από τα ακάθαρτα αυτά ζώα, θεωρούνταν ακάθαρτο. Τότε το πράγμα αυτό θα έπρεπε να πλυθεί με νερό και να παραμείνει ακάθαρτο ως το βράδυ, μετά θα είναι καθαρό. Εάν κάποιο απ’ αυτά τα πτώματα πέσει μέσα σε πήλινο δοχείο, το περιεχόμενο του δοχείου είναι ακάθαρτο και το δοχείο πρέπει να καταστραφεί. Κάθε τροφή που θα βραχεί με το νερό ενός τέτοιου δοχείου, θεωρείται ακάθαρτη. Το ίδιο και κάθε ποτό, που θα πέσει μέσα του νερό από ένα τέτοιο ακάθαρτο δοχείο.

– Κάθε αντικείμενο, το οποίο θα ερχόταν σε επαφή ή πάνω στο οποίο θα έπεφτε το πτώμα ενός από τα ακάθαρτα αυτά ζώα, θεωρείται επομένως ακάθαρτο. Εάν επρόκειτο για φούρνο είτε για χύτρα με πόδια, θα έπρεπε να γκρεμιστούν γιατί είναι ακάθαρτα.

– Εάν όμως σε πηγή, ή σε πηγάδι, ή σε δεξαμενή νερού, έπεφτε το πτώμα ενός ακάθαρτου ζώου, αυτά τα νερά θεωρούνταν καθαρά, αλλά οποιοσδήποτε όμως άγγιζε το πτώμα των ζώων αυτών που έπεσαν μέσα στα νερά, θεωρούνταν ακάθαρτος.

– Εάν το πτώμα κάποιου ακάθαρτου ζώου πέσει στο σπόρο που προορίζεται για σπορά, ο σπόρος αυτός θεωρείται καθαρός. Εάν όμως ο σπόρος έχει βραχεί με νερό και πέσει πάνω του το πτώμα ενός ακάθαρτου ζώου, ο σπόρος αυτός θεωρείται ακάθαρτος.

– Εάν ένα από τα καθαρά ζώα, το οποίο επιτρεπόταν να φαγωθεί, ψοφήσει, όποιος άγγιζε το πτώμα του θεωρούνταν ακάθαρτος ως το βράδυ. Όποιος έτρωγε το πτώμα ενός ζώου, έστω κι αν ήταν καθαρό, θα έπρεπε να πλύνει τα ρούχα του, να καθαριστεί ο ίδιος με νερό και θεωρούνταν ακάθαρτος ως το βράδυ (Λευιτικόν 11,31-43).

– Δεν έπρεπε οι Ισραηλίτες να τρώνε ζώο που βρέθηκε κατασπαραγμένο από θηρίο. Αυτό το κρέας θα έπρεπε να το ρίχνουν στα σκυλιά (Έξοδος 22,30).

– Εάν κάποιος έτρωγε ζώο σκοτωμένο ή κατασπαραγμένο από θηρίο, είτε αυτός είναι Ισραηλίτης είτε ξένος, ήταν ένοχος και θα έπρεπε να πλύνει τα ρούχα του, να καθαριστεί με νερό και θεωρούνταν ακάθαρτος ως το βράδυ κι έπειτα ήταν καθαρός. Εάν όμως δεν έπλυνε τα ρούχα του και δεν καθαριζόταν με νερό, θα έφερνε πάνω του το βάρος της ανομίας του και έπρεπε να τιμωρηθεί (Λευιτικόν 17,15-16).

– Τα ακάθαρτα ζώα μπορούσαν οι Ισραηλίτες να τα δώσουν στους ξένους που φιλοξενούσαν στις πόλεις τους για να φάνε ή να τα πουλήσουν γενικά σε ξένους (Δευτερονόμιο 14,21).

Η ΒΡΩΣΗ ΑΙΜΑΤΟΣ

Η ΒΡΩΣΗ ΤΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ

(Λευιτικόν 17,10-14)

– Εάν κάποιος Ισραηλίτης ή ξένος που ζούσε ανάμεσα τους, έτρωγε το κρέας με το αίμα του ή έπινε το αίμα του ζώου, ο Κύριος στρεφόταν εναντίον του ανθρώπου αυτού και θα έπρεπε να εξοντωθεί και να τιμωρηθεί με θάνατο. Και αυτό γιατί στο αίμα βρίσκεται η ζωή κάθε ζωντανού πλάσματος. Γι’ αυτό ο Κύριος έδωσε εντολή το αίμα να χύνετε πάνω στο θυσιαστήριο, ώστε να χρησιμεύει για την εξιλέωση και τη συγχώρηση των αμαρτιών του ανθρώπου. Κι αυτός ήταν ο λόγος που ο Κύριος απαγόρευσε τη βρώση του αίματος.

– Εάν κάποιος Ισραηλίτης ή ξένος που ζούσε ανάμεσά τους, έπιανε στο κυνήγι ένα ζώο ή ένα πουλί, από εκείνα που επιτρεπόταν να τρώγονται, θα έπρεπε να χύσει το αίμα του στη γη και να το σκεπάσει με χώμα, διότι στο αίμα βρίσκεται η ζωή κάθε ζωντανού πλάσματος, και όποιος το έτρωγε θα έπρεπε να εξοντωθεί και να τιμωρηθεί με θάνατο(Λευιτικόν 17,10-14).

Η ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΟ ΣΩΜΑ ΝΕΚΡΟΥ

Η ΣΤΑΧΤΗ ΤΟΥ ΚΟΚΚΙΝΟΥ ΔΑΜΑΛΙΟΥ

ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΕΥΕ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΟΥ ΕΞΑΓΝΙΣΜΟΥ

(Αριθμοί 19,1-10)

Ο Κύριος έδωσε στο Μωυσή και στον Ααρών την περιγραφή του τυπικού που ακολουθεί: Οι Ισραηλίτες θα τους έφερναν ένα κόκκινο δαμάλι χωρίς κανένα σωματικό ελάττωμα και που δεν είχε ακόμη ζευτεί. Αυτό το δαμάλι θα το παραδώσουν στον Ελεάζαρ, τον ιερέα, και μερικού άντρες θα το οδηγούσαν έξω από το στρατόπεδο και θα το έσφαζαν μπροστά του. Ο Ελεάζαρ θα έπαιρνε από το αίμα του δαμαλιού με το δάχτυλό του και μ’ αυτό θα ράντιζε εφτά φορές το μπροστινό μέρος της Σκηνής του Μαρτυρίου. Μετά θα έκαιγαν όλο το δαμάλι μπροστά του, δηλαδή το δέρμα του, το κρέας του και το αίμα του, μαζί με την κοπριά του. Κατόπιν ο ιερέας έπαιρνε ένα ξύλο κέδρου, ένα κλωναράκι ύσσωπο και κόκκινη κλωστή και τα έριχνε μέσα στη φωτιά όπου καιγόταν το δαμάλι. Στο τέλος ο ιερέας έπλυνε τα ρούχα του, καθάριζε το σώμα του με νερό κι έπειτα έμπαινε στο στρατόπεδο και θεωρούνταν ακάθαρτος ως το βράδυ.

Παρόμοια κι εκείνος που είχε κάψει το δαμάλι. Έπλενε κι αυτός τα ρούχα του με νερό, καθάριζε το σώμα του με νερό και θεωρούνταν ακάθαρτος ως το βράδυ. Έπειτα κάποιος που ήταν καθαρός, μάζευε τη στάχτη από το δαμάλι και την πήγαινε έξω από το στρατόπεδο σε τόπο καθαρό. Η στάχτη θα φυλασσόταν εκεί από τον ισραηλιτική κοινότητα, για να ετοιμάσουν μ’ αυτήν το νερό του καθαρισμού και του εξαγνισμού. Ο άνθρωπος που θα μάζευε τη στάχτη, στο τέλος έπλενε κι αυτός τα ρούχα του, καθάριζε το σώμα του με νερό και θεωρούνταν ακάθαρτος ως το βράδυ.

Αυτό ήταν νόμος αιώνιος για τους Ισραηλίτες και για τους ξένους που κατοικούσαν ανάμεσά τους (Αριθμοί 19,1-10).

Η ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΟ ΣΩΜΑ ΝΕΚΡΟΥ

(Αριθμοί 19,11-22)

– Όποιος άγγιζε νεκρό, θεωρούνταν ακάθαρτος για εφτά μέρες. Θα έπρεπε να καθαριστεί με το νερό του εξαγνισμού την τρίτη μέρα και την έβδομη, και τότε θεωρούνταν καθαρός. Αν όμως δεν καθαριζόταν την τρίτη μέρα και την έβδομη μέρα, παρέμενε ακάθαρτος. Όποιος άγγιζε το νεκρό σώμα οποιουδήποτε ανθρώπου και δεν καθαριζόταν, αυτός βεβήλωνε τη Σκηνή του Μαρτυρίου του Κυρίου. Αυτός θα έπρεπε να αποκόπτεται από την ισραηλιτική κοινότητα, διότι δεν καθαρίστηκε με το νερό του εξαγνισμού και ήταν ακάθαρτος.

– Εάν ένας άνθρωπος πεθάνει μέσα σ’ ένα σπίτι ή σε μια σκηνή, ο καθένας που θα έμπαινε ή που βρισκόταν μέσα σ’ αυτό θεωρούνταν ακάθαρτος για εφτά μέρες. Κάθε ανοιχτό δοχείο, που δεν ήταν σκεπασμένο με το κάλυμμά του θεωρούνταν ακάθαρτο.

– Όποιος άγγιζε στην ύπαιθρο έναν σκοτωμένο από κάποιον άλλο ή έναν πεθαμένο από φυσικό θάνατο ή άγγιζε ανθρώπινα κόκκαλα ή έναν τάφο, θεωρούνταν ακάθαρτος για εφτά μέρες.

– Καθετί που άγγιζε ο ακάθαρτος θεωρούνταν ακάθαρτο, και όποιος άγγιζε τον ακάθαρτο, θεωρούνταν κι αυτός ακάθαρτος ως το βράδυ.

– Για οποιοδήποτε ακάθαρτο άνθρωπο από επαφή με νεκρό, έπαιρναν από τη στάχτη του δαμαλιού που είχε καεί, και τη έβαζαν σ’ ένα δοχείο, που περιείχε πηγαίο νερό. Κάποιος που ήταν καθαρός έπαιρνε ένα κλαδάκι από ύσσωπο, το βουτούσε στο νερό και μ’ αυτό ράντιζε το σπίτι και όλα τα σκεύη, καθώς και όλους όσους υπήρχαν εκεί. Ακόμη ράντιζε κι εκείνον που άγγιξε τα κόκκαλα ή τον σκοτωμένο ή τον πεθαμένο ή τον τάφο. Κάποιος που ήταν καθαρός ράντιζε τον ακάθαρτο την τρίτη μέρα και την έβδομη μέρα. Την έβδομη μέρα ο ακάθαρτος έπλυνε τα ρούχα του, καθάριζε το σώμα του με νερό και θεωρούνταν ακάθαρτος ως το βράδυ.

– Και εκείνος ο οποίος ράντιζε τον ακάθαρτο με το νερό του εξαγνισμού, θα έπρεπε να πλύνει τα ρούχα του. Κι όποιος ερχόταν σε επαφή με το νερό του εξαγνισμού, θεωρούνταν ακάθαρτος ως το βράδυ.

– Ο άνθρωπος ο οποίος θα μολυνθεί από επαφή με νεκρό και δεν θα θελήσει να εξαγνιστεί, θα έπρεπε να εξολοθρευτεί, γιατί ήταν ακάθαρτος και δε ραντίστηκε με το νερό του εξαγνισμού, μολύνοντας μ’ αυτό τον τρόπο το άγιο κατοικητήριο του Θεού. Αυτός ήταν νόμος αιώνιος για όλες τις επερχόμενες γενιές

ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΛΕΧΩΝΕΣ

Ο ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΛΕΧΩΝΩΝ

(Λευιτικόν 12,1-8)

Ο Κύριος είπε στο Μωυσή, ποιες θα έπρεπε να είναι οι διατάξεις για τον καθαρισμό των λεχώνων.

– Εάν μια γυναίκα έμεινε έγκυος και γεννούσε αγόρι, θεωρούνταν ακάθαρτη για εφτά μέρες, όσες είναι και οι μέρες της περιόδου της. Την όγδοη μέρα γινόταν η περιτομή του παιδιού και αυτή παρέμεινε στο σπίτι της 33 ακόμη μέρες για τον καθαρισμό της από το αίμα. Δεν επιτρεπόταν ν’ αγγίξει τίποτε άγιο, ούτε να μπει στο ναό, ωσότου συμπληρωθούν οι μέρες του καθαρισμού της.

– Εάν γεννούσε κορίτσι, θεωρούνταν ακάθαρτη για δύο βδομάδες, όπως και κατά το χρόνο της περιόδου της, και παρέμεινε στο σπίτι 66 ακόμη μέρες για τον καθαρισμό της από το αίμα.

– Όταν συμπληρωνόταν ο χρόνος, που απαιτούνταν για τον καθαρισμό της, είτε πρόκειται για γιο είτε για κόρη, έπρεπε να προσφέρει στον ιερέα στην είσοδο της Σκηνής του Μαρτυρίου ή στο Ναό αργότερα, ως θυσία ολοκαυτώματος, ένα αρνί ενός έτους χωρίς κανένα ελάττωμα, και ένα νεοσσό περιστεριού (πιτσούνι) ή τρυγόνι ως θυσία εξιλέωσης από την αμαρτία. Ο ιερέας τα πρόσφερε αυτά ως θυσία ενώπιον του Κυρίου, για την εξιλέωση της γυναίκας και τον καθαρισμό από τη ροή του αίματός της.

Εάν δεν είχε τη δυνατότητα να προσφέρει αρνί, τότε έπρεπε να προσφέρει δύο τρυγόνια ή δύο νεοσσούς περιστεριών, το ένα για τη θυσία του ολοκαυτώματος και το άλλο για τη θυσία εξιλέωσης. Ο ιερέας θα έκανε κανονικά την τελετουργία του εξιλασμού γι’ αυτή και η γυναίκα θα καθαριζόταν (Λευιτικόν 12,1-8).

ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΛΕΠΡΑ

ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΗ ΛΕΠΡΑ

(Λευιτικόν 13,1-46)

Ο Κύριος είπε στο Μωυσή, ποιες θα έπρεπε να είναι οι διατάξεις που αφορούν τη λέπρα.

– Εάν κάποιος παρουσίαζε στο δέρμα του πληγή, εξάνθημα ή κηλίδα, που θα μπορούσε να εξελισσόταν σε προσβολή λέπρας, αυτός έπρεπε να οδηγηθεί στον ιερέα κι αυτός θα εξέταζε την πληγή στο δέρμα. Εάν οι τρίχες στο σημείο της πληγής ήταν λευκές και η επιφάνεια της πληγής ήταν βαθύτερη από την επιφάνεια του γύρω δέρματος, τότε πρόκειται για πληγή λέπρας και ο ιερέας θα έπρεπε να τον χαρακτηρίσει ακάθαρτο.

Εάν όμως οι τρίχες στο σημείο της πληγής παραμένουν μαύρες και η επιφάνεια της πληγής δεν ήταν βαθύτερη από την επιφάνεια του γύρω δέρματος, τότε ο ιερέας έπρεπε να απομονώσει τον άρρωστο για εφτά μέρες.

Την έβδομη μέρα θα τον εξέταζε ξανά κι εάν διαπίστωνε ότι η πληγή έμεινε στάσιμη και δεν απλώθηκε στο δέρμα, τότε έπρεπε να τον απομονώσει για άλλες εφτά μέρες. Την έβδομη μέρα, ο ιερέας θα τον εξέταζε για δεύτερη φορά κι εάν η πληγή ξεράθηκε και δεν απλώθηκε στο δέρμα, τότε θα τον κρίνει καθαρό, διότι τα σημεία πείθουν ότι δεν πρόκειται για λέπρα. Τότε αυτός όφειλε να πλύνει τα ρούχα του και θεωρούνταν καθαρός.

Εάν όμως η πληγή έχει απλωθεί πάνω στο δέρμα, τότε ο ασθενής θα επισκεφτεί τον ιερέα. Ο ιερέας θα τον εξέταζε και εάν διαπίστωνε ότι η πληγή είχε απλωθεί στο δέρμα, τότε έπρεπε να τον θεωρήσει ακάθαρτο, διότι πρόκειται για λέπρα.

– Εάν σε κάποιον άνθρωπο παρουσιαστεί πληγή λέπρας, αυτός θα έπρεπε να παρουσιαστεί στον ιερέα. Ο ιερέας θα έπρεπε να τον εξετάσει με προσοχή και εάν διαπίστωνε ότι η πληγή στο δέρμα είναι λευκή και έχει μεταβάλλει και τις τρίχες λευκές, και ότι υπάρχουν κάποια σημεία υγιής σάρκας στην πληγή, τότε η λέπρα είναι παλιά στο δέρμα του. Ο ιερέας τότε θα έπρεπε να τον κρίνει ακάθαρτο και να τον απομονώσει από το λαό.

– Εάν όμως η λέπρα είναι απλωμένη πάνω σ’ όλη την επιφάνεια του δέρματος απ’ το κεφάλι ως τα πόδια, και ο ιερέας διαπίστωνε ότι η λέπρα κάλυψε όλο του το σώμα, θα έπρεπε τον κρίνει καθαρό, γιατί είχε γίνει πια ολόκληρος άσπρος και πρόκειται για λευκοπλασία. Την ημέρα όμως που θα εμφανιστεί στο λευκό του δέρμα, υγιής σάρκα όμοια με το προηγούμενο φυσικό της χρώμα, τότε ο άνθρωπος αυτός θεωρούνταν ακάθαρτος και ο ιερέας αφού εξέταζε την πληγή, τον έκρινε ακάθαρτο, διότι πρόκειται για λέπρα.

Εάν όμως το υγιές μέρος του δέρματος ξαναγινόταν λευκό, τότε ο ασθενής έπρεπε να πάει πάλι στον ιερέα. Εκείνος θα τον εξέταζε και εάν διαπίστωνε ότι η πληγή έγινε πάλι λευκή, τότε έκρινε τον άρρωστο καθαρό.

– Εάν κάποιος άνθρωπος είχε στο δέρμα του ένα έλκος, το οποίο θεραπεύτηκε και έπειτα στην περιοχή του έλκους παρουσιαζόταν λευκή πληγή ή ασπροκόκκινη ή ξανθή, τότε αυτός θα έπρεπε να παρουσιαστεί στον ιερέα. Εκείνος θα τον εξέταζε και εάν διαπίστωνε ότι η επιφάνεια της πληγής είναι βαθύτερη από το άλλο δέρμα και ότι οι τρίχες έγιναν λευκές, τότε αυτός θεωρούνταν ακάθαρτος, διότι πρόκειται για λέπρα, που εκδηλώθηκε στην ουλή του έλκους.

Εάν όμως ο ιερέας διαπίστωνε ότι οι τρίχες στο σημείο του έλκους παραμένουν μαύρες και η επιφάνεια της πληγής δεν ήταν βαθύτερη από την επιφάνεια του γύρω δέρματος, τότε ο ιερέας έπρεπε να τον απομονώσει για εφτά μέρες.

Εάν όμως η πληγή απλώθηκε πολύ πάνω στο δέρμα, τότε ο ιερέας τον έκρινε ακάθαρτο, διότι πρόκειται για λέπρα η οποία βγήκε από το έλκος. Εάν όμως η πληγή παρέμεινε στάσιμη και δεν απλωνόταν, τότε είναι έλκος και ο ιερέας τον έκρινε καθαρό.

– Εάν κάποιος άνθρωπος είχε στο δέρμα του έγκαυμα από φωτιά, το έγκαυμα θεραπευτεί και πάνω στο θεραπευμένο έγκαυμα παρουσιαζόταν γυαλιστερό λευκό σημείο ή ασπροκόκκινο, θα έπρεπε να πάει στον ιερέα να τον εξετάσει. Εάν ο ιερέας διαπίστωνε ότι οι τρίχες στο σημείο αυτό έγιναν λευκές και ότι η επιφάνεια της πληγής ήταν βαθύτερη από την επιφάνεια του γύρω δέρματος, τότε πρόκειται για λέπρα που εκδηλώθηκε στο έγκαυμα. Τότε ο ιερέας έκρινε τον ασθενή ακάθαρτο, διότι πρόκειται για λέπρα.

Εάν όμως ο ιερέας διαπίστωνε ότι στο σημείο της πληγής δεν υπάρχουν λευκές τρίχες και ότι η επιφάνεια της πληγής δεν ήταν βαθύτερη από την επιφάνεια του γύρω δέρματος, και το χρώμα ήταν θαμπό, τότε έπρεπε να τον απομονώσει για εφτά μέρες.

Την έβδομη μέρα θα τον εξέταζε ξανά κι εάν διαπίστωνε ότι η πληγή απλώθηκε και στο άλλο δέρμα, τότε τον έκρινε ακάθαρτο, διότι πρόκειται για λέπρα. Εάν όμως η πληγή παρέμεινε στάσιμη και δεν είχε απλωθεί στο δέρμα, αλλά το χρώμα της ήταν θαμπό, τότε η πληγή αυτή ήταν από το έγκαυμα και ο ιερέας τον έκρινε καθαρό.

– Εάν κάποιος άντρας ή μια γυναίκα παρουσιάσει κάποια πληγή στο κεφάλι ή στο σαγόνι, ο ιερέας θα έπρεπε να εξετάσει την πληγή. Εάν διαπίστωνε ότι ή επιφάνεια της πληγής είναι βαθύτερη από το γύρω δέρμα και ότι έχει ξανθές και λεπτές τρίχες, τότε έκρινε τον άρρωστο ακάθαρτο, διότι πρόκειται για λέπρα στο κεφάλι ή στο σαγόνι.

Εάν ο ιερέας διαπίστωνε ότι η επιφάνεια της πληγής δεν ήταν βαθύτερη από το γύρω δέρμα και δεν υπάρχουν ξανθές τρίχες σ’ αυτή, θα έπρεπε να απομονώσει τον ασθενή για εφτά μέρες.

Την έβδομη μέρα θα εξέταζε πάλι τον ασθενή και διαπίστωνε ότι η πληγή δεν είχε εξαπλωθεί και δεν υπάρχουν σ’ αυτή ξανθές τρίχες και η επιφάνεια της δεν ήταν βαθύτερη από το γύρω δέρμα, τότε ο ιερέας έδινε εντολή να ξυριστεί το υγιές δέρμα, χωρίς όμως να ξυριστεί το σημείο που ήταν η πληγή, και ο ιερέας έπρεπε να τον απομονώσει για άλλες εφτά μέρες.

Την έβδομη μέρα ο ιερέας θα εξέταζε εκ νέου την πληγή και εάν διαπίστωνε ότι δεν είχε απλωθεί πάνω στο δέρμα μετά το ξύρισμα και δεν ήταν βαθύτερη από το γύρω δέρμα, τότε τον έκρινε καθαρό. Ο άρρωστος θα έπρεπε να πλύνει τα ρούχα του και κατόπιν ήταν καθαρός.

Εάν όμως η πληγή απλωθεί πάνω στο δέρμα, αφού κρίθηκε καθαρός, ο ιερέας διαπίστωνε ότι αυτή απλώθηκε πάνω στο δέρμα, τότε δεν χρειαζόταν να ψάξει για ξανθές τρίχες, διότι ο ασθενής ήταν λεπρός και ακάθαρτος. Εάν όμως διαπίστωνε ότι η πληγή παρέμεινε στάσιμη και ότι βγαίνουν σ’ αυτή τρίχες μαύρες, τότε η ασθένεια θεραπεύτηκε και ο άνθρωπος θεωρούνταν καθαρός.

– Εάν κάποιος άντρας ή μια γυναίκα παρουσίαζε φανερά νοσηρά συμπτώματα στο δέρμα του, γυαλιστερά και υπόλευκα, τότε ο ιερέας θα έπρεπε να εξετάσει την πληγή. Εάν διαπίστωνε ότι υπήρχαν στο δέρμα του γυαλιστερά και υπόλευκα συμπτώματα, και ο ασθενής ήταν υπόλευκος, τότε πρόκειται για λευκή, μη μεταδοτική λέπρα, που εκδηλώθηκε στο δέρμα, και ο ασθενής ήταν καθαρός.

– Εάν κάποιος άνθρωπος χάσει τα μαλλιά του, πρόκειται για φαλάκρα και ήταν καθαρός. Ακόμη και εάν πέσουν τα μαλλιά του στο μπροστινό μέρος του κεφαλιού, πρόκειται για φαλάκρα στο σημείο εκείνο και ήταν καθαρός.

Εάν όμως στη φαλάκρα του μπροστινού ή του πίσω μέρους του κεφαλιού παρουσιαζόταν λευκή ή ασπροκόκκινη πληγή, πρόκειται για λέπρα, που εκδηλώθηκε στο πίσω ή στο μπροστινό φαλακρό μέρος του κεφαλιού. Ο ιερέας θα έπρεπε να εξετάσει την πληγή κι αν διαπίστωνε ότι υπήρχε λευκή ή ασπροκόκκινη πληγή στο πίσω ή στο μπροστινό φαλακρό μέρος του κεφαλιού, που έμοιαζε με τη λέπρα του δέρματος, τότε ο άνθρωπος αυτός ήταν λεπρός και ο ιερέας τον έκρινε ακάθαρτο, που η λέπρα εκδηλώθηκε στο κεφάλι.

– Κάθε λεπρός έπρεπε να φοράει σχισμένα ρούχα, να μην έχει κάλυμμα στο κεφάλι, να είχε λυμένα τα μαλλιά του, να σκέπαζε το κάτω μέρος του προσώπου του γύρω από το στόμα, για να αναγνωρίζεται και έπρεπε να φωνάζει «ακάθαρτος, ακάθαρτος!» Για όλο το διάστημα που διαρκούσε η αρρώστια του, θεωρούνταν ακάθαρτος και ζούσε απομονωμένος από τους άλλους ή έξω από το στρατόπεδο (Λευιτικόν 13,1-46).

ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟ ΤΟΥ ΛΕΠΡΟΥ

(Λευιτικόν 14,1-32)

Ο Κύριος είπε στο Μωυσή, ποιες θα έπρεπε να είναι οι διατάξεις για τους λεπρούς, οι οποίοι θεραπεύτηκαν από τη λέπρα.

– Την ημέρα που κάποιος λεπρός είχε θεραπευτεί από τη λέπρα, αυτός έπρεπε να οδηγηθεί μπροστά στον ιερέα, ο οποίος έβγαινε έξω από το στρατόπεδο ή έξω από την πόλη για να τον εξετάσει. Ο ιερέας τον εξέταζε και εάν ο ασθενής είχε θεραπευτεί από τη λέπρα, τότε ο ιερέας έδινε εντολή να φέρουν γι’ αυτόν δύο μικρά ζωντανά και καθαρά πουλιά, ένα ξύλο από κέδρο, κόκκινη κλωστή και ένα κλωναράκι από ύσσωπο.

Έπειτα ο ιερέας έδινε εντολή να σφάξουν το ένα πουλί πάνω σ’ ένα πήλινο δοχείο που περιέχει νερό πηγής. Μετά έπαιρνε το ζωντανό πουλί, το ξύλο του κέδρου, την κόκκινη κλωστή και τον ύσσωπο, και τα βουτούσε μαζί με το ζωντανό πουλί στο αίμα του πουλιού που σφάχτηκε πάνω από το νερό της πηγής. Μ’ αυτό ράντιζε το θεραπευθέντα λεπρό εφτά φορές και τότε αυτός θεωρούνταν καθαρός. Κατόπιν ο ιερέας άφηνε ελεύθερο το ζωντανό πουλί να πετάξει στους αγρούς.

Ο θεραπευμένος λεπρός θα έπρεπε να πλύνει τα ρούχα του, να ξυρίσει όλες τις τρίχες του σώματός του και να πλυθεί με νερό. Κατόπιν μπορούσε να μπει στο στρατόπεδο, αλλά έπρεπε να μείνει για εφτά μέρες έξω από το σπίτι του. Την έβδομη μέρα θα έπρεπε πάλι να ξυρίσει το κεφάλι του, τα γένια του, τα φρύδια του και όλες τις τρίχες του σώματός του, να πλύνει τα ρούχα του, να καθαρίσει το σώμα του με νερό και τότε θεωρούνταν καθαρός ενώπιον όλων με το δικαίωμα της ελεύθερης πλέον επικοινωνίας.

Την όγδοη μέρα ο θεραπευμένος λεπρός θα έπρεπε να πάρει δύο αρσενικά αρνιά ενός έτους χωρίς ελάττωμα, μία προβατίνα ενός έτους χωρίς ελάττωμα και τρία δέκατα του εφά (περίπου 6 κιλά) σιμιγδάλι ζυμωμένο με λάδι, ως αναίμακτη προσφορά, και μία κοτύλη (περίπου 280 γραμμάρια) λάδι. Ο ιερέας, που έκανε τον νομικό καθαρισμό, θα έπρεπε να οδηγήσει τον άνθρωπο αυτό και τις προσφορές του ενώπιον του Κυρίου στην είσοδο της Σκηνής του Μαρτυρίου.

Ο ιερέας θα έπρεπε να πάρει το ένα αρνί και να το προσφέρει μαζί με τη μια κοτύλη με το λάδι ως θυσία επανόρθωσης για την εξάλειψη της αμαρτίας και τα πρόσφερε ενώπιον του Κυρίου. Έπειτα έσφαζαν το αρνί στον τόπο όπου σφάζονταν όλα τα προς θυσία ζώα. Ότι απόμεινε από τη θυσία, ανήκε στον ιερέα. Έπειτα ο ιερέας θα έπρεπε να πάρει λίγο από το αίμα του ζώου της θυσίας επανόρθωσης και ν’ αλείψει το λοβό του δεξιού αυτιού του καθαριζόμενου, το δεξιό του αντίχειρα και το μεγάλο δάκτυλο του δεξιού του ποδιού. Μετά έπαιρνε με τη χούφτα του αριστερού του χεριού από το λάδι της κοτύλης και βουτούσε με το δεξί του δάχτυλο στο λάδι και ράντιζε εφτά φορές ενώπιον του Κυρίου. Με το υπόλοιπο λάδι που βρίσκεται στη χούφτα του, θ’ αλείψει το λοβό του δεξιού αυτιού εκείνου που καθαρίζεται, το δεξιό του αντίχειρα και το μεγάλο δάχτυλο του δεξιού του ποδιού, πάνω από το σημείο που είχε αλείψει με το αίμα του ζώου. Το υπόλοιπο λάδι που είχε μείνει στη χούφτα του, ο ιερέας θα το έχυνε στο κεφάλι του ανθρώπου που καθαριζόταν και έτσι τον εξιλέωνε ενώπιον του Κυρίου.

Έπειτα ο ιερέας έπρεπε να προσφέρει τη θυσία εξιλέωσης για τις αμαρτίες του καθαριζόμενου. Κατόπιν έσφαζαν το ζώο που προοριζόταν για τη θυσία του ολοκαυτώματος και ο ιερέας πρόσφερε το ολοκαύτωμα πάνω στο θυσιαστήριο κι έτσι ολοκληρωνόταν γι’ αυτόν τον άνθρωπο η εξιλέωση από τις αμαρτίες του.

– Εάν όμως αυτός ο άνθρωπος ήταν φτωχός και δεν μπορούσε να προσφέρει τόσα πολλά, θα έπαιρνε μόνο ένα αρνί και θα το θυσίαζε ενώπιον του Κυρίου, έτσι ώστε να εξιλεωθεί από τις αμαρτίες του. Ακόμη θα έπρεπε να προσφέρει κι ένα δέκατο του εφά (περίπου 4 χιλιόγραμμα) σιμιγδάλι ζυμωμένο με λάδι ως αναίμακτη προσφορά και επιπλέον μία κοτύλη (περίπου 280 γραμμάρια) λάδι. Μαζί μ’ αυτά θα έπρεπε να προσφέρει και δύο τρυγόνια ή δύο νεοσσούς περιστεριών (πιτσούνια), ανάλογα με την οικονομική του δυνατότητα, το ένα για θυσία εξιλέωσης και το άλλο για θυσία ολοκαυτώματος.

Την όγδοη μέρα τα έφερνε αυτά για τον καθαρισμό του στον ιερέα, στην είσοδο της Σκηνής του Μαρτυρίου, ενώπιον του Κυρίου. Ο ιερέας θα έπαιρνε το αρνί, που προσφερόταν ως θυσία επανόρθωσης, και την κοτύλη με το λάδι και τα πρόσφερε με ειδική τελετουργική κίνηση, που λεγόταν επίθεμα ενώπιον του Κυρίου. Μετά έσφαζαν το αρνί της θυσίας επανόρθωσης, και ο ιερέας έπαιρνε από το αίμα του ζώου και μ’ αυτό άλειφε το λοβό του δεξιού αυτιού του ανθρώπου που καθαριζόταν, το δεξιό του αντίχειρα και το μεγάλο δάχτυλο του δεξιού του ποδιού. Έπειτα ο ιερέας έπαιρνε με τη χούφτα του αριστερού του χεριού από το λάδι και βουτούσε με το δεξί του δάχτυλο στο λάδι και ράντιζε εφτά φορές ενώπιον του Κυρίου. Με το υπόλοιπο λάδι που βρίσκεται στη χούφτα του, άλειφε το λοβό του δεξιού αυτιού εκείνου που καθαριζόταν, το δεξιό του αντίχειρα και το μεγάλο δάχτυλο του δεξιού του ποδιού, πάνω από το σημείο που είχε αλείψει με το αίμα του ζώου. Το υπόλοιπο λάδι που είχε μείνει στη χούφτα του, ο ιερέας θα το έχυνε στο κεφάλι του ανθρώπου που καθαριζόταν και έτσι τον εξιλέωνε ενώπιον του Κυρίου.

Κατόπιν αυτός που καθαριζόταν θα έπρεπε να προσφέρει το ένα από τα τρυγόνια ή το ένα από τα περιστέρια, κατά την οικονομική του δυνατότητα. Το ένα προσφερόταν ως θυσία εξιλέωσης από την αμαρτία του και το άλλο ως θυσία ολοκαυτώματος μαζί με την αναίμακτη προσφορά, κι έτσι ο ιερέας τον εξιλέωνε ενώπιον του Κυρίου (Λευιτικόν 14,1-32).

ΑΛΛΗ ΔΙΑΤΑΞΗ ΓΙΑ ΤΗ ΛΕΠΡΑ

(Δευτερονόμιο 24,8-9)

Οι Ισραηλίτες θα έπρεπε να προσέχουν τις πληγές της λέπρας και να φροντίζουν να τηρούν με σχολαστικότητα όλες τις οδηγίες που είχε δώσει ο Κύριος στους ιερείς Λευίτες (Δευτερονόμιο 24,8-9).

ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΥΧΛΑ

ΟΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΥΧΛΑ

ΣΤΑ ΕΝΔΥΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΤΑ ΥΦΑΣΜΑΤΑ

(Λευιτικόν 13,47-59)

Ο Κύριος είπε στο Μωυσή, ποιες θα έπρεπε να είναι οι διατάξεις που αφορούν τη μούχλα στα ενδύματα ή στα υφάσματα ή στους τοίχους. Σύμφωνα με το κείμενο της Παλαιάς Διαθήκης η μούχλα που εμφανίζεται στα ρούχα, στα υφάσματα ή στα σπίτια, χαρακτηρίζεται ως λέπρα που εμφανίζεται στα ρούχα ή στα σπίτια.

– Εάν εμφανιζόταν κηλίδα μούχλας σ’ ένα ρούχο, μάλλινο ή λινό, ή σ’ ένα ύφασμα λινό ή μάλλινο, υφαντό ή πλεχτό, ή σε δέρμα ακατέργαστο ή κατεργασμένο, το οποίο χρησιμοποιείται ως ένδυμα, και η κηλίδα ήταν πρασινωπή ή κοκκινωπή, πρόκειται για κηλίδα μούχλας και έπρεπε να τη δει ο ιερέας. Εκείνος θα εξέταζε την κηλίδα και θα απομόνωνε το ρούχο ή το ύφασμα ή το δέρμα που είχε προσβληθεί από αυτήν για εφτά μέρες.

Την έβδομη μέρα θα εξέταζε πάλι την κηλίδα και εάν αυτή είχε απλωθεί πάνω στο το ρούχο ή το ύφασμα ή το δέρμα, τότε πρόκειται για χρόνια μούχλα. Το αντικείμενο θεωρούνταν ακάθαρτο και έπρεπε να καεί στη φωτιά.

Εάν όμως ο ιερέας διαπίστωνε ότι η κηλίδα δεν απλώθηκε πάνω το ρούχο ή το ύφασμα ή το δέρμα, τότε έδινε εντολή να πλύνουν το αντικείμενο που είχε προσβληθεί και το απομόνωνε άλλες εφτά μέρες.

Κατόπιν ο ιερέας εξέταζε πάλι την κηλίδα μετά το πλύσιμο και εάν αυτή δεν βελτιωνόταν και άλλαζε προς το καλύτερο, έστω κι αν δεν είχε επεκταθεί, τότε το αντικείμενο θεωρούνταν ακάθαρτο και έπρεπε να καεί στη φωτιά, γιατί η κηλίδα πάνω στο αντικείμενο είναι μόνιμη.

Εάν όμως ο ιερέας διαπίστωνε ότι η κηλίδα μετά το πλύσιμο, πήρε σκούρο χρώμα, τότε έδινε εντολή ν’ αποκοπεί το κομμάτι αυτό από το ρούχο ή από το δέρμα, από το υφαντό ή από το πλεκτό.

Εάν όμως η μούχλα εμφανιζόταν ξανά στο ίδιο το ρούχο ή το ύφασμα ή το δέρμα, τότε πρόκειται για μούχλα που αναπτύσσεται και το αντικείμενο που προσβλήθηκε, έπρεπε να καεί στη φωτιά.

Το ρούχο ή το υφαντό ή το πλεκτό ή το δέρμα, το οποίο πλύθηκε και μετά το πλύσιμο η κηλίδα εξαφανίστηκε, αυτό έπρεπε να ξαναπλυθεί και δεύτερη φορά και τότε θεωρούνταν καθαρό (Λευιτικόν 13,47-59).

ΟΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΥΧΛΑ ΣΤΟΥΣ ΤΟΙΧΟΥΣ

(Λευιτικόν 14,33-57)

Ο Κύριος είπε στο Μωυσή και στον Ααρών, ποιες θα έπρεπε να είναι οι διατάξεις που αφορούν τη μούχλα στους τοίχους, όταν αυτοί θα έμπαιναν στη Χαναάν.

– Όταν θα εμφανιζόταν κηλίδα μούχλας σε κάποιο σπίτι, θα έπρεπε ο ιδιοκτήτης του να πάει στον ιερέα και να του πει, ότι παρουσιάστηκε κάποια κηλίδα μούχλας στο σπίτι του. Τότε ο ιερέας έδινε εντολή, ν’ αδειάσουν το σπίτι απ’ όλα τα σκεύη και τα έπιπλα, προτού πάει να εξετάσει την κηλίδα, για να μη μολυνθούν τα αντικείμενα που βρίσκονται στο σπίτι. Έπειτα έμπαινε και εξέταζε το σπίτι και εάν διαπίστωνε ότι τα συμπτώματα στους τοίχους, ήταν πρασινοκίτρινα ή κοκκινωπά, και ότι η επιφάνεια τους ήταν πιο βαθιά από την επιφάνεια του υπόλοιπου τοίχου, τότε έβγαινε από το σπίτι και το απομόνωνε για εφτά μέρες. Την έβδομη μέρα ο ιερέας το εξέταζε και πάλι και εάν η κηλίδα είχε απλωθεί στους τοίχους του σπιτιού, τότε έδινε εντολή να βγάλουν τις πέτρες που είχαν προσβληθεί από τη μούχλα και τις πετούσαν σε τόπο ακάθαρτο, έξω από την πόλη.

Έπειτα έδινε εντολή να ξύσουν το εσωτερικό του σπιτιού ολόγυρα από το προσβληθέν μέρος, και τα χώματα από τα ξυσίματα τα έριχναν σε τόπο ακάθαρτο, έξω από την πόλη. Κατόπιν έβαζαν άλλες πέτρες στη θέση που ήταν οι προηγούμενες και άλλη λάσπη και σοβάτιζαν το σπίτι.

Εάν ξαναπαρουσιαζόταν η κηλίδα της μούχλας στο σπίτι, αφού είχαν βάλει τις καινούριες πέτρες και το είχαν ξανασοβατίσει, τότε πήγαινε πάλι ο ιερέας και το εξέταζε. Και εάν διαπίστωνε ότι η κηλίδα είχε απλωθεί στο σπίτι, τότε πρόκειται για χρόνια μούχλα στο σπίτι, και αυτό θεωρούνταν ακάθαρτο. Τότε έδινε εντολή να γκρεμίσουν το σπίτι και να μεταφέρουν τις πέτρες του, τα ξύλα του και τους σοβάδες του, όλα έξω από την πόλη σε τόπο ακάθαρτο.

Εκείνος που θα έμπαινε στο σπίτι κατά το διάστημα που αυτό ήταν κλειστό και απομονωμένο, θεωρούνταν ακάθαρτος ως το βράδυ. Εκείνος που θα έτρωγε ή θα κοιμόταν στο σπίτι, θα έπρεπε να πλύνει τα ρούχα του και θεωρούνταν ακάθαρτος ως το βράδυ.

Εάν όμως ο ιερέας πήγαινε και διαπίστωνε ότι η κηλίδα δεν απλώθηκε στο σπίτι μετά το σοβάτισμα, χαρακτήριζε το σπίτι καθαρό, γιατί η μούχλα είχε εξαφανιστεί. Κατόπιν για τον εξαγνισμό του σπιτιού, ο ιερέας έπαιρνε δύο πουλιά καθαρά, ένα ξύλο κέδρου, κόκκινη κλωστή και ένα κλωναράκι ύσσωπο. Το ένα πουλί το έσφαζε σε πήλινο δοχείο που περιείχε νερό πηγής. Έπειτα έπαιρνε το ξύλο του κέδρου, τον ύσσωπο, την κόκκινη κλωστή και το άλλο πουλί, το ζωντανό, και τα βουτούσε στο αίμα του σφαγμένου πουλιού και στο νερό της πηγής, και ράντιζε το σπίτι εφτά φορές. Έτσι το σπίτι εξαγνιζόταν και μετά άφηνε το ζωντανό πουλί να πετάξει έξω από την πόλη, στους αγρούς. Το σπίτι εξιλεωνόταν και θεωρούνταν πλέον καθαρό (Λευιτικόν 14,33-57).

Η ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ

Η ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ

(Δευτερονόμιο 23,10-15)

Επειδή ο Κύριος πηγαινοέρχεται μέσα στο στρατόπεδο, γι’ αυτό πρέπει το στρατόπεδο να ήταν τόπος καθαρός για να μη βλέπει ο Κύριος τις ακαθαρσίες των Ισραηλιτών.

– Όταν οι Ισραηλίτες βρισκόντουσαν σε εκστρατεία εναντίον των εχθρών τους και μένανε σε στρατόπεδο, θα έπρεπε να φυλάγονται από οτιδήποτε μπορούσε να τους καταστήσει ακάθαρτους. Εάν υπήρχε ανάμεσά τους κάποιος που δεν ήταν καθαρός, επειδή έπαθε ονείρωξη, αυτός θα έπρεπε να βγει έξω από το στρατόπεδο και δεν θα έμπαινε μέσα για όλη την ημέρα. Το δειλινό, θα έπρεπε να πλυθεί με νερό και με τη δύση του ήλιου τότε έμπαινε στο στρατόπεδο.

– Ακόμη θα έπρεπε να ορίζουν έναν τόπο έξω από το στρατόπεδο, όπου εκεί θα πηγαίνανε για τις φυσικές τους ανάγκες. Καθένας θα έπρεπε να έχει μαζί με τον εξοπλισμό του ένα τσαπί και όταν πήγαινε στον τόπο εκείνο, έσκαβε μ’ αυτό και μετά σκέπαζε τα κόπρανά του (Δευτερονόμιο 23,10-15).

Βλέπουμε ότι οι θεόδοτες διατάξεις περί καθαρού και ακάθαρτου αφορούν ως επί το πλείστον προϊόντα, λειτουργίες και εκκρίσεις βιολογικής προέλευσης. Πιθανότατα ήταν ένας πρωτόγονος τρόπος ελέγχου και πρόληψης ασθενειών, αναμεμιγμένος με αρχέγονους ανθρώπινους φόβους, διάφορες μαγικές δοξασίες, και ανθρωπομορφικές αντιλήψεις περί του Θεού. Ο Θεός ήταν τέλειος, οπότε τα ζώα που θυσιάζονταν σ’αυτόν θά’πρεπε να είναι τέλεια, χωρίς κανένα ψεγάδι. Το ίδιο ίσχυε και για τους ανθρώπους, δηλαδή όσοι εισέρχονταν στο ναό και έδιναν τις προσφορές τους στο Θεό/ιερείς, αλλά και οι ιερείς, θά’πρεπε να είναι σωματικά τέλειοι, χωρίς κανένα ψεγάδι. Έτσι ο Ιεχωβάς απέκλειε τους λεπρούς, τους ευνούχους ή τους άντρες με τραύμα στα γεννητικά όργανα και τα άτομα με αναπηρία από τη βασιλεία του. Παρόλα αυτά, όποιος έμπαινε στο ναό έπρεπε να είναι περιτετμημένος, για να ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα έθνη ως Εβραίος ενώπιον του Θεού. Δηλαδή ο θεός από΄το πέος ξεχώριζε τους ανθρώπους;
Ο διαχωρισμός μεταξύ καθαρού και ακάθαρτου γινόταν με βάση συναισθηματικές κρίσεις από αισθητηριακές εντυπώσεις. Ό,τι δηλαδή φαινόταν όμορφο, υγιές, μη απειλητικό και μύριζε ωραία ήταν καθαρό – ως οσμή ευωδίας στον κύριο περιγράφεται η οσμή του ψημένου κρέατος των θυσιών, την οποία μύριζε ο Θεός και ευφραινόταν -, ενώ ό,τι ήταν άσχημο, τουλάχιστον κατά τους νομοθέτες της Τορά, άρρωστο, λιγότερο απ’ό,τι θα μπορούσε να είναι, δύσοσμο, υγρό, κολλώδες κλπ ήταν ακάθαρτο. Έτσι καθαρά ήταν τα ζώα τα οποία έτρωγαν χόρτο και εξέτρεφαν παραδοσιακά οι Ισραηλίτες, οπότε τα γνώριζαν καλά, όπως τα γιδοπρόβατα, ενώ ακάθαρτα ήταν αυτά τα οποία δεν μπορούσαν να ταξινομήσουν εύκολα – μυρηκαστικά χωρίς δίχηλο οπλή ή το αντίστροφο -, τα σαρκοφάγα, τα αρπακτικά πουλιά και τα θαλασσοπούλια, όσα ζούσαν κοντά στο έδαφος, ψάρια χωρίς λέπια και πτερύγια, που συχνά είχαν περίεργη εμφάνιση κλπ. Από την ταξινόμηση αυτήν απουσιάζουν εμφανώς οι τροφές φυτικής προέλευσης, οπότε δεν πρόκειται απλώς για σύστημα πρόληψης ασθενειών, αφού και φυτικά τρόφιμα μπορούν κι αυτά να μολυνθούν με μικρόβια, ενώ πολλά φυτά και μανιτάρια μπορεί να έχουν πανίσχυρες και θανατηφόρες τοξίνες, και όμως κανένα δηλητηριώδες είδος δεν έγινε ακάθαρτο. Ο λόγος ήταν μαγικός. Εκτός του ότι τα ζώα φανέρωναν περισσότερο τη ζωή τους, αφού κινούνταν, είχαν το αίμα.
Το αίμα διαδραμάτιζε κεντρικό ρόλο στην πρωτόγονη εβραϊκή θρησκεία. Άλλες φορές μόλυνε, άλλες καθαγίαζε. Πιστευόταν ότι περιείχε την ψυχή, γι’αυτό ήταν ταμπού η κατανάλωσή του. Ήταν η μόνη τροφή, για την οποία η κατανάλωση από Εβραίο ή και ξένο που ζούσε στο Αρχαίο Ισραήλ επιφύλασσε τη θανατική καταδίκη. Το αίμα έρεε σε περίπτωση τραυματισμού ή ασθένειας, σε περιπτώσεις δηλαδή που έφερναν τον άνθρωπο ή το ζώο προς την πλέον ακάθαρτη κατάσταση, προς το θάνατο. Ο θάνατος ήταν ακάθαρτος, οπότε ό,τι τον πλησιάζε ήταν ακάθαρτο. Μόνο ορισμένα ζώα σφαγιασμένα με συγκεκριμένο τρόπο ήταν καθαρά, ό,τι άλλο νεκρό ήταν ακάθαρτο, και πιο ακάθαρτο απ’όλα ο νεκρός άνθρωπος. Αυτός ο φόβος του πτώματος και της επακόλουθης αποσύνθεσης απαντάται σε πολλούς πρωτόγονους και αρχαίους πολιτισμούς, από την Αρχαία Ελλάδα μέχρι τη Νέα Γουινέα. Πιθανότατα είναι ένα μίγμα της φυσικής αποστροφής του ανθρώπου για το αποσυντιθέμενο κρέας, το οποίο μπορεί να τον δηλητηριάσει, σε συνδυασμό με το φόβο του θανάτου και του απόκοσμου της αποσύνθεσης. Οι άνθρωποι δεν άντεχαν να βλέπουν αγαπημένα τους πρόσωπα να σαπίζουν και να χάνονται, έπρεπε κάπως να το κρύψουν αυτό για να μην το σκέφτονται. Είτε με ταφή, είτε με καύση, είτε με αποφυγή του νεκρού, με διάφορους τρόπους. Ούτε εδώ η πρόληψη ασθενειών παίζει πολύ μεγάλο ρόλο. Το σαπισμένο κρέας μπορεί να δηλητηριάσει τον άνθρωπο, αλά μο΄νο αν φαγωθεί, και συνήθως ο άνθρωπος δεν έτρωγε κρέας συνανθρώπων του. Επίσης, οι κίνδυνοι ασθενειών από πτώματα έχουν υπερεκτιμηθεί, και στις περισσότερες περιπτώσεις ένα πτώμα που σαπίζει έξω στα χόρτα δεν απειλεί κανέναν, αναστατώνει όμως σίγουρα συναισθηματικά τους ανθρώπους. Αυτός ο φόβος της αποσύνθεσης έχει οδηγήσει σε περίεργα ταμπού και τελετουργίες ανά τον κόσμο, όπως στην έκθεση των πτωμάτων σε μέρη ψηλά, επειδή μπορούν να μολύνουν το νερό, το χώμα και τη φωτιά, αλλά όχι τον αέρα στο ζωροαστρισμό, ή το παράλογο και μαγικό τελετουργικό του κόκκινου δαμαλίου στην περίπτωσή μας.
Υπάρχει όμως και μία συγκεκριμένη περίπτωση, όπου το αίμα δε σχετίζεται ούτε με αρρώστια ούτε και με θάνατο. Όλες οι γυναίκες γόνιμης ηλικίας αιμορραγούν κάθε μήνα, χωρίς να αρρωσταίνουν. Αυτό σίγουρα ενόχλησε πολύ τους ήδη μισογύνεις νομοθέτες της Τορά, οι οποίοι δεν παρέλειψαν να κάνουν την περίοδο ακάθαρτη. Μία γυναίκα είναι ακάθαρτη για το διάστημα της περιόδου της και για επτά μέρες μετά, οπότε στο τέλος βαπτίζεται σε τελετουργικό λουτρό και καθαρίζεται. Στο διάστημα από την έναρξη της περιόδου μέχρι το βάπτισμα, θεωρείται ακάθαρτη (νιντά) και μολύνει ότι κι όποιον αγγίζει. Η σεξουαλική επαφή άντρα με τέτοια γυναίκα αποτελεί βαρύ αμάρτημα, κι αν γίνεται εν γνω΄σει του τιμωρείται με θάνατο. Το ταμπού της περιόδου παρατηρείται επίσης σε πολλούς πρωτόγονους πολιτισμούς, κυρίως της Αφρικής και της Ασίας. Επίσης οι Εβραίοι δεν παρέλειψαν να κάνουν βρώμικη τη διαδικασία του τοκετού, και μάλιστα η περίοδος ακαθαρσίας ήταν διπλή σε περίπτωση γέννησης κοριτσιού, σαν να τιμωρούσαν τη γυναίκα, η οποία υποτίθεται οδήγηησε στην πτώση του Αδάμ. Σκεφτείτε πόση ντροπή και κατωτερότητα ένιωθε εκίνη η γυναίκα, που έπρεπε να απομονώνεται συνεχώς, νιώθοντας έτσι διαφορετική απ’τους άλλους, και εκ΄τος αυτού, στο πέρας της περιόδου ακαθαρσίας από τη γέννα, έπρεπε να πληρώσει και τον ιερέα! Γιατί τα ζώα που θυσιάζονταν, εκτός απ’αυτά πουκαίγονταν ολόκληρα ως ολοκαυτώματα, κατέληγαν στο στομάχι του ιερέα και της οικογένειάς του. Αλλά και από αυτά που σφάζονταν για κατανάλωση από το λαό σε όλο το Ισραήλ, ο ιερέας έπρεπε πάλι να λάβει το μερίδιό του, συνήθως ένα μάγουλο, ένα μπροστινό πόδι και το στομάχι. Για να μην αναφέρουμε το νο΄μο της δεκάτης, όπου το δέκατο της σοδειάς έπρεπε να δοθεί στην ιερατική κάστα, αφού οι ιερείς δεν είχαν γη, και ο λαός έπρεπε να τους συντηρεί.
Οι διακρίσεις που απέρεαν από τις διατάξεις αυτές είχαν ανυπολόγιστες συνέπειες προς ανθρώπους με δερματικές παθήσεις και άλλες δυσμορφίες ή αναπηρίες, τους οποίους υποβίβαζαν σε βδελυρούς υπανθρώπους που θα πρέπει ν’αποφεύγονται. Οι λεπροί ήταν μιάσματα, τα οποία δε θα έπρεπε να έχουν καμία επαφή με την υπόλοιπη εβραϊκή κοινωνία, και όχι μο΄νο αυτό, αλλά θά’πρεπε να ξεχωρίζουν από τους άλλους φορώντας σχισμένα ρούχα και διακοινώνοντας ότι είναι ακάθαρτη. Δε μπορούμε να αντιληφθούμε σήμερα το μέγεθος της ενοχής που ένιωθαν αυτοί οι δύστυχοι άνθρωποι, οι οποίοι έπρεπε να νιώθουν καταραμένοι για κάτι που δεν έφταιγαν. Η λέπρα της Παλαιάς Διαθήκης πιθανότατα ήταν μια ομάδα δερματικών παθήσεων, μολυσματικών και μη, τις οποίες οι Εβραίοι θεωρούσαν αποκρουστικές, τρομακτικές, και ίσως απειλητικές προς τη συνοχή της κοινωνίας. Εκτός από τους λεπρούς, παρόμοια αντιμετώπιση βρήκα ότι είχαν και οι γονορροϊκοί, οι οποίοι πιθανόν έπασχαν από κάποιας μορφής σεξουαλικώς μεταδιδόμενου νοσήματος. Οπότε η ενοχή που βάραινε αυτούς τους ανθρώπους ήταν διπλή, και για την κατώτερη θέση τους και για τον τρόπο με τον οποίον έφτασαν σ’αυτήν.
Όσο για τα άτομα με άλλες αναπηρίες, η κατάσταση δεν ήταν καλύτερη. Μπορεί να μην χρειαζόταν ν’απομονωθούν όπως οι λεπροί, πάραυτα παρέμεναν στιγματισμένοι και δακτυλοδεικτούμενοι για όλη τη ζωή τους, γιατί κάθε Εβραίος υποχρεούταν να παρουσιαστεί στο Ναό και να προσφέρει θυσία μερικές φορές το χρόνο τουλάχιστον, όμως σ’αυτούς δεν επιτρεπόταν. Αυτή είναι η ανώτατη ηθική της Τορά. Μια ηθική που βασίζεται στη σιχασιά, στο μισογυνισμό, στο φόβο του διαφορετικού, της αρρώστιας και της μόλυνσης, μια ηθική εν τέλει πρωτόγονη και τοτεμική, όπως ακριβώς και η θρησκεία που την γέννησε.

Αν νομίζετε ότι όλα αυτά είναι περασμένα και ξεχασμένα, κάνετε μεγάλο λάθος. Ο ιουδαϊσμός ακόμα και σήμερα θεωρεί την Τορά θεόπνευστη, και τις διατάξεις της θείες εντολές. Αν και κάποια πράγματα άλαξαν, επειδή ο Ναός πλέον δεν υπάρχει, η τελετή του κόκκινου δαμαλίου δε μπορέι να γίνει, και οι Εβραίοι δε ζουν υπό την απολιταρχική εξουσία που προτείνει η θρησκεία τους, οι διατάξεις για το καθαρό και το ακάθαρτο τηρούνται σχεδόν στην ολότητά τους από τα πιο ορθόδοξα ρεύματα του ιουδαϊσμού. Ορισμένοι προσπάθησαν να τις δικαιολογήσουν ώστε να συμφωνούν με τη σημερινή εποχή, με αστείες δικαιολογήσεις όπως ότι αποσκοπούν στην πρόληψη ασθενειών, προωθούν το σεβασμό προς τη γυναίκα στην περίπτωση του ταμπού της περιόδου, προστατεύουν τη λεχώνα στην περίπτωση των διατάξεων για τη λεχώνα, κλπ. Φυσικά, η σκληρή γλώσσα των πρωτοτύπων κειμένων δεν αφήνει περιθώρια για ερμηνεία. Η Τορά θεωρείται επίσης θεόπνευστη από το χριστιανισμό, αλλά υποτίθεται ότι η θυσία του Χριστού κατέστησε το Μωσαϊκό νόμο άχρηστο. Ο ίδιος ο Χριστός ωστόσο μέσα από τα ευαγγέλια καθαρά έλεγε ότι δεν ήρθε για να καταργήσει το νόμο, αλλά για να τον συμπληρώσει, αφήνοντας πολύ χώρο για διαφορετικές ερμηνείες κατά το δοκούν. Άλλοτε οι νόμοι θεωρούνταν απαρχαιωμένοι και δε λαμβάνονταν υπόψη, όπως στην περίπτωση της τροφής ή των νόμων για τους νεκρούς, άλλοτε όμως χρησιμοποιήθηκαν ορισμένοι για να δικαιολογήσουν τη δολοφονική στάση της Εκκλησίας προς τους ειδωλολάτρες, τους αιρετικούς, τους ομοφυλόφιλους κλπ.

Αλλά θα πείτε πως δε μας νοιάζει αν λίγοι υπερορθόδοξοι Εβραίοι τα πιστεύουν αυτά και μαστιγώνονται ή λιθοβολούνται μεταξύ τους για μια κηλίδα αίματος στο κιλοτάκι μιας γυναίκας. Άλλωστε όλοι είναι καλοβολεμένοι σε δημοκρατικές και πλούσιες χώρες, κι αν αυτό τόσο τους ενοχλεί, μπορούν να φύγουν από την κοινότητα. Κάνετε μεγάλο λάθος. Τα μολυσματικά κατάλοιπα αυτών των διατάξεων δηλητιριάζουν τη σκέψη όλων μας έως σήμερα, και θα σας δώσω ορισμένα παραδείγματα τέτοιων καταλοίπων:

Ο στιγματισμός των λειτουργιών του γυναικείου γεννητικού συστήματος. Μέχρι και σήμερα, η λειτουργία του γυναικείου αναπαραγωγικού συστήματος περιβάλλεται με περισσότερη ντροπή από την αντρική. Πολλές γυναίκες ντρέπονται για την περίοδό τους. Στο παρελθόν στις περισσότερες χριστιανικές περιοχές η εμμηνόρροια θεωρούταν επίσης ακάθαρτη, αν κι όχι στο βαθμό που την θεωρούσαν οι Εβραίοι. Ακόμα και σήμερα, πολλέ ςγυναίκες δεν ανάβουν καντήλια όταν έχουν περίοδο.
Ο στιγματισμός των ατόμων με αναπηρίες, χρόνιες παραμορφωτικές ασθένειες, σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, κλπ, ακόμα και στη σύγχρονη κοινωνία. Ακόμα και σήμερα, πολλοί κατά τα’άλλα λογικοί άνθρωποι τρέφουν αρνητικα συναισθήματα προς τέτοια άτομα, ή και δεν τα θεωρούν πλήρεις ανθρώπους σε ορισμένες ακραίες περιπτώσεις. Επίσης μέχρι αρκετά πρόσφατα, η μεταχείρηση των Λεπρών δε διέφερε πολύ απ’αυτήν στο Αρχαίο Ισραήλ (βλ. Σπιναλόνγκα στην Ελλάδα) , αν και στην πραγματικότητα η μετάδοση της νόσου είναι δύσκολη και οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν φυσική ανθεκτικότητα.
Η μη κατανάλωση αίματος, ιδίως εδώ στην Ελλάδα και στη Μεσόγειο. Ανέκαθεν το αίμα αναγνωριζόταν ως θρεπτικό και μαγειρεύονταν σε διάφορα φαγητά. Ακόμα και σήμερα,βορειότερα στην Ευρώπη, όπου ο χριστιανισμός δεν αλλοίωσε σημαντικα τα παραδοσιακά ήθη και έθιμα, το αίμα καταναλώνεται σε πολλά φαγητά και αλαντικά. Η αποστροφή εμάς των Νοτιών για το αίμα δεν είναι έμφυτη, αλλά πολιτισμικό κατασκεύασμα, το οποίο ίσως προέρχεται από αρχαίους ιουδαΪκούς νόμους που μας επηρέασαν με την εξάπλωση του χριστιανισμού. Σιγά-σιγά η κατανάλωση αίματος συνδέθηκε με τον πρωτογονισμό, ή με υπερφυσικά κακόβουλα τέρατα, όπως οι βρυκόλακες. Εντωμεταξύ, η άρνηση κατανάλωση σώματος και αίματος του Χριστού καθιστούσε αίρεση, και συχνά τιμωρούταν με θάνατο.
Η μη κατανάλωση μη χορτοφάγων ζώων, ασπονδύλων, ερπετών, μικρών θηλαστικών κλπ, ιδίως στους Μεσογειακούς και ευρωπαϊκούς πολιτισμούς. Ακόμα κι όταν αυτά καταναλώνονται, συνήθως τέτοια τρόφιμα θεωρούνται ειδικά τρόφιμα (οστρακοειδή, βατραχοπόδαρα κλπ) ή αντιμετωπίζονται με αμφιθυμία (οστρακοειδή, ψάρια χωρίς λέπια ή πτερύγια κλπ). Το χοιρινό είναι εξαίρεση. Επίσης, τα ζώα που θεωρούνται ακάθαρτα από τον ιουδαϊσμό, ακόμα κι όταν δεν αντιμετωπίζονται με έκδηλη αηδία, θεωρούνται κάπως πιο ύποπτα από τα εγκεκριμένα ζώα.
Ο στιγματισμός επαγγελμάτων που σχετίζονται με το θάνατο – εργολάβος κηδειών, φερετροποιός, νεκροθάφτης -, αλλά κι αυτών που σχετίζονται με την κατεργασία νεκρών ζώων – σφαγέας, χασάπης, βυρσοδέψης -, ως βρώμικων. Πολλοί θεωρούν τέτοια επαγγέλματα βρώμικα και αηδιαστικά, και τους εμπλεκόμενους σ’αυτά, ιδίως τους εργολάβους κηδειών, υποκινούμενους μόνο από το χρήμα, αναγνωρίζοντας παράλληλα την ανάγκη ύπαρξης τέτοιων επαγγελμάτων. Ας τις κάνουν οι ίδιοι που παραπονιούνται αυτές τις δουλειές, προτείνω εγώ. Παλαιότερα η κατάσταση ήταν ωστόσο ακόμα χειρότερη, οπότε συχνά άνθρωποι που ασχολούνταν με τέτοια επαγγέλματα ορίζονταν να κατοικούν σε συγκεκριμένες συνοικίες, μακριά από το κέντρο της πόλης ή του χωριού.

Σίγουρα οι τοξικές επιδράσεις αυτών των αρχαίων τοτεμικών νόμων θα επενεργούν και σε πολλούς άλλους τομείς της ζωής μας. Καιρός ήρθε όμως να αποτινάξουμε όλον αυτόν τον εβραιοχριστιανικό παραλογισμό.

Πηγή:
News Beast

Η… τέχνη της σωστής αφόδευσης
02:5

σχετικά με τη στάση που πρέπει να έχουμε την κρίσιμη ώρα
Ή στραβός είν’ ο γιαλός ή στραβά αφοδεύουμε. Αν λάβουμε υπόψη μας, μάλιστα, την πρόσφατη, σχετική με το θέμα, έρευνα ισχύει το δεύτερο αφού όπως αποδεικνύεται ο δυτικός τρόπος δεν είναι απλά λανθασμένος και χρονοβόρος αλλά μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα υγείας.

Σύμφωνα με όσα αναφέρει η δρ. Τζούλια Έντερς αναφέρει πως «όταν στεκόμαστε όρθιοι ή όταν καθόμαστε, το έντερο “τσακίζει” και εμποδίζει την αφόδευση. Αλλά όταν κάνουμε βαθύ κάθισμα, στάση που παίρνουμε αναγκαστικά όταν χρησιμοποιούμε τις λεγόμενες τούρκικες τουαλέτες το έντερο έρχεται σε ευθεία θέση προσφέροντας την ευχαρίστηση της ανεμπόδιστης αφόδευσης».

Τους ισχυρισμούς αυτούς ενισχύει το γεγονός πως σύμφωνα με τις έρευνες «1,2 δισεκατομμύρια άνθρωπο στον κόσμο που χρησιμοποιούν το βαθύ κάθισμα δεν έχουν σχεδόν κανένα περιστατικό εκκολπωμάτωσης (σακοειδείς προσεκβολές στο εσωτερικό του εντέρου) ούτε παρουσιάζουν συχνά προβλήματα αιμορροΐδων. Σε αντίθεση, εμείς στη Δύση, πιέζουμε τον ιστό του εντέρου, γεγονός που προκαλεί προβλήματα» σημειώνει η Έντερς.

Η παρατήρηση της Έντερς βέβαια δεν είναι πρωτάκουστη. Ήδη από το 2003, ισραηλινή έρευνα, είχε καταλήξει στο συμπέρασμα πως η αφόδευση σε βαθύ κάθισμα και όχι σε λεκάνη, είναι «πιο ευχάριστη». Η έρευνα του δρ. Ντοβ Σικίροφ εξέταζε τρεις θέσεις: καθισμένος σε λεκάνη ύψους 42 εκατοστών, σε λεκάνη 31 εκατοστών και απλά εκτελώντας βαθύ κάθισμα. Το τεστ κατέληξε στο συμπέρασμα πως η τελευταία μέθοδος απαίτησε μόλις 50 δεύτερα για την ολοκλήρωση της διαδικασίας, ενώ στην τουαλέτα χρειάστηκαν 130 δευτερόλεπτα.

Τώρα μιας και τα περισσότερα σπίτια είναι ήδη εξοπλισμένα με λεκάνη η κ. Έντερς προτείνει να πατάμε με τα πόδια πάνω στη λεκάνη ή εναλλακτικά συστήνει να χρησιμοποιείται ένα σκαμνάκι μπροστά από τη λεκάνη ώστε τα πόδια να έρχονται πιο ψηλά.

Όλοι οι άνθρωποι κάθε πολιτισμού, ανέκαθεν, αφόδευαν με βαθύ κάθισμα. Μόνο στο δυτικό πολιτισμό υιοθετήθηκε η πιο «πολιτισμένη» καθιστή θέση. Υποψιάζομαι ότι η αλλαγή αυτή έγινε κατά τον 19ο αιώνα, αλά θα ψάξω. Με βαθύ κάθισμα επίσης αφοδεύουν οι χιμπατζήδες και οι υπόλοιποι συγγενείς μας μεγάλοι πίθηκοι. Έτσι εξελιχθήκαμε, γι’αυτό είναι ευκολότερη και καταπονεί λιγότερο το έντερο. Όμως αγνοώντας την εξέλιξη, όπως κάνουμε επανειλημμένα και για άλλα θέματα υγείας, διατροφής και σωματικής άσκησης, βλάπτουμε τον εαυτό μας.

Πηγή:
Ίδρυμα Ουέστον Α. Πράις

Μετάφραση: Bolko

Αυστραλοί Αβορίγινες: ζώντας από το απόθεμα της γης

Δημοσιεύθηκε στις 4 Ιανουαρίου του 2000 από τις Σάλι Φάλον και Μέρι Γκ. Ένιγκ, PhD

Απ’όλους τους λαούς που επισκέφθηκε ο Ουέστον Πράις κατά τις ιστορικές του ερευνητικές αποστολές τη δεκαετία του 1930, κανένας δεν του προκάλεσε τόσο δέος όσο οι Αυστραλοί Αβορίγινες, τους οποίους περιέγραψε ως «ζωντανό μουσείο διατηρημένο από την αυγή της ζωικής ζωής στη γη.» Για τον Πράις, οι Αβορίγινες αντιπροσώπευαν το πρώτυπο της ηθικής και σωματικής τελειότητας. Η ικανότητές τους στο κυνήγι, την ιχνηλάτηση και την τροφοσυλλογή ήταν αξεπέραστες. Η κοινωνική τους οργάνωση επέτρεπε τη διδασκαλία των παιδιών από τη νεαρή ηλικία. Μία σειρά μυήσεων για τα αγόρια είχε σχεδιαστεί για να ενσταλάξει και την αφοβία και το σεβασμό για το καλό όλης της φυλής, και το σεβασμό και τη φροντίδα για ένα μεγάλο αριθμό ηλικιωμένων ανθρώπων, για τους οποίους φυλάσσονταν ειδικές τροφές που ήταν και εύκολες στη συλλογή και στο κυνήγι. Οι φωτογραφίες των Αβοριγίνων στη φυσική τους διατροφή που έβγαλε ο Πράις καταδεικνύουν οδοντοστοιχείες τόσο τέλειες ώστε να κάνουν τον αναγνώστη ν’αναρωτιέται αν αυτοί οι ιθαγενείς φορούσαν ψεύτικα δόντια. Αλλά όπως και όλες οι άλλες πρωτόγονες ομάδες που μελέτησε ο Πράις, οι Αβορίγινες σύντομα υπέκυψαν στο σάπισμα των δοντιών και σε νόσο κάθε τύπου όταν υιοθέτησαν τις “τροφές του σύγχρονου εμπορίου που εκτόπισαν τις προηγούμενες» – λευκό αλεύρι και ζάχαρη, μαρμελάδες, κονσερβοποιημένα τρόφιμα και τσάι. Τα παιδιά που γεννήθηκαν στην επόμενη γενιά εμφάνισαν ανωμαλίες στα οδοντικά τους τόξα με εμφανείς ρινικές δυσμορφίες – σύνδρομα όμοια μ’αυτά που εμφανίζονται στους πολιτισμούς των Λευκών.
Η αυστραλιανή ήπειρος προσφέρει άφθονες τροφές – χερσαία θηλαστικά, πουλιά, ερπετά, θαλασσινά κι έντομα – συν μίας εκπληκτικής ποικιλίας φυτικών τροφών. Οι συνθήκες ήταν οργιώδεις στις υποτροπικές περιοχές κατά μήκος των ακτών, και υπερβολικά σκληρές στο ερημώδες εσωτερικό. Πάραυτα, οι άνθρωποι των ξηρών περιοχών παρουσίαζαν την ίδια εύρωστη και καλή υγεία όπως και τα αδέρφια τους που ζούσαν στα παραθαλάσσια δάση. Κάθε φυλή διέμενε στη δική της καθορισμένη περιοχή,εκτός από τις συμμετοχές σε ορισμένες θρησκευτικές τελετές ή για το μοίρασμα ιδιαίτερα πλουσιοπάροχων συγκομιδών τροφών όπως όστρακα ή ξηρούς καρπούς. Οι παράκτιες ομάδες έχτιζαν περισσότερο ή λιγότερο μόνιμες κατοικίεςκαι κινούνταν ως ομάδα μόνο για να εκμεταλλευτούν ορισμένες εποχιακές πηγές τροφής. Οι φυλές της ερήμου ήταν πιο περιπλανώμενες; είχαν μεγαλύτερες επικράτειες, και μετακινούνταν σύμφωνα με την τοποθεσία του νερού και των θηραμάτων.
Οι άντρες ήταν υπεύθυνη για το κυνήγι μεγάλων θηραμάτων,πουλιών και ψαριών. Γενικώς κυνηγούσαν το καγκουρώ σε ομάδες. Μία ομάδα απλωνόταν για να διώξει τα ζώα προς ένα δίχτυ που τέντωναν σ’ένα ξέφωτο του δάσους ή του θαμνότοπου κοντά στην περιοχή που έτρωγαν τα ζώα. Μια άλλη ομάδα κρυβόταν κοντά στα δίχτυα για να πιάσει το θήραμα με ακόντια ή ρόπαλα. Σε ανοιχτή ύπαιθρο, τα ζώα ιχνηλατούνταν κι ακοντίζονταν καθώς ξεκουράζονταν στη σκιά ενός δέντρου κατά το ζεστό μέρος της ημέρας. 11 Μικρότερα μαρσυποφόρα όπως το ουάλαμπι, το παντέμελον, το μπάντικούτ και ο αρουραίος καγκουρώ, κυνηγούνταν επίσης. Στις ξηρές κεντρικές περιοχές, τέτοια μικρά θηράματα έχουν αντικατασταθεί εν μέρει από τα κουνέλια. Η έχιδνα – ο αγκαθωτός μυρμηγκοφάγος – επίσης θηρεύεται για το κρέας της.
Οι Αβορίγινες δεν κυνηγούσαν τη νύχτα, αλλά εξήγαγαν νυκτόβια ζώα όπως πόσουμ και κοάλα – και τα δύο εκλεκτά φαγητά – από τους ημερήσιους τόπους ανάπαυσής τους με διάφορους ιδιοφυείς τρόπους. Οι Αβορίγινες πρώτα θα ανίχνευαν την παρουσία του ζώου από τη μυρωδιά του, τις νυχιές ή τα περιττώματα, και θα επιβεβαίωναν την παρουσία του βάζονταςένα ξυλαράκι ή φοινικόφυλλο με λίγο μέλι μέσα στο κούφιο δέντρο ή κούτσουρο που χρησιμεύει ως κρυψώνα. Αν οι τρίχες κολλούσαν στο μέλι, γνώριζαν ότι το ζώο βρισκόταν εκεί.
Οι νυχτερίδες όπως η ιπτάμενη αλεπού ή ο γκρίζος ανεμοπόρος ήταν τόσο πολυάριθμες σε ορισμένα μέρη που έκλειναν τα αστέρια και το φεγγάρι όταν πετούσαν. Πιάνονταν την ημέρα ενώ κοιμούνταν στους θάμνους. Δύο ή τρεις άνθρωποι που κουβαλούσαν περίπου μία ντουζίνα ρόπαλα θ’ανέβαιναν στα δέντρα που κοιμούνταν οι νυχτερίδες. στεκόμενοι πάνω στα κλαδιά, θα τρόμαζαν τις νυχτερίδες και θα’ριχναν τα ρόπαλα πάνω τους καθώς αυτές πετούσαν μακριά.
Τα ερπετά όπως τα γκοάνα (ιγκουάνες), οι σαύρες, οι βάτραχοι και τα φίδια επίσης είχαν θέση στη διατροφή των Αβοριγίνων, όπως και πουλιά όλων των μεγεθών – εμού, γαλοπούλες, κύκνοι, πάπιες, παπαγάλοι και κακατού. Για να πιάσουν ιπτάμενα πουλιά όπως παπαγάλους, οι Αβορίγινες απλωναν δίχτυα ανάμεσα στα δέντρα. Μπούμερανγκ ρίχνονταν πάνω απ’το κοπάδι. Νομίζοντας ότι αυτά είναι γεράκια, τα πουλιά βουτούσαν προς τα κάτω και πιάνονταν στα δίχτυα. Το καλοκαίρι, οι κυνηγοί θα έπιαναν πάπιες βυθίζοντας τον εαυτό τους μέχρι το λαιμό σε νερόλακους και κρατώντας μικρά κλαδιά για να κρύψουν τα κεφάλια τους. Όταν μία πάπια πλησίαζε, ο κυνηγός θ’άρπαζε τα πόδια της και θα την έπνιγε. Τα ψάρια καμακώνονταν ή δηλητηριάζονταν με την προσθήκη ορισμένων δηλητηριωδών φυτών στο νερό. Όταν ανέβαιναν στην επιφάνεια, μπορούσαν να πιαστούν με το χέρι.
Η μεγάλη πρόκληση για τον Αβορίγινα ήταν να προσλάβει αρκετό διατροφικό λίπος. Ήταν στενή παρατηρητές της φύσης και γνώριζαν πότε ακριβώς ορισμε΄να ζώα ήταν παχύτερα. Για παράδειγμα, τα καγκουρώ ήταν παχιά όταν άνθιζε η ακακία με φύλλο φτέρης, τα πόσουμ όταν η μηλιά ήταν σε άνθηση. Άλλα σημάδια έδειχναν πότε ο ταπιτοπύθωνας, ο αρουραίος καγκουρώ, τα μύδια, τα στρείδια, οι χελώνες και τα χέλια ήταν παχιά και στο καλύτερό τους. 11 Εκτός από περιόδους ξηρασίας ή πείνας, ο Αβορίγινας απέριπτε καγκουρώ που ήταν πολύ αδύνατα – δεν άξιζε να τα κουβαλήσει πίσω στον καταυλισμό. 1 Σε περιόδους αφθονίας τα ζώα σφαγιάζονταν ανηλεώς, και μόνο τα καλύτερα και παχύτερα μέρη των κυνηγιών τρώγονταν, 7 Αγαπημένες τροφές ήταν λίπος από τα έντερα των μαρσυποφόρων και των εμού. 7 Υψηλά κορεσμένο λίπος από το νεφρό του πόσουμ συχνά τρωγόταν ωμό. 5 Το ντούγκονγκ, ένα μεγάλο θαλάσσιο θηλαστικό, ήταν μια άλλη πηγή λίπους διαθέσιμη στους ιθαγενείς στις ακτές.
Άλλες πηγές λίπους περιελάμβαναν αυγά – και πουλιών και ερπετών – και μια μεγάλη ποικιλία εντόμων. Σημαντικότερο μεταξύ αυτών ήταν η κάμπια γουίτσετι, ή η προνύμφη του σκόρου, που βρισκόταν σε σάπιους κορμούς δέντρων. Αυτές οι χυμώδεις λιχουδιές συχνα πάνω από 15 εκατοστά – τρώγονταν και ωμές και μαγειρεμένες. Η περιεκτικότητα της αποξηραμένης κάμπιας σε λίπος είναι ως και 67%. Το πράσινο μυρμήγκι των δέντρων ήταν μια άλλη πηγή πολύτιμου λίπους, με αναλογία λίπους πρωτεΐνης περίπου 12 προς ένα. Μία άλλη σημαντική εποχιακή τροφή σε κάποια μέρη της χώρας ήταν ο σκόρος μπέγκονγκ. Οι σκόροι ρίχνονταν από τις πέτρινες πλαγιές όπου συγκεντρώνονταν σε μεγάλους αριθούς, ή μαζεύονταν με καπνό από σπηλιές ή σχισμές βράχων. Ψήνονταν επί τόπου ή αλέθονταν για μελλοντική χρήση. Οι κοιλιές των σκόρων έχουν το μέγεθος ενός μικρού φιστικιού και είναι πλούσιες σε λίπος.
Ο Ουέστον Πράις σταθερά έβρισκε ότι οι υγειείς πρωτόγονοι κατανάλωναν μία διατροφή που περιέχει τουλάχιστον δέκα φορές περισσότερους λιποδιαλυτούς ενεργοποιητές – βιταμίνες που βρίσκονται μόνο στο ζωικό λίπος – σε σύγκριση με την τυπική αμερικανική διατροφή της εποχής του. Αυτά θα παρέχονταν στη διατροφή των Αβοριγίνων από το ζωικό λίπος, τα όργανα των κυνηγημένων ζώων (ολόκληρο το ζώο καταναλωνόταν, ακόμα και τα εντόσθια) όπως επίσης κι από έντομα, ψάρια και ιδίως οστρακοειδή, συμπεριλαμβανομένων των αστακών, των καβουριών, των καραβίδων, των αστακοκαραβίδων, των σαλιγκαριών, των στρειδιών, των μυδιών, των κυδωνιών, των αυτιών της Αφροδίτης, των χτενιών, των αχινών, και των θαλάσσιων σαλιγκαριών.Τα οστρακοειδή είναι συνήθως 10 φορές πλουσιότερα σε βιταμίνη δ από τα εντόσθια. Τα οστρακοειδή που τρέφονταν με φύκη και τα έντομα που τρέφονταν με πράσινα φυτά θα είχαν επίσης προσφέρει τον παράγοντα Πράις ή τον ενεργοποιητή χ που τώρα πιστεύεται ότι είναι η βιταμίνη κ2, έναν ισχυρό καταλύτη για την απορρόφηση των μετάλλων. 10
Ο παραδοσιακός ρόλος για της γυναίκες Αβορίγινες ήταν αυτός του τροφοσυλλέκτη. Ήταν υπεύθυνες για τη συγκομιδή των εντόμων, των οστρακοειδών και σχεδόν όλων των φυτικών τροφών. Οι περισσότερες περιοχές της Αυστραλίας πρόσφεραν μια αφθονία φυτικών τροφών, ακόμα και οι ξηρές ερημικές περιοχές. Η ανατολική ακτή της Αυστραλίας μόνο υπερηφανεύεται για πάνω από 250 εδώδιμα φυτά συμπεριλαμβανομένων κονδύλων όπως γιαμ και χορτοπατάτες, ριζών φτέρης, καρδιών φοινίκων, οσπρίων, ξηρών καρπών, σπόρων, βλαστών, φύλλων και μιας ευρείας ποικιλίας φρούτων όπως σύκα και μούρα. 9 Κάποιες περιοχές έδιναν ντόπιο κεχρί σε αφθονία. Στην έρημο, η τριωδία παρήγαγε μεγάλες ποσότητες σπόρου σε συγκεκριμένες περιόδους του έτους.
Μία από τις πιο αξιοσημείωτες πηγές τροφής για τους Αβορ΄γινες της ανατολικής Αυστραλίας ήταν οι αραουκάριες των βουνών Μπούνια. Μια φορά κάθε τρία χρόνια αυτά τα γιγάντια δέντρα παρήγαγαν τεράστιες ποσότητες κώνων, οι μεγαλύτεροι των οποίων περιείχαν σπόρους μήκους 2,5-4 εκατοστών. Κάθε τρίτο χρόνο, πολλές φυλές θα ταξίδευαν στη γιορτή των μπούνια μπούνια – ήταν από τις λίγες φορές που άνθρωποι επιτρεπόταν να περάσουν τα όρια άλλων φυλών. Η συγκομιδή ήταν τόσο άφθονη πουχ ιλιάδες άνθρωποι μπορούσαν να ζήσουν για εβδομάδες από τους σπόρους. Οι ξηροί καρποί περιγράφονται να έχουν μια νόστιμη γεύση, κάπως σαν κάστανα όταν ψηθούν. 9 Οι ψύχες επίσης αλέθονταν σε αλεύρι και ψήνονταν στις στάχτες σαν πίτα. Οι Αβορίγινες αποθήκευαν τους σπόρους του μπούνια βάζοντάς τους σε μεγάλα καλαμένια καλάθια και θάβοντάς τους σε συγκεκριμένο τύπο λάσπης. Όταν ξεθάβονταν – μετά από αρκετούς μήνες παραμονής στο έδαφος – οι σπόροι είχαν πολύ αποκρουστική οσμή, αλλά πάραυτα ήταν δημοφιλής τροφή. 11
Άλλα δέντρα που έπαιζαν σημαντικό ρόλο στον πολιτισμό των Αβοριγίνων περιελάμβαναν τις πολλές ποικιλίες της ακακίας, οι οποίες έδιναν άνθη που χρησιμοποιούνταν για την Παρασκευή γλυκών ροφημάτων, κάμπιες που μαζεύονταν από τους κορμούς και τις ρίζες τους και το φλοιό που χρησιμοποιούταν ως δηλητήριο ψαριών. Τα μαγκρόβια δέντρα, που φύονταν σε βάλτους γλυκού νερού ή μπίλαμπονγκ, παρείχαν καρπούς, κι επίσης έκρυβαν σκουλήκια των μαγκροβίων, στρείδια του γλυκού νερού, δίθυρα μαλάκια και καβούρια στα περίπλοκα ριζικά τους συστήματα. Αλάτι συλλεγόταν από τα φύλλα τους. 11 Τα μαστιχόδεντρα ή οι εύκάλυπτοι έκρυβαν κάμπιες, κυψέλες μελισσών, κοάλα και πόσουμ, όπως και εύγευστο έκκριμα εντόμων που λέγεται λερπ. Ακόμα και οι κηκίδες πάνω στους κορμούς τους τρώγονταν. Κάποια άνθη παρείχαν νέκταρ που χρησιμοποιούταν στην Παρασκευή ενός γλυκού ροφήματος που λεγόταν «μπουλ» από μια φυλή Αβοριγίνων. Ο κρεμαστός ευκάλυπτος ήταν μια πλούσια πηγή μάννα, μιας εύθραυστης λευκής ουσίας με ευχάριστη γεύση, η οποία εκρέει απ’το φλοιό. Ως και 20 κιλα μπορούσαν να συλλεγούν απ’τα δέντρα σε μία μέρα. 6 Τα φύλλα του ευκάλυπτου χρησιμοποιούνταν στην Παρασκευή βοτανικών φαρμάκων, ενώ τα κόμμεα χρησιμοποιούνταν για το γέμισμα οδοντικών κοιλοτήτων. 11 Τα άνθη της μελανολεύκας ή του χαρτόφλουδου δέντρου χρησιμοποιούταν για την Παρασκευή γλυκών ροφημάτων. Το πιο σημαντικό ήταν ωστόσο ότι ο φλοιός τους χρησιμοποιούταν για οτιδήποτε από το μαγείρεμα έως την κατασκευή κανό.
Οι ζωικές τροφές συνήθως μαγειρεύονταν, είτε πάνω από ανοιχ΄τη φωτιά είτε αχνίζονταν σε λάκους. Το καγκουρώ, για παράδειγμα, ριχνόταν σε μια φωτιά και καψαλιζόταν για λίγο χρόνο, ώστε η εσωτερική σάρκα να παραμένει πρακτικά ωμή. Άλλες φορές το καγκουρώ τοποθετούταν σε μια μεγάλη τρύπα, περιβαλλόταν από καυτά κάρβουνα και σφραγιζόταν απ’τον αέρα. Κάποτε το φαγητό τυλιγόταν σε φλοιό μελανολεύκας. Η ιπτάμενη νυχτερίδα τυλιγόταν στο φύλλο του αρχοντοφοίνικα για μαγείρεμα. Όταν οι νυχτερίδες είχαν μαγειρευτεί, τα φύλλα ξετυλίγονταν, τραβώντας το δέρμα και τη γούνα συγχρόνως.
Οι φυτικές τροφές χρειάζονταν προσεκτικότερη Παρασκευή μιας και πολλές απ’αυτές ήταν δύσπεπτες ή και δηλητηριώδείς. Οι γυναίκες Αβορίγινες περνούσαν αρκετές ώρες πλένοντας, αλέθοντας, κοπανίζοντας, στραγγίζοντας, τρίβοντας, βράζοντας και μαγειρεύοντας φυτικές τροφές. Το νερό βραζόταν σε σκάφες
από φλοιό ή σε μεγάλα κοχύλια.
Πολύ συχνά, το πρώτο βήμα στη χρονοβόρα διαδικασία της παρασκευής των φυτών ήταν η διαδικασία του “γιάντι», που εκτελούταν απ’τις γυναίκες για να διαχωριστούν οι σπόροι από τους βλαστούς και άλλες προσμίξεις με τις οποίες είχαν συλλεγεί. Η διαδικασία φαίνεται απλή, αλλά είναι, στην πραγματικότητα, υπερβολικά δύσκολη, «απαιτώντας επιδέξιες κινήσεις και αρκετή δεξιοτεχνία.» Οι συλλεχθέντες σπόροι τοποθετούνται σ’ένα επίμηκες ξύλινο πιάτο που λέγεται «κούλαμον», και τα διάφορα αντικειμενα διαφορετικής πυκνότητας ή χαρακτηριστικών διαχωρίζονται μεταξύ τους «με πολύ περίπλοκες και επιδέξιες περιστροφικές κινήσεις και τινάγματα.» 5
Οι ρίζες της φτέρης αποτελούσαν βασικό στοιχείο της διατροφής σε πολλές περιοχές. Ξεθάβονταν, πλένονταν, ψήνονταν σε καυτές στάχτες, και μετά κόβονταν σε τμήματα, κοπανίζονταν ανάμεσα σε δύο στρογγυλές πέτρες και τρώγονταν. Άλλα είδη ρίζας φτέρης στεγνώνονταν στον ήλιο, ψήνονταν ελαφρώς για ν’αφαιρεθούν τα τριχοειδή ριζίδια, και μετά ξεφλουδίζονταν με τα νύχια, ψιλοκόβονταν σ’ένα κούτσουρο για να σπάσουν οι ίνες, ανακατεύονταν με νερό και μ’άλλα συστατικά και στο τέλος ζυμώνονταν σε μια μπάλα για μαγείρεμα. Αυτές οι πίτες από ρίζα φτέρης τρώγονταν με ψάρι, κρέας, καβούρια ή στρείδια. Η χορτοπατάτα είναι μια νόστιμη ινώδης ρίζα που ψηνόταν και μετά κοπανιζόταν ανάμεσα σε δύο στρόγγυλες πέτρες πριν φαγωθεί. Κάποιες τροφές, όπως οι ψευδοβολβοί της ορχιδέας, πρώτα στεγνώνονταν, και μετά αλέθονταν κι ανακατεύονταν με νερό και μαγειρεύονταν. Τα γιαμ ξεθάβονταν μ’ένα ξύλο – κάποιες φορές από βάθος 90 εκατοστών ή και περισσότερο – και παρασκευάζονταν με σύνθλιψη και πλύση στο νερό και μετά μαγείρεμα σε στάχτες. 11
Πολλοί σπόροι τοποθετούνταν σε «σάκους ντίλι” – καλάθια ξεπλήματος – και έμπαιναν σε τρεχούμενο νερό για διάστημα από λίγες ώρες έως πολλές μέρες – μία διαδικασια που χρησίμευε στην αφαίρεση αντιθρεπτικών ουσιών και τοξινών που υπήρχαν σε πολλούς σπόρους και όσπρια. Το φασόλι τους πιρτόκουτου, για παράδειγμα, μουλιαζόταν για 12 ώρες, 6 ενώ το φασόλι του Τζακ μουλιαζόταν για αρκετές μέρες πριν κοπανιστεί, ζυμωθεί σε πίτες και ψηθεί. 11 Οι σπόροι της ζάμιας, ενός αγκαθωτού, φοινικοειδούς φυτού, ξεραίνονταν στον ήλιο, και μετά τοποθετούνταν σε μια ντίλι σακούλα και κρέμονταν σε τρεχούμενο νερό για 4-5 μέρες. Μετά συνθλίβονταν και κοπανίζονταν ανάμεσα σε δύο πλατιές πέτρες και αλέθονταν σε μια ψιλή πάστα. Αυτή η πάστα τυλιγόταν σε φλοιό μελανολεύκας, ψηνόταν κάτω από στάχτες και τρωγόταν ως πίτα. 6 Σπόροι του φοίνικα ανανά συνθλίβονταν σε αλεύρι, και μετά πλένονταν σε τρεχούμενο νερό για μια βδομάδα, μαγειρεύονταν σε καυτά κάρβουνα και τρώγονταν. 11 Τα μαύρα φασόλια μουλιάζονταν στο νερό για 8-10 μέρες και στεγνώνονταν στον ήλιο. Ψήνονταν σε καυτές πέτρες και αλέθονταν σε σκληρό αλεύρι. Όταν αυτό χρειαζόταν για φαγητό, ανακατευόταν με νερό, ζυμωνόταν σε λεπτή πίτα και μετά ξαναψηνόταν σε καυτές πέτρες. 6
Οι ξηροί καρποί του αγκαθωτού φοίνικα πανδάνου, ο οποίος ριζώνει στα βραχώδη ακροτήρια της ανατολικής Αυστραλίας, χρειάζονταν έξι εβδομάδες κατεργασίας για να γίνουν ασφαλείς για κατανάλωση. Μετατρέπονταν σε ένα εύγευστο και θρεπτικό ψωμί από ξηρούς καρπούς το οποίο ήταν επίσης δημοφιλές στους πρώτους Ευρωπαίους αποίκους. 9 Η αυστραλιανή χλωρίδα παρείχε πολλούς νόστιμους και θρεπτικούς καρπούς όλο το χρόνο, ιδίως στις υγρές παράκτιες περιοχές. Κάποιοι απ’αυτούς τρώγονταν ωμοί αμέσως μετά τη συγκομιδή, ενώ άλλοι περνούσαν από επεξεργασία. Το άγριο πορτοκάλι συλλεγόταν λίγο πριν ωριμάσει, και μετά θαβόταν για μια μέρα κατά την οποία γινόταν πολύ γλυκό. Το μήλο του καγκουρώ ωριμαζόταν ομοίως τοποθετώντας το στην άμμο για μια μέρα. 11 Η γεύση ενός είδους άγριου δαμάσκινου βελτιωνόταν μετά από την αποθήκευση ή την ταφή για λίγες μέρες. 6 Ο καρπός του κουάντονγκ, ή του ντόπιου ροδάκινου, θαβόταν για τέσσερις ημέρες. 11 Αποξηραμένα σύκα αλέθονταν σε πίτες και τρώγονταν με μέλι. Ο καρπός των μαγκρόβιων αδειαζόταν, μουλιαζόταν, και πολτοποιούταν μέσα σ’ένα καλάθι. 11
Οι Αβορίγινες επίσης χρησιμοποιούσαν καρπούς όπως οξυφοίνικα και ντόπιο μοσχολέμονο για να παρασκευάσουν δροσιστικά ροφήματα. 11 Ένα όξινο ρόφημα παρασκευαζόταν από τον καρπό του καλαμιού του δικηγόρου συνθλίβοντας τον καρπό σε νερό, και από τον αρτόκαρπο μουλιάζοντάς τον σε νερό. 6 Ορισμένα άνθη πλούσια σε νέκταρ συλλέγονταν νωρίς το πρωί και μουλιάζονταν στο νερό. Αυτό πινόταν φρέσκο κι επίσης αφηνόταν για να ζυμωθεί. 11 Κάποιες φυλές κοπάνιζαν άνθη σ’ένα ξύλινο πιάτο, κι έπειτα στράγγιζαν το νερό σε ένα άλλο πιάτο και το ανακάτευαν με τα σακχαρώδη με΄ρη των μελομυρμηγκιών. Αυτό το μίγμα αφηνόταν να ζυμωθεί για οκτώ με δέκα μέρες και γινόταν ποτό. 6 Τα ξεραμένα φύλλα του ερυθρανθούς τσαγόδεντρού προστίθενταν σε καυτό νερό για να δώσουν ένα ρόφημα σαν τσάι. 6
Φυσικά, το φρέσκο, καθαρό νερό ήταν ζωτικής σημασίας για την επιβίωση των Αβοριγίνων, τόσο στις υποτροπικές παράκτιες περιοχές όσο και στο ξηρό εσωτερικό. Οι Αβορίγινες της ενδοχώρας γνώριζαν πού βρισκόταν το νερό στην έρημο κι εκτός από καιρούς υπερβολικής ξηρασίας έπιναν τεράστιες ποσότητές του. Ερευνητές έχουν βρει ότι,σ ‘ένα απ’τα ξηρότερα ενδιαιτήματα της γης, αυτοί οι άνθρωποι χρησιμοποιούν περίπου δύο φορές περισσότερο νερό ανά μονάδα μάζας από Ευρωπαίους στο ίδιο περιβάλλον. 7 Ένας ενήλικας Αβορίγινας άντρας μπορει να πιει σχεδόν τρία λίτρα νερό σε 35 δευτερόλεπτα. 7 Κατά τους καιρούς ξηρασίας, το νερό μπορεί να προσληφθεί από τους νεροκρατητικούς βατράχους ή από ορισμένα φυτά. 5
Στο παρελθόν, νερόσακοι από δέρμα καγκουρώ χρησιμοποιούνταν για τη μεταφορά αρκετά μεγάλων όγκων νερού. Παραδόξως, αυτοί δε χρησιμοποιούνταν στις πιο ξηρές περιοχές, ίσως επειδή τα καγκουρώ είναι σχετικά σπάνια στην έρημο και τα ζωτικά θρεπτικά συστατικά – ιδίως τα λιποδιαλυτά συστατικά – χάνονται εάν αυτό το ζώο δε μαγειρευτεί στο δέρμα του. 5 Έως κι ένα γαλόνι νερό θα μπορούσε να μεταφερθεί σε ορισμένα μεγάλα φύλλα τυλιγμένα κατά ιδιοφυείς τρόπους.
Καμία μελέτη των Αβοριγίνων λαών δεν αναφέρει για κάποια ειδική Παρασκευή των οστών σε πάστες ή ζωμούς, όπως γίνεται συχνά μεταξύ άλλων παραδοσιακών λαών ανά τον κόσμο. Έχει αναφερθεί ότι οι Αβορίγινες έκαναν ασβέστη καίγοντας κοχύλια σε μια μεγάλη φωτιά την οποία διατηρούσαν για τρεις με τέσσερις μέρες, 3 ο οποίοςπιθανόν χρησιμοποιούταν στην Παρασκευή του φαγητού. Τα έντομα που τρώγονταν ολόκληρα και αλεσμε΄να όπως οι πεταλούδες παρείχαν ασβέστιο, όπως και οι πολλές φυτικές τροφές που προετοιμάζονταν κατάλληλα ώστε να εξουδετερωθεί το φυτικό οξύ, που εμποδίζει την απορρόφηση του ασβεστίου.
Ούτε οι αλμυρές ούτε οι γλυκιές γεύσεις έλειπαν από τη διατροφή των Αβοριγίνων. Αλάτι συλλεγόταν από τα φύλλα του μαγκρόβιου των ποταμών και ήταν διαθέσιμο στις πεδιάδες άλατος στις ερημικές περιοχές. Τα φύλλα του πλούσιου σε νάτριο καρπόβρωτου ψήνονταν και προστίθενταν στη διατροφή. 6 Ορισμένα καλάμια και πάπυροι περιείχαν αρκετή ποσότητα νατρίου, όπως και οι σπόροι της χρυσής γρεβιλέας, κάποια είδη σύκων, το δαμάσκινο νόντα και η άγρια τομάτα. Η άγρια ρίζα του δαυκίου και τα νεροκάστανα περιέχουν περισσότερο από 4450 μικρογραμμάρια νατρίου ανά 100 γραμμάρια. 8 Οι ζωικές τροφές επίσης παρέχουν νάτριο, ιδίως το αίμα και ορισμένα όργανα, ο βαρανός, τα οστρακοειδή, τα σαλιγκάρια και τα σκουλήκια. 8 Οι σππόροι της λιάνας του πιπεριού κοπανίζονταν και χρησιμοποιούνταν ως πιπέρι 6 και κάποια αρωματικά φύλλα χρησιμοποιούνταν επίσης στο μαγείρεμα.
Για γλύκα, οι Αβορίγινες αγαπούσαν το μέλι. Ξεχώριζαν μεταξύ δύο ειδών. Το ένα ήταν λευκό και πολύ γλυκό, και πάντοτε βρισκόταν σε μικρά νεκρά και κούφια δέντρα. Το άλλο ήταν σκούρο, πιο άφθονο και κάπως ξινής γεύσης.11 Στην έρημο, η γλυκιά γεύση προερχόταν από την κατανάλωση των πρησμένων κοιλιών των σακχαρομυρμηγκιών. Τα κόμμεα των δέντρων διαλύονταν στο νερό κι ανακατεύονταν με μέλι για να γίνουν γλυκίσματα για παιδιά.3 Το λερπ, το γλυκό έκκριμα που βρισκόταν σε ορισμένα δέντρα, συλλεγόταν και μασιόταν ή λιωνόταν με ζεστό νερό για να γίνει ζελές και τρωγόταν. 11
Ορισμένοι συγγραφείς έχουν δηλώσει ότι οι Αβορίγινες δεν εξασκούσαν καμία μέθοδο γεωργίας ή εξημέρωσης ζώων. 12 Αυτό δεν ισχύει επακριβώς. Περιστασιακά, ο Αβορίγινας εξημέρωνε το άγριο ντίνγκο μεγαλώνοντας και εκπαιδεύοντας τα σκυλιά από κουτάβια. Αυτά λίγο βοηθούσαν για το κυνήγι του καγκουρώ, αλλά ήταν χρήσιμα για την ιχνηλάτηση και τον εντοπισμό της έχιδνας και του βαρανού.
Αν οι Αβορίγινες δεν εξασκούσαν τη γεωργία καθ’εαυτήν, εκτελούσαν την πρακτική της διαχείρισης της γης, ιδίως με τη χρήση της φωτιάς. Οι εθνοβοτανολόγοι τώρα έχουν ξεκινήσει να εκτιμούν το ζωτικό ρόλο που έπαιξε η φωτιά στην αύξηση της παροχής τροφής των Αβοριγίνων. Οι πρώτοι εξερευνητές συχνά ανέφεραν φωτιές των Αβοριγίνων στη γη. Πολλά από τα σημαντικά φυτά της διατροφής των Αβοριγίνων χρειάζονται συχνή καύση αν είναι να φτάσουν στη μέγιστη παραγωγή. Κάποια ερημόβια φυτά χρειάζονται πιο συχνή καύση απ’άλλα, οδηγώντας σ’ένα μωσαϊκό φυτικών κοινοτήτων σε διαφορετικά στάδια ανάκαμψης μετά από φωτιά. 5
Ακόμα και η πρακτική της αποχής απ’το κυνήγι και την τροφοσυλλογή σε ιερές τοποθεσίες συνέβαλε στην όλη οικολογία του περιβάλλοντος των Αβοριγίνων. Τέτοιες τοποθεσίες λειτουργούσαν ως καταφύγια για την άγρια ζωή ζώων. «Αυτές οι τοποθεσίες θα ήταν ζωτικής σημασίας για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα μίας περιοχής, αφού αμέσως μετά τις ξηρασίες θα λειτουργούσαν ως πηγή φυτών και ζώων που θα επαναποίκιζαν εξαντλημένες περιοχές, εξασφαλίζοντας έτσι μια ταχύτερη ανάκαμψη των βιωτών της οικείας ζώνης.» 5
Ένας άλλος τομέας της διαχείρησης της γης περιελάμβανε τη δημιουργία καταφυγίων για πληθυσμούς εντόμων. Κορμοί βελανιδιάς σπρώχνονταν στα ρυάκια και τα ποτάμια για να προσελκύσουν τις κάμπιες τορέντο. 11 Κάποτε το ξύλο συσσωρευόταν σε ύψος πάνω από μισό μέτρο και σε πλάτος σχεδόν δύο μέτρα. Αυτό θα θεωρούταν έτοιμο για συγκομιδή στο διάστημα ενός έτους. Οι κάμπιες συλλέγονταν από γυναίκες και γέρους άντρες. Οι Αβορίγινες επίσης αποφλοίωναν τους κηρόφλοιους ευκαλύπτους για να κάνουν τους κορμούς τους να σαπίσουν. Λευκές προνύμφες θα τρέφονταν από το σαπισμένο ξύλο και συλλέγονταν για τροφή. 6
Η παραδοσιακή τροφή του Αβορίγινα οπότε παρείχε όλα όσα χρειαζόταν για πλήρη φυσική ανάπτυξη, ανώτερη δύναμη κι αντοχή και γενικά καλή υγεία. Όπως ο Ουέστον Πράις, οι πρώτοι εξερευνητές ανέφεραν ότι οι Αβορίγινες ήταν «καλά σχηματισμένοι΄ τα άκρα τους είναι ίσια και μυώδηη τα σώματά τους όρθια΄ τα κεφάλια τους με καλό σχήμα΄ τα τα χαρακτηριστικά γενικώς είναι καλά τα δόντια κανονικά , λευκά και γερά. Είναι ικανοί να υποστούν μεγάλη κόπωση και στέρηση στις περιπλανήσεις τους, προχωρώντας μαζί για μεγάλες αποστάσεις.» 12 Πολλοί παρατηρητές ανέφεραν για τη μεγάλη τους επιδεξιότητα και όραση, η οποία τους καθιστούσε ικανούς να δουν αστέρια που ο λευκός άνθρωπος μπορεί να δει μόνο με το τηλεσκόπιο, και κινούμενα ζώα σε απόσταση ενός μιλίου, τα οποία ο πολιτισμένος άνθρωπος δε μπορεί να δει καν.
Ένας πρώτος Αυστραλός άποικος ονόματι Φίλιπ Τσάνσι ανέφερε αρκετά παραδείγματα της «ταχύτητας της όρασης και της ευκαμψίας κι ευκινησίας των άκρων και των μυών» στους Αβορίγινες, συμπεριλαμβανόμένου κι ενός Αβορίγινα που στεκόταν ως στόχος για μπάλες του κρίκετ που ρίχνονταν με δύναμη από επαγγελματίες ρίπτες σε απόσταση μόνο δέκα με δεκαπέντε γιαρδών, και πάλι τις απέφευγε επιτυχώς ή της απέκρουε με μια μικρή ασπίδα για τουλάχιστον μισή ώρα.Άλλοι ιθαγενείςέριχναν μπάλες του κρίκετ σε μεγάλες απποστάσεις, και ξεπερνούσαν τους καλύτερους ακροβάτες του τσίρκου πηδώντας από ένα τραμπολίνο σ’έναν κατακόρυφο πάνω από 11 άλογα που στέκονταν δίπλα-δίπλα. 12
Εντούτοις, η μεγάλη ποικιλία ιατρικών υλικών του Αβορίγινα καταδεικνύει ότι δεν ήταν εντελώς ελεύθερος από πο΄νους και οδύνες. Τα αυστραλιανά φυτά του παρείχαν θεραπείες για τη διάρροια, τους βήχες, τα κρυολογήματα, τους ρευματισμούς, τις ωτίτιδες, τον πονόδοντο, τη ναυτεία, τον πονοκέφαλο, τα πονεμένα μάτια, τους πυρετούς, τις δερματικές αλλοιώσεις, τα εξανθήματα, την αιμορραγία της γέννας, τα σπυριά και τα έλκη – όπως και θεραπεία των πληγών, των εγκαυμάτων, των δαγκωμάτων των εντο΄μων και των δηλητηριών των φιδιών. Ο Μακφάρλαν μελέτησε Αβορίγινες που ζούσαν σχεδόν εξολοκλήρου από ντόπιες τροφές στην έρημο, και βρήκε ΄το κάθε μέλος της φυλής να πάσχει από χρόνια επιπεφυκίτιδα. 7
Οι Αβορίγινες επίσης χρησιμοποιούσαν βότανα για αντισύλληψη και στείρωση, επιτρέποντάς τους έτσι να αραιώνουν χρονικά τα παιδιά τους και να προλαμβάνουν τον υπερπληθυσμό.
Η κατάσταση του σύγχρονου Αβορίγινα που έχει εγκαταλείψει τη ντόπια διατροφή του είναι πράγματι λυπηρή. Είναι επιρρεπής στην αύξηση του βάρους, στο διαβήτη, τη φυματίωση, τον αλκοολισμό και, το χειρότερο απ’όλα, την εισπνοή της βενζίνης.
Πολλοί Αβορίγινες αναγνωρίζουν την ανάγκη επιστροφής σε ντόπιες τροφές. Ακούστε την ιστορία της Ντέιζι Κανάρι:
«Πολύ παλιά όταν οι Αβορίγινες ζούσαν από τα καλά και τα υγιειν Συνέχεια

Από που τελικά προέρχεται το Πάρκινσον κι άλλες νευροεκφυλιστικές παθήσεις;

Πηγή:
Ίδρυμα Ντάνα

Ξεκινά η νόσος του Πάρκινσον εκτός του εγκεφάλου;
Του Jim Schnabel
5 Αυγούστου του 2010

Η νόσος του Πάρκινσον θεωρείται μια κλασική εκφυλιστική πάθηση του εγκεφάλου της οποίας τα πιο προφανή συμπτώματα προέρχονται από την απώλεια των ρυθμιστικών για την κινητικότητα νευρώνων κοντά στο εγκεφαλικό στέλεχος. Αλλά είναι σαφές από παλιά ότι η νόσος του Πάρκινσον προκαλεί άλλα συμπτώματα κι επηρεάζει άλλα μέρη του νευρικού συστήματος. Μεταξύ των πρωιμότερων συμπτωμάτων είναι η δυσκοιλιότητα κι άλλα γαστρεντερικά προβλήματα, και μελέτες από νεκροψίες ανθρώπων με νόσο του Πάρκινσον έχουν βρει χαρακτηριστικά σημάδια της νόσου σε εντερικά νευρικά κύτταρα. Μελέτες ανθρώπων που πέθαναν σε διαφορετικά στάδια της νόσου επίσης υποδεικνύουν ότι η περιοχή του εγκεφάλου γνωστή ως ο άνω κινητικός πυρήνας του σπλαγχνικού νεύρου, που συνδέεται με το γαστρεντερικό σύστημα, επηρεάζεται πολύ νωρίς κατά την ασθένεια.

Μελέτες σε ζωικά μοντέλα τώρα υποδεικνύουν ότι αυτή η γαστρεντερική σύνδεση δεν είναι συμπτωματική, κι ότι η ασθένεια μπορεί να εμφανιστεί στα εντερικά νευρικά κύτταρα πριν ακόμα φτάσει στον εγκέφαλο.

«Είναι λογικό ότι θα μπορούσε να εμφανιστεί πρώτα στο αυτόνομο νευρικό σύστημα, το οποίο είναι πιο εκτεθημένο στο περιβάλλον,» λέει ο Warren Ollanow, ένας νευρολόγος και ερευνητής του Πάρκινσον στη Σχολή Ιατρικής του Όρους Σινά στη Νέα Υόρκη.

Στο θέμα του Μαΐου του περιοδικού της Ανθρώπινης Μοριακής Γενετικής, ο πρεσβύτερος ερευνητής Robert Nussbaum και οι συνεργάτες του στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στον Άγιο Φραγκίσκο ανέφεραν ότι είχαν τροποποιήσει τα γονιδιώματα μιας ομάδας ποντικών ώστε να περιλαμβάνουν ένα μεταλλαγμένο ανθρώπινο γονίδιο το οποίο προκαλεί μια σπάνια κληρονομική μορφή της νόσου του Πάρκινσον. Το γονίδιο επηρεάζει την πρωτεΐνη α-συνουκλεΐνη, το κύριο συστατικό των πρωτεϊνικών συσσωματωμάτων γνωστών ως σώματα του Λιούικαι νευρίτες του Λιούι, τα οποία συσσωρεύονται μέσα στους νευρώνες στις προσβεβλημένες περιοχές του εγκεφάλου στις περισσότρες μορ΄φες της νόσου του Πάρκινσον. Η φυσιολογική λειτουργία της α-συνουκλεΐνης είναι άγνωστοι, αλλά πολλοί ερευνητές τη θεωρούν ως πιθανό παράγοντα στις περισσότερες ή και σ’όλες της μορφές της νόσου.

Τα εργαστήρια του Νούσμπαουμ κι άλλων είχαν δημιουργήσει και πριν ποντίκια διαγονιδιακής α-συνουκλεΐνης, αλλά αυτές οι προηγούμενες εκδόσεις είχαν χρησιμοποιήσιε ένα γενετικό στοιχείο κλειδί γνωστό ως προωθητή από ένα άλλο γονίδιο. Ως αποτέλεσμα η μεταλλαγμένη α-συνουκλεΐνη είχε εκφραστεί σε λιγότερους τύπους νευρώνων απ’ό,τι φαίνεται κανονικά στην ανθρώπινη νόσο. Σε αναζήτηση ενός αυθεντικότερου μοντέλου, η ομάδα του Νούσμπαουμ χρησιμοποίησε ολόκληρο το ανθρώπινο γονίδιο της α-συνουκλεΐνης, συμπεριλαμβανομένου και του φυσικού προωθητικού στοιχείου της.

Όταν έφτασαν σε ηλικία τριών μηνών, αυτά τα νέα μεταλλαγμε΄να προς α-συνουκλεΐνη ποντίκια εμφάνισαν εκτεταμένα σημεία γαστρεντερικής δυσλειτουργίας. Η ομάδα του Νούσμπαουμ επίσης βρήκε συσσωματώματα που περιείχαν α-συνουκλεΐνη στους εντερικούς νευρώνες, αυτούς που είναι εμβυθισμένοι στο κάλυμμα του γαστρεντερικού συστήματος. Μία υποομάδα αυτών των ποντικιών, η οποία έφερε μεταλλαγμένο γονίδιο α-συνουκλεΐνης γνωστό ως A53T, εμφάνισε κινητικές ανωμαλίες κατά την τρίμηνη περίοδο παρατήρησης της μελέτης, αλλά μόνο μετά την εμφάνιση εντερικών προβλημάτων.

«Το εύρημα σ’αυτά τα ποντίκια», λέει ο Νούσμπαουμ, «δεν αποδεικνύει ότι το Πάρκινσον ξεκινά εκτός του εγκεφάλου, αλλά παρέχει επιπλέον αποδείξεις γι’αυτό».

Αναθεώρηση της υπόθεσης του Braak

Οι περισσότερες περιπτώσεις της νόσου του Πάρκινσον δεν είναι κληρονομικές, και μολονότι το γήρας είναι σαφώς ένας παράγοντας, η νόσος χτυπάει μόνο ένα μέρος των ηλικιωμένων ανθρώπων. Αυτό ενοχοποιεί έντονα εξωτερικούς, περιβαλλοντικούς παράγοντες ως αίτια ή πυροδότες της νόσου.

Βασισμένος σε μελέτες νεκροψιών που υποδεικνύουν εξάπλωση της παθολογίας του Πάρκινσον από των άνω κινητικό πυρήνα σ’άλλες εγκεφαλικές περιοχές, ο νευροανατόμος Heiko Braak του Πανεπιστήμίου Γιόχαν Βόλφγκανγκ Γκοθ στη Φρανγκφούρτη της Γερμανίας, πρότεινε το 2003 ότι η νόσος του Πάρκινσον πυροδοτείτιαι όταν ένας βραδύς, δύσκολος στην ανίχνευση ιός μολύνει το γαστρεντερικό σύστημα, μέσω της βρώσης και της πόσης ή μέσω της μύτης και του σάλιου. Τα έντερα έχουν το δικό τους εντερικό εγκέφαλο αποτελούμενο από περίπου εκατό εκατομμύρια νευρώνες. Απ’αυτούς, υπέθεσε ο Μπράακ, ένας ιός θα μπορούσε να εξαπλωθεί προς τα πάνω – όπως κάνει ο ιός της λύσσας – μέσω του σπλαγχνικού νεύρου στον άνω κινητικό πυρήνα και σ’άλλες ευάλωτες εγκεφαλικές περιοχές.

Τα αποτελέσματα του μυίνου μοντέλου του Νούσμπαουμ υποδηλώνουν ότι ο ιός δεν είναι απαραίτητος. Στην πραγματικότητα, ο Νούσμπαουμ κι άλλοι ερευνητές υποθέτουν ότι ο λοιμώδης κι εξαπλούμενος παράγοντας είναι η ίδια η α-συνουκλεΐνη.

Όπως και η β-αμυλοειδής πρωτεΐνη στη νόσο του Αλτσχάιμερ, και η πρωτεΐνη πρίον στη νόσο του Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ, η α-συνουκλεΐνη είναι βραχεία και σχετικά ανοργάνωτης δομής, με ιδιαίτερα κολλητικά στοιχεία που την κάνουν επηρρεπή σε συσσωμάτωση. Οι ερευνητές θεωρούν ότι εφόσον έχει δημιουργηθεί ένα τέτοιο μικρό σύμπλεγμα, τείνει να έλκει όποιες γειτονικές πρωτεΐνες, σχηματίζοντας τελικά μακριά, αδιάλυτα συσσωματώματα ή ινίδια, τα οποία μπορεί να σπάσουν σε μικρότερα κομμάτια και μετά να ξαναμεγαλώσουν εκ νέου. Στην πράξη, η εξάπλωση αυτών των συσσωματωμάτων θα μπορούσε να μοιάζει με μόλυνση.

Πολλοί ερευνητές σήμερα υποψιάζονται ότι τα μικρότερα συσσωματώματα α-συνουκλεΐνης που δημιουργούνται περίπου στην αρχή της διαδικασίας συσσωματοποίησης είναι οι πραγματικά τοξικές μορφές της πρωτεΐνης, κι ότι η τοξικότητά τους θ’αρχίσει να σκοτώνει κύτταρα όπου η διαδικασία συσσωμάτωσης τίθεται εκτός ελέγχου. Αυτό θα μπορούσε να γίνει εάν τα φυσιολογικά συστήματα που αποκομίζουν αυτά τα συσσωματώματα μέσα στα κύταρα αποδυναμωθούν από έναν περιβαλλοντικό παράγοντα, ίσως σε συνδυασμό με τη γενική αποδυνάμωση που έρχεται με τη γήρανση.

Ο Νούσμπαουμ πιστεύει ότι μεγάλη ποικιλία περιβαλοντικών παραγόντων θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως πυροδότες. «Θα μπορούσε να είναι ένα χημικό? Θα μπορούσε να’ναι κάτι που προκαλεί φλεγμονή? Θα μπορούσε ακόμα να’ναι ένας συγκεκριμένος συνδυασμός βακτηρίων ή άλλων μικροοργανισμών που ζουν στον πεπτικό σωλήνα και παράγουν τοξικ΄΄ο υλικό», λέει ο Νούσμπαουμ. «Και μετά αν είσαι επίσης γενετικά επιρρεπής, ίσως επειδή υπερεκφράζεις α-συνουκλεΐνη ακόμα και σε χαμηλό βαθμό, ρίχνεις μια λεπτή ισορροπία και καταλήγεις με συσσώρευση α-συνουκλεΐνης.

Υποστήριξη από άλλα μοντέλα

Τα φυτοφάρμακα είναι ένας περιβαλλοντικός παράγοντας που επιδημιολογικές μελέτες τον έχουν συνδέσει ξεκάθαρα με τη νόσο του Πάρκινσον. Το φυτοφάρμακο ροτενόνη είναι επίσης γνωστό ότι προκαλεί μια παρκινσονοειδή κατάσταση στα τρωκτικά καταστρέφοντας τα μιτοχόνδρια μέσα σε ευάλωτους νευρώνες. Τα μιτοχόνδρια είναι μικρές, βακτηριοειδείς δομές μέσα στα κύτταρα που χρησιμοποιούν το οξυγόνο για να παραγάγουν μια βασική μορφή χημικής ενέργειας. Όταν καταστρέφονται από τη ροτενόνη, τα μιτοχόνδρια υποπαράγουν ενέργεια και υπερπαράγουν αυτοκαταπονητικές οξυγονικές ελεύθερες ρίζες. Μία απ’αυτές τις διαδικασίες μπορεί να καταπονήσει σοβαρά ένα νευρώνα και ν’αποδυναμώσει τις άμυνές του εναντίον της συσσώρευσης α-συνουκλεΐνης.

Τον τελευταίο Σεπτέμβριο, ερευνητές στο εργαστήριο του Timothy Greenamyre στο Πανεπιστή΄μιο του Πίτσμπουργκ ανέφεραν ότι εξέθεσαν φυσιολογικούς εργαστηριακούς αρουραίους σε χαμηλές δόσεις ροτενόνης για έξι εβδομάδες. Οι δόσεις ήταν πολύ χαμηλές για να προκαλέσουν τη συνήθη, απότομη εγκεφαλική βλάβη. Οι ερευνητές ήθελαν να δουν αν μια ελαφρότερη καταπόνηση θα εμφανιζόταν πρώτα στο γαστρεντερικό σύστημα. Διαπίστωσαν ότι οι αρουραίοι που κατά τα’άλλα φαίνονταν υγιείς θα έχαναν κάποια ικανότητα συντονισμού της πέψης, και μετά από λίγο, έδειξαν σημάδια συσσώρευσης α-συνουκλεΐνης στους εντερικούς τους νευρώνες. «Έμοιαζαν πάρα πολύ μ’αυτό που βλέπεις στο εντερικό σύστημα στον άνθρωπο,» λέει ο Rob Drolet, κύριος συγγραφέας αυτής της μελέτης και τώρα ένας σχεδιαστής φαρμάκων κατά του Πάρκινσον στη φαρμακοβιομηχανία Merck & Co, στο Δυτικό Σημείο της Πενσιλβάνια.

Παρομοίως, ερευνητές του Πανεπιστημίου Τεχνολογίας της Δρέσδης στη Γερμανία ανέφεραν τον Ιανουάριο ότι η χορήγηση μικρής δόσης ροτενόνης στα στομάχια ποντικών πυροδότησε σχηματισμούς α-συνουκλεΐνης στο εντερικό νευρικό σύστημα κι αργότερα σε κάποιες εγκεφαλικές περιοχές που κανονικά επηρεάζοναι από το Πάρκινσον.

«Με τη βοήθεια των ζωικών μοντέλων όπως αυτά, οι ερευνητές ελπίζουν να επιβεβαιώσου σύντομα την απαρχή του Πάρκινσον στο σώμα και τον τρόπο με τον οποίον εξαπλώνεται. Αυτό με τη σειρά του θα επέτρεπε τους νευρολόγους να διαγιγνώσκουν και να θεραπεύουν την ασθένεια πολύ νωρίτερα κατά την πορεία της, όταν οι ευκαιρίες για επιτυχή νευροπροστασία είναι οι μεγαλύτερες», λέει ο Ντρόλετ.

Μια ακόμα μελέτη που σείει το παραδοσιακό μοντέλο τις προέλευσης των νευροεκφυλιστικών παθήσεων, προέλευση δηλαδή καθαρά εντός του εγκεφάλου από αίτια που οφείλονται στη γήρανση ή και σε συγκεκριμένους γενετικούς συνδυασμούς. Το θέμα αυτών των παθήσεων δεν είναι τόσο απλό, και μαι τέτοια προσέγγιση δεν πιστεύω ότι θα φτάσουμε σε κάποια μεγάλη πρόοδο στη μελέτη και στις προσπάθειες θεραπείας τους. Η σύνδεση του Πάρκινσον με ορισμένα φυτοφάρμακα όπως το γενικής χρήσεως μυκητοκτόνο κι εντομοκτόνο ροτενόνη, η οποία μάλιστα έχει προταθεί κατά καιρούς ως σκεύασμα για βιολογικές καλλιέργειες εξαιτίας της φαινομενικής χαμηλής της τοξικότητας, είναι επιβεβαιωμένη. Η περιγραφή επίσης του τρόπου εξάπλωσης και βλάβης των νευροεκφυλιστικών παθήσεων είναι ακριβείς. Σχεδόν όλες αυτές οι παθήσεις σχετίζονται με μία κακοδιπλωμένη, αδιάλυτη αμυλοειδή πρωτεΐνη που μετατρέπει τις φυσιολογικές αντίστοιχες στο δικό της σχήμα σε μια ατέρμονα αλυσιδωτή αντίδραση καταστροφής των νευρώνων. Διάφορες περιβαλλοντικές καταπονήσεις σε συνδυασμό με τη γήρανση που μπορεί να επιφέρουν τυχαίες μεταλλάξεις στη δομή της πρωτεΐνης ή στο γονίδιο που την παράγει θεωρείται πως διευκολύνουν την εμφάνιση τέτοιων παθήσεων, η αλυσίδα κακοδίπλωσης και συσσώρευσης δε μπορεί να σταματήσει πάντως άπαξ και ξεκίνησε ακόμα και σε υγιή οργανισμό, βλ. την πρώιμη εμφάνιση τέτοιων παθήσεων σε άτομα με μετάλλαξη του γονιδίου μιας τέτοιας πρωτεΐνης που την κάνει επιρρεπέστερη σε τυχαία μεταβολή ή τη μετάδοση του Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ.

Και αυτή είναι η λέξη κλειδί που μου φάνηκε πως προσπαθούσε ν’αποφύγει ο συγγραφέας του άρθρου, αν και επειδή η ομοιότητα όλων των νευροεκφυλιστικών παθήσεων μ’αυτό το πρότυπο είναι μεγάλη, δε μπόρεσε τελικά να το παραλείψει. Το Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ είναιμια τυπική νευροεκφυλιστική πάθηση που χρησιμοποιείται ως μοντέλο εξαιτίας της ευκολίας μετάδοσής της. Πράγματι, όλες οι νευροεκφυλιστικές παθήσεις θεωρητικά μεταδίδονται από τον έναν οργανισμό στον άλλον, εφόσον οι αλληλουχίες των αντίσστοιχων πρωτεΐνών τους ταιριάζουν αρκετά. Μπορεί να μη μεταδίδονται συνήθως με κανονική επαφή, αλλά σε εργαστηριακό περιβάλλον αυτό είναι δυνατό, π.χ.
η μετάδοση του Αλτσχάιμερ.
Ομοίοως και η πρωτεΐνη του Πάρκινσον,
η οποία συμπεριφέρεται ως πρίον του Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ,
όπως μεταδίδεται από τη μία εγκεφαλική περιοχή στην άλλη, θα μπορούσε να μεταδοθεί από τον έναν άνθρωπο στον άλλον. Μήπως τελικά ορισμένο ποσοστο περιπτώσεων Πάρκινσον οφείλονται σε μετάδοση όπως στο Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ; Μήπως η πρωτεΐνη αυτή μεταδίδεται μέσω ιατρικών επεμβάσεω και διαδικασιών, εφόσον συνήθως τέτοιες αμυλοειδείς πρωτεΐνες αντέχουν στην αποστείρωση; Επίσης, εφόσον μπορεί να βρεθεί στο γαστρεντερικό σωλήνα, μήπως μπορεί να μεταδοθεί από την τροφή όπως το Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ; Τα κόπρανα ενός πάσχοντα από Πάρκινσον φέρουν την πρωτεΐνη; Αν την φέρουν, μπορούν άραγε να την εξαπλώσουνσ το περιβάλον όπως γίνεται με το Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ; Όλα αυτά θά’πρεπε να διερευνηθούν για τη θέσπιση ισχυρότερων κανονισμών κατά των αμυλοειδών πρωτεΐνών. Συμφέρει όμως; Αν και με το Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ, το οποίο είναι αρκετά σπάνιο, το κόστος ήταν αντίστοιχα μικρό και μια μικρή επιτυχία υπήρξε, στις συγκεκριμένες παθήσεις το ποσοστό των πασχόντων είναι πολύ μεγαλύτερο, και πρακτικά όλος ο ηλικιωμένος πληθυσμός, που ολοένα αυξάνεται στις ανεπτυγμένες χώρες και κατέχει δυσανάλογο ποσοστό σ’όλες τις ιατρικές υπηρεσίες, θα πρέπει να θεωρείται πιθανός φορέας, άρα να χρειάζεται ειδικά χειρουργικά εργαλεία, ειδική αποστείρωση όπως με το Κρόιτσφελντ_Γιάκομπ κλπ. Τα περισσότερα κράτη, και όχι μόνο η Ελλάδα όπως νομίζουμε (και η Αμερική δεν απέχει πολύ), δε διαθέτουν μεγάλο μέρος του προΫπολογισμού στην υγεία, οπότε κάτι τέτοιο πιθανότατα δε θα εξεταστεί ποτέ κι όλος ο πληθυσμός θα μένει εκτεθημένος στις πρωτεΐνες, εάν η μετάδοση αυτή γίνεται με τους παραπάνω τρόπους.

Σημειώσεις:
1 Το Δυτικό Σημείο (West Point) είναι περιοχή της πολιτείας της Πενσιλβάνιας.
2 Η Σχολή του Όρους Σινά είναι όπως πολλές άλλες τοποθεσίες στην Αμερική που έχουν λάβει ονόματα από διάφορα μέρη του παλαιού κόσμου. Στο Οχάιο για παράδειγμα υπάρχει Αθήνα (Athens), ενώ στην Αριζόνα Φοίνικας (Phoenix).
3 Εάν προσέξατε από τα ονόματα των επιστημόνων στο άρθρο αυτό και σ’άλλα παρόμοια που έχω δημοσιεύσει, σπανίζουν τα αγγλοπρεπή επώνυμα. Πολλά τελειώνουν σε φωνίεντα, άλλα έχουν διπλά φωνίεντα ή περίεργους συνδυασμούς συμφώνων ή είναι πολύ μικρά. Πολλά γερμανοφέρνουν, αλλά δεν είναι γερμανικά πάντοτε. Ο λόγος επειδή η Αμερική, όπως κι άλλες χώρες με μεγάλη δύναμη (ακόμα και η Αρχαία Αθήνα) εξασκούν αυτό που λέγεται εγκεφφαλική αποστράγγιση (το μεταφράζω από το αγγλικό brain drain), παίρνουν δηλαδή κάθε καλό επιστήμονα από μια άλη χώρα στη δούλεψη των δικών τους πανεπιστημίων για την πρόοδο της επιστήμης και της παραγωγής στη χ΄ρα τους.
4 Το όνομα του συγγραφέα του άρθρου είναι καθαρά γερμανοεβραΪκό (γίντις), και προφανώς θα πρόκειται για απόγονο κάποιας ευρωπαΪκής οικογένειας που βρέθηκε στην Αμερική κατά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο για να ξεφύγει τα γερμανικά φουρνάκια. Οι Εβραίοι, που γενικώς
έχουν καταλάβει διάφορες θέσεις στην Αμερική,
έχουν ιδιαίτερη έφεση, όταν ασχολούνται με ιατρική, στη νευρολογία και σε παρόμοια πεδία, ίσως επειδή η φυλή τους ταλαιπωρείται από σπάνιες και δύσκολες νευρολογικές παθήσεις.
5 Η νευροπροστασία είναι περισσότερο ευσεβής πόθος παρά πραγματικότητα. Είναι μια κυρίως πειραματική ιδέα κατά την οποία συγκεκριμένες αντιοξειδωτικές ουσίες, πρωτεΐνες κι άλλα φαρμακευτικά μόρια που προστατεύουν τους νευρώνες από βλάβη είτε σε κυταροκαλλιέργεια είτε σπανιότερα σε πειραματόζωα, ίσως κάποτε χρησιμοποιηθούν και στον άνθρωπο για θεραπευτικούς σκοπούς.
6 Το
Ίδρυμα Ντάνα
(Dana Foundation) είναι ιδιοτική φιλανθρωπική οργάνωση με στόχο τη χρηματοδότηση μελετών για το νευρικό σύστημα και την εξάπλωση της γνώσης περί του εγκεφάλου. Ιδρύθηκε το 1950 από το μεγιστάνα (δεν ξέρω πόσα έχω, να μη δώσω λίγα για να γίνει κάτι για τους πτωχούς και να μην ξεχάσου τ΄όνομά μου;) και γερουσιαστή της Νέας Υόρκης Charles A. Dana, ο οποίος έχει πεθάνει τώρα, και σήμερα έχει ιδρύσει διάφορες μικρότερες οργανώσεις κι εκτός Αμερικής, στην Ευρώπη και σ’άλλα μέρη του κόσμου. Εγώ πάντως πριν την εύρεση αυτού του άρθρου δεν το ήξερα καν.

Πριν από λίγες μέρες, αναφέροντας για
Τις εξωφρενικές προετοιμασίες μερικών για την υποτιθέμενη συντέλεια του κόσμου,
Είχα πει πως στην Αμερικοί πολλοί ήταν αυτοί που συσσώρευαν προμήθειες και πυρομαχικά για ν’αντιμετωπίσουν τη λεγόμενη αποκάλυψη των ζόμπι (zomibe apocalypse), μια τραγική κατάσταση κατά την οποία η σύγχρονη κοινωνία θα διαλύθεί από μια επιδημία ζόμπι που θα μεταβάλλουν τους υγιείς ανθρώπους σε όμοιούς τους χωρίς εμπόδια. «Και ποιος το πιστεύει αυτό;» Θα πείτε. Ναι, είναι θέμα που έχει συζητηθεί σε θεωρητικό επίπεδο από επιστήμονες και κόσμος υπάρχει που πιστεύει πως μπορεί να γίνει στην πράξη. Για να μαζεύουν κάποιοι προμήθειες και πυρομαχικά και να τρομοκρατούνται σημαίνει πως το πιστεύουν πραγματικά, όπως άλλοι πιστεύουν στην Αποκάλυψη του Ιωάννη, στην επίσκεψη των εξωγήινων κλπ.

|Τι είναι όμως αυτή η αποκάλυψη των ζόμπι ακριβώς και πώς δημιουργήθηκε αυτή η ιδέα; Πρώτο απ’όλα, τα ζόμπι αυτά δεν έχουν καμία σχέση με τα παραδοσιακά\
Ζόμπι των βουντού,
ανθρώπους δηλαδή που με τεχνικές μαγείας βρίσκονταν στο μετέχμιο ζωής και θανάτου ή κατ’άλλους επανέρχονταν από το θάνατο για να εκτελέσουν διάφορα επιβεβλημένα πράγματα, όπως να γίνουν σκλάβοι κάποιων αρχόντων, να γίνουν κατευθυνόμενοι δολοφόνοι κλπ. Πέραν του ότι τα ζόμπι της αποκάλυψης είναι πρώην νεκροί ή σχεδόν νεκροί, τα υπόλοιπα στοιχεία τους τα δανείζονται από άλλες μορφές μεταδοτικού νεκρομετατρεπτισμού, όπως τους βρυκόλακες, ή τους λυκανθρώπους. Σύμφωνα λοιπόν με την ιδέα της
αποκάλυψης των ζόμπι,
από κάποια αιτία, π.χ. επιστημονικό πείραμα, τρομοκρατική ενέργεια, μεταφυσικό γεγονός νεκρανάστασης, μυστηριώδης ασθένεια, παρέμβαση άλλων οντοτήτων, δαιμόνων, εξωγήινων κλπ, κάποιοι άνθρωποι θ’αναστηθούν από τους νεκρούς ή θα μετατραπούν από ζωντανοί σε σχεδον νεκρές μορφές. Αυτά τα «ζόπι» θα λειτουργούν χωρίς πολύ μυαλό, κινούμενα νωχελικά παντού και επιτιθέμενα στους ανθρώπους τους οποίους θα κατασπαράζουν ή θα τους μετατρέπουν με κάποιον τρόπο σε ζόμπι, το συνηθέστερο, αν και σε αρκετές νεότερες ταινίες τα ζόμπι συχνά έχουν τη δυνατότητα να συμπεριφέρονται ως κανονικοί άνθρωποι για ν’αποφεύγουν τον εντοπισμό. Η επιδημία αυτή χωρίς αυστηρά κατασταλτικά μέτρα, δε θά’χει απολύτως καμία θεραπεία, και θα συνεχίζει να εξαπλώνεται αανεμπόδιστα σ’όλην την ανθρωπότητα, διηθώντας το στρατό, την αστυνομία, τις κυβερνήσεις και τελικάόλην την κοινωνία, η οποία γρήγορα θα καταρρεύσει εντελώς. Συχνά παραμένουν λίγοι επιζήσαντες σ’έναν πρωτόγονο, διαλυμένο κόσμο, οι οποίοι θα πρέπει να ξεκινήσουν τον πολιτισμό από την αρχή. Παραδόξως, σε καμία ταινία δεν έχει εξεταστεί πάντως η πιθανότητα τα ζόμπι αυτά να είναι στην πραγματικότητα κάποια ανώτερη μορφή ανθρώπου η οποία θα εγκαθιδρύσει μια νέα και καλύτερη κοινωνία (καλό υλικό για εναλλακτικές υποθέσεις).

Η ιδέα της αποκάλυψης των ζόμπι άρχισε να σχηματίζεται κατά τα μέσα του 20ου αι. στις ΗΠΑ, οπότε έγινε ιδιαίτερα δημοφιλής με διάφορες ταινίες όπως «Η Νύχτα των Ζωντανών Νεκρών» του George A. Romero το 1968, ο οποίος ήταν ο πρώτος που ανακάτεψε την ιδέα του ζόμπι μ’αυτήν του βρυκόλακα. Κατά το Ρομέρο τα ζόμπι εμφανίζονταν τυχαία από κάποια διαδικασία που επαναδραστηριοποιούσε τον εγκέφαλο μετά το θάνατο. Ακολούθησαν άλλες 6 δικές του ταινίες, με την επόμενη την «Αυγή των Νεκρών» το 1978. Παρόμοια ταινία ήταν το «Ζόμπι 2» του Lucio Fulci, που δημοσιεύθηκε λίγους μήνες μετά την Νύχτα των Ζωντανών Νεκρών, αν και δεν πρόκειται για προσπάθεια υπονόμευσης της προηγούμενης ταινίας όπως αναφέρεται συχνά, αλλά για σχεδόν συμπτωματικό γεγονός. Αργότερα παρήχθησαν πολλές ακόμα ταινίες με θέμα την αποκάλυψη των ζόμπι, ιδίως μετά την έκδοση του βιβλίου «Το Φίδι και το Ουράνιο Τόξο» του Αμερικανού ανθρωπολόγου Wade Davis το 1985, όπου μελετούνταν επιστημονικά πιθανές μέθοδοι μετατροπής των ανθρώπων σε ζόμπι από μάγους του βουντού, όπως η «Κόλαση των Ζωντανών Νεκρών» του 1981, όπου τα ζόμπι δημιουργούνται έπειτα από ένα υποτιθέμενο μεταλλαξιγόνο αέριο, η «Επιστροφή των Ζωντανών Νεκρών» του 1985 του Dan O’Banno, όπου για πρώτη φορά εμφανίζονται τα ζόμπι να κατασπαράζουν ανθρώπινους εγκεφάλους, ο «Εγκεφαλικά Νεκρός» το 1992, ο «Ντελαμόρτε Ντελαμόρε» του 1994, η σειρά 5 ταινιών του «Παραμένοντος κακού» από το 2002 έως το 2012, οι «28 μέρες μετά» και οι «28 βδομάδες μετά» του 2002 και του 2007 αντίστοιχα βρετανικής παραγωγής, και πολλές άλλες, καθώς και το «Ημερολόγιο των Νεκρών» του 2008 και την «Επιβίωση των Νεκρών» του 2010, νέες παραγωγές του παλιού Ρομέρο. Σήμερα ταινίες τέτοιες παράγονται επίσης στην Ευρώπη και σε Ασιατικές χώρες, κάνοντας το φαινόμενο παγκόσμιο, αν και η Αμερική ακόμα πρωτοστατεί σ’αυτού του ειδους την επιστημονική φαντασία.

Πέρα από το χώρο των τρομακτικών ταινιών, η ιδέα της αποκάλυψης των ζόμπι, ως κάτι βαθιά ριζωμένο στην καθημερινή κουλτούρα, έχει χρησιμοποιηθεί περιστασιακά σε υποθετικές επιστημονικές αναλύσεις. Στην επιδημιολογική ανάλυση των Filip Munz, Ioan Hudea, Joe Imad και Robert J. Smith (προσέξατε πως μόνο το τελευταίο όνομα είναι γνήσιο αγγλοσαξονικό; Αποτελέσματα του brain drain της Αμερικής) του Πανεπιστημίου Κάρλτον και του Πανεπιστημίου της Οτάβα του Καναδά για παράδειγμα του 2009, με τίτλο «Όταν τα Ζόμπι επιτίθενται» οι επιστήμονες συμπεραίνουν ότι εάν υπήρχε μια τέτοιου είδους διεισδυτική και άπαυστη επιιδημία ζόμπι, το καλύτερο μέσο αντιμετώπισής της θα’ταν η όσο το δυνατόν εγκαιρότερη κι επιθετικότερη αντίδραση. Η καραντίνα και μια μορφή υποθετικής θεραπείας θα μππορούσαν επίσης να εφαρμοστούν, αλλά ένα λάθος ή μια καθυστέρηση θα μπορούσε να φέρει την καταστροφή, οπότε ασφαλέστερη τακτική παραμένει η επίθεση. Σε περίπτωση που θα χρειαστεί η κοινωνία να δράσει επιθετικά σκέφτηκα εγώ, αναπόφευκτο είναι πως θα καταστραφούν μαζί με τους κακούς και υγιή μέρη. Εάν τώρα τα ζόμπι έχουν τη δυνατότητα να ενσωματώνονται επιτυχώς στις ανθρώπινες κοινωνίες, υπόθεση που δεν εξετάστηκε στη συγκεκριμένη εργασία, αμφιβάλλω να υπάρχει σίγουρος τρόπος αντιμετώπισής τους. Στην ίδια εργασία οι ερευνητές υπέθεσαν ότι μακροπρόθεσμα ολόκληρη η κοινωνία θ’αντικαθίστανταν από ζόμπι ή τελικά νεκρούς, αφού ο αριθμός τους συνεχώς θ’αυξάνεται, κι απλώς όσοι νέοι άνθρωποι γεννιούνται τελικά θα μετατρέπονται σε ζόμπι.

Ένας άλλος Αμερικανός επιστήμονας, ο Adam Chodorow του Κολεγίου Σάντρα Ντέι Ο’κόνορ στο Πανεπιστήμιο της Πολιτείας της Αριζόνας εξέτασε τα υποθετικά αποτελέσματα μιας επιδημίας ζόμπι ως προς τους φόρους εισοδήματος και ιδιοκτησίας σύμφωνα με την ομοσπονδιακή και τις πολιτειακές νομοθεσίες των ΗΠΑ. Συμπέρανε ότι πιθανότατα τα ζόμπι θ’αναγνωρίζονταν ως ακόμα ζωντανοί άνθρωποι, στην ίδια κατάσταση με τους πάσχοντες από εγκεφαλικό επεισόδιο, Αλτσχάιμερ ή μόνιμο κώμα, κάνοντας τη φορολογική τους θέση πολύπλοκη. Προτείνει λοιπόν στο νομοθετικό σύστημα να θεσπίσει ιδιότυπους νόμους για τους ζωντανούς νεκρούς.

Η αποκάλυψη των ζόμπι έχει χρησιμοποιηθεί επίσης μεταφορικά ως μια κατάσταση στην οποία η κοινωνία θα είναι απροετοίμαστη, για την οποία κάποια στοιχειώδης προετοιμασία θα μπορούσε να σώσει. Τέτοια χρήση είχε
στο άρθρο του Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ
(CDC) (το δικό μας ΚΕΕΛΠΝΟ είναι αντιγραφή του παραπάνω) του 2011 για τη σπουδαιότητα της ετοιμότητας προς κάποια καταστροφή, με παράδειγμα μια υποτιθέμενη αποκάλυψη των ζόμπι. Προφανώς ο συγγραφέας θα προσπάθησε, πιθανόν ανεπιτυχώς, να χειριστή τον εύκολο εντυπωσιασμό των Αμερικανών (wow και τα γνωστά) με κάτι τέτοια, μήπως και πείσει τον κόσμο να βάλει τελικά μυαλό μήπως και προετοιμαστεί για κάποια καταστροφή, διότι ως γνωστόν πολλές περιοχές των ΗΠΑ πλήττονται από σοβαρές φυσικές καταστροφές σχετικά συχνά.

Σήμερα η μόνη ομάδα που ασχολείται ειδικά με τη μελέτη υποθετικών ζομποαποκαλύψεων είναι το Ινστιτούτο Θεωρητικών Μελετών για τα Ζόμπι του Πανεπιστημίου της Γλασκώβης στη Σκοτία, μια ομάδα επιστημόνων που αναλύει με πραγματικές υποθέσεις τι θα μπορούσε να γίνει σε περίπτωση αποκάλυψης των ζόμπι, διαλύει τους μύθους των ταινιών και συγγράφει άρθρα και βιβλία για το θέμα.

Πέρα όμως από τη θεωρητική αναζήτηση, πολλοί επιστήμονες έχουν δοκιμάσει να υποθέσουν μια αιτία η οποία θα μπορούσε να μετατρέψει έναν άνθρωπο σε ζόμπι των ταινιών, αλλά και να πυροδοτήσει παρόμοια επιδημία. Στον πραγματικό κόσμο δεν υπάρχει κάποιο παθογόνο στοιχείο που να μπορεί να κάνει αυτό το πράγμα, αν και μεταδόσιμες ασθένειες που προκαλούν παρόμοια συμπτώματα υπάρχουν, αλλά είναι αδύνατον να προκαλέσουν τέτοιου είδους επιδημία. Οι συνηθέστερες τέτοιες ασθένειες που εξετάζονται από τους επιστήμονες ως ζομποποιητικοί παράγοντες είναι
παράσιτα που τρέπουν τη συμπεριφορά του ξενιστή
ώστε να διευκολύνουν την εξάπλωσή τους, όπως το τοξόπλασμα ή πολλά παράσιτα των ασπονδύλων, επικίνδυνοι νευρολογικοί ιοί όπως η λύσσα, ή ανίατες νευροεκφυλιστικές μεταδόσιμες παθήσεις όπως το Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ που προκαλούνται από τις παθολογικές πρωτεΐνες πριόν. Με την τελευταία πάθηση είχε γίνει ένα μικρό περιστατικό που θα μπορούσε ν’αποκληθεί αποκάλυψη των ζόμπι, όταν στις δεκαετίες του 1950-60 στην απομονωμένη περιοχή των Φόρε της Νέας Γουινέας
ξέσπασε επιδημία Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ
(κούρου) η οποία προερχόταν από το θρησκευτικό κανιβαλισμό των νεκρών, αρκετοί εκ των οποίων είχαν πεθάνει απ’την πάθηση. Η ασθένεια αυτή ήταν τόσο τρομακτική για τους ιθαγενείς, οι οποίοι θεώρησαν πως προέρχεται από πράξεις κακής μαγείας. Ακόμα όμως κι αυτή η νόσος, η οποία πρακτικά δεν αντιμετωπίζεται κι ο παράγοντάς της είναι ανθεκτικότατος, δε μπορεί να εξαπλωθεί πολύ εύκολα μεταξύ των ανθρώπων, ούτε σε μεγάλες αποστάσεις. Παρόμοιες επιδημίες ζόμπι με την ίδια ασθένεια αντιμετωπίζουν περιστασιακά πληθυσμοί ζώων, με σοβαρότερη σήμερα την ανεξέλεγκτη ως τώρα επιδημία χρόνιας εξασθενητικής νόσου στα ελάφια της Βόρειας Αμερικής.

Γι’αυτό οι επιστήμονες υποθέτουν πως όχι κάποια απ’τις παραπάνω ασθένειες από μόνη της, αλά
ο τεχνητός συνδυασμός κάποιων απ’αυτές
στο εργαστήριο θα μπορούσε ίσως να φέρει την πραγματική αποκάλυψη των ζόμπι. Το 2011 ο καθηγητής του Χάρβαρντ Ryan Bradley υπέθεσε ότι η σύνδεση ενός πριόν μ’έναν ιό θα μπορούσε να δημιουργήσει έναν ανίκητο πρακτικά ζομποποιητικό παράγοντα. Το πριόν αυτό θα μπορούσε επιλεκτικά να επιτίθεται σε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου όπως ο μετωπιαίος φλοιός που ελέγχει την κοινωνική συμπεριφορά και τον έλεγχο των παρορμήσεων και την παρεγκεφαλίδα, η οποία ελέγχει την ισορροπία και το συντονισμό, προκαλώντας συμπτώματα σαν αυτά των τρομωδών και κανιβαλιστικών ζόμπι των ταινιών. Ως απάντηση στο άρθρο αυτόΟ J. Fishman, διευθυντής λοιμωδών νοσημάτων από μεταμοσχεύσεις στο Γενικό Νοσοκομείο της Μασαχουσέτης συμπλήρωσε ότι ακόμα καλύτερος συνδυασμός θα’ταν η σύνδεση του πριόν με κάποιον ιό που προκαλεί εγκεφαλίτιδα, όπως τον ιό του έρπητα, ίσως και με κάποια αλκαλική ουσία όπως διττανθρακικό νάτριο για να προκαλέσει μεταβολική αλκάλωση με νευρολογικά συμπτώματα. Εάν όμως αυτοί οι επιστήμονες έκαναν μια σοβαρότερη ανάλυση κι όχι ένα καθαρά εντυπωσιοθηρικό άρθρο σε κάποιο περιοδικό, δε θα φτάνανε σε τέτοια συμπεράσματα. Ο λόγος είναι ότι οποιοσδήποτε απ’τους παραπάνω ιούς δρα αρκετά γρήγορα, προκαλώντας φλεγμονή κι άρα απόκριση του ανοσοποιητικού συστήματος, ενώ ένα πριόν θα πρέπει να δράσει αρκετά χρόνια ύπουλα στον ξενιστή μέχρι να εμφανιστούν τα συμπτώματα, επομένως πιθανότερο θά’ταν ο ιός να σκότωνε το θύμα πολύ πριν το πριόν, ή, αν θεραπευόταν, το πριόν να τον σκότωνε χρόνια αργότερα, χωρίς να μπορεί όμως να μεταδοθεί αποτελεσματικά σε άλλους, αφού ο ιός δε θα υπήρχε πλέον. Σε περίπτωση που με κάποιο εμβόλιο σταματούσε η εξάπλωση του ιού, ομοίως θα μειωνόταν και η εξάπλωση του πριόν, αν και περιστασιακές μεταδόσεις θα συνεχίζονταν για χρόνια, π.χ. μέσω ιατρικών διαδικασιών, όπως γίνεται και σήμερα, σε καμία περίπτωση σε επίπεδα επιδημίας ζόμπι. Πιο λογική θά’ταν η σύνδεση του γονιδίου του μεταλλαγμένου πριόν με κάποιον ιό που δε θα προκαλούσε συμπτώματα, αλλά θα λειτουργούσε απλώς ως όχημα ευκολότερης μεταφοράς του πριόν, π.χ. μεταφορά διά αέρος. Όσον αφορά τη μεταβολική αλκάλωση, δεν ξέρω πως αυτό θα μπορούσε να γίνει χωρίς να χρειαστεί να πάρει κάποια ουσία το θύμα ή να επηρεαστεί οξεία ο οργανισμός του, και μάλιστα να είναι κάτι μεταδόσιμο, εκτός κι αν ο συγγραφέας του συγκεκριμένου άρθρου ήθελε απλώς να γράψει κάτι που θα φαινόταν τρομακτικό.

Σε άρθρο επίσης του 2010 του περιοδικού National Geographic, εξετάστηκε το ενδεχόμενο ο ιός της λύσσας να μεταλλαχθεί ώστε να μεταδίδεται διά αέρος στους ασθενείς, υπόθεση που έχει χρησιμοποιηθεί και σε μερικές ταινίες για την αποκάλυψη των ζόμπι. Ο ερευνητής Samita Andreansky του Πανεπιστημίου του Μαϊάμι υπέθεσε πως ίσως θα μπορούσε αυτό να γίνει, ακόμα κι ο ιός να διασταυρωθεί με άλλους όπως αυτός του έμπολα για ακόμα τρομακτικότερα συμπτώματα, αν και κάτι τέτοιο πιθανότατα είναι φυσικά αδύνατον. Τέλος δεν πιστεύω πως ακόμα κι ένας τέτοιος ιός θα μπορούσε να μετατρέψει ολόκληρη την κοινωνία σε μια αποκάλυψη ζόμπι. Σίγουρ ακάποιο εμβόλιο θα μπορούσε να τον αποκρούσει, ενώ η μελλοντική εποχή που πιθανόν θα γινόταν αυτό σημαίνει ότι ίσως οι τρόποι αντιμετώπισης των ασθενειών θα’ναι ακόμα αποτελεσματικότεροι.

Ασθένειες που μπορούν να φέρουν την αποκάλυψη των ζόμπι τελικά δεν υπάρχουν. Δεν υπάρχουν επίσης αποδείξεις για ανάμειξη τω εξωγήινων, πνευμάτων, θεών, δαιμόνων, τρομοκρατών κλπ για ένα τέτοιο αποτέλεσμα. Ωστόσο η τρομακτικότητα της υπόθεσης αυτής θα της εξασφαλίσει τη διαιώνιση σε εσχατολογικά σενάρια επιστημονικής φαντασίας, κι αναπόφευκτό είναι κάποιοι άνθρωποι πάντοτε να την πιστεύουν. Όμως υπάρχει ένα παρόμοιο γεγονός στη φύση που μοιάζει εκπληκτικά πολύ με την αποκάλυψη των ζομπι. Αυτό είναι η αμυλοειδογένεση των επιβλαβών πρωτεΐνών, όπως του πριόν.

Οι πρωτεΐνες αυτές, όπως τα ζόμπι των ταινιών, είναι δυσλειτουργικές, δεν έχουν κάποιον συγκεκριμένο σκοπό ή συνείδηση και είναι ανίκητες. Το μονο που κάνουν είναι με την ύπαρξή τους να λειτουργούν ως καταλύτες για τη μετατροπή των φυσιολογικών αντιστοίχων τους στη μορφή τους – έτσι η μια κάνει ακόμα μία, οι δύο μετά άλλες δύο, οι τέσσερις άλλες τέσσερις και ούτω καθεξής, μέχρι ολόκληρο το σύστημα, π.χ. ο εγκέφαλος, να δυσλειτουργήσει και να καταστραφεί. Αυτό είναι μια αποκάλυψη των ζόμπι σε μοριακό επίπεδο. Αν και θεωρείται ως η μόνη διαδικασία ασθένειας που ακόμα δεν έχει αναστραφεί επιτυχώς, έχουν δοκιμαστεί μέθοδοι στο εργαστήριο που μπορούν να την περιορίσουν, συνεπώς ούτε και το πριόν θεωρητικά τουλάχιστον είναι ανίκητο. Οι σεναριογράφοι των ταινιών λοιπόν, εν αγνοία τους, δημιούργησαν μια κατάσταση παρόμοια με τη νόσο των Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ, του Αλτσχάιμερ κι άλλων παρόμοιων σε επίπεδο ανθρώπινης κοινωνίας, πριν ακόμα γίνει γνωστός ο τρόπος εξάπλωσης των παραπάνω ασθενειών.

Κάποτε, όταν επρόκειτο να χειρουργηθώ, δεν είχα και πολύ φόβο για την αναισθησία, μάλλον επειδή ήμουν ακόμα παιδάκια και δε μ’ένοιαζαν τοσα πράγματα, όσο όμως μάθαινα περισσοτερο κι άρχισα ν’αποκτώ φόβο για περιπτώσεις όπου δε θα μπορώ να ελέγξω το σώμα μου, άρχισα ν’αποκτώ φόβο και για την αναισθησία. Γι’αυτό έκανα και μια αναζήτηση για τις δάφορες μεθπόδους αναισθησίας πριν
την τελευταία μου εγχείρηση,
ώστε να εφησυχαστώ λίγο, γιατί αν και μέθη στην πραγματικότητα κι όχι πλήρης αναισθησία, πάλι με άγχωνε. Το άρθρο είναι από τη
Ευροκλινική.

Σταύρος Κανελλάς,
DEAA, DA(UK)
Διευθυντής Αναισθησιολογικού Τμήματος Ευρωκλινικής Αθηνών

Όλα όσα θέλετε να μάθετε για την αναισθησία και δεν έχετε ποιόν να ρωτήσετε

Καθημερινά χιλιάδες χειρουργικές επεμβάσεις πραγματοποιούνται στην χώρα μας και χιλιάδες αναισθησίες χορηγούνται για τις επεμβάσεις αυτές. Χιλιάδες ασθενείς εμπιστεύονται, ότι πολυτιμότερο διαθέτουν, δηλαδή τη ζωή και την υγεία τους, στους λειτουργούς υγείας, με την ελπίδα να τις βελτιώσουν. Η προσμονή μιας χειρουργικής επέμβασης είναι φυσικό να γεννά άγχος, ανησυχία και ερωτήματα από την μεριά του ασθενούς, στα οποία ευθύς εξ αρχής καλείται να απαντήσει ο χειρουργός, ως ο πρώτος αποδέκτης των ανησυχιών του ασθενούς. Κάπου στην πορεία προς την χειρουργική επέμβαση όμως, ακούγεται και η λέξη «αναισθησία», οπότε νέες απορίες και ανησυχίες προστίθενται στις ήδη υπάρχουσες. Η δυσκολία μεγαλώνει, αν σκεφτεί κανείς, ότι «ο καθ’ ύλην αρμόδιος» να απαντήσει, ιατρός αναισθησιολόγος, δεν είναι παρών και πολλές φορές δεν θα έρθει σε επαφή με τον ασθενή παρά μόνο την παραμονή ή ίσως και την ίδια ημέρα της επέμβασης. Όλα όσα θα θέλατε να μάθετε λοιπόν για την αναισθησία (ή έστω αρκετά από αυτά) και δεν έχετε κάποιον να ρωτήσετε, αναφέρονται εδώ, με την ελπίδα να κάνουν την πορεία προς το χειρουργείο λιγώτερο αγχώδη.

1. Είναι η αναισθησία ασφαλής; Κινδυνεύει η ζωή μου;
Την δεκαετία του 1970 η πιθανότητα σοβαρής αναισθησιολογικής επιπλοκής (πχ θάνατος, μόνιμη εγκεφαλική βλάβη, καρδιακή ανακοπή) ακόμα και σε μη επιβαρυμένους ασθενείς ήταν περίπου 1 στις 10.000. Σήμερα με τις σύγχρονες τεχνικές που ακολουθούνται και το κατάλληλο monitoring που εφαρμόζεται (monitor = συσκευή που ελέγχει λειτουργίες του ασθενούς), ο κίνδυνος είναι μικρότερος από 1 στις 250.000. Δηλαδή χρειάζονται 250.000 αναισθησίες για να έχουμε 1 σοβαρή αναισθησιολογική επιπλοκή. Η εντυπωσιακή αυτή βελτίωση οφείλεται στο ότι πλέον υπάρχει εξειδικευμένος ιατρός αναισθησιολόγος σε κάθε χειρουργική αίθουσα (που δεν υπήρχε παλαιότερα), ο οποίος μάλιστα υποβοηθείται στην εργασία του από πολύπλοκες ηλεκτρονικές και μηχανικές συσκευές που τον βοηθούν στη διάγνωση και αντιμετώπιση των διαφόρων διεγχειρητικών προβλημάτων. Κάτι τέτοιο δεν ήταν το ίδιο εύκολο μερικές δεκαετίες πριν.
Βέβαια ούτε όλοι οι ασθενείς είναι ίδιοι, ούτε όλες οι επεμβάσεις στις οποίες υποβάλλονται είναι της ίδιας βαρύτητας. Ένας ηλικιωμένος ασθενής με επιβαρυμένη υγεία, προφανώς κινδυνεύει περισσότερο από κάποιον νέο υγιή που υποβάλλεται στην ίδια επέμβαση. Τα ποσοστά που δόθηκαν παραπάνω αποτελούν ένα «μέσο όρο» και δεν είναι σωστό να «υιοθετούνται» από όλους τους ασθενείς ή για όλες τις επεμβάσεις. Ο αναισθησιολογικός κίνδυνος θα μπορούσε, επίσης, να παρομοιασθεί, για να γίνει ακόμα πιό κατανοητός, με τον κίνδυνο που διατρέχει ένας πεζός όταν διασχίζει έναν δρόμο. Μπορεί να χρησιμοποιήσει μία διάβαση όπου υπάρχει φωτεινός σηματοδότης (περίπτωση ασθενούς με καλή γενική υγεία που υποβάλλεται σε επέμβαση μικρού κινδύνου), μπορεί όμως να διασχίσει και έναν δρόμο ταχείας κυκλοφορίας χωρίς καν να ελέγξει αν έρχονται αυτοκίνητα (περίπτωση ασθενούς με επιβαρυμένη υγεία που υποβάλλεται επειγόντως σε επέμβαση μεγάλης βαρύτητας)

2. Ποιες άλλες επιπλοκές, λιγότερο σοβαρές, μπορεί να μου συμβούν;
Οι λιγότερο σοβαρές επιπλοκές που μπορεί να συμβούν είναι ποικίλες και εξαρτώνται από τον ασθενή, το είδος της χειρουργικής επέμβασης και το είδος της αναισθησίας. Υποχρέωση των ιατρών είναι να ενημερώνουν τον ασθενή προεγχειρητικά για τις πιο πιθανές από αυτές. Ενδεικτικά αναφέρουμε τον πόνο στην περιοχή της επέμβασης, τη ναυτία και τον έμετο, τον πόνο στο λαιμό, τον ελαφρύ τραυματισμό του στόματος και των δοντιών, το παροδικό βράγχος της φωνής, την καρηβαρία (βαρύ κεφάλι) στην άμεση μετεγχειρητική περίοδο, το ρίγος, τον πονοκέφαλο κα. Οι επιπλοκές αυτές συνήθως δεν αποτελούν «μείζονα» κίνδυνο, δεν παύουν όμως να είναι ανεπιθύμητες και ενοχλητικές για τον ασθενή. Όλες αντιμετωπίζονται ή παρέρχονται μόνες τους μετά από μικρό χρονικό διάστημα.

3. Είναι δυνατόν να είμαι ξύπνιος, να μην κοιμάμαι, και να καταλαβαίνω αυτά που συμβαίνουν κατά την διάρκεια της επέμβασης;
Κατ’ αρχήν οι όροι «ύπνος» και «ξύπνιος» δεν είναι κατάλληλοι. Ο «ύπνος» του χειρουργείου δεν έχει καμιά σχέση με τον ύπνο όπως τον ξέρουμε στην καθημερινή ζωή μας. Σωστότερος είναι ο όρος «αναισθησία που επιτυγχάνεται με φάρμακα». Αυτή η παρατήρηση είναι απαραίτητη για να μην νομίσει κανείς, ότι είναι το ίδιο εύκολο να «ξυπνήσει» κατά την διάρκεια μιας χειρουργικής επέμβασης, όπως ξυπνά από ένα θόρυβο, για παράδειγμα, όταν κοιμάται σπίτι του. Ο όρος γενική αναισθησία περιλαμβάνει τρείς συνιστώσες. Την αναλγησία (να μην πονά δηλαδή κανείς), την αμνησία και τη μυϊκή παράλυση. Υπάρχει μία πολύ λεπτή διαχωριστική γραμμή ανάμεσα σε επαρκή και ανεπαρκή αναισθησία. Έχουν αναφερθεί περιπτώσεις ασθενών που άκουγαν κατά την διάρκεια μιας χειρουργικής επέμβασης, αν και σε πολλές περιπτώσεις δεν θυμούνται τι ακριβώς άκουγαν. Το γεγονός αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μιά διαταραχή που ονομάζεται «μετατραυματικό στρες» και η διάγνωση του είναι αρκετά δύσκολη. Είναι σημαντικό να προσθέσουμε εδώ ότι η δυνατότητα να ακούει κάποιος που βρίσκεται υπό γενική αναισθησία βασίζεται σε έναν διαφορετικό μηχανισμό από αυτόν που χρειάζεται να λειτουργεί για να αισθάνεται πόνο. Ένα εξαιρετικό παράδειγμα αποτελούν οι καρδιοχειρουργικοί ασθενείς των περασμένων δεκαετιών, οι οποίοι δεν είχαν καμία αίσθηση πόνου ή αφής, αλλά κάποιοι από αυτούς μπορούσαν να ακούσουν και να ανακαλέσουν στη μνήμη τους κάποια από αυτά που άκουσαν κατά τη διάρκεια της επέμβασης. Σήμερα έχουμε στην διαθεσή μας συσκευές και μέσα που μας βοηθούν να αποφύγουμε αυτές τις επιπλοκές. Η αίσθηση του πόνου κατά τη διάρκεια γενικής αναισθησίας είναι πια δυνατόν να αποφευχθεί σε ποσοστό 100%. Αν συμβεί, είναι σοβαρή επιπλοκή και την αποκλειστική ευθύνη φέρει ο αναισθησιολόγος. Η αντίληψη του ήχου (το να ακούει δηλαδή κανείς κατά την διάρκεια γενικής αναισθησίας) είναι ελάχιστα πιθανή, αλλά ο ασθενής θα πρέπει να είναι ενημερωμένος για αυτή την πιθανότητα.

4. Για πόση ώρα θα κοιμάμαι;
Στην μεγάλη πλειοψηφία των επεμβάσεων η γενική αναισθησία διαρκεί λίγα λεπτά παραπάνω από τη χειρουργική επέμβαση. Μετά ο ασθενής «ξυπνά». Αυτό επιτυγχάνεται γιατί τα σύγχρονα αναισθητικά φάρμακα δρουν για μικρό χρονικό διάστημα και συνεχίζουν να χορηγούνται όσο διαρκεί η επέμβαση. Με το τέλος της, η χορήγησή τους σταματά και μετά από λίγα λεπτά ο ασθενής «ξυπνά». Ακολουθεί ένα χρονικό διάστημα που ο ασθενής αισθάνεται πως έχει «βαρύ κεφάλι» (καρηβαρία). Είναι μια αίσθηση ανάλογη με αυτή που έχει κανείς όταν συνέρχεται μετά από υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ (μέθη). Το πόσο θα διαρκέσει αυτό, έχει να κάνει με τα φάρμακα που δόθηκαν, με το είδος και τη διάρκεια της επέμβασης, αλλά και με την κατάσταση του ασθενούς. Συνήθως, όταν η επέμβαση δεν είναι εξαιρετικά σύντομη, η διάρκεια της καρηβαρίας είναι λίγες ώρες. Σε μικρότερης διάρκειας επεμβάσεις η διάρκεια της καρηβαρίας μειώνεται ανάλογα.
Υπάρχουν βέβαια και περιπτώσεις, όπως σε εξαιρετικά βαριές επεμβάσεις, όπου μετά το τέλος της επέμβασης, η αφύπνιση του ασθενούς δεν είναι ασφαλής ή επιθυμητή, οπότε η αναισθησία συνεχίζεται προκειμένου ο ασθενής να μεταφερθεί στην Μονάδα Εντατικής Θεραπείας.

5. Ο χειρουργός μού είπε ότι δεν θα λάβω γενική αναισθησία, αλλά μέθη. Τι είναι αυτό; Ποιά η διαφορά;
Όταν οι επεμβάσεις είναι πολύ σύντομες ή επιφανειακές, πολλές φορές δεν χρειάζεται γενική αναισθησία. Παρ’ όλα αυτά πρέπει να δοθούν κάποια κατασταλτικά, ηρεμιστικά ή παυσίπονα, ούτως ώστε η διαδικασία της επέμβασης να μπορεί να γίνει καλά ανεκτή από τον ασθενή. Η χορήγηση των φαρμάκων αυτών περιγράφεται με τον μη δόκιμο όρο «μέθη». Ένας ασθενής σε αυτήν την κατάσταση, είναι ήρεμος, ακίνητος, δεν πονά, αναπνέει φυσιολογικά μόνος του, αλλά ακούει και καταλαβαίνει αυτά που συμβαίνουν γύρω του. Δεν είναι σπάνιο μιά «μέθη» να μεταπέσει σε γενική αναισθησία όταν η βαρύτητα της επέμβασης αποδειχθεί σοβαρότερη της αναμενομένης.

6. Η περιοχική αναισθησία είναι επικίνδυνη;
Με τον όρο «περιοχική αναισθησία» περιγράφεται η έγχυση κάποιου ειδικού φαρμάκου (τοπικού αναισθητικού) γύρω από κάποιο ή κάποια νεύρα με αποτέλεσμα την αναισθητοποίηση εκείνου του τμήματος του σώματος που νευρώνεται από τα συγκεκριμένα νεύρα. Για παράδειγμα η έγχυση του φαρμάκου στη σπονδυλική στήλη (ραχιαία ή επισκληρίδιος) έχει σαν αποτέλεσμα την αναισθητοποίηση του κάτω μέρους του σώματος, η έγχυση του φαρμάκου στη μασχάλη, την αναισθητοποίηση του χεριού κοκ. Οι περιοχικές τεχνικές είναι πολύ ασφαλείς όταν εκτελούνται από ιατρούς κατάλληλα εκπαιδευμένους. Όπως όλες οι ιατρικές τεχνικές όμως, μπορεί να εμφανίσουν επιπλοκές (όπως άλλωστε και η γενική αναισθησία).
Συνήθως βέβαια οι υπάρχοντες φόβοι για τις επιπλοκές της περιοχικής είναι πολύ μεγαλύτεροι απ’ ότι η συχνότητα τους δικαιολογεί. Για παράδειγμα, ο συνήθης φόβος για παράλυση μετά από ραχιαία ή επισκληρίδιο αναισθησία είναι πολύ συχνός, ενώ η πιθανότα να συμβεί αυτό είναι εξαιρετικά μικρή (της τάξεως του εκατομμυρίου).
Σε κάθε περίπτωση ο αναισθησιολόγος οφείλει να ενημερώσει προεγχειρητικά τον ασθενή για όλες τις εναλλακτικές μεθόδους αναισθησίας, τα οφέλη και τους ενδεχόμενους κίνδυνους κάθε μίας και να καταστήσει τον ασθενή ικανό να παράσχει την «πληροφορημένη συγκατάθεση του» (informed consent) προκειμένου να πραγματοποιηθεί η επέμβαση.

Σαν λειτουργοί υγείας οι ιατροί αναισθησιολόγοι πρέπει πάντα να αντιμετωπίζουν τους ασθενείς τους με βάση τη σύγχρονη γνώση και τον κώδικα δεοντολογίας. Από τη μεριά τους οι ασθενείς οφείλουν να περιφρουρούν ότι πολυτιμότερο έχουν, δηλαδή την υγεία τους κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο, προσέχοντας σε ποιούς την εμπιστεύονται. Και δεν είναι μόνο Ελληνικό, αλλά παγκόσμιο, το παράδοξο φαινόμενο οι ασθενείς να εμπιστεύονται την υγεία τους σε αναισθησιολόγους που δεν γνωρίζουν καθόλου. Φαινόμενο που θα εξετασθεί στο επόμενο τέυχος του περιοδικού μας.

Η αλήθεια είναι πως ο φόβος μου είναι υπερβολικός – σήμερα ακόμα και στις απλούστερες επεμβάσεις υπάρχουν συσκευές παρακολούθησης των ζωτικών λειτουργιών του ασθενούς. Στη δική μου περίπτωση για παράδειγμα, που είχα μέθη κι όχι πλήρη γενική αναισθησία, είχα στη μύτη μου ακροφύσια συσκευής παροχής οξυγόνου και στο δάχτυλό μου συσκευή καρδιογραφήματος. Σήμερα χειρουργικές επεμβάσεις γίνονται τόσες πολλές καθημερινά και σχεδόν παντού, ώστε και η τεχνικές της αναισθησίας νά’χουν τελειοποιηθεί αρκετά.

Όσον αφορά την αναισθησία είχα κάνει και παλαιότερη δημοσίευση στο Ιστολόγιο, κυρίως
για την ιστορία της.

Τέλος από το παραπάνω κείμενο έμαθα μια ακόμα λέξη της πλούσιάς μας ελληνικής γλώσσας. Η «καρηβαρία», το βαρύ κεφάλι (κάρα) δηλαδή έπειτα από αναισθησία, κατανάλωση αλκοόλ, κλπ. Κάθε φορά που σας λέει λοιπόν κανείς για «hangover», να του απαντάτε μόνο με τον αντίστοιχο ελληνικό όρο και να τον αφήσετε να ψάχνεται. Στοιχηματίζω πως η τυπική περίπτωση δε θα βρει τη σημασία του με τίποτα.

Προσέξατε πως τις προηγούμενες μέρες, αν και δεν είχα κανονικά κάποια δουλειά να κάνω, δεν έγραψα τίποτα; Κανονικά θά’πρεπε νά’γραφα, αφού όπου κι αν είμαι έχω συνήθως πάντοτε διαδικτυακή σύνδεση και τον υπολογιστή μου. Τώρα όμως έλειπα αλλού. Ήμουν στην Αθήνα για χειρουργική επέμβαση στο μάτι.

Είχε κανονιστεί από το Σεπτέμβριο γι’αυτό περίπου το διάστημα νά’κανα
μεταμόσχευσ κερατοειδούς,
γιατί αυτός που έχω, ο οποίος είναι μεταμοσχευμένος από το 2006, θόλωσε μετά από μερικά χρόνια, και με την ανανέωσή του θα μπορούσε ν’αποκατασταθεί καλύτερα η όραση του ματιού. Επειδή εδώ στην Ελλάδα δεν έχουμε ούτε καν τράπεζα μοσχευμάτων ματιών, που θεωρητικά είναι ο πιο εύκολος ιστός που μπορεί να βρεθεί, θά’πρεπε να περιμέναμε να μας ερχόταν από το εξωτερικό, πράγμα που θα μπορούσε να γίνει ανά πάσα στιγμή. Και έγινε την Παρασκευή στις 21 του μηνός. Για να μηχάσουμε αυτήν την ευκαιρία και περιμένουμε μετά για μερικούς ακόμα μήνες μέχρι νά’ρθει άλλο, πήγαμε την Κυριακή κατευθείαν στην Αθήνα με τη μητέρα μου, όπου μείναμε στο σπίτι της φίλης της εκεί, την οποία γνωρίζει απο παλιά και έχουμε μείνει πολλές άλλες φορές για ιατρικούς κι όχι μόνο σκοπούς. Οι ιατρικές εξετάσεις και η επέμβαση έγινε στο οφθαλμολογικό ινστιτούτο Athense Vision από τον οφθαλμίατρο Αναστάσιο Χαρώνη, ο σύνδεσμος του οποίου παρατέθηκε παραπάνω.

Αν και η διαδικασία δεν ήταν κάτι υπερβολικά δύσκολο, αυτό δε σημαίνει πως το πέρασα καλά χωρίς καθόλου άγχος. Το κύριο άγχος το είχα στην αρχή για την αναισθησία, η οποία θά’ταν μερική κι όχι ολική, όπως έχω συνηθίσει την οποία επίσης φοβάμαι. Τελικά, σύντομα μετά την έλευσή μας στο χειρουργίο με πέρασαν από κάποιες προκαταρκτικές εξετάσεις στο μάτι κι έπειτα με βάλανε μέσα. Η επέμβαση έγινε σε λιγότερο από μια ώρα, περίπου από τις 12:30 ως τις 1:30 – ξάπλωσα στο κρεβάτι, μου έβαλαν δύο ακροφύσια παροχής οξυγόνου από φιάλη στη μύτη για ν’αναπνέω καλύτερα, γιατί μετά το πρόσωπό μου καλύφθηκε, μια καρδιογραφική συσκευή στο δείκτη του δεξιού χεριού, μου χορήγησαν τη γενική μέθη για να ζαλιστώ και μια τοπική αναισθησία στο μάτι, απ’το οποίο έπειτα ούτε ένιωθα ούτε έβλεπα, και άρχισαν τη δουλειά τους. Η μεταμόσχευση τελικά ήταν ευτυχώς μόνο μερική του ενδοθηλίου του κερατοειδούς, μιας και το υπόλοιπο μέρος δεν είχε κάποιο πρόβλημα. Η διαδικασία της ίδιας της μεταμόσχευσης πήρε αρκετά λίγη ώρα, τα περισσότερα μετά ήταν ράμματα γύρω από το σημείο όπου τοποθετήθηκε αέρας για να διατηρείται το μόσχευμα στη θέση του. Θυμάμαι καθαρά το γιατρό, την αναισθησιολόγο και τη νοσοκόμα που μιλούσαν μεταξύ τους και ψάχνανε τα αντικείμενα που θα χρησιμοποιούσαν (πρώτα το μικροσκόπιο για να φαίνονται καλύτερα οι λεπτομέρειες στο μάτι, μετά το μικρό μαχαιράκι, το μόσχευμα, το εργαλείο που θα τό’βαζαν μέσα, τα ράμματα κλπ), καθώς και τη μουσική υπόκρουση από πίσω με το ραδιόφωνο. Πρώτα λοιπόν έκοψαν λίγο την επιφάνεια του ματιού από κάτω μ’ένα μικροσκοπικό μαχαιράκι, έβαλαν το μόσχυεμα κατευθείαν χωρίς να το καταλάβω, κι έπειτα έραβαν αυτά που έκοψαν, ενώ σ’όλο το διάστημα της επέμβασης έριχναν νερό για να κρατούν το μάτι υγρό, αφού έμενε ανοιχτό. Προς το τέλος της διαδικασίας προφανώς η δόση του ηρεμιστικού άρχισε να μειώνεται, κι άρχισα να συνέρχομαι. Πριν μπορούσα να καταλάβω τι γινόταν, αλλά δεν είχα καθόλου διάθεση να κουνηθώ ή να μιλήσω. Εάν προσπαθούσα να κάνω κάτι απλό, π.χ. να κουνήσω το δάχτυλό μου, αυτό θά’παιρνε αρκετή ώρα μέχρι να γίνει. Προς το τέλος όμως κινούμουν πιο εύκολα. Τελικά η μάσκα σηκώθηκε, έμεινα για περίπου 20 λεπτά ακίνητος, κι έπειτα με πήρε ο γιατρός για εξέταση. Δεν έβλεπα σχεδόν τίποτα, επειδή το μάτι είχε μέσα αέρα και προφανώς λόγω διαφορών στη διάθλαση το όργανο είχε πρόβλημα να διαχειριστεί το φως. Πριν σηκωθώ μου έβγαλαν επίσης και την καρδιογραφική συσκευή, και τα ρυθμικά «μπιπ, μπιπ» της καρδιάς μου που ακούγονταν σταμάτησαν, κι έπειτα από λίγο ακούστηκε ο μακρόσυρτος ήχος της παύσης του καρδιογραφήματος. «Τι θα γινόταν άραγε αν αυτό ακουγόταν ενώ το μηχάνημα ήταν πάνω μου;» Τους ρώτησα τότε κι εγώ. «Γιατί, μήπως θα το άκουγες;» Μου είπε η αναισθησιολόγος. Την υπόλοιπη μέρα έμεινα με καλυμμένο το μάτι με γάζα στο κρεβάτι πίσω στο σπίτι, όπου είχα τον υπολογιστή μου και διάβαζα διηγήματα επιστημονικής φαντασίας. Να κοιμηθώ δε μπορούσα, αφού η αναισθησία είχε περάσει γρήγορα και το βιολογικό ρολόι μου δεν επηρεάστηκε καθόλου, επομένως έμεινα ξυπνητός μέχρι τις 12 το βράδυ.

Στην εξέταση της επόμενης μέρας όλα φαίνονταν καλά, ο περισσότερος αέρας είχε φύγει, και η γάζα αφαιρέθηκε. Από τότε καλύπτω το μάτι μόνο το βράδυ, τη μέρα πρέπει να παραμένει ανοιχτό. Ωστόσο και την επόμενη και τη μεθεπόμενη μέρα δεν ήμουν σε πολύ καλή κατάσταση, επειδή αν και σωματικά δεν ένιωθα καταβεβλημένος, το μάτι μου πονούσε κάπως, δυσκολευόμουν υπερβολικά να το ανοίξω στο φως, κι όταν το άνοιγα δεν έβλεπα σχεδόν τίποτα. Πρώτη φορά το άνοιξα το βράδυ της δεύτερης μέρας στο σκοτάδι, και την τρίτη λίγο περισσότερο. Τώρα, που βρίσκομαι πλέον πίσω στη Θεσσαλονίκη, ο πόνος έχει μειωθεί σημαντικά, μπορώ να το ανοίγω πολύ περισσότερο, ακόμα και στο φως, παρότι η όραση μου ακόμα δεν έχει επανέλθει στα προηγούμενα επίπεδα. Ακόμα βλέπω γραμμές, θολώσεις και το υπερβολικό φως με πειράζει, αν και είμαι πολύ καλύτερα σε σχέση με χθες. Στη σημερινή εξέταση όλα φαίνονταν καλά. Ο οργανισμός άλωστε βλέπει το εγχειρισμένο μάτι ως τραυματισμένο, γι’αυτό αντιδρά έτσι με πόνο, φωτοευαισθησία και φλεγμονή.

Για τον έλεγχο της φλεγμονής παίρνω κορτιζόνη, κι επίσης ένα αντιβιωτικό κολλίριο για προληπτικούς λόγους αρκετέ ςφορές την ημέρα, ενώ συνεχίζω την αγωγή για την πίεση που έπαιρνα από πριν. Πέρα απ’αυτήν την τοπική θεραπεία όμως, λαμβάνω και συστημική κορτιζόνη και μυκοφαινολικό οξύ (ανοσοκατασταλτική ουσία) για να περιοριστεί ο κίνδυνος της απόρριψης, αν και στη δική μου περίπτωση είναι μικρός, και η χορήγηση είναι περισσότερο προληπτική. Αν και γενικά έχω πολύ καλή σχέση με τα φάρμακα, το τελευταίο είναι ουσία που φοβάμαι, αλλλά ίσως εδώ υπερβάλλω πολύ. Τα φάρμακα αυτά θα τα παίρνω για ένα μήνα εάν όλα πάνε καλά, κι έπειτα θα τα μειώσω ώσπου θα τα κόψω μάλλον σε 6 εβδομάδες, ανάλογα με τις οδηγίες του γιατρού.

Γενικά δε φοβάμαι για την πορεία του ματιού μου. Εφόσον γίνομαι καλύτερα, παίρνω όλα τα φάρμακά μου και δεν κάνω έντονες δραστηριότητες ακόμα, δεν πιστεύω πως θα πρέπει να ανησυχώ. Στο τέλος της εβδομάδας θα πρέπει νά’χει υποχωρήσει όλη η φλεγμονή κι έπειτα σιγά-σιγά θα γίνω όπως πριν και καλύτερα. Το ότι θα βελτιωθώ ωστόσο δε σημαίνει πως θα βλέπω κανονικά ποτέ, αυτό είναι το μόνο σίγουρο. Σαφώς θα διευκολύνομαι περισσότερο, αλλά ένα μπαστούνι στο δρόμο και παρόμοια βοηθήματα πάντοτε θα χρειάζονται.

Το θέμα αυτό μ’ενδιαφέρει ιδιαίτερα, διότι πάσχω από γλαύκωμα στο ένα μάτι σύντομα μετά τη γέννησή μου, για την αντιμετώπισή του έχω εμφυτεύσει βαλβίδα και παίρνω καθημερινά φαρμακευτική αγωγή για τον έλεγχο της πίεσης, και μολονότι η δική μου περίπτωση οφείλεται καθαρά σε μηχανκά αίτια, έχω και το μικρό φόβο ότι η μηχανική βλάβη έχει πυροδοτήσει ή ενδέχεται να πυροδοτήσει μια νευροεκφυλιστική διαδικασία με κάποιον τρόπο, η οποία θα μπορούσε να επεκταθεί και στο υπόλοιπο νευρικό μου σύστημα.

Η ιδέα ότι το γλαύκωμα είναι απλώς η εκφύλιση του οπτικού νεύρου λόγω υψηλής ενδοφθάλμιας πίεσης δεν επαρκεί για την πλήρη εξήγηση της πάθησης. Εδώ και πολλά χρόνια οι επιστήμονες έχουν παρατηρήσει ότι πολλοί ασθενείς με υψηλότερη απ’το φυσιολογικό οφθαλμική πίεση δεν παρουσιάζουν γλαύκωμα, ενώ το 1/3 περίπου των ασθενών με γλαύκωμα έχουν πίεση μέσα στα φυσιολογικά όρια. Αντίθετα το γλαύκωμα
φαίνεται νά’ναι μια νευροεκφυλιστική πάθηση,
όπως η νόσος του Αλτσχάιμερ, του Πάρκινσον και των Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ, όπου τα νευρικά γαγγλιακά κύτταρα του αμφιβληστροειδούς πεθαίνουν με παρόμοιο τρόπο οδηγώντας σε βλάβες το οπτικό νεύρο που δέχεται εισόδους απ’αυτά.

Η αιτιολογία του γλαυκώματος δεν είναι ακόμα πλήρως γνωστή. Προφανώς πρόκειται για ομάδα νευροεκφυλιστικών παθήσεων που τείνουν να σχετίζονται με υψηλή ενδοφθάλμια πίεση. Υπάρχουν συγγενείς περιπτώσεις, το 90% σποραδικές και το 10% περίπου γενετικές, όπου παρατηρείται δυσμορφία στο σύστημα αποχέτευσης του υγρού του οφθαλμού (αν κι εδώ η εκφύλιση μπορεί να συνεχίζεται και μετά τη διόρθωση του προβλήματος σε πολλές περιπτώσεις), αλλ’οι περισσότερες εμφανίζονται σε μεγάλη ηλικία, γύρω στα 60 χρόνια, χωρίς προφανή αιτία.
Κάποιοι επιστήμονες έχουν συνδέσει
το γλαύκωμα με βακτηριακή μόλυνση, μολονότι αυτό δεν είναι γνωστό αν ισχύει σ’όλες τις περιπτώσεις, πώς συμβάλλει στο πρόβλημα ή αν απλώς είναι μια τυχαία σύμπτωση. Το γλαύκωμα είναι η δεύτερη αιτία απώλειας όρασης παγκοσμίως και το 15% των τυφλώσεων προέρχονται απ’αυτήν την πάθηση. Θ’αναφέρω για το κοινό γλαύκωμα ή ανοιχτής γωνίας, γιατί υπάρχει και το γλαύκωμα κλειστής γωνίας, το οποίο προέρχεται από ξαφνικό πρόβλημα στην αποχέτευση του οφθαλμικού υγρού και είναι επείγουσα κατάσταση.

Ο ρόλος της υψηλής πίεσης στην εκφύλιση δεν είναι γνωστός. Σύμφωνα με μια θεωρία το ηθμοειδές πέταλο, ένα κομμάτι ιστού απ’το οποίο εξέρχεται το οπτικό νεύρο απ’τον οφθαλμό και μετακινείται ανάλογα με τις αλλαγές στην εσωτερική πίεση, δεν είναι τόσο ευλύγιστο κατά τις μεταβολές της πίεσης στους ασθενείς με γλαύκωμα, ώστε το νεύρο να πιέζεται περισσότερο απ’το σύνηθες. Κατά μια άλλη θεωρία, η πίεση αιμάτωσης, δηλαδή η διαφορά ανάμεσα στην αρτυριακή και την ενδοφθάλμια πίεση, όταν είναι χαμηλή, δηλαδή η πίεση μέσα στον οφθαλμό είναι υψηλή ενώ η αρτυριακή χαμηλή, η αιμάτωση στον αμφιβληστροειδή και στο οπτικό νεύρο περιορίζεται προκαλώντας βλάβη. Όποια κι αν είναι η αιτία είναι φανερό πως δεν είναι μόνο οι αυξομειώσεις στην πίεση ή η ψυλή πίεση οι υπεύθυνοι παράγοντες για τη νευρική εκφύλιση, αν και είναι σημαντικά επιβαρυντικοί παράγοντες. Ο βαθύτερος μηχανισμός θά’ναι παρόμοιως με τις υπόλοιπες σποραδικές νευροεκφυλιστικές παθήσεις.

Η ομοιότητα λοιπόν του εκφυλισμένου οφθαλμικού νευρικού ιστού με τον εγκεφαλικό στις νευροεκφυλιστικές παθήσεις ήταν φανερή στους επιστήμονες για πολύ καιρό, αν και αρχικά δεν είχε γίνει κάποια σύνδεση. Κατά το γλαύκωμα καταστρέφονται επιλεκτικά κυρίως τα οφθαλμογαγγλιακά κύτταρα, η τελευταία στρώση κυττάρων του αμφιβληστροειδούς που καταλήγει στο οπτικό νεύρο. Επομένως οι ίνες του τελευταίου μειώνονται, οδηγώντας σε αδυνάτισμα κι εκφύλιση. Στις κατεστραμμένες περιοχές του αμφιβληστροειδούς συναντάται
το β αμυλοειδές,
το τρομακτικό αυτό σωματίδιο που συσσωρεύεται στη νόσο του Αλτσχάιμερ και σε παρόμοιες παθήσεις. Επιπλέον, όπως και στις άλλες νευροεκφυλιστικές παθήσεις, η πάθηση μεταδίδεται απ’το ένα κύτταρο στο άλλο, καθώς και μέσα από συνάψεις σε απομακρυσμένα οπτικά κέντρα του εγκεφάλου, όπως ο πλευρικός γονατώδης πυρήνας του θαλάμου, κέντρο αναμετάδωσης των οπτικών πληροφοριών στον οπτικό φλοιό (διασυναπτική βλάβη). Εκτός απ’τα παραπάνω ανησυχητικά στοιχεία,έχει βρεθεί ακόμα μεγαλύτερη
σύνδεση της νόσου του Αλτσχάιμερ με το γλαύκωμα.
Έχουν ανιχνευθεί ασυμπτωματικές μικροαλλοιώσεις στον αμφιβληστροειδή και στο οπτικό νεύρο ατόμων με Αλτστχάιμερ ακόμα κι αρχικών σταδίων, οι οποίες ίσως βοηθούν στην πρώιμη διάγνωση της νόσου, ενώ σε περιπτώσεις όπου συνυπάρχει Αλτσχάιμερ με διαγνωσμένο γλαύκωμα η πορεία και των δύο παθήσεων είναι ταχύτερη, με εκτεταμένη καταστροφή των οπτικών περιοχών του εγκεφάλου. Τέλος ορισμένα συμπτώματα του Αλτσχάιμερ, όπως το άγχος και η ταραχή το βράδυ, ίσως να έχουν να κάνουν με την καταστροφή του υπερχιασματικού πυρήνα του υποθαλάμου και παρομοίων περιοχών που ρυθμίζουν το βιολογικό ρολόι, οι οποίες λαμβάνουν τις ρυθμιστικές πληροφορίες απ’τα οφθαλμικά γαγγλιακά κύτταρα.

Για τη διάγνωση του γλαυκώματος λοιπόν σήμερα δεν επαρκεί η υψηλή πίεση, αλλ’ως κύρια στοιχεία αξιολογούνται η εκφύλιση του οπτικού νεύρου και η ελάττωση της περιφερειακής όρασης. Η πίεση ωστόσο θεωρείται ότι παίζει σημαντικό ρόλο στην επιδείνωση της πάθησης, γι’αυτό χορηγούνται φάρμακα κατά της ενδοφθάλμιας πίεσης. Σύμφωνα με την νευροεκφυλιστική θεωρία ωστόσο θα πρέπει ν’αναπτυχθούν φάρμακα κατά της εκφύλισης επίσης για νά’ναι η θεραπεία ακόμα πιο αποτελεσματική. Κάποιες θεραπείες με βλαστοκύτταρα (βλ. το δεύτερο σύνδεσμο του άρθρου) έχουν αναπτυχθεί πειραματικά, αλλά δεν είναι γνωστό πότε θα εφαρμοστούν κλινικά σε ανθρώπους.

Τέλος και το πιο ανησυχητικό, είναι γνωστό πως οι νευροεκφυλιστικές παθήσεις μεταδίδονται μέσω των αμυλοειδών πρωτεϊνών που τις προκαλούν, με πρώτο παράδειγμα τη νόσο Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ, η οποία έχει μεταδοθεί οφθαλμικά αποδεδειγμένα 4 φορές μέσω μεταμόσχευσης κερατοειδούς, και μπορεί πάμπολλες άλλες. Επειδή τα πρώτα συμπτώματα αντιστοιχούν συνήθως πάνω-κάτω με την πύλη εισόδου της παθολογικής πρωτεΐνης πριόν σ’αυτήν την πάθηση, μπορούμε να υποθέσουμε πως πολλές δήθεν σποραδικές περιπτώσεις που ξεκινούν με οπτικές διαταραχές όπως η παραλλαγή του Heidenhain προέρχονται από οφθαλμική μόλυνση με τον παράγοντα από οφθαλμολογικές εξετάσεις, οφθαλμολογικές επεμβάσεις, ακόμα κι από φακούς επαφής. Βλ.
εδώ
Άλλες νευροεκφυλιστικές παθήσεις, αν κι όχι ακόμα επίσημα αποδεδιγμένο σε πραγματικές συνθήκες, όπως το Αλτσχάιμερ,
μεταδίδονται επίσης.
Μια τρομακτική, αλλά πιθανή υπόθεση είναι η μετάδοση των αμυλοειδών πρωτεΐνών μέσω των κοινών οφθαλμολογικών εξετάσεων. Έχει γίνει καμία μελέτη που να σχετίζει την εμφάνιση Αλτσχάιμερ ή γλαυκώματος με ιστορικό οφθαλμολογικών εξετάσεων, ιδίως σε συνθήκες όπου είχαν εξεταστεί προηγούμενοι ασθενείς μ’αυτήν την πάθηση; Όχι. Επίσης, έχει γίνει καμία μελέτη που να αναζητά μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης Αλτσχάιμερ σε ασθενείς με γλαύκωμα, π.χ. με επέκταση της εκφύλισης απ’τα οπτικά κέντρα του εγκεφάλου αλλού; Ούτε. Μέχρι να γίνουν αυτές οι μελέτες και να παρθούν προστατευτικά μέτρα κα΄τα της μετάδοσης αμυλοειδωτικών παθήσεων πέρα απ’το Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ, θα παραμένουμε εκτεθημένοι σ’αυτές τις θανατηφόρες παθολογικές πρωτεΐνες.