Category: μύθοι


Κάθε Αύγουστο, στο χωριό Μαρκόπουλο της νότιας Κεφαλονιάς, συμβαίνει το εξής ανεξήγητο φαινόμενο. Από τις 6 έως τις 15 Αυγούστου, στην περιοχή της εκκλησίας της Παναγίας της Λαγγουβάρδας εμφανίζονται φίδια, γι’αυτό και λέγεται και Παναγία Φιδούσα ή Φιδιώτισσα. Η εκκλησία είναι χτισμένη στο βάθος μιας κοιλάδας σε μια κατάφυτη ρεματιά, και τα φίδια εμφανίζονται κυρίως στην περιοχή του καμπαναριού. Οι κάτοικοι της περιοχής κάθε χρόνο με φανάρια τα ψάχνουν, και τα φέρνουν στην εκκλησία. Αρχικά είναι λιγοστά, αλλά στην παραμονή του Δεκαπενταυγούστου πληθαίνουν αρκετά. Είναι γκρίζα, μέχρι περίπου ένα μέτρο, με σταυρό στο κεφάλι και στο άκρο της γλώσσας, σπινθηροβόλο βλέμμα και βελούδινο δέρμα. Τα φίδια, παρά το αβυσσαλέο μίσος που τρέφουν για τους ανθρώπους, είναι ήρεμα και πειθήνια, σαν αρνάκια. Σκαρφαλώνουν στα στασίδια, στις εικόνες, στο τέμπλο, στα ιερά σκεύη, κινούνται σε όλη την εκκλησία, ανεβαίνουν πάνω στους πιστούς και συχνά οι πιστοί τα πιάνουν και τα βάζουν πάνω τους, χωρίς κανένα πρόβλημα. Και μετά τις 15 του Αυγούστου, τα φίδια φεύγουν ή επιστρέφονται στις φωλιές τους, στις πέτρες του καμπαναριού. Και όσο ξαφνικά εμφανίστηκαν, τόσο ξαφνικά εξαφανίζονται, και δεν έχει βρεθεί ικανοποιητική εξήγηση γι’αυτό το γεγονός. Όσοι επιχείρησαν να βάλουν ένα τέτοιο φίδι σε μπουκάλι για να το κρατήσουν, αυτό εξαφανίστηκε χωρίς να αφήσει κανένα ίχνος μετά τις 40 ημέρες, αν και οι βλαπτικές ενέργειες προς τα φίδια θεωρούνται μεγάλο κακό. Ακόμα και αμαξάδες που πάτησαν στο δρόμο τους τέτοια φίδια είδαν την Παναγία σε όνειρο, η οποία τους τα ζητούσε. Επιπλέον, Γερμανοί φυσιοδίφες που μελέτησαν αυτά τα φίδια δε μπόρεσαν να τα κατατάξουν σε κανένα γνωστό είδος ή οικογένεια. Είναι πραγματικά κάτι το υπερκόσμιο, κάτι που μας θυμίζει τη συνεχή αγαθοεργή παρουσία της Παναγίας στη ζωή μας. Βοήθειά μας.

Το θαύμα χάρη στο οποίο χτίστηκε η εκκλησία έγινε πριν πολλά, πολλά χρόνια. Μια μέρα, οι κάτοικοι του Μαρκόπουλου είδαν μια φωτιά ψηλά στο δάσος, και θορυβήθηκαν επειδή ανησύχησαν ότι θα εξελισσόταν σε πυρκαγιά που θα μπορούσε να κάψει το δάσος και το χωριό. Έτσι ανηφόρησαν προς το βουνό. Εκεί αντίκρισαν ένα ψηλό δέντρο, ένα σχίνο, όλο καμένο ως τη ρίζα, και στη ρίζα του ακουμπησμένη την εικόνα της Παναγιάς, εντελώς άθικτη από τις φλόγες. Συγκινημένοι οι κάτοικοι, αφού προσκύνησαν την εικόνα, την μετέφεραν στην εκκλησία του χωριού, για να έχουν και οι υπόλοιποι την ευκαιρία να την προσκυνήσουν. Το επόμενο πρωί όμως, και ενώ οι πιστοί πλήθαιναν, η εικόνα έλειπε. Την έψαξαν μήπως κάποιος την είχε κλέψει και βρισκόταν κάπου στο χωριό, αλλά τίποτα. Τελικά βρέθηκε στη ρίζα του καμένου δέντρου, από όπου μεταφέρθηκε ξανά στην εκκλησία, όπου και κλειδώθηκε. Όμως η εικόνα πάντοτε εξαφανιζόταν και εμφανιζόταν στη ρίζα του καμένου δέντρου, κι αυτό έγινε για τρισεκατομμύρια φορές. Τελικά οι κάτοικοι του χωριού θεώρησαν το γεγονός θέλημα της Παναγίας η εικόνα να βρίσκεται σε εκείνη τη θέση, κι έχτισαν εκκλησία κοντά στο σημείο, όπου τοποθέτησαν την εικόνα. Αργότερα στην περιοχή χτίστηκε γυναικεία μονή, τις οποίας οι μοναχές φρόντιζαν την εικόνα. Όταν μια φορά πειρατές απειλούσαν να λεηλατήσουν τη μονή, οι μοναχές προσευχήθηκαν στην παναγία, και ευθύς η μονή ζώστηκε από φίδια, τρέποντας τους φοβισμένους πειρατές σε φυγή. Από τότε και κάθε χρόνο, τα φίδια εμφανίζονται κάθε Δεκαπενταύγουστο στην εκκλησία, και προμηνύουν μια καλή χρονιά. Μόνο δυο φορές δεν εμφανίστηκαν, το 1940 και το 1956, χρονιές που το νησί πλήγηκε από σεισμούς, ενώ το 1940 επίσης η Ελλάδα δοκιμάστηκε από τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο. Επίσης εμφανίστηκαν και το 1924, όταν ανέκυψε το ζήτημα της χρήσης του νέου ημερολογίου. Τα φίδια εμφανίστηκαν στις νέες ημερομηνίες, λύνοντας το θέμα. Περισσότερα για το φαινόμενο μπορείτε να διαβάσετε εδώ και εδώ.

Τι έγινε, ρε Μπόλκο, τρελάθηκες; Στράφηκες στον τοτεμισμό και δεν το ξέρουμε; Περιμένετε, μη βγάζετε τόσο γρήγορα συμπεράσματα! Σαφώς και δεν τρελάθηκα. Όλα τα παραπάνω μπορούν να χαρακτηριστούν με τον πιο ευγενικό τρόπο μυθεύματα ή μπαρούφες, και με το λιγότερο ευγενικό πίπες σκαλιστές ή κάτι χειρότερο.

Το μόνο πραγματικό απ’όλη την ιστορία είναι το φίδι, το οποίο φυσικά ανήκει σε πραγματικό και ευρέως διαδεδομένο είδος. Είναι το αγιόφιδο, με επιστημονική ονομασία Telescopus Fallax, διεθνώς γνωστό ως γατόφιδο (Cat snake). Και, παρά τους αντιευρωπαϊκούς ισχυρισμούς για το αντίθετο, το φίδι πρωτοπεριγράφηκε ως Tarbophis fallax από τον όλως τυχαίως Γερμανό Friedrich Ludvig Fleischman το 1831, και ταξινομείται στην οικογένεια των κολουβριδών (Colubridae), στην οποία τα περισσότερα είδη φιδιών, και όλα τα ελληνικά εκτός από τις οχιές, το βόα της άμμου και τον τυφλίνο. Είναι κοινό είδος που απαντά σύμφωνα με το Herpetofauna.gr, σε σχεδόν όλη την Ελλάδα (Ηπειρωτική Ελλάδα, Πελοπόννησος, Εύβοια, Κρήτη, Λέσβος, Χίος, Ρόδος, Σύμη, Σάμος, Ικαρία, Κάρπαθος, Κύθηρα, Αντικύθηρα, Μήλος, Πολύαιγος, Άνδρος, Σύρος, Τήνος, Μύκονος, Κέα, Σαντορίνη, Χριστιανή, Δήλος, Σέριφος, Κίμωλος, Πάρος, Αντίπαρος, Τούρλο, Αμοργός, Κάσος, Κάλυμνος, Κουφονήσι, Κέρκυρα, Κεφαλονιά, Ζάκυνθος, Στροφάδες, Αίγινα, Αγκίστρι, Σπέτσες, πιθανόν και σε άλλα νησιά). Στην Ελλάδα απαντά το φερώνυμο υποείδος (Telescopus fallax fallax), αλλά απαντούν και μερικά μικροενδημικά υποείδη: (Telescopus fallax intermedius στα Αντικύθηρα, T. f. multisquamatus στο Κουφονήσι της Κρήτης, T. f. palidus Στην Κρήτη, στη Γαύδο, στην Ελάσα, στην Χριστιανή, στη Σαντορίνη και στην Κάσο. Εκτός από την Ελλάδα, απαντά επίσης στην Κύπρο, στην Αλβανία, στην ΠΓΔΜ, στη νότια Βουλγαρία, στην Κροατία, στην παράκτια Σλοβενία συμπεριλαμβανομένων και μερικών αδριατικών νησιών, στην Ερζεγοβίνη, στο Μαυροβούνιο, στην Ιταλία, στη Μάλτα, στην Τουρκία, στη Συρία, στο Λίβανο, στο Ισραήλ, στο Ιράκ, στο Ιράν, στη νότια Ρωσία στην περιοχή του Νταγκεστάν στον Καύκασο, στην Αρμενία, στη Γεωργία και στο Αζερμπαϊτζάν. Οπότε πρόκειται για ένα κοινό είδος. Το φίδι έχει μήκος περίπου ενός μέτρου, συχνά είναι μικρότερο, ενώ σε εξαιρετικά σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να φτάσει μέχρι τα 1,3 μέτρα. Το κεφάλι του είναι πιεσμένο με μάτια που έχουν κάθετες κόρες σαν της γάτας και σαν τις περισσότερες οχιές, οι οποίες διαστέλλονται σε στρογγυλό σχήμα σε συνθήκες χαμηλού φωτός. Το χρώμα του είναι μπεζ/γκρι/καστανό με σκούρες καφέ κηλίδες στη ράχη και μικρότερες στα πλευρά, ενώ οι γραμμές και οι κηλίδες στο κεφάλι του ίσως να μοιάζουν με σταυρό. Όσο για την άκρη της γλώσσας, είναι διχαλωτή όπως σε όλα τα φίδια. Όπως όλοι οι κολουβρίδες, το φίδι αυτό είναι ημερόβιο στις ψυχρότερες εποχές, και γίνεται νυκτόβιο σε θερμό καιρό. Ζει σε πετρώδη μέρη, σε φρύγανα, σε καλλιέργειες, αλλά και σε κήπους, τοίχους και ερείπια σε κατοικημένες περιοχές. Είναι κυρίως εδαφόβιο είδος, αλλά έχει και αναρριχητικές ικανότητες. Η διατροφή του αποτελείτε κυρίως από σαύρες, αλλά τρώει και μικρά θηλαστικά και νεοσσούς πουλιών. Το όνομα του γένους του, τηλέσκοπος, το πήρε από την τάση του να σηκώνει το μπροστινό μέρος του σώματός του ψηλά για να παρακολουθήσει το περιβάλλον του. Παρά τη μεγάλη του εξάπλωση, θεωρείται κρυπτικό είδος που δύσκολα το συναντά κανείς. Το θηλυκό γεννά 5-9 αυγά που εκκολάπτονται στα μέσα Αυγούστου. Επιπλέον, το είδος είναι δηλητηριώδες. Δηλαδή οι χιλιάδες πιστών κρατούν εν αγνοία τους ένα δηλητηριώδες φίδι. Αυτή η περίπτωση είναι ένα καλό παράδειγμα της μη αναγκαίας συνύπαρξης του δηλητηρίου και του κινδύνου σε ένα φίδι, γιατί οι περισσότεροι πανικοβάλλονται μόλις ακούνε δηλητηριώδες. Όπως όλοι οι ιοβόλοι κολουβρίδες, είναι οπισθόγλυφο, δηλαδή φέρει τα ιοβόλα του δόντια στο πίσω μέρος της άνω γνάθου, και ως εκ τούτου η έγχυση δηλητηρίου στον άνθρωπο με ένα δάγκωμα είναι πολύ δύσκολη. Επίσης το σύστημα έγχυσης του δηλητηρίου είναι πολύ πρωτόγονο στα οπισθόγλυφα, με το φίδι να χρειάζεται αρκετά λεπτά μέχρι να εγχύσει ικανή ποσότητα δηλητηρίου, το οποίο άλλωστε είναι πολύ ασθενές στο συγκεκριμένο είδος, και πιθανότατα επηρεάζει ελάχιστα ή και καθόλου τον άνθρωπο. Αυτά τα φίδια δεν είναι συσφιγκτήρες, αλά πιάνουν το θήραμα με τα σαγόνια τους και προσπαθούν να το κατευθύνουν προς τα πίσω. Όταν το φτάσουν εκεί, το καρφώνουν με τα ιοβόλα δόντια τους και μόλις ακινητοποιηθεί το καταπίνουν. Αυτή η κρυφή παρουσία δηλητηρίου έδωσε στο φίδι το όνομα του είδους του, fallax, δηλαδή απατηλός στα λατινικά. Όταν αυτό το φίδι απειληθεί, μπορεί να κάνει επίδειξη απειλλής ή να συρίξει, αλλά πολύ σπάνια θα δαγκώσει. Περισσότερα για αυτό το φίδι μπορείτε να διαβάσετε εδώ, εδώ και εδώ.

Και αυτό είναι ένα βίντεο με το φίδι στο φυσικό του περιβάλλον από το herpetofauna.gr.

Είναι επομένως ολοφάνερο ότι βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ακόμα μια παράλογη θρησκευτική δοξασία με δυσοσμία απάτης από το παπαδαριό, όπως και με τα διάφορα άλλα θαύματα. Το φίδι, όχι μόνο δεν εμφανίζεται μόνο εκείνες τις μέρες, αλλά είναι ένα από τα κοινότερα φίδια της Ελλάδας κι άλλων περιοχών όπου ζει, αν και δυσεύρετο. Είναι ένας κοινός κολουβρίδης κι εκτός αυτού, είναι και δηλητηριώδες, αν και ακίνδυνο. Όσο για το σχήμα του σταυρού, παρειδωλία λέγεται η τάση του ανθρώπινου εγκεφάλου να δημιουργεί εικόνες με σημασία από ασαφή σχήματα, ιδίως σε αισθητηριακά δύσκολες συνθήκες, όπως στο ημίφως. Είναι πολύ εύκολο κάποιος πιστός υποσυνείδητα να δει στις γραμμές του κεφαλιού του φιδιού ένα σταυρό, ή μέσα στο ημίφως της εκκλησίας, με το συνεχές τρεμόπεγμα των κεριών, να δει τη διχαλωτή γλώσσα ως σταυρό. Και όσο για τη μη επιθετικότητα των φιδιών, αυτό δεν είναι κανένα θαύμα. Καταρχάς, τα φίδια δεν είναι εξορισμού επιθετικά. Πολλά είδη είναι αρκετά ήρεμα, ακόμα κι αν μόλις έχουν πιαστεί από το φυσικό τους περιβάλλον. Και σίγουρα το έντονο στρες της σύλληψης, της μεταφοράς, του πολύ κόσμου και του λιβανιού αναμφίβολα θα κάμπτουν κάθε προσπάθεια άμυνας.

Και τώρα, ας πάμε να αναλύσουμε την ιστορία. Πρώτα όμως θα πρέπει να εξηγήσουμε τα ονόματα. Η Παναγία του Μαρκόπουλου λέγεται και Λαγγουβάρα ή Λαγγουβάρδα, που αναμφίβολα προέρχεται από τους Λογγοβάρδους ή Λομβαρδούς, γερμανικό φύλο που εγκαταστάθηκε στην Ιταλία τον 6ο αι. μ.Χ. Το νησί της Κεφαλονιάς είχε επαφές με τους Λογγοβάρδους σε διάφορες φάσεις της ιστορίας του. Τον 7ο αι. τα Επτάνησα, μαζί με την Ιταλία ανήκαν στο 11 θέμα του Βυζαντινού κράτους που ονομαζόταν θέμα της Λογγοβαρδίας. Οι διοικητές του νησιού τότε είχαν τον τίτλο «Στρατηγός Κεφαλληνίας και Λογγοβαρδίας». Επίσης, στο τέλος του 8ου αι., οι Λογγοββάρδοι έκαναν επιδρομή στην Κεφαλονιά και την κατέκτησαν. Ο απόηχος της επιρροής των Λομβαρδών παραμένει έως σήμερα, αφού το επώνυμο Λοβέρδος, κοινό στο νησί, είναι παραφθορά του Λομβαρδός. Τέλος η τρίτη ερμηνεία είναι και η πλέον ευφάνταστη, προϊόν νεοελληνικού χωριατισμού και ανώριμου βαλκανικού εθνικισμού, ο οποίος υποδηλώνει σωρεία συμπλεγμάτων κατωτερότητας. Στο Καθαρτήριο του Δάντη, ο γνωστός περιηγητής Μάρκο Πόλο περιγράφεται ως Λομβαρδός. Ορισμένοι Μαρκοπουλιώτες πιστεύουν ότι το Μαρκόπουλο ήταν η πατρίδα του Μάρκο Πόλο! Φυσικά το Μαρκόπουλο δεν έχει καμία σχέση με τον εξερευνητή, αφού, εκτός των άλλων, συνοικίστηκε μόλις το 1450 από Αλβανούς στρατιώτες όπως και τα γειτονικά χωριά, και ίσως έχει σχέση με το Μαρκόπουλο της Αττικής, ενώ από την άλλη ο Μάρκο Πόλο γεννήθηκε περίπου το 1254 στη Βενετία και πέθανε στις 8 Ιανουαρίου του 1324 στην ίδια πόλη. Άλλοι ισχυρίζονται πως ο Μάρκο Πόλο ήταν πατρινός, με το επίθετο Μαρκόπουλος! Στην πραγματικότητα το «Πόλο» σημαίνει Παύλος στα ενετικά και ουδεμία σχέση έχει με την κατάληξη «-όπουλος». Επειδή απλώς υπάρχει μια μικρή ασάφεια σχετικά με το πότε και πού ακριβώς γεννήθηκε, άρχισαν να δημιουργούνται τέτοιες ιστορίες. Είναι σχεδόν σίγουρο ωστόσο ότι γεννήθηκε στη Γαληνοτάτη Δημοκρατία της Βενετίας. Θεωρώ την πρώτη ερμηνεία ως πιθανότερη, δηλαδή η περιοχή κι έπειτα η εκκλησία και η εικόνα να πήραν το όνομά τους από τότε που η Κεφαλονιά βρισκόταν στην ίδια διοικητική διαίρεση με τη Λομβαρδία κατά τους βυζαντινούς χρόνους.

Και τώρα ας πάμε στα καλύτερα, την ανάλυση του ίδιου του θαύματος. Όπως και σε πολλές θείες αποκαλύψεις, έτσι κι εδώ η φωτιά παίζει σημαίνοντα ρόλο. Από τότε που ο άνθρωπος ανακάλυψε τη φωτιά έως σήμερα, δε σταμάτησε να την φοβάται. Δεν ήξερε ότι είναι απλώς η χημική αντίδραση του οξυγόνου με τα εύφλεκτα υλικά. Η φωτιά φανερωνόταν από τα αποτελέσματά της (φως, θερμότητα, καπνός, στάχτη), και είχε την τρομακτική δύναμη να κατακάψει τα πάντα, η ουσία της όμως ήταν άπιαστη και μη κατανοητή. Δεν ήταν κάτι το υλικό, κάτι το στερεό, κάτι του γνωστού φυσικού κόσμου. Είχε κάτι το υπερκόσμιο. Έτσι το πιο λογικό ήταν οι θείες αποκαλύψεις να συνοδεύονται με την παρουσία της φωτιάς, και συχνά αφύσικης φωτιάς, που είτε δεν καίει είτε καίει επιλεκτικά, όπως για παράδειγμα η Φλεγόμενη Βάτος που συνάντησε ο Μωυσής στην έρημο, μέσα από την οποία αποκαλύφθηκε ο Θεός. Έτσι κι εδώ, ο Θεός ή η Παναγία αποκαλύπτονται με φωτιά σε ένα συγκεκριμένο σημείο. Το δεύτερο στοιχείο είναι κάτι το κοινότοπο στα θαύματα της Παναγίας σε εικονολατρικές εκδοχές του χριστιανισμού, άφησε την εικόνα της. Μια καινούργια, εντελώς άκαυτη εικόνα. Συνήθως όπου θέλει η Παναγία να της χτιστεί εκκλησία αφήνει και μια εικόνα, και δεν επιτρέπει αυτή να μετακινείται αλλού. Έτσι κι εδώ, μόλις πήγαν την εικόνα στο χωριό, αυτή μετέβη και πάλι στο σημείο που την βρήκαν. Και μόλις την κλείδωσαν, αυτή ξαναδιακτινιζόταν εκεί, άλλοι λένε για τρεις, άλλοι για… τρισεκατομμύρια φορές! Έπειτα, όπως συνήθως γίνεται, στο σημείο εκείνο χτίστηκε εκκλησία, και τοποθετήθηκε η εικόνα εκεί μέσα. Προφανώς η Παναγία θεώρησε την εκκλησία ασφαλέστερη και δε διαμαρτυρήθηκε για να ξαναπάει την εικόνα στο καμένο δέντρο. Έπειτα δίπλα χτίστηκε γυναικείο μοναστήρι, για το οποίο δεν υπάρχει κάποια απόδειξη ότι υπήρξε ποτέ. Όταν το απείλησαν οι πειρατές, οι μοναχές προσευχήθηκαν στην Παναγία κι αυτή, όπως πάντα, έκανε το θαύμα της, και έφερε φίδια να κυκλώσουν το μοναστήρι. Δεν είναι τυχαία η σύνδεση άγαμων γυναικών με φίδια, μιας και τα φίδια είναι το κατεξοχήν αρσενικό ή φαλλικό σύμβολο στις αβρααμικές θρησκείες. Μπορεί να συμβολίζουν τους καταπιεσμένους πόθους των γυναικών. Σύμφωνα όμως με μια άλλη, λιγότερο δημοφιλή εκδοχή, η Παναγία μεταμόρφωσε τις μοναχές σε φίδια για να τις σώσει, κι αυτές κρύφτηκαν στο καμπαναριό. Τα υπόλοιπα είναι γνωστά.

Το έθιμο ίσως όμως να έχει πολύ αρχαιότερες ρίζες, σε παλιά οφιολατρικά μυστήρια, και ύστερα μόνο να καλύφθηκε με στοιχεία χριστιανισμού. Είναι γνωστό ότι τα φίδια, εξαιτίας των μοναδικών χαρακτηριστικών και ιδιοτήτων τους, πρωτοστατούσαν σε πολλές αρχαίες τελετές. Οφιολατρική θεωρείται ότι ήταν η προελληνική θρησκεία, και η μεταγενέστερη ελληνική θρησκεία δανείστηκε κατά τόπους αρκετά τέτοια στοιχεία και έθιμα. Οφιολατρεία επίσης συναντούμε σε θρησκείες της Μέσης Ανατολής, σε αρχαίες Αιγυπτιακές τελετουργίες, σε ορισμένες γνωστικές σέχτες, στον ινδουισμό, στο βουδισμό, και σε σχεδόν όλο τον κόσμο. Τα φίδια, με το ασυνήθιστο για ζώο σώμα τους και τον σχεδόν απόκοσμο τρόπο κίνησής τους, συχνά εντάσσονταν σε τέτοιες λατρείες, όπου είτε βρίσκονταν στον έλεγχο του ιεροφάντη, είτε στα χέρια και στο σώμα των πιστών, ή περιφέρονταν στο χώρο. Πιθανότατα πρόκειται για κάποιο παλιότερο τοπικό έθιμο που αργότερα ενσωματώθηκε στο χριστιανισμό.

Σήμερα φυσικά ο κόσμος στην Κεφαλονιά δεν αντιμετωπίζει με τόση θρησκοληψία τα φίδια, τα οποία έχουν γίνει πια μεγάλος πόλος έλξης τουριστών. Παρόλα αυτά, πολλοί άνθρωποι ακόμα έχουν την λανθασμένη εντύπωση ότι τα φίδια αυτά σχεδόν θαυματουργά εμφανίζονται εκείνες τις μέρες και μετά εξαφανίζονται, και ότι είναι ασυνήθιστα ήμερα. Στην πραγματικότητα, είναι όλο το χρόνο εκεί, και αλλού. Απλώς μόνο τότε τα ψάχνουν.

Advertisements

Πηγή:
Kosmos Zine

Αβορίγινες: η Σοφία του Ονειροχρόνου
Δημοσιεύθηκε: 22 Monday September @ GTB Daylight Time
Θεματική Ενότητα: Ανθρωπολογία – Εθνολογία

Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους φαίνεται ότι ο αρχαιότερος ανθρώπινος πολιτισμός αναπτύχθηκε στην Αυστραλία. Γνωστοί και ως Αβορίγινες ή Αμπορίτζιναλς, οι Ιθαγενείς της Αυστραλίας ξεπροβάλλουν από τα βάθη των αιώνων φέροντας μαζί τους τελετουργικά, δοξασίες και μια κοσμολογία που αντιπροσωπεύει τη βαθύτερη συλλογική μνήμη της ανθρωπότητας.

Οι Αβορίγινες, αυτόχθονες κάτοικοι της χώρας, αναφέρουν την αρχή του Κόσμου ως το «Όνειρο» ή την «Ώρα του Ονείρου». Κατά τη διάρκεια αυτού του Ονειροχρόνου οι Ιθαγενείς πρόγονοί τους δημιούργησαν τα διάφορα στοιχεία του όπως, τα ζώα, το νερό, τα δέντρα, τον ουρανό. Παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, γιατί μέχρι σήμερα ο τρόπος ζωής τους παραμένει σχεδόν αναλλοίωτος. ΓιΆ αυτό θεωρούνται από τους ανθρωπολόγους πολύτιμη πηγή πληροφοριών για τον προϊστορικό άνθρωπο.

Οι δυνάμεις που δημιούργησαν τον κόσμο τους στην πορεία του χρόνου προσωποποιήθηκαν σε θεές και θεούς που εξέφραζαν τον Ήλιο, τη νύχτα, τα άστρα, τη δικαιοσύνη. Μια ιδιαίτερη παρουσία, ήταν οι Wondjina, που θεωρούνταν από τα πρώτα όντα της «Εποχής του Ονείρου». Ήρθαν από τη θάλασσα και ξεκουράστηκαν πάνω σε βράχους όπου αποτυπώθηκαν οι μορφές τους. Δημιούργησαν τον Κόσμο, έδωσαν το Νόμο που έπρεπε να ακολουθούν οι άνθρωποι. Έφεραν στους ανθρώπους την τεκνοποίηση. Έδωσαν τη βροχή στη Γη. «Η Γη αναπνέει και η εκπνοή της δημιουργεί ατμούς και σύννεφα που φέρνουν βροχή. Φέρνει καρπούς και δημιουργεί ανάπτυξη στα πάντα ώστε να μεγαλώνουν τα δέντρα, το χορτάρι, και να τρέφουν τα ζώα και όλα στη γη». Αυτές οι παρουσίες παριστάνονται σε βραχογραφίες με φωτοστέφανο δίχως στόμα έχοντας ενωμένα μάτια και μύτη.

H Σοφία του Ονειροχρόνου

Η Ιδέα του Ονειροχρόνου αποτελεί την κεντρική ιδέα του πολιτισμού των Ιθαγενών της Αυστραλίας η οποία καθόρισε απόλυτα τα πρότυπα της ζωής τους. Είναι ένας λαός που ζει ανάμεσα στον Ονειροχρόνο και τον αντικειμενικό κόσμο, σε αρμονία με όλα τα πλάσματα της Γης, με τον ίδιο απαράλλακτο τρόπο όπως εκείνον της πρώτης ημέρας της Δημιουργίας. Μέσα από τον Ονειροχρόνο αντλούν επίσης την πλούσια σε δομή και λεξιλόγιο προφορική τους γλώσσα.

Η εξέλιξη της ζωής και του πολιτισμού, σύμφωνα με την αντίληψή τους, αρχίζει με ένα σπόρο που βλασταίνει, κάνει ένα μεγάλο κύκλο άπειρων δυνατοτήτων και επιστρέφει πάλι πίσω στον ίδιο σπόρο, στην αρχική πηγή. Και κάθε φορά που η ζωή αναγεννιέται από τον θάνατο ή την λανθάνουσα κατάσταση στην οποία βρίσκεται, δεν αναπαράγει ποτέ τις μορφές του παρελθόντος αλλά αναπτύσσεται μέσα στο παράδοξο νέων δυνατοτήτων οι οποίες ξεπηδούν από την ίδια απαράλλακτη ουσία, αυτή την ίδια ουσία που συνεχώς αλλάζει και αναγεννιέται.

Ο χορός της γέννησης αρχίζει, τη στιγμή που ο σπόρος σπάζει το κέλυφός του. Ο κύκλος του παρελθόντος απορρίπτεται και η ίδια ουσία αναζητά άλλες δυνατότητες σε νέους κύκλους. Από αυτή την άποψη λοιπόν, ο πολιτισμός των Αβοριγίνων ως ο αρχαιότερος, αποτελεί τον σπόρο των ανθρώπινων κύκλων και το ταξίδι στις παραδόσεις του είναι το ταξίδι στην πιο μακρινή μνήμη της ανθρώπινης φυλής, τη Σοφία του Ονειροχρόνου.

Η Ενότητα του Ονειροχρόνου

Ο Ονειροχρόνος είναι ένας τόπος πέρα από τον χρόνο και το χώρο, μέσα στον οποίο το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον υπάρχουν ως ενότητα. Οι αυτόχθονες μπορούν να εισέλθουν σε αυτό το εναλλακτικό σύμπαν μέσω των Ονείρων ή μέσα από μεταβαλλόμενη κατάσταση συνείδησης, αλλά και μέσα από το θάνατο. Ο Ονειροχρόνος θεωρείται ο τελικός προορισμός πριν από τη μετεμψύχωση.

Όλα τα πλάσματα, άστρα, άνθρωποι, έντομα, μοιράζονται την συνείδηση της πρωτογενούς δημιουργικής δύναμης. Κάθε τι που υπάρχει αντανακλά με το δικό του ιδιαίτερο τρόπο ένα μέρος, μια μορφή, αυτής της κοινής συνείδησης. Στους μύθους και τους θρύλους του Ονειροχρόνου, όλος ο κόσμος παρουσιάζεται ενιαίος. Οι ιστορίες του Ονειροχρόνου προέκτειναν τη συμπαντική και ψυχική συνείδηση όχι μόνο σε κάθε ζωντανό πλάσμα, αλλά και στην ίδια τη Γη, τα αρχέγονα στοιχεία δυνάμεις και αρχές. Η συνειδητοποίηση αυτής της ενότητας ωθεί τους Ιθαγενείς να σέβονται και να λατρεύουν τη Γη, ως μυστήριο της αρχικής δημιουργίας.

Κάθε συστατικό της δημιουργίας πηγάζει από όνειρα, επιθυμίες, έλξεις και απωθήσεις, όπως ακριβώς συμβαίνει και στη ζωή των ανθρώπων. ΓιΆ αυτό η είσοδος στο μεγάλο κόσμο του χώρου, του χρόνου και των συμπαντικών ενεργειών είναι η ίδια με την είσοδο στον εσωτερικό κόσμο της συνείδησης και του ονειρέματος. Επομένως η εξερεύνηση του αχανούς διαστήματος και η γνώση του νοήματος της δημιουργίας βιώνονταν μέσω της εσωτερικής και εξωτερικής γνώσης του εαυτού.

Κάθε φυσικός σχηματισμός και δημιουργία εισάγει ένα κρυμμένο νόημα, εξαιτίας του σχήματος και της συμπεριφοράς του. Η μορφή κάποιου πράγματος είναι το ίδιο το αποτύπωμα της προγονικής συνείδησης που το δημιούργησε και είναι το αποτέλεσμα των ενεργειών που προκλήθηκαν. Αυτές είναι όψεις της δημιουργίας του Ονειροχρόνου που συνθέτουν την εικόνα ενός κόσμου, στην οποία το φυσικό και το μεταφυσικό αλληλοσυνδέονται συμβολικά. Δεν μπορεί να εξετάσει κανείς τον ορατό και τον αόρατο κόσμο ξέχωρα. Έτσι οι γλώσσες των Ιθαγενών που ξεπήδησαν από μια τέτοια αντίληψη του κόσμου ήταν πλούσιες σε μεταφορές που αλληλοσύνδεαν τα φυσικά, ψυχολογικά και πνευματικά επίπεδα εμπειρίας.

Ο Μύθος για την Τέχνη του Χαλαζία

Ένας γέροντας, το τελευταίο μέλος της φυλής του που κατέχει την ικανότητα της κατασκευής αιχμηρών εργαλείων, κόβοντας χαλαζία, διδάσκει σε μερικούς νεότερους την τέχνη του. Οι μικροί κρύσταλλοι χαλαζία που χρησιμοποιούνται σαν κοπίδια και ξύστρες είναι τα μόνα συμπληρωματικά σε μια τεχνολογία που βασίζεται στο ξύλο. Παίρνει τους μαθητευόμενους στο δάσος, σε ένα μέρος όπου γνωρίζει ότι το έδαφος «ετοιμάζει» πέτρες για τον σκοπό αυτό. Υποδεικνύει τα χαρακτηριστικά του εδάφους που το επισκέφτηκαν οι πρόγονοι της φυλής του για γενιές ολόκληρες, προκειμένου να μαζέψουν πέτρες για εργαλεία. Η απαλή αύρα στα φύλλα των ψηλών κομμεόδενδρων μετριάζει τη ζέστη το μεσημεριάτικου ήλιου. Ο γέρος κάθεται οκλαδόν, με τις παραδοσιακές ουλές της λύπης ή του πένθους στο στήθος του. Με τα βαθύσκιωτα μάτια του κλεισμένα περνάει το φαγωμένο μαύρο χέρι του με μια καλαίσθητη ασταθή κίνηση από λιθάρι σε λιθάρι. Σε κάθε πέτρα μουρμουρίζει μία φράση: «Αυτή είναι έγκυος, αλλά δεν είναι έτοιμη ακόμα», «Αυτή θα είναι πολύ καλή στον καιρό της». Τελικά βρίσκει μια πέτρα που την σηκώνει και την κρατά στα δυο του χέρια. ΜΆ ένα έξυπνο χαμόγελο λέει, «Ο πυρόλιθος ζει μέσα σε αυτή την πέτρα από την εποχή του ονείρου…τώρα είναι έτοιμη να γεννηθεί!»

Τα γρήγορα απότομα χτυπήματα με μια άλλη πέτρα θρυμματίζουν τον λίθο και το επιθυμητό εργαλείο ξεπροβάλλει από την πέτρα. Οι νεαροί Ιθαγενείς παρακολουθούν τον γέρο με αφοσίωση καθώς απομακρύνει το πρόσφατα γεννημένο εργαλείο από τη σκοτεινή μήτρα του προγονικού βράχου και το κρατά ψηλά με ικανοποίηση. Και έτσι γεννιέται ένα εργαλείο που οι ρίζες του προέρχονται από τα βάθη του χρόνου για χρήση στο σήμερα.

Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν είναι ανάγκη να σμιλέψει ή να μορφοποιήσει αυτά τα κομμάτια της πέτρας, «γεννήθηκαν τέλεια και έχουν σχεδόν το ίδιο σχήμα με τα αιχμηρά εργαλεία ηλικίας 13.000 ετών που ανακάλυψαν αρχαιολόγοι.

Όλες οι τέχνες έχουν κοινή γλώσσα. Καμία μορφή τέχνης δεν αποτελεί, ξεχωριστό, ανεξάρτητο στοιχείο, είτε πρόκειται για αμμογραφία, βαφή του σώματος, ιερό λίθο, ζωγραφισμένο φλοιό δένδρου, χορό, μουσική, ή άλλη παραδοσιακή μορφή τέχνης.

Μύθοι, ιστορίες, χορός, τραγούδι και τελετουργία είναι τα νήματα για τη σύνθεση του πολύχρωμου τάπητα της Δημιουργίας. Σε αυτόν τον τάπητα συμμετέχουν σε μεγάλο βαθμό οι φυσικοί σχηματισμοί, οι φυσικοί ήχοι και όλα τα παροδικά φαινόμενα της φύσης, τα οποία αποτελούν και αντικείμενο μίμησης μιας εξίσου παροδικής και φευγαλέας τέχνης. Οι θαυμάσιες αμμογραφίες καταστρέφονται μετά την ολοκλήρωση της τελετουργίας, όπως και τα ιερά σύνεργα. Το παροδικό και το φευγαλέο στον παρόντα κόσμο συμπληρώνεται από τη μονιμότητα και τη διάρκεια στον Ονειροχρόνο. Η αντίληψη των γηγενών για την αιωνιότητα, είναι η μονιμότητα ύπαρξης στον Ονειροχρόνο και προσεγγίζεται μέσω της αντίληψης του θανάτου.

Οι Πρόγονοι

Οι Ιθαγενείς, μιλούν για τις δυνάμεις που δημιούργησαν τον κόσμο αποκαλώντας τις «Οι Πρόγονοί μας». Στην μακρινή εποχή της δημιουργίας του κόσμου, την εποχή που ονομάζεται Ονείρεμα, οι Πρόγονοι κινούνταν σε ένα έρημο, αδιαφοροποίητο πεδίο, ίδιο περίπου με εκείνο στο οποίο κινούνται οι Ιθαγενείς, όταν περιπλανιούνται στις αχανείς εκτάσεις της αυστραλιανής ηπείρου. Οι Πρόγονοι ταξίδευαν, κυνηγούσαν, πολεμούσαν και αγαπούσαν διαμορφώνοντας έτσι το άμορφο πεδίο τους σε γήινο τοπίο. Πριν από τα ταξίδια τους κοιμούνταν και ονειρεύονταν τις περιπέτειες της επόμενης μέρας. Με αυτόν τον τρόπο, κινούμενοι από το Ονείρεμα στη δράση δημιούργησαν τα ζώα και τα φυτά, όλα τα φυσικά στοιχεία, τον Ήλιο, τη Σελήνη και τα άστρα. Δημιούργησαν επίσης, τους ανθρώπους, τις φυλές και τις πατριές.

Όλα αυτά δημιουργήθηκαν ταυτόχρονα από τους Προγόνους, ενώ το κάθε είδος μπορούσε να μεταμορφωθεί σε οποιοδήποτε άλλο. Το φυτό μπορούσε να γίνει ζώο, το ζώο γεωλογικός σχηματισμός, ο γεωλογικός σχηματισμός άντρας ή γυναίκα. Ο ίδιος ο Πρόγονος μπορούσε να έχει μορφή ανθρώπου η ζώου ανάλογα με τις απαιτήσεις των περιπετειών του. Όλα δημιουργούνταν από την ίδια πηγή –το Όνειρο και τις πράξεις των μεγάλων Προγόνων. Όλα τα στάδια, οι φάσεις και οι κύκλοι ήταν παρόντα την ίδια στιγμή στον Ονειροχρόνο. Όταν ο κόσμος απέκτησε μορφή, με όλα τα είδη και τις ποικιλίες των μεταμορφώσεων τους, Εκείνοι αποσύρθηκαν και κρύφτηκαν στη γη, τον ουρανό, τα σύννεφα και τα πλάσματα, αντανακλώντας από εκεί τη δύναμη τους σε όλα τα δημιουργήματα.

Το Ονείρεμα αναφέρεται για να περιγράψει αυτό το σύστημα πεποιθήσεων. Για παράδειγμα, ένας αυτόχθονας Αυστραλός ίσως ισχυριστεί ότι ονειρεύτηκε σαν καγκουρό ή ως καρχαρίας ή σαν μέλισσα ή με οποιοδήποτε ονειρικό συνειρμό που προέρχεται από την πατρίδα τους. Αυτά συμβαίνουν γιατί στον Ονειροχρόνο ολόκληρη η γενιά των Προγόνων υπάρχει σαν Ένας, καταλήγοντας στην ιδέα ότι όλη η παγκόσμια γνώση είναι συσσωρευμένη μέσα από τους Προγόνους μας.

Τα ταξίδια των Προγόνων έγιναν ιστορίες, τελετουργίες, σύμβολα και τελικά αρχέτυπα της ζωής που διαμορφώθηκαν και ακολουθήθηκαν από τους Αβορίγινες επί σειρά χιλιετιών. Για αυτούς κάθε όψη της καθημερινής ζωής αντανακλά τις ιστορίες της δημιουργίας που συνδέονται με τον συγκεκριμένο τόπο στον οποίο στήνουν τον καταυλισμό τους ή τις περιοχές που διασχίζουν ταξιδεύοντας. Κάθε μέρα είναι Μοναδική και βιώνεται ως ανάμνηση της πρώτης ημέρας της Δημιουργίας.

Παρόλο που οι ιστορίες και τα σύμβολα διαφέρουν λίγο από τη μία πατριά στην άλλη, οι ονειρικές ιστορίες είναι κοινές σε όλες τις φυλές των Ιθαγενών σε όλο το πλάτος της αχανούς αυστραλιανής ηπείρου.

Σε αυτές τις ιστορίες οι Πρόγονοι ανέλαβαν δράση, εκτέθηκαν σε κινδύνους, ανακάλυψαν τεχνικές και συμπεριφορές που προκάλεσαν πόνο και χαρά, δημιουργία και καταστροφή, θεραπεία και ασθένεια. Τα μαθήματα της ζωής που ενυπάρχουν στις ιστορίες διαμόρφωσαν αυτό που ονομάζουν οι Ιθαγενείς Νόμο του Ονειροχρόνου και αντανακλάται στην υπέρτατη απλότητα που χαρακτηρίζει τον τρόπο της ζωής τους. Για 150.000 χρόνια, η μυθολογία του Ονειροχρόνου συντήρησε έναν πολιτισμό που επιβίωνε αρμονικά με τη φύση, ρωμαλέο, ζωτικό και χαρούμενο. Και σαν συνέχεια οι Ιθαγενείς θεωρούν σκοπό της ζωής τους να διατηρήσουν τον πλανήτη στην αρχική του αγνότητα.

Τοτεμικό Κοινωνικό Σύστημα

Ο τοτεμισμός, ως βάση της λατρείας των Ιθαγενών της Αυστραλίας, περιγράφει τη σχέση ανάμεσα στον άνθρωπο, τη φύση και τους θεούς και είναι γενεσιουργός αιτία της τέχνης τους. Ο φυσικός κόσμος διέπεται από τις ίδιες αρχές και πρότυπα, τις ίδιες που ωθούν στον σχηματισμό του ανθρώπινου πολιτισμού. Οι άνθρωποι, η φύση και οι προγονικές δυνάμεις του Ονειροχρόνου, διαμορφώνουν ένα αλληλοτροφοδοτούμενο πλέγμα σχέσεων από το οποίο απορρέουν η κοινωνική τάξη, οι τελετουργίες και οι μύθοι των Ιθαγενών.

Η φύση δίνει ζωή στην ανθρωπότητα. Μέσα από τον πολιτισμό η ανθρωπότητα δίνει νόημα στη φύση. Φύση και ανθρωπότητα παρέχουν ένα σώμα στην αόρατη ζωή των Δημιουργών του Ονειροχρόνου. Αυτή η παλινδρομική διαδικασία είναι μια ακατάπαυστη ενεργειακή ροή από την πηγή προς όλες τις μορφές και αυτή ακριβώς είναι η ουσία του τοτεμισμού. Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται ένας αόρατος ιστός μέσα στον οποίο αυξάνονται, τρέφονται και αντανακλώνται όλα τα είδη αλλά και οι κοινωνίες πάνω στη Γη.

Η ταύτιση με κάποιο τοτέμ σχηματίζει τη βάση των τριών μεγαλύτερων κοινωνικών σχηματισμών στη ζωή των Αβορίγινων: των φυλών, των πατριών και των ομάδων.

Η φυλή, είναι ο μεγαλύτερος κοινωνικός σχηματισμός από 500 μέλη και πάνω, τα οποία έχουν μια κοινή γλώσσα. Η φυλή μοιράζεται έθιμα, νόμους και τελετουργίες που τη διακρίνουν από γειτονικές ομάδες, χωρίς όμως να την διαφοροποιούν πλήρως εξαιτίας των συχνών ανταλλαγών ανάμεσα στις διάφορες ομάδες. Μια φυλή Ιθαγενών δεν είναι κάποια απομονωμένη ομάδα που ζει σε συγκεκριμένη περιοχή με καθορισμένα σύνορα. Συχνά υπάρχουν μετακινήσεις μελών από φυλή σε φυλή τόσο με γάμους, με τελετουργίες όσο και με μοίρασμα κυνηγιού.

Πατριές σχηματίζονται από τη δημιουργία μικρότερων ομάδων μέσα στη φυλή και συνήθως αριθμούν εκατοντάδες είδη μελών. Κάθε πατριά συνδέεται με ένα ιδιαίτερο ζώο και ζει σε περιοχή που θεωρείται «ιερή». Υποχρέωση της πατριάς είναι να διατηρεί στη μνήμη τις ιστορίες που συνδέονται με τα τοτεμικά είδη και να εκτελεί τις ανάλογες τελετουργίες. Κάποια από τις πατριές θεωρείται ότι προέρχεται από τον άνθρωπο-καγκουρό, Πρόγονο του Ονειρέματος. Κάποια άλλη συνδέεται με το άγριο γιάμ, μια τρίτη με το πόσουμ και έτσι καλύπτονται τα βασικά τους αρχέτυπα.

Στην πραγματικότητα το πνεύμα του είδους κατέχει την περιοχή και όχι η πατριά. Το πνεύμα ρέει από τον πνευματικό προς το φυσικό κόσμο σε μια «ιερή» περιοχή.

Η ομάδα είναι η επόμενη κοινωνική διαίρεση με λίγα μέλη που κατασκηνώνουν και κυνηγούν μαζί. Καθώς συχνά οι Ιθαγενείς παντρεύονται μέλη άλλων πατριών, αυτές οι ομάδες συγκεντρώνουν μέλη από διαφορετικές πατριές. Η ομάδα έχει τη δυνατότητα να κυνηγά σε διάφορες περιοχές ζητώντας άδεια από τους υπευθύνους για την περιοχή πρεσβύτερους της πατριάς. Επομένως η πατριά διευθύνει την περιοχή και η ομάδα τη χρησιμοποιεί. Οι αλληλοσυμπληρούμενες λειτουργίες της ομάδας και της πατριάς χαρακτηρίζονται από πολυάριθμες παλινδρομικές διαδικασίες ανταλλαγής, μοιράσματος και αμοιβαίου σεβασμού.

Το τοτεμικό κοινωνικό σύστημα είναι ένας ζωντανός οργανισμός που συγκροτείται από αλληλοεξαρτώμενες σχέσεις και λειτουργίες. Τα μέρη μιας κοινωνίας συνυπάρχουν με αμοιβαίες μεταξύ τους σχέσεις και σαφείς αλληλεπιδράσεις με το σύνολο. Όλες όμως οι υποδιαιρέσεις έχουν διαπερατά σύνορα. Οι Ιθαγενείς ως άτομα και ομάδες δεν ζουν αμυντικά μέσα σε συγκεκριμένα όρια. Δεν υπάρχουν καθορισμένες αδιαπέραστες θέσεις ατομικά ή κοινωνικά. Οι κανόνες των τοτεμικών σχέσεων προέρχονται από τον ίδιο τον Ονειροχρόνο ως αιώνιοι και αμετάβλητοι νόμοι, οι οποίοι σχηματίζουν μια αόρατη δομή, στην οποία υπάρχει το εμψυχωτικό πνεύμα όλων των ειδών της φύσης.

Ιερή Τέχνη

Παρόλο που οι παραδοσιακές κοινωνίες των Αβορίγινων έχουν κάποιες διαφορές μεταξύ τους, όλες εμφανίζουν σύνθετη δομή, που αντανακλά το σύστημα του σύμπαντος και τη θέση του ανθρώπου εντός του. Επειδή δεν υπάρχει γραπτή γλώσσα, το έργο τέχνης είναι ο φορέας των στοιχείων, ο πλούτος των πληροφοριών από γενιά σε γενιά. Οι «ονειρικές ιστορίες» κατέχουν συχνά κεντρική θέση στην τέχνη, περιγράφοντας τη Δημιουργία, όταν τεράστια μυθικά ζώα περιπλανιούνταν στη Γη, δημιουργώντας τις μορφές της και αποφασίζοντας ποιοι άνθρωποι θα ζούσαν σε κάθε τόπο.

ΓιΆ αυτό και στην κοινωνία των Αβορίγινων η τέχνη είναι αναπόσπαστο κομμάτι της τοτεμικής συνείδησης. Εκφράζεται δε με τρόπο προσωπικό, κοινωνικό, ιερό ή τελετουργικό. Πρωτεύοντα στοιχεία είναι η αρσενική ευθεία, ο θηλυκός κύκλος και οι μυριάδες αλληλεπιδράσεις τους.

Η ιερή τους τέχνη είναι μια διαρκής διαδικασία μετουσίωσης της καθαρής ενέργειας σε μορφή, αποδίδει τη μεταμόρφωση των προγονικών δυνάμεων σε ζώα, των ζώων σε ανθρώπους και των ανθρώπων, μέσω της βαφής του σώματος και των τελετουργικών ενδυμασιών, σε προγονικές υπάρξεις με ζωικές δυνάμεις και ικανότητες.

Η μουσική, ως ιερή τέχνη, ενώνει τη συνείδηση με τους αόρατους νόμους και τα ενεργειακά πρότυπα της φύσης. Θεωρείται ότι αποτελεί μία «γέφυρα» ανάμεσα σε αυτούς και στους Προγόνους, τους ήρωες, τη Γη, τα ζώα που ζουν σε αυτήν και φυσικά τους θεούς τους. Επίσης με μουσική και χορούς συνοδεύεται και η επίκληση για βροχή ή μία θεραπευτική τελετουργία. Το παίξιμο του μουσικού οργάνου ντιτζιρίντου, μιας μακριάς ξύλινης φλογέρας, συμβολίζει την αόρατη παρουσία του πνεύματος του αέρα και είναι πιθανώς το αρχαιότερο μουσικό όργανο πάνω στη Γη. Οι νότες που παράγει, αντιπροσωπεύουν διαφορετικές μορφές της αόρατης ενέργειας, αυτής που εμψυχώνουν οι προγονικές δυνάμεις.

Η προσωπική τέχνη διαμορφώνεται κυρίως από τις γυναίκες. Σχεδιάζουν τις εικόνες τους στην άμμο, τη στιγμή που αφηγούνται ιστορίες για την αγάπη, τον έρωτα, τη γονιμότητα αλλά και για τις περιοχές όπου συλλέγουν την τροφή τους. Μοιρασμένη με τα υπόλοιπα μέλη της φυλής αυτή η δραστηριότητα είναι ένα σημείο χαράς, διασκέδασης και εκπαίδευσης στα καθήκοντα του καταυλισμού.

Ο κοινωνικός συμβολισμός της τέχνης φαίνεται στις τελετουργίες της βαφής του σώματος. Το βάψιμο αντιπροσωπεύει την παρουσίαση της προσωπικής εικονοπλασίας σε συλλογικό επίπεδο. Είναι μια αισθαντική, απτή μορφή κοινωνικής ανταλλαγής των ιστοριών που αφηγούνται τα βαμμένα σώματα. Ιδιαίτερα στις γυναικείες τελετουργίες το σώμα αποδίδει την ιστορία μέσω του χορού, απελευθερώνοντας το συγκινησιακό περιεχόμενο που κρύβεται στις περιπέτειες της αγάπης και στις τραγωδίες της απώλειας.

Αντίληψη για τον Θάνατο

Στη διαδικασία του κύκλου της Δημιουργίας, ο θάνατος για τους Αβορίγινες γίνεται αντιληπτός ως ένα υπέρτατο όσο και αναπόφευκτο θεραπευτικό στάδιο, ως μέσο μετάβασης στον Ονειροχρόνο.

Είναι μια διαδικασία μετουσίωσης όλων των πλασμάτων στην αρχέγονη προγονική μορφή τους με τελικό αποτέλεσμα την αναγέννηση. Είναι ένα βήμα προς το ονείρεμα και τη συναίσθηση, δηλαδή τη συνδυασμένη αντίληψη μιας ενοποιημένης εικόνας του κόσμου, μέσα στην οποία τα περιγράμματα χάνουν την σταθερότητά τους και το ενεργειακό τους περιεχόμενο ενοποιείται στη μία και μοναδική ουσία της ζωής, την πανταχού παρούσα ενέργεια του Ονειροχρόνου.

Τη στιγμή του θανάτου το πνευματικό περιεχόμενο της ατομικής μορφής κατανέμεται σε τρία διαφορετικά επίπεδα.

Το πρώτο είναι η Τοτεμική Ψυχή που σχετίζεται με τις πηγές ύπαρξης της φυσικής μορφής, όπως είναι ο τόπος της γέννησης, το πνεύμα του ζώου και το είδος των φυτών με τα οποία συγγενεύει.

Η δεύτερη όψη της πνευματικής δύναμης του ατόμου απελευθερώνεται στην Προγονική Ψυχή, την επικράτεια των αιώνιων αρχέτυπων, την ουράνια Γη των Νεκρών. Αυτή η όψη ταξιδεύει στους αστερισμούς σε κάποια ιδιαίτερη περιοχή του ουρανού. Αυτή η ουράνια περιοχή έχει τον αντίστοιχο αστερισμό της και το σημαντικότερο εμπεριέχει ένα ιδιαίτερο πρότυπο αόρατης ενέργειας. Αυτά τα πρότυπα συμβολίζονται στα γεωμετρικά σχέδια που ζωγραφίζονται στην κοιλιακή χώρα του νεκρού, κατά τη διάρκεια του τελετουργικού της ταφής. Τα ίδια σχέδια απεικονίζονται σε κάθε άτομο κατά την στιγμή της πρώτης του μύησης. Στις στιγμές της μύησης και του θανάτου οι παρευρισκόμενοι τραγουδούν το «Είθε το πνεύμα σου να φτάσει στο στομάχι του ουρανού».

Η Τρίτη όψη της ανθρώπινης ψυχής ονομάζεται από τους Ιθαγενείς της Αυστραλίας «Κατεργάρης». Τον Κατεργάρη με διάφορες μορφές και ονόματα τον συναντάμε σε όλες σχεδόν τις μυθολογίες του κόσμου. Αντιπροσωπεύει την πνευματική πηγή του ατομικοποιημένου εγώ, της Εγωικής Ψυχής. Αυτή η πνευματική δύναμη δεσμεύεται από συγγένειες που είχε το άτομο εν ζωή και είναι εκείνη που μας δεσμεύει με το συγκεκριμένο και το πεπερασμένο, με υπευθυνότητες και σχέσεις της ατομικής μας ύπαρξης. Είναι δυνατόν να προσκολληθεί σε αυτόν τον κόσμο, εξαιτίας της συγκινησιακής της εξάρτησης με τις μορφές του δημιουργημένου κόσμου. Ο Κατεργάρης των Ιθαγενών μοιάζει με τον κατεργάρη της ελληνικής μυθολογίας Ερμή. Ο Ερμής αντιπροσωπεύει εκείνη την δύναμη της πλάνης που μας ωθεί συχνά να εκλαμβάνουμε την εφήμερη ζωή μας ως κάτι διαρκές και μόνιμο, ενώ ταυτόχρονα είναι ο περαματάρης, ο ψυχοπομπός ανάμεσα σε αυτόν και τον άλλο κόσμο.

Η Τοτεμική, η Προγονική και η Εγωική Ψυχή σχηματίζουν την Ψυχική Τριάδα, ευθέως ανάλογη της Κοσμικής Τριάδας, της Αγέννητης Ύπαρξης, της Ζώσας Ύπαρξης και της διαδικασίας του Θανάτου και της Τριάδας της Γήινης τάξης-είδος, τόπος, φυλή. Η Ψυχική Τριάδα είναι η βάση της συνειδησιακής συγχώνευσης που επιτυγχάνεται στις περιοχές του Ονειροχρόνου. Η βασική αιτία της συγχώνευσης νου και ύλης στη συνείδηση των Ιθαγενών είναι η ευθεία αναλογία των Τριάδων σε όλα τα επίπεδα. Το παράξενο είναι ότι αυτή η τριαδική αναλογία είναι πάντα επίκαιρη ως πεδίο έρευνας σήμερα στις επαναστατικές θεωρήσεις της κβαντικής φυσικής. Εν κατακλείδι αυτή η άποψη που εκφράστηκε από τους Αυστραλούς Ιθαγενείς πριν από 100.000 χρόνια είναι το ζητούμενο της σύγχρονης φιλοσοφίας, η οποία στοχεύει στην αντιμετώπιση του νου και της ύλης ως ενιαίας οντότητας.

Το βέβαιο είναι ότι ο θάνατος γιΆ αυτούς δεν είναι τέλος και αποκλεισμός. Αντιμετωπίζεται ως μετατόπιση του κέντρου της συνείδησης προς τον αόρατο κόσμο. Στο φως αυτής της αντίληψης είναι ευκολότερο να κατανοήσουμε τον τρόπο με τον οποίο κινούνται οι μύθοι του Ονειροχρόνου και τη συχνή απουσία μιας λογικής συνέχειας. Το κλειδί βρίσκεται στο Ονείρεμα. Οι Ιθαγενείς ονειρεύονται καθημερινά τον κόσμο. Ζουν εξαιτίας του ονείρου και το βιώνουν μέσα σε αυτό που εμείς αποκαλούμε πραγματικότητα. Είναι ένας τρόπος ζωής εμπνευσμένος από τη γνώση και τη σοφία της ενοποιημένης συνείδησης.

Αυτόν το μαγικό τρόπο ζωής προσπάθησαν και πέτυχαν σε μεγάλο βαθμό να ξεριζώσουν οι Βρετανοί άποικοι, ως εισβολείς, παρεμβαίνοντας στην κοινωνική δομή, στα ήθη και έθιμα, στο δικό τους πολιτισμό. Είναι σαν ένα «ξεκαθάρισμα» των παλαιότερων πολιτισμών που έπρεπε πλήρως να μεταμορφωθούν ή να εξαφανιστούν. Ερχόμενοι σε επαφή με τους ανθρώπους του δυτικού κόσμου, η φυλή Γουρούντζερι των Ιθαγενών, νιώθοντας την αποκοπή τους από το φυσικό τρόπο ζωής και την όλη φιλοσοφία του ονειρέματος αποφάσισαν να διακόψουν το νήμα της συνέχισης της ζωής αρνούμενοι την τεκνοποίηση. Δεν ήθελαν πλέον να συμμετέχουν σε έναν κόσμο που είχε χάσει τις ρίζες του και την επαφή του με την ουσία της ζωής.

Όπως ανέφερε ο Μπέρναμ-Μπέρναμ, Πρεσβύρος αυτής της φυλής σε δήλωσή του για αυτό το θέμα:

Εμείς η φυλή της Θείας Ενότητας των Πραγματικών Ανθρώπων φεύγουμε από τον πλανήτη Γη. Στο χρόνο που μας απομένει επιλέξαμε να ζήσουμε στο ύψιστο επίπεδο Πνευματικής ζωής: αγαμία, ένας τρόπος για να επιδείξουμε σωματική πειθαρχία. Δεν θα κάνουμε άλλα παιδιά. Όταν και το νεότερο μέλος μας θα έχει αποχωρήσει, αυτό θα είναι και το τέλος της άδολης, ανθρώπινης φυλής. Είμαστε αιώνιες υπάρξεις. Υπάρχουν πολλοί τόποι στο σύμπαν όπου μπορούν να ενσαρκωθούν οι ψυχές που πρόκειται να μας ακολουθήσουν. Είμαστε οι απευθείας πρόγονοι των πρώτων υπάρξεων…… …..Έχουμε περάσει τη δοκιμασία επιβίωσης από καταβολής κόσμου, διατηρώντας σταθερά τις πρωταρχικές αξίες και τους νόμους. Η ομαδική μας συνείδηση έχει διατηρήσει τη Γη ενιαία. Τώρα πήραμε την άδεια να φύγουμε….. ….Οι άνθρωποι του κόσμου έχουν αλλάξει και έδιωξαν ένα μέρος της Ψυχής της Γης. Πηγαίνουμε να ενωθούμε μαζί της στον Ουρανό. Αφήνουμε τη Μητέρα Γη σε εσάς. Προσευχόμαστε να αντιληφθείτε τι προκαλεί ο τρόπος ζωής σας στο νερό, στα ζώα, στον αέρα και στον καθένα σας. Προσευχόμαστε να βρείτε λύση στα προβλήματά σας χωρίς να καταστρέψετε αυτό τον κόσμο….

Παρόλα αυτά ο Ονειροχρόνος επιβιώνει μέσα στο χρόνο, από τους μύθους και τις αφηγήσεις των Ιθαγενών. Ας προσπαθήσουμε λοιπόν να κατανοήσουμε τη φύση ενός πολιτισμού που φαίνεται εντελώς διαφορετικός από τον δικό μας, ωστόσο βρίσκεται στη βάση όλων των μεταγενέστερων πολιτισμών που αναπτύχθηκαν στους ιστορικούς χρόνους.

Για τους Ιθαγενείς της Αυστραλίας η παραβίαση των ιερών σχέσεων ανάμεσα σε ομάδες ανθρώπων και τον τόπο της γέννησής τους είναι προϊόν πνευματικής αποσύνθεσης που διακόπτει τη θεμελιώδη αρμονία πάνω στην οποία στηρίζεται η Δημιουργία.

«Κατοικούμε σε αυτή τη γη πριν την έναρξη του χρόνου. Προερχόμαστε άμεσα από τον Ονειροχρόνο των Δημιουργών Προγόνων μας… Όλοι οι άλλοι άνθρωποι προήλθαν από εμάς. Εκείνοι που καλλιεργούν τη γη κατασκευάζουν κτίρια και διατηρούν ζώα δεν ανήκουν στο πνεύμα αυτής της γης. Πρέπει να φύγουν, γιατί ζουν ενάντια στο Νόμο αυτής της γης».

Βιβλιογραφία

Joanna Lambert, Wise Women of the Dreamtime, Εκδόσεις Inner Tradition Int., 1993

Wally Caruana, Aboriginal Art, Εκδόσεις Thames and Hud Son, 1998

Robert Lawlor, Voices of the First Day, Εκδόσεις Inner Tradition, 1991

Κωνσταντίνου Καλογερόπουλου, Η Σοφία του Ονειροχρόνου, Εκδόσεις Ιάμβλιχος 1999

Marlo Morgan, Το Μήνυμα, Εκδόσεις Διόπτρα, 1995

http://www.kathimerini.gr

http://el.wikipedia.org/

M.M.

Το Σινά ανέκαθεν ήταν τόπος δοκιμασίας για τους ανθρώπους. Από τους αρχαίους βιβλικούς ήρωες μέχρι τους εμπόρους των πιο πρόσφατων εποχών, η Έρημος του Σινά ήταν το πιο δύσκολο μέρος που χρειάστηκε να περάσουν. Ουδέποτε κατοικήθηκε μόνιμα, αν και η αρχαιολογική έρευνα έχει βρει αποδείξεις για περιορισμένη ποιμενική δραστηριότητα κατά τους ελληνιστικούς χρόνους και την πρώιμη σύγχρονη εποχή. Ποιμένες θα υπήρχαν και στην εποχή του Μωυσή, όπως άλλωστε μαρτυρούν οι Γραφές, αλλά θα ήταν ακόμα λιγότεροι, και δε θα άφησαν κανένα ίχνος. Εκτός από την κτηνοτροφία λοιπόν, που εξασκούταν σπάνια και σε μικρές περιοχές της όλης έκτασης, συχνά περνούσαν από εκεί τα καραβάνια των εμπόρων. Κατά τα άλλα ο τόπος έμενε ακατοίκητος και σχεδόν εξολοκλήρου ανεξερεύνητος για αιώνες. Δεν ήταν μόνο οι αστρονομικά υψηλές θερμοκρασίες και η λειψυδρία του τόπου που πτοούσαν τους ανθρώπους, αλλά και οι συχνές επαφές με μυστηριώδη φαινόμενα, τα οποία τους παρενοχλούσαν ή τους απέτρεπαν εξολοκλήρου τα ταξίδια.

Από αρχαιοτάτων χρόνων υπάρχουν αναφορές, κυρίως σε πιο απόκρυφα κείμενα, για την παρουσία μυστηριωδών όντων της φωτιάς στην Έρημο του Σινά. Τα όντα αυτά μαρτυρούνται σε πλείστα αιγυπτιακά, φοινικικά και λιγότερο μεσοποταμιακά και απόκρυφα ιουδαϊκά κείμενα. Περιγράφονται συνήθως ως γίγαντες με μορφή ερπετού, συνήθως μεγάλης σαύρας, αλά σύμφωνα με ορισμένες περιγραφές και φιδιού. Άλλοι ωστόσο τα περιγράφουν ως γύπες, ενώ ένας μεταγενέστερος συγγραφέας του Ταλμούδ τα περιγράφει ως ακάθαρτους αγριόχοιρους, αν κι αυτό πιθανότατα αντανακλα την άγνοια του συγγραφέα, παρά την πραγματικότητα. Ίσως όμως να έχει και κάποια ψύγματα αλήθειας, αφού σε μια ακόμα κοπτική αναφορά περιγράφονται ως γουρουνόφιδα, οπότε ίσως να είχαν την ικανότητα να παίρνουν και την εμφάνιση χοίρου. Το εξέχον χαρακτηριστικό τους ωστόσο, στο οποίο συμφωνούν όλοι οι συγγραφείς, είναι η ικανότητά τους να εκπνέουν φωτιά. Αυτό τους ταυτίζει με τους δράκους πολλών ιστοριών, των οποίων ίσως να είναι η πραγματική βάση. Οι περιγραφές αντικρούονται, γιατί ελάχιστοι κατόρθωσαν να δουν τους δράκους για πάνω από λίγα δευτερόλεπτα και να διατηρήσουν την ψυχική τους ισορροπία. Εκτός από τους πολύ φωτισμένους άγιους ανθρώπους, ο καθένας που έβλεπε τέτοιον δράκο για λίγη παραπάνω ώρα ή τον κοίταζε στα μάτια δεχόταν ευθύς ένα κύμα πυρός, το οποίο συνήθως τον εξάχνωνε επί τόπου. Ορισμένες φορές ωστόσο το κύμα ήταν ασθενές, ώστε ο άνθρωπος να υφίσταται σοβαρά εγκαύματα και βαριές βλάβες στο κεντρικό νευρικό σύστημα, οι οποίες των τρέλαιναν, κι έτσι δε μπορούσε να συγκροτήσει τη σκέψη του και να μαρτυρήσει την αλήθεια για τα γεγονότα. Πιθανολογείται ότι εσκεμμένα οι δράκοι άφηναν ελάχιστους μη φωτισμένους ανθρώπους να ζήσουν, αλλά τους τρέλαιναν, ώστε να μην αποκαλύψουν στοιχέια γι’αυτούς, ή τουλάχιστον κι αν αποκάλυπταν, να μην τους πίστευε κανείς. Παραδόξως τα μικρά παιδιά δεν βλάπτονταν από τους δράκους, ίσως επειδή έχουν αγνή ψυχή ακόμα, διότι δεν έχουν προλάβει να κάνουν κακές σκέψεις ή πράξεις.

Οι συναντήσεις των ανθρώπων με τους δράκους στο Σινά ξεκίνησαν από τότε που ο άνθρωπος πάτησε για πρώτη φορά το πόδι του στον τόπο εκείνο. Από αρχαιοτάτων χρόνων ήταν γνωστό ότι το μέρος αυτό είναι επικίνδυνο, με αφύσικα υψηλές θερμοκρασίες, αυταναφλέξεις και σεισμούς, οι οποίοι σημειώνονται ως σήμερα και δε μπορούν να εξηγηθούν ικανοποιητικά με το μοντέλο των λιθοσφαιρικών πλακών. Υπάρχει δηλα΄δη η υπόνοια ότι είναι τεχνητοί. Σύμφωνα με απόκρυφα εβραϊκά κείμενα λοιπόν, ο Θεός φαίνεται να τιθάσευσε ορισμένους από τους δράκους για να σώσουν τον Ισραήλ κατά την Έξοδο, κι αυτό επιβεβαιώνεται από πολλα βιβλικά γεγονότα. Η αυτόματα φλεγόμενη βάτος, από την οποία μίλησε ο Θεός στον Μωυσή, ίσως να προκλήθηκε από τις πυρογόνες ιδιότητες ενός τέτοιου δράκου που βρισκόταν στην υπηρεσία του Θεού. Ομοίως και η νεφέλη την ημέρα και η στήλη πυρός τη νύκτα, η οποία οδηγούσε τους Ισραηλίτες στο σωστό δρόμο, ήταν πιθανότατα ένας τέτοιος δράκος κι όχι ο ίδιος ο Θεός όπως συγκαλύπτουν τα μεταγενέστερα κείμενα, επειδή ο Θεός είναι πανταχού παρών και μη αντιληπτός. Η διάνοιξη της ερυθράς θάλασσας επίσης πιθανότατα οφείλετο στη δράση πολλών δράκων, οι οποίοι εξάτμισαν το νερό με τη θερμότητά τους. Κι άλλα θαύματα στην έρημο ωστόσο, όπως το μάννα εξ ουρανού, πιθανότατα ήταν το αποτέλεσμα της αγαθοεργού δράσης των δράκων αυτών. Το μάννα ήταν λευκό κι έστρωνε τη γη σαν πάχνη, περιγραφή που ταιριάζει πλήρως με το ουρικό απέκρημα των ερπετών, το οποίο είναι στερεό ουρικό οξύ, και είναι γνωστό ότι οι δράκοι είναι ερπετόμορφα όντα. Παρόλα αυτά, όταν οι Ισραηλίτες παράκουαν τις εντολές του Θεού, τότε τους κατέτρεχαν πύρινα ιπτάμενα φίδια.

Αν και τα απόκρυφα εβραϊκά κείμενα είναι τα πλέον προσβάσιμα σήμερα, στην πραγματικότητα ο μεγαλύτερος όγκος δεδομένων για την ύπαρξη και τη δραστηριότητα αυτών των δράκων καταγράφηκε από τους Αιγυπτίους σε μυστικιστικούς παπύρους, σχεδόν όλοι εκ των οποίων είτε καταστράφηκαν είτε κλειδώθηκαν σε απρόσιτες πτέρυγες μεγάλων βιβλιοθηκών όπως αυτής του Βατικανού ή αυτής της Μονής της Αγίας Αικατερίνης στο Όρος Σινά. Πιθανολογείται επίσης ότι η Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας περιείχε πολλά σχετικά χειρόγραφα, τα οποία καταστράφηκαν από τη φωτιά που την έπληξε, η οποία προκλήθηκε ακριβώς γι’αυτό, για να σβηστέι η απόκρυφη αυτή αλήθεια για πάντα από τα αρχεία του ανθρώπινου γένους. Υπαίτιος για τη συγκάλυψη των γεγονότων θεωρείται η Νέα Τάξη Πραγμάτων, η οποία οργανώνεται από την πανάρχαια κλειστή ομάδα των πεφωτισμένων κι έχει ιστορία άνω των 2.500 ετών. Αν και πολλοί πεπλανημένοι ισχυρίζονται ότι η επάνοδός της στην εξουσία ξεκίνησε τους τελευταίους αιώνες, στην πραγματικότητα το πρώτο βήμα προς την σημερινή ασφυκτική κατάσταση συντελέστηκε πριν περίπου δύο χιλιετίες, όταν τέθηκαν οι βάσεις για τις τρεις τυραννικές σημερινές μονοθεϊστικές θρησκείες του ιουδαϊσμού, του χριστιανισμού και του ισλάμ, των οποίων η σημερινή μορφή αποκλίνει σημαντικά από τη γνήσια τους, ορθή μορφή.

Οι Αρχαίοι Έλληνες είχαν επίσης επαφές μ’αυτά τα υπερκόσμια όντα, οι οποίες είτε έχουν χαθεί εσκεμμένα είτε φυλάσσονται σε απόκρυφες βιβλιοθήκες. Ήδη από προελληνικές εποχές στη Μινωική Κρήτη μαρτυρείτε η επαφή με το Σινά και τους υπερκόσμιούς του κατοίκους, μια ςκι έχουν ανευρεθεί τοιχογραφίες σε ανάκτορα που παρουσιάζουν ασαφούς εμφάνισης όντα να περνούν μέσα από τη φωτιά – οι τοιχογραφίες αυτές φυλάσσονται αυστηρά, με τη δικαιολογία ότι οι επισκέπτες θα τις βλάψουν -, αλλά και λατρευτικά σκεύη από κράματα άγνωστων υλικών, τα οποία ψήθηκαν σε θερμοκρασίες που ήταν αδύνατο να παραγάγει άνθρωπος τότε. Οι συναντήσεις με τους Έλληνες θα πρέπει να ξεκίνησαν από πολύ παλιά, κατά τη Μυκηναϊκή ή ακόμα παλαιότερη εποχή, αφού αναφέρονται ήδη από τα ομηρικά έπη, οι στίχοι όμως των οποίων έχουν αφαιρεθεί από τις ευρέως κυκλοφορούσες εκδόσεις τους. Ο Πυθαγόρας επίσης είχε επαφές μ’αυτά τα όντα, τα οποία αναφέρονται ως τράπελοι, και λέγεται ότι του έδωσαν ανεκτίμητες πληροφορίες για την κατάσταση και την πορεία του ανθρώπινου είδους επί γης. Ο Ηρόδοτος, ο οποίος επισκέφθηκε την Αίγυπτο, πιθανότατα επίσης να επισκέφθηκε και τον τόπο του Σινά, αλλά δε μπορούμε να είμαστε βέβαιοι, μια ςκαι οι σχετικές πληροφορίες θα μπορούσαν να είχαν σβηστεί από τους αλεξανδρινούς φιλολόγους, οι οποίοι έδωσαν τη σημερινή, κατά τα πρότυπα της Νέας Τάξης, μορφή σε όλα τα αρχαιοελληνικά κείμενα. Μεταγενέστερα, κατά την ελληνιστική εποχή, οι αναφορές σπανίζουν, πιθανότατα επειδή οι άνθρωποι δεν ττολμούσαν καν να πατήσουν το πόδι τους στο Σινά. Ο Ιωάννης ωστόσο πιθανότατα να το επισκέφθηκε, εξού και τα οράματα με τη φωτιά του Θεού που κατακαίει τους πάντες στην Αποκάλυψή του. Οδηγός του για την φώτιση ήταν ο προφήτης Ιεζεκιήλ, ο οποίος επίσης τους είχε επισκεφθεί αιώνες πριν. Οι γνωστικοί επίσης τα γνώριζαν, και λέγεται ότι οι πιο μυημένοι μπορούσαν να έρχονται σε άμεση επαφή με τα όντα χωρίς να παθαίνουν κάτι κακό. Συχνά κατάπιναν το πυρ που εξέπνεαν, γι’αυτό και οι αμύητοι τους αποκαλούσαν πυροφάγους από άκρατο θαυμασμό. Επικοινωνούσαν επίσης μαζί τους απευθείας με την σκέψη, χωρίς να μεσολαβέι ο ταπεινός και ανεπαρκής λόγος.

Οι περιγραφές για τη μορφή και τις ενέργειες των δράκων είναι όσες και οι παρατηρητές. Οι περισσότερες των παρατηρήσεων συμφωνούν ωστόσο ότι τα όντα αυτά είναι αρκετά μεγάλου μεγέθους, αν και μπορούν ν’αλλάξουν μορφή ή να μικρύνουν αν υπάρχει η ανάγκη. Μπορούν να κινούνται ταχύτατα μέσο αέρος αλλά και πετρώματος, ενώ σπάνια έχουν παρατηρηθεί να κινούνται στην επιφάνεια της γης σαν άνθρωποι, και ίσως κι αυτές οι αναφόρες να ήταν λανθασμένες, με τους δράκους να επέπλεαν λίγο πάνω από την επιφάνεια της γης. Η ικανότητά τους να διακτινίζονται ήταν επίσης γνωστή, αφού συχνά αναφέρονται να βρίσκονται αρχικά σ’έναν τόπο και μετά να μεταπηδούν σε άλλον σε χρόνο λιγότερο απ’όσο χρειάζεται για έναν άνθρωπο να γυρίσιε το κεφάλι του. Συχνά εμφαίζονταν από πύλες, οι οποίες επικοινωνούσαν με τα έγκατα της γης. Οι πύλες μπορούσαν να είναι πολύ μικρές, όσο και τα μέζεα του ασπάλακος σύμφωνα με τον πάπυρο ενός ανώνυμου αιγύπτιου συγγραφέα, του οποίου το πρωτότυπο χάθηκε, αλλά μεταφράστηκε στα ελληνικά και φυλάσσεται στη βιβλιοθήκη της Μονής της Αγ. Αικατερίνης του Σινά. Αξίζει να αναφερθεί εδώ ότι οι περισσότερες αναφορές είναι ανώνυμες, υποδηλώνοντας ίσως προτροπή εκ των ίδιων των όντων να μην γραφεί το όνομα του φωτισμένου, το οποίο ίσως να οδηγούσε σε θεοποίησή του από τις μάζες και σε επακόλουθη αποπλάνησή τους, αλλά και τυχόν έπαρση στον φωτισμένο από το γεγονο΄ς ότι τον έχουν σαν θεό, το οποίο σίγουρα θα του στερούσε τα προνόμια συνεργασίας με τα όντα. Η επικοινωνία τους και ο συντονισμός τους ήταν υπερανθρώπινα, αφού μόλις ένας δράκος εμφανιζόταν για να ελέγξει τους ανθρώπινους εισβολείς, σε ανύποπτο χρόνο σχημάτιζε ομάδα κρούσης με πολλούς ακόμα. Απ’ό,τι φαίνεται, μετακινούνταν με ιπτάμενα οχήματα, τα οποία ένας αιγύπτιος συγγραφέας, του οποίου ο αρχικός πάπυρος χάθηκε, αλά μεταφράστηκε στα ελληνικά και σώζεται στη Μονή της Αγ. Αικατερίνης, ήταν ωσάν ιπτάμενα πλακούντια. Υπάρχουν τέλος και κάποιες ενδείξεις ότι είχαν την ικανότητα να βρίσκονται σε δύο μέρη συγχρόνως, αν κι αυτό δε μπορεί να εξακριβωθεί, δεδομένου του απρόσιτου των περισσότερων πηγών.

Με την ίδρυση της Μονής της Αγ. Αικατερίνης του Σινά τον 4ο αι., τα πράγματα άλλαξαν. Αρχικά οι κτίστες του μοναστηριού αντιμετώπιζαν σοβαρότατα προβλήματα από τους εκεί διαμένοντες δράκους, οι οποίοι τους συνέχεαν προφανώς με αρνητικά ενεργειακά πεδία προκαλούμενα από την υπερτεχνολογία που χρησιμοποιούσαν. Υπήρχαν ωστόσο και περιπτώσεις όπου οι δράκοι αντεπιτίθεντο με το υπέρτατο υπερόπλο τους, το πυρ, το οποίο κατέκαιε ολόκληρες στρατιές εργατών που έχτιζαν το μοναστήρι. Τελικά μεσολάβησαν οι πιο άγιοι των ασκητών, και ζήτησαν από τους δράκους να τους παραχωρήσουν εκείνο το κομμάτι γης, το οποίο εν τέλει θα ήταν προς όφελός τους, αφού το μοναστήρι αυτό θα περιόριζε την περισσότερη ανθρώπινη δραστηριότητα γύρω του και θα άφηνε το υπόλοιπο Σινά ήσυχο. Κι έτσι τελικά οι άνθρωποι ήλθαν σε συμφωνία με τους δράκους, και το μοναστήρι χτίστηκε. Το χρονικό των καταστροφών και των όλων διαπραγματεύσεων μαρτυρείται σε κείμενα που φυλάσσονται στη βιβλιοθήκη του μοναστηριού.

Εντούτοις, οι επιθέσεις, ή καλύτερα οι αντεπιθέσεις, από δράκους δε σταμάτησαν. Όσοι ξέφευγαν από μια νοητή γραμμή γύρω από το μοναστήρι, η ακτίνα της οποίας άλλαζε απροειδοποίητα από χρόνο σε χρόνο, αλλά και όσα καραβάνια παρεξέκλιναν από την πορεία τους, έβρισκαν φρικτό θάνατο. Σε σχέση με παλαιότερες εποχές, οι επιζόντες από τέτοιες συναντήσεις ήταν ελάχιστοι. Οι λίγοι οδηγοί καραβανιών που επέζησαν αναφέρουν την ύπαρξη γαλάζιων τεράτων, με κεφάλι όσο τρεις φορές το φορτίο της μεγαλύτερης αρσενικής καμήλας, τα οποία αποκαλούσαν Αμπού Σάιχα (πατέρες του μπλε), και μας πληροφορούν ότι όσοι λοξοδρομούσαν λούζονταν από ένα εκτυφλωτικό γαλάζιο φως και εξαϋλώνονταν. Οι θεάσεις δράκων σχεδόν σταμάτησαν μετάτ ον 10ο αιώνα, αν και ως σήμερα σημειώνονται ανεξήγητες εξαφανίσεις ανθρώπων που επισκέπτονται έρημα μέρη του Σινά, αλλά και ανεξήγητοι σεισμοί. Εκτός αυτού, στο έδαφος του Σινά συχνά ανευρίσκονται δισκοειδείς, υπέρσκληρες δομές με λεία και λαμπερή όψη. Η ανάλυση έχει δείξει ότι αποτελούν κράμα άγνωστων ως τώρα χημικών στοιχείων και αμινοξέων που δεν ευρίσκονται σε γήινους οργανισμούς, οπότε πιθανότατα είναι προϊόντα βιολογικής προέλευσης από τα όντα αυτά, ίσως οι φολίδες που σκεπάζουν το σώμα τους. Επίσης έχουν βρεθεί και μικρές μεταλλικές στήλες με παλλώμενη κορυφή, η οποία θερμαίνεται και φωτοβολεί όταν κάποιος δοκιμάσει να την αγγίξει, ενώ σε κάποιες εστίες η ραδιενέργεια είναι ανεξήγητα υψηλή, τόσο ώστε ν’αποτελεί κίνδυνο για τους ερευνητές. Γύρω από τέτια ευρήματα αφθονούν μικροί, φωτεινοί, αναπηδώντες και παλλώμενοι δείκτες, οι οποίοι αποκαλούνται έτσι διότι σκοπός τους είναι πιθανότατα να αποτρέψουν την ανθρώπινη προσέγγιση στα μέρη αυτά. Τι άραγε κρύβεται πίσω απ’αυτά τα φαινόμενα;

Από όλες τις παραπάνω περιγραφές, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι οι «δράκοι» αυτοί είναι στην πραγματικότητα μια εξωγήινη φυλή με ανώτερη τεχνολογία, η οποία χρησιμοποιεί το Σινά ως γήινη βάση της. Η επιλογή του Σινά σίγουρα δεν είναι τυχαία, αλλά τον λόγο δε μπορούμε να τον γνωρίζουμε εμείς οι άνθρωποι με τις περιορισμένες μας πνευματικές ικανότητες. Τα όντα αυτά έχουν αναπτύξει υπερτεχνολογίες, με τις οποίες μπορούν να πραγματοποιούν μεγάλων αποστάσεων ταξίδια, και ίσως να εκμεταλλεύονται και τις διαστημικές σκουληκότρυπες για να μεταβαίνουν από το ένα μέρος του σύμπαντος στο άλλο σε σχεδόν μηδενικό χρόνο, αν συμπεράνουμε από την ικανότητά τους να διακτινίζονται. Το πλέον ανησυχητικό για την ανθρωπότητα συμπέρασμα που βγαίνει από τα παραπάνω είναι ωστόσο ότι τα όντα αυτά συνειδητά μας αποφεύγουν. Δε φαίνεται να είναι εσκεμμένα εχθρικά προς το ανθρώπινο είδος, προτιμώντας να το αποφύγουν όσο γίνεται, αλλα όταν η συνάντηση είναι αναπόφευκτη, αναγκάζονται να επιστρατεύσουν τα υπερόπλα τους. Το γεγονός ότι δέχονται μόνο μικρά παιδιά και φωτισμένους ανθρώπους, οι οποίοι έχουν έλθει σε ισορροπία με τον εαυτό τους και όλο το σύμπαν, υποδηλώνει ότι απεχθάνονται τον τρόπο ζωής του ανθρώπινου είδους. Για να αποφύγουν λοιπόν τη διαφθείρουσα επίδραση του ανθρώπου, κάνουν τις βάσεις τους στις πλέον ακατοίκητες περιοχές. Εκτός από το Σινά, παρόμοια φαινόμενα έχουν καταγραφεί στη Σιβηρία, στην Έρημο Ατακάμα, στην Ανταρκτική, καθώς και σε ένα μικρό, απροσδιόριστο σημείο της Κεντρικής Αυστραλίας, το οποίο οι Αβορίγινες αποκαλούσαν Μπουμπιλίρι, δηλαδή ξερή πεδιάδα των οστών. Για το τελευταίο έχουμε λίγα επιπλέον στοιχεία. Ήταν ένα πλατύ μέρος, όπου ούτε ένας κόκκος άμμου δεν εξείχε από την επιφάνεια, οι θερμοκρασίες μπορούσαν να εξαχνώσουν το νερό σε έξι δευτερόλεπτα, και όποιος πήγαινε εκεί, δεν ξαναγύριζε. Συνήθως τα οστά των παραβατών τοποθετούνταν από τα όντα γύρω από τη βάση, ώστε να μην πλησιάσει κανένας άλλος. Επίσης, σύμφωνα με κάποιους απόκρυφους μύθους, εκέι δεν έβρεχε ποτέ. Παρόλα αυτά ίσως οι παραπάνω περιοχές να είναι ελάσσονες βάσεις, αφού η μεγαλύτερη δραστηριότητα έχει διαχρονικά παρατηρηθεί στο Σινά. Επίσης σπάνια παρατηρούνται όντα που συμφωνούν μετις παραπάνω περιγραφές να περιπλανώνται σε διάφορα μέρη του κόσμου, τα οποία ίσως να έδωσαν την έμπνευση για τους διαπολιτισμικούς μυθικούς δράκους που ξερνούν φωτιά. Ίσως να επρόκειτο για ανιχνευτές ή και τους αποστάτες του είδους, οι οποίοι μπορεί να πήγαν να πάρουν μια γεύση της αμαρτωλής ζωής του ξεπεσμένου ανθρώπου. Τους τελευταίους θα τους περίμενε σίγουρα σκληρή τιμωρία στη βάση, ακόμα και η θανατική καταδίκη, αν και πιθανότατα τα όντα αυτά να έχουν ξεπεράσει το στάδιο όπου έχουν δολοφονικές τάσεις αναμεταξύ τους. Τα διάφορα ιπτάμενα οχήματα που παρατηρούνται ωστόσο σε διάφορες περιοχές του πλανήτη δεν είναι απαραίτητο να ανήκουν σε μία και μόνο εξωγήινη φυλή. Το βέβαιο είναι ότι η γη αποτελεί σταθμό δεκάδων, αν όχι εκατοντάδων, ξεχωριστών εξωγήινων ειδών και πολιτισμών.

Αν με παρακολουθείτε ακόμα, σημαίνει ότι περιμένετε με ορθάνοιχτα τα μάτια και το στόμα για περισσότερες αποκαλύψεις. Συγχαρητήρια! Η μωροπιστία σας δε γνωρίζει όρια! Αφού πιστέψατε το παραπάνω, είστε ικανοί να πιστέψετε κάθε θρησκευτικό μύθο, κάθε δήθεν υπερφυσικό φαινόμενο και κάθε θεωρία συνομωσίας. Λίγη κριτική σκέψη δε βλάπτει. Η αλήθεια είναι ότι το Σινά πλέον δεν είναι ανεξερεύνητο, είναι πράγματι σεισμογενές, αλά βρίσκεται στα όρια δύο λιθοσφαιρικών πλακών, πράγματι τα μόνα αρχαιολογικά ευρήματα κτηνοτροφίας χρονολογούνται στις συγκεκριμένες εποχές. Δεν είναι απίθανο να υπήρξαν βοσκοί και στην εποχή του Μωυσή, αλά να ήταν ελάχιστοι ή τα ίχνη τους να μην βρέθηκαν, αλλά η ιστορία του Μωυσή είναι μύθος. Την εποχή της υποτιθέμενης εξόδου η Χαναάν ανήκε στην Αίγυπτο, πολλοί χαναναίοι ταξίδευαν στην Αίγυπτο για να δουλέψουν, όπου εγκαθίδρυαν προσωρινές παροικίες και έπειτα ξαναέφευγαν, κι επίσης η παραμονή τόσων χιλιάδων κόσμου για 40 χρόνια στο Σινά χωρίς να αφήσουν κανένα ίχνος είναι αδύνατη. Τα ιπτάμενα φίδια που περιγράφουν οι Εβραίοι ίσως να βασίζονται στις κόμπρες, οι οποίες ενδημούν στην Αίγυπτο, αλλ’όχι στο Ισραήλ, και οι φουσκωμένη τους κουκούλα ίσως να δίνει την εντύπωση ότι μ’αυτήν μπορούν να πετάξουν. Όλα τα γραπτά του Ηροδότου για την Αίγυπτο σώζονται, και δε διαστρεβλώθηκε ούτε διαγράφηκε εσκεμμένα τίποτα, ενώ γενικώς δεν πιστεύεται ότι άλλαξαν πολλά στοιχεία στα ομηρικά έπη. Είναι γνωστό ότι οι Αλεξανδρινοί φιλόλογοι επιμελήθηκαν τα αρχαία κείμενα και τους έδωσαν την σημερινή μορφή, αλά δεν τα άλλαξαν. Ίσως με τις αντιγραφές να έγιναν κάποια μικρολάθη, αλλά φυσικά δεν υπήρχε καμία συνομωσία για να κρύψουν κάτι. Τέλος δεν υπήρχε κάποια διαχρονική παράδοση σχετική με επαφές με υπερκόσμια όντα στο Σινά, αλλά, όπως και με όλες τις ακατοίκητες ξερές περιοχές, οι άνθρωποι πίστευαν ότι εκεί κατοικούσαν δαίμονες που έβαζαν πειρασμούς στους ανθρώπους, γι’αυτό και οι ασκητές ασκούνταν στην έρημο. Παρόλα αυτά, δράκοι στο Σινά υπάρχουν.

Φυσικά δεν πρόκειται για μυθικά τέρατα που βγάζουν φωτιά, ούτε για ειρηνιστές εξωγήινους που κάνουν ό,τι μπορούν για να μας αποφύγουν, αλλά για μικρές σαύρες. Ο δράκος ή αγαμίδης του Σινά (Pseudotrapelus sinaitus) είναι μέλος της οικογένειας των αγαμιδών (Agamidae), της οποίας τα μέλη αποκαλούνται και δράκοι. Ο δράκος του Σινά με δυσκολία ξεπερνά τα 18 εκατοστά, από τα οποία τα δύο τρία περίπου αποτελεί η λεπτή ουρά. Ζει σε βραχώδεις περιοχές, όπου συχνά λιάζεται στους βράχους, στους οποίους μετακινείται με μεγάλη ευκολία. Τα άκρα του είναι λεπτά και μακριά, ως προσαρμογή για το τρέξιμο, ενώ συνήθως σηκώνει την ουρά του από το έδαφος όταν βαδίζει, για να κερδίζει ταχύτητα. Όπως όλοι οι αγαμίδες, έχει τριγωνικό κεφάλι με αρκετά κοντό ρύγχος, γι’αυτό και τα μάτια βρίσκονται αρκετά μπροστά. Οι ακουστικοί πόροι βρίσκονται πιο πίσω. Οι φολίδες είναι όλες επάλληλες, με ελαφρώς μεγαλύτερες αυτές της ράχης, και ακόμα μεγαλύτερες αυτές τις ουράς. Οι σιναΐτες δράκοι είναι συνήθως καφέ, αλλά τα αρσενικά κατά την περίοδο αναπαραγωγής αποκτούν μπλε κεφάλι και λαιμό, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορέι όλο το σώμα να γίνει μπλε, δίνοντάς τους το βεδουινικό αραβικό όνομα αμπού σάιχα, δηλαδή πατέρας του μπλε. Τα θηλυκά μπορεί να εμφανίσουν απλώς μια ερυθρή κηλίδα πίσω από τη μασχάλη. Η περίοδος αναπαραγωγής είναι την άνοιξη και το καλοκαίρι, οπότε και τα δύο φύλα προστατεύουν περιοχές. Τα αρσενικά κατακτούν τα ψηλότερα σημεία, όπου με κινήσεις του κεφαλιού, των ματιών και του μπροστινού μέρους του σώματος επικοινωνούν σε θηλυκά και ανταγωνιστές. Το θηλυκό γεννά έπειτα 5-9 αυγά. Το είδος τρέφεται με διάφορα αρθρόποδα, κυρίως μυρμήγκια, αλλά περιλαμβάνει και λίγη φυτική ύλη στη διατροφή του. Εκτίθεται πολλές ώρες της ημέρας στον καυτό ήλιο. Μία αιγυπτιακή μελέτη που έγινε στο νότιο Σινά, η οποία συνέκρινε το δράκο του Σινά με τον συμπατρικό αστερωτό δράκο (Stellagama stellio), βρήκε ότι ο πρώτος είναι πιο ηλιοθερμικός από τον τελευταίο. Στην Ελλάδα, ο αστερωτός δράκος είναι από τις πιο ηλιοθερμικές σαύρες, παραμένοντας έξω στον ήλιο ακόμα και το μεσημέρι. Γι ανα μη μπορεί να αντέξει τη ζέστη του Σινά, σκεφτείτε πόση ζέστη θα κάνει εκεί! Παρόλ’αυτά, και ο δράκος του Σινά αποσύρεται σε σκιερά μέρη αν η θερμοκρασία ανεβεί υπερβολικά.

Παρά το όνομά του όμως, ο δράκος του «Σινά δε ζει μόνο στο Σινά. Απαντά σε μεγάλη περιοχή της βορειοανατολικής Αφρικής και της Μέσης Ανατολής:Λιβύη, Σουδάν, Αίγυπτος, Αιθιωπία, Ερυθραία, Τζιμπουτί, Σαουδική Αραβία, Ομάν, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Παλαιστίνη, Ισραήλ, Ιορδανία, και Συρία. Η σαύρα είναι γνωστή εξαιτίας του μπλε χρώματος του αρσενικού. Επειδή εκτίθεται σε φωτεινές επιφάνειες, φωτογραφίζεται εύκολα. Σπάνια ωστόσο διατηρείται στην αιχμαλωσία, με τα περισσότερα άτομα πιασμένα από τη φύση. Προφανώς δεν υπάρχει αρκετή ζήτηση, ίσως επειδή δεν προώθησε κανείς το είδος, και η χαμηλή τιμή των πιασμένων ατόμων δεν κινητοποιεί κάποιον εκτροφέα.

Η συνάντηση ωστόσο ενός δράκου στην Έρημο του Σινά είναι αρκετά εύκολη, αφού το είδος βρίσκεται σε υπεραφθονία. Στην πραγματικότητα, τα πιο πολυάριθμα ζώα του Σινά είναι τα ερπετά, και φίδια και σαύρες. Τα ερπετά και τα πουλιά – τα δεύτερα είναι ουσιαστικά υποομάδα των πρώτων – ουρούν στερεό ουρικό οξύ κι έχουν ελάχιστους δερματικούς αδένες, οπότε μπορούν να εξοικονομήσουν πολύ περισσότερο νερό από τα θηλαστικά, και γι’αυτό έχουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στις ξερές περιοχές. Στο Σινά τα κοινότερα θηλαστικά είναι μικρά τρωκτικά, τα οποία είναι προσαρμοσμένα να εξοικονομούν όσο νερό γίνεται. Σπανιότερα, και μόνο σε περιοχές με ικανή βλάστηση, είναι τα μεγάλα οπληφόρα ξερών περιοχών, όπως γαζέλες, όρυγες και αίγαγροι, ενώ στο παρελθόν στο νότιο Σινά υπήρχαν λεοπαρδάλεις, που τώρα ίσως να έχουν εξαφανιστεί εντελώς. Οι αλεπούδες είναι τα μεγαλύτερα χερσαία θηλαστικά στις περισσότερες περιοχές, οι οποίες ωστόσο δε ζουν παντού. Βασικοί εδαφόβιοι θηρευτές είναι τα φίδια, και εναέριοι τα αρπακτικά πουλιά, όπως οι αετοί και τα γεράκια, τα οποία μπορούν να θεωρηθούν και κορυφαίοι θηρευτές.

Ασιατικός βαράνος του νερού (Varanus salvator salvator), από Wikipedia.

Οι βαράνοι ή βαρανοί αποκαλούνται συχνά οι βασιλιάδες των σαυρών. Είναι συνήθως μεγαλόσωμες, σαρκοφάγες σαύρες με μεγάλη εξάπλωση στην Αφρική, στην Ασία, στα νησιά του Ινδικού και στην Αυστραλία. Τα 78 είδη τους αποτελούν το γένος Varanus της μονοτυπικής οικογένειας Varanidae, αλλά ο αριθμός των ειδών συνεχώς αυξάνεται από τη διάσπαση πληθυσμών σε νεά είδη ή και την ανακάλυψη νέων. Η οικογένεια των βαρανιδών έχει ιστορία από το ύστερο Κρητιδικό, και στο παρελθόν είχε περισσότερα γένη, αν και σήμερα μόνο οι βαράνοι απομένουν, οι οποίοι είναι πολύ επιτυχημένοι. Συγγενείς και ίσως πρόγονοί τους είναι οι νεκρόσαυροι, και λίγο μακρινότεροι οι θαλάσσιοι μοσάσαυροι του Κρητιδικού. Ακόμα μακρινότεροι συγγενείς είναι οι άωτοι βαράνοι (οικογένεια Lanthanotidae), τα τέρατα του Τζίλα (οικογένεια Helodermatidae), τα αγκουοειδή όπως το κονάκι (οικογένεια Anguidae), και τα φίδια. Το γένος είναι μοναδικό στο ότι, παρά τις τεράστιες διαφορές στο μέγεθος (από 20 εκ [πρόσφατα ανακαλυμμένος V. sparnus της Αυστραλίας] μέχρι 3 μ [ο δράκος του Κόμοντο V. Comodoensis], αν κι ακόμα μεγαλύτερος ήταν ο εξαφανισμένος αυστραλιανός V. priscus στα 5 ή και 7 μ), τα είδη δε διαφέρουν σημαντικά στη μορφολογία. Γενικώς είναι σαύρες μακρόστενες αλλά γεροδεμένες, με μακρύ λαιμό, μικρό κεφάλι, αρκετά ανεπτυγμένα άκρα και δυνατή, μη αυτοτομήσιμη ουρά. Η γλώσσα τους είναι λεπτή και διχαλωτή όπως αυτή των φιδιών, και χρησιμεύει μόνο στην όσφρηση, όπως και στα φίδια. Όταν δεν την χρησιμοποιούν, παραμένει προστατευμένη μέσα σ’ένα κάλυμμα ιστού. Τα δόντια τους είναι μεγάλα, κωνικά και αιχμηρά, και το κρανίο τους ελαφρώς κινητικό για να μπορούν να καταπίνουν μεγάλα θηράματα, αν και σε περίπτωση που είναι πολύ μεγάλα, συχνά τα τεμαχίζουν με το κεφάλι και τα μπροστινά τους άκρα. Έχουν το τρίτο μάτι (βρεγματικός οφθαλμός) στην κορυφή του κεφαλιού, όπως οι περισσότερες ημερόβιες σαύρες, και στις φολίδες τους φέρουν αισθητήρια βοθρία για την αφή. Στην κοιλιά τους έχουν σκωληκόμορφες οστέινες πλάκες.
Είναι δραστήρια ζώα, που συχνά καλύπτουν μεγάλες αποστάσεις για εξεύρεση τροφής, και πολλές φορές καταδιώκουν ενεργά τα θηράματά τους. Αυτό απαιτεί υψηλό μεταβολισμό, και σύμφωνα με τις μελέτες που το διερεύνησαν αυτό, οι βαράνοι είναι τα σημερινά ερπετά με τον υψηλότερο μεταβολισμό και αερόβια ικανότητα. Η καρδιά τους είναι λειτουργικά τετράχωρη κατά τη συστολή, διαχωρίζοντας έτσι πλήρως τη συστημική από την πνευμονική κυκλοφορία, ώστε να μπορούν να έχουν υψηλή συστημική πίεση για να καλύπτουν τις ανάγκες τους σε οξυγόνο χωρίς αυτό να βλάπτει τους πνεύμονες, όμοια με τα πτηνά και τα θηλαστικά. Ο αέρας στους πνεύμονές τους κινείται μονόδρομα, ένα σύστημα που έχει εξελιχθεί ανεξάρτητα και στους αρχόσαυρους (κροκοδείλια, πουλιά και εξαφανισμένοι συγγενείς), και είναι αποτελεσματικότερο απ’αυτό των θηλαστικών. Διατηρούν επίσης υψηλές θερμοκρασίες την ημέρα, όμοιες ή υψηλότερες απ’αυτές των θηλαστικών. Τα χαρακτηριστικά αυτά τους έχουν κάνει αντάξιους ανταγωνιστές των σαρκοφάγων θηλαστικών μεσαίου μεγέθους στις περιοχές όπου ζουν. Σε μικρότερα μεγέθη κινδυνεύουν να φαγωθούν από μικρά σαρκοφάγα θηλαστικά, γι’αυτό ελάχιστοι μικροί Βαρανοί υπάρχουν στην Αφρική και την Ασία, αν και στην Αυστραλία, ελλείψει πολλών σαρκοφάγων πλακουντοφόρων θηλαστικών, πολλοί βαράνοι έχουν εξελίξει μικρότερο μέγεθος και τα αντικαθιστούν οικολογικά. Σχεδόν όλα τα μέλη του γένους είναι σαρκοφάγα, τρώγοντας εύρος τροφών από αυγά, έντομα και σκουλήκια μέχρι ψάρια, τρωκτικά, άλλα ερπετά, μεγάλα ζώα όσο κι ένα βουβάλι και πτώματα. Κάποια δενδρόβια είδη μπορεί να τρώνε και φρούτα συμπληρωματικά, ενώ 3 ασιατικά είδη είναι φρουτοφάγα. Η όρασή τους είναι καλή, αλλά ακόμα καλύτερη είναι η όσφρησή τους, χάρη στην οποία εύκολα βρίσκουν κρυμμένη ή θαμμένη τροφή. Τα περισσότερα είδη κινούνται στο περιβάλλον όπου εξελίχθηκαν, αλλά μπορεί να κυνηγήσουν και σε διαφορετικά περιβάλλοντα, π.χ. πολλά χερσαία είδη μπορεί να ψάξουν τροφή στο νερό. Είναι ημερόβιοι, αλλά μπορούν να δραστηριοποιηθούν και τη νύχτα κάποιες φορές.
Είναι από τα εξυπνότερα ερπετά, με νοημοσύνη που ξεπερνά αυτήν πολλών θηλαστικών. Διάφορα είδη έχουν βρεθεί ότι λύνουν περίπλοκα προβλήματα για να φτάσουν στην τροφή, έχουν υποτυπώδεις αριθμητικές ικανότητες, παίζουν με αντικείμενα όπως πολλά θηλαστικά κλπ. Ορισμένα είδη εξαπατούν τους γονείς για να κλέψουν τα αυγά τους, όπως ο Varanus albigularis στην Αφρική, όπου ο ένας διώχνει τον κροκόδειλο απ’τη φωλιά κι ο άλλος τρώει τα αυγά, και μετά επιστρέφει και ο πρώτος για να φάει – από τα λίγα ερπετά που κυνηγούν συνεργατικά. Πολλοί δενδρόβιοι βαράνοι χρησιμοποιούν τα μπροστινά τους άκρα για να βγάλουν έντομα από τρύπες, συμπεριφορά σπάνια στις σαύρες. Παρόλα αυτά, οι περισσότεροι βαράνοι είναι μοναχικοί, αποφεύγοντας την επαφή με άλλα μέλη του είδους τους. Εκτός από το συγκεκριμένο Αφρικανικό είδος, κυνηγούν μόνοι τους, αν και μπορεί να συγκεντρωθούν σε περίπτωση πολλής τροφής, π.χ. αν υπάρχει μεγάλο πτώμα, οπότε τρώνε ανάλογα με το μέγεθός τους, με τους μεγαλύτερους πρώτους. Σε τέτοιες περιπτώσεις, μεγαλόσωμοι βαράνοι μπορεί να μαλώσουν, όπως επίσης μαλώνουν αρσενικά κατά την περίοδο αναπαραγωγής για τις περιοχές τους. Όταν μαλώνουν σηκώνονται στα δύο πόδια και σπρώχνονται. Τα θηλυκά σε πολλά είδη σκάβουν περίπλοκες φωλιές, τις οποίες φυλάγουν από εχθρούς, αλλά τα μικρά είναι ανεξάρτητα μόλις γεννηθούν, μένοντας κρυμμένα για τον περισσότερο καιρό μέχρι να μεγαλώσουν, για΄τι έχουν πολλούς εχθρούς, συμπεριλαμβανομένων και μεγαλύτερων μελών του είδους τους. Παρομοίως σηκώνονται στα δύο πόδια και την ουρά για να παρακολουθήσουν το περιβάλλον τους, δίνοντάς τους το αγγλικό όνομα “monitor lizards (σαύρες που παρακολουθούν)». Το όνομα «βαράνος» προέρχεται από το αραβικό «ουαράν» ή «ουαράλ», που προέρχεται από τη σημιτική ρίζα “wrl” αναφερόμενοι σε μεγάλη σαύρα ή δράκο.

Δεν είναι λοιπόν απορίας άξιο ότι τέτοια ζώα συγκέντρωσαν αρκετό μύθο και παράδοση γύρω τους σε διάφορους πολιτισμούς. Εξαιτίας των μοναδικών χαρακτηριστικών τους, οι άνθρωποι από αρχαιοτάτων χρόνων τους ξεχώριζαν από όλες τις υπόλοιπες σαύρες, αντιμετωπίζοντάς τους περισσότερο ως μυθικούς δράκους παρά ως σαύρες. Αλλού σκοτώνονταν ως επικίνδυνα ζώα, αλλού θεωρούνταν κακά πνεύματα και φορείς κακοτυχίας, αλλού λατρεύονταν ή θεοποιούνταν, αλλού ήταν ανεκτοί, χρησιμοποιούνταν στην ιατρική, στη μαγεία και κυνηγούνταν για το κρέας τους. Σήμερα πολλά είδη απειλούνται από την απώλεια του ενδιαιτήματός τους εξαιτίας της ανθρώπινης ανάπτυξης, αλλά κι από την ανθρώπινη εκμετάλλευση, κυρίως για το δέρμα τους. Άλλα είδη ωστόσο εξακολουθούν ν’ακμάζουν παρά τις πιέσεις, αποδεικνύοντας πόσο επιτυχημένα είναι. Όπως και τα περισσότερα ερπετά, οι μύθοι που τους περιβάλλουν τους συνδέουν κυρίως με το κακό, καθιστώντας/όντας έτσι σοβαρά εμπόδια για τις προσπάθειες προστασίας τους. Το παρακάτω κείμενο είναι απόσπασμα βιβλίου, το οποίο βρήκα στη σελίδα του Mampam, ενός περιβαλλοντικού ιδρύματος που ασχολείται με την προστασία λιγότερο γνωστών ζώων, όπως είναι οι βαράνοι, αλλά και με την υποστήριξη παραμελημένων κοινοτήτων. Αρχικά ήταν σπασμένο σε πρώτο και δεύτερο μέρος, αλλά εγώ τα συνένωσα.

Μετάφραση: Bolko

Βαράνοι και ανθρωπότητα

Σελίδα 1 από 2

Απόσπασμα από το Ένα Μικρό Βιβλίο για τους Βαράνους © D. Bennett 1995. Viper Press, UK

Η σχέση μας με τους βαράνους φτάνει μέχρι 90.000.000 χρόνια πριν. Για σχεδόν όλο αυτό το διάστημα, αυτοί ήταν οι θηρευτές κι εμείς τα θηράματα. Οι πρώτες καταγεγραμμένες περιπτώσεις θήρευσης βαράνων από τον άνθρωπο χρονολογούνται περίπου στα 40.000 χρόνια πριν (King 1962). Σήμερα η σχέση της ανθρωπότητας με τους βαράνους είναι περίπλοκη. Είναι αναμφίβολα οι σημαντικότερες από τις σαύρες για την ανθρώπινη φυλή.

Ο βαράνος στην παράδοση και την τέχνη

Οι βαράνοι συχνά λέγεται ότι έδωσαν την έμπνευση για τους μυθικούς δράκους, αλλά πολλά άλλα ζώα διεκδικούν εξίσου την ίδια θέση. Η περιγραφή των μεγάλων όφεων του Καραζάν από το Μάρκο Πόλο εύκολα θα μπορούσε ν’αναφέρεται σε ένα δράκο του Κόμοντο:

«Εδώ υπάρχουν τεράστια φίδια δέκα βήματα σε μήκος και 10 πιθαμές στο πλάτος του σώματος. Στο μπροστινό μέρος δίπλα στο κεφάλι έχουν δύο κοντά πόδια, το καθένα με τρία νύχια σαν αυτά μίας τίγρεως, με μάτια μεγαλύτερα από ένα καρβέλι τεσσάρων πεννών και πολύ λαμπερά. Τα σαγόνια είναι αρκετά πλατιά ώστε να καταπιούν έναν άνθρωπο, τα δόντια είναι μεγάλα και αιχμηρά και η όλη τους εμφάνιση είναι τόσο φοβερή που ούτε άνθρωπος ούτε κανένα άλλο ζώο δε μπορεί να τα πλησιάσει χωρίς τρόμο.»

Οι πρώτες γνωστές απεικονίσεις βαράνων προέρχονται από σπηλαιογραφίες κοντά στο Μπόπαλ που έγιναν πριν από περίπου 10.000 χρόνια (Das 1989). Συχνά εμφανίζονται στην αρχαία και στη σύγχρονη αυστραλιανή τέχνη, αλλά απουσιάζουν εμφανώς από την τέχνη των αρχαίων αιγυπτιακών πολιτισμών. Σύμφωνα με τον Rose (1962) οι βαράνοι συχνά απεικονίζονταν και ταριχεύονταν από τους Αρχαίους Αιγυπτίους. Πάραυτα οι Αιγύπτιοι δεν άρχισαν να ταριχεύουν ερπετά μέχρι τις μεταγενέστερες δυναστείες (πριν περίπου 4.000 χρόνια), όταν σχετίστηκαν με τον ηλιακό θεό Ατούμ, και μια έρευνα για τα μουμιοποιημε΄να ερπετά στο Βρετανικό Μουσειο και σ’αυτό του Καΐρου δεν έχει αποκαλύψει ούτε ένα δείγμα βαράνου (Bennett & Akonnor ms). Ο πιθανότατος λόγος για τον οποίον οι βαρανίδες αποκλείονταν από τη μεταθάνατον ζωή είναι ότι τρώνε τα αυγά και τα μικρά των κροκοδείλων, οι οποίοι, αν και περιφρονούνταν, θεωρούνταν πολύ ιεροί από τους Αρχαίους Αιγυπτίους.

Η παράδοση βρίθει από δεισιδαιμονίες και ανέκδοτα που αφορούν τους βαράνους. Σε κάποια μέρη αντιμετωπίζονται με περιφρόνηση ή και με φόβο, αλλά πολλοί πολιτισμοί εκτιμούν τις σαύρες και ορισμένοι τις αντιμετωπίζουν με υψηλή ευλάβεια.

Ιστορίες ότι οι βαράνοι είναι ιοβόλοι ή και δηλητηριώδεις αφθονούν στην πρώιμη βιβλιογραφία. Το σάλιο τους θεωρείται δηλητηριώδες στη Βεγγάλη και σε μέρη του Βόρνεο πάντοτε μαγειρεύονται με πιπερόριζα ως προληπτικό μέτρο, διότι αν έχει επιλεγεί για την κατσαρόλα ένα δηλητηριώδες άτομο, το μίγμα θα μαυρίσει (Saha 1983; Auffenberg 1982). Οι Mason & Theobald (στο Gaddow 1901) έχουν ισχυριστεί ότι οι Βυρμανέζοι Καρέν έτρωγαν βαράνους, αλλά πετούσαν τα κεφάλια επειδή τα θεωρούσαν δηλητηριώδη. Ο κρυπτικός τραχύλαιμος βαράνος πιστευόταν ότι είχε τόσο δυνατό δηλητήριο, που μπορούσε να σκοτώσει έναν ελέφαντα (Lekagul 1969). Στη Σρι Λάνκα οι βαράνοι του νερού συνήθως θεωρούνται άνοστοι, ενώ οι βαράνοι της Βεγγάλης τρώγονται με ευχαρίστηση (Deraniyagala 1953). Εντούτοις αν πατήσεις τα περιττώματα των σαυρών μπορεί να βγάλεις εξανθήματα με έλκη στα πόδια σου (de Silva, προσ.επικ.). Η ικανότητα των σαυρών να τρώνε ιοβόλα φίδια αναγνωρίζεται σε πολλούς πολιτισμούς και στην Αυστραλία, στην Αίγυπτο και στην Αλγερία η ανοσία τους συχνά αποδίδεται στη συνήθειά τους να αναζητούν φαρμακευτικά φυτά μόλις δαγκωθούν (Reed 1987, Anderson 1898, Mamir, προς. επικ.).

Οι βαράνοι μπορούν να φέρουν κακή τύχη στους ανθρώπους με διάφορους τρόπους. Στο Βόρνεο μερικές φορές απεικονίζονται στις ασπίδες των πολεμιστών για να σκορπίσουν τον τρόμο στις καρδίες των αντιπάλων τους. Εάν ένας βαράνος περάσει μπροστά από έναν προελαύνοντα στρατό, μπορεί να επέλθει ανταρσία, εκτός κι αν η μάχη αναβληθεί. Εάν ένας ειδωθεί σ’ένα γάμο, η ένωση θεωρείται αποτυχημένη από την αρχή (Auffenberg 1982). Σε μέρη του Πακιστάν θεωρούταν απαραίτητο να κρατήσεις το στόμα σου καλά κλειστό μπροστά σ’ένα βαράνο· με μια φευγαλέα ματιά των δοντιών σου θα μπορούσε το πνεύμα του ερπετού να μολύνει την ψυχή σου (Minton 1966). Εάν ένας βαράνος έτρεχε ανάμεσα στα πόδια σου στο Καζακστάν, η πιθανότητά σου να κάνεις παιδιά στο μέλλον θεωρούταν μηδενική (Nickolskii 1915). Σε κάποια μέρη της Ταϊλάνδης κάποιοι άνθρωποι δεν τολμούν καν να προφέρουν το όνομα του βαράνου, ενώ άλλοι το χρησιμοποιούν ως προσβολή (Nutphand undated). Στα νοτιότερα, όταν το φεγγάρι είναι γεμάτο, κάποιοι δύστυχοι άνθρωποι βγάζουν λέπια και βγάζουν μια μακριά, διχαλωτή γλώσσα. Αυτοί οι «βαρανάνθρωποι» περιπλανώνται ψάχνοντας όχι για κάμπιες και σκαθάρια, αλλά για ζεστή ανθρώπινη σάρκα (Auffenberg 1982).

Πολλοί πολιτισμοί ξεχωρίζουν σαφώς τους καλούς από τους κακούς βαράνους. Γύρω από τους λόφους Γκάρο στην Ινδία, οι βαράνοι του νερού με νεφελώδη σημάδια θεωρούνταν κακά πλάσματα που τραβούσαν τους ανθρώπους κάτω απ’το νερό και τους έπιναν το αίμα. Αυτοί με φωτεινά σχέδια (γνωστοί ως Αρίνγκα) υποτίθεται ότι ήταν φιλικοί και απεικονίζονταν στις θύρες των σπιτιών των εργένηδων των φυλών Άτονγκ και Γκάντσινγκ. Ένα άλλο σόι του Γκάρο, οι Ντάουα, έχουν την ακόλουθη ιστορία για τον ιδρυτή τους.

Όταν κάποτε ο Ντάουα ήταν νεαρός, συνάντησε ένα μωρό αρίνγκα που έτρωγε φύλλα πεπονιάς σ’ένα από τα χωράφια του χωριού. Το έπιασε και το έβαλε σ’ένα κλουβί, ταΐζοντάς το με φρούτα. Κάθε μέρα οι γονείς του βαράνου έρχονταν και επισκέπτονταν το φυλακισμένο παιδί τους, κι όταν ο Ντάουα είδε τα τεράστια αρίνγκα τρομοκρατήθηκε σε περίπτωση που αποφάσιζαν να τον εκδικηθούν αυτόν ή τους ανθρώπους του όταν περνούσαν το ποτάμι. Έτσι έντυσε το νεαρό βαρανό μ’ένα κίτρινο πανωφόρι, έβαλε σκουλαρίκια στα αυτιά του, τον απελευθέρωσε και υποσχέθηκε στους γονείς του ότι δε θα ξαναπιάσει βαράνους ποτέ, και τους ζήτησε ως αντάλλαγμα να μη φάνε κανέναν από το σόι του αν διαβεβαίωναν την ταυτότητά τους πριν μπουν στο νερό. Το νεαρό αρίνγκα έγινε ο φίλος του Ντάουα, κι όταν μεγάλωσε συνήθιζε να τον περνάει απέναντι απ’το ποτάμι στην πλάτη του. Μέχρι σήμερα οι Γκάρο ποτέ δε σκοτώνουν αρίνγκα, και πάντοτε φωνάζουν «Είμαι γιος του Ντάουα» πριν μπουν στο ποτάμι. Εάν κάποιος πιαστεί κατά λάθος, του δίνονται λίγα σκουλαρίκια ως απολογία κι απελευθερώνεται (Parry 1932).

Σύμφωνα με το θρύλο, τα κανό από φλοιό πρωτοεφευρέθηκαν από τους βαράνους του Μέρτενς, οι οποίοι έπρεπε να μάθουν πώς να σκαρφαλώνουν για να προμηθεύονται τις πρώτες ύλες για τις τέχνες τους (McConnel 1957). Οι εργατικοί και εφευρετικοί βαράνοι έγιναν τεμπέληδες όταν έφτασαν στη νότια Αυστραλία. Εγκατέλειψαν τη γεωργία και επιδόθηκαν στο κυνήγι μικρών κι ανυπεράσπιστων ζώων, καταλήγοντας τελικά να κλέβουν τροφή από τους ακανθόχοιρους αφού τους νάρκωναν με μέλι (Reed 1987).

Στη Μαλάγια πιστευόταν ότι οι βαράνοι του νερού εκκολάπτονταν από αυγά κροκοδείλου, αλλά έμεναν στην ξηρά, ενώ κάποια απ’τα αδέρφια τους έτρεχαν αμέσως στο νερό κι έτσι γίνονταν γνήσιοι κροκόδειλοι (Ridley 1899). Παραδόξως μια παρόμοια πίστη επικρατούσε στην Αίγυπτο, όπου ο βαράνος του Νείλου πιστευόταν ότι ήταν το πρώτο στάδιο στη ζωή ενός κροκοδείλου, και ο Ηρόδοτος (περίπου στο 450 π.Χ. στον Anderson 1898) περιέγραψε τους βαράνους της ερήμου που είδε στη Λιβύη ως χερσαίους κροκοδείλους.

Χρήσεις των βαράνων από τον άνθρωπο

Η ανθρωπότητα χρησιμοποιεί τους βαράνους με διάφορους τρόπους· για τροφή, ως εξολοθρευτές επιζήμιων ζώων και για την Παρασκευή φαρμάκων και κατεργασμένου δέρματος. Σε κάποια μέρη του κόσμου είναι τεράστιας οικονομικής σημασίας, αλλά σε λίγα μέρη θεωρούνται μάστιγα και γίνονται προσπάθειες αφανισμού τους.

Οι διατροφή πολλών βαράνων τους κάνει ιδανικούς εξολοθρευτές επιζήμιων ζώων, και η χρήση τους γι’αυτό είναι αναμφίβολα η πιο πολύτιμη ιδιότητά τους. Τρώνε αυγά κροκοδείλου και δηλητηριώδη φίδια, όπως επίσης και τεράστιες ποσότητες επιζήμιων για τις καλλιέργειες καβουριών, σαλιγκαριών, σκαθαριών και ορθόπτερων. Σε πολλά μέρη της Αφρικής και της Ασίας ενθαρρύνονται να κατοικήσουν σε ορυζώνες, άλση κοκοφοινίκων κι άλλες αγροτικές εκτάσεις για να μειώσουν τις βλάβες στη σοδειά (π.χ. Deraniyagala 1931). Ο βαράνος του Ρόζενμπεργκ ίσως να έχει εισαχθεί σε πολλά νησιά της νότιας Αυστραλίας για να μειώσει τον αριθμό των ιοβόλων φιδιών (Κεφάλαιο 5) και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εξέταζε την εισαγωγή του βαράνου των μαγκροβίων σε νησιά του Ειρηνικού γεμάτα με αρουραίους, μέχρι που έγινε προφανής η βέβαιή του προτίμηση για τα καβούρια (Uchida 1967). Οι λίγες μελέτες που διεξήχθησαν σε βαράνους που ζούσαν σε αγροτικές περιοχές έχουν όλες καταδείξει ότι η διατροφή τους αποτελείται ως επί το πλήστον από ζώα που είναι επιζήμια για τις καλλιέργειες (Auffenberg και αλ 1991, Traeholt 1993, Bennett & Akonnor 1995) και σε πολλές περιοχές η συνήθειά τους να καταναλώνουν πτώματα επιδοκιμάζεται. Όπου οι βαράνοι δεν καταδιώκονται, ζουν κοντά ή και μέσα σε κατοικημένες περιοχές, ψάχνοντας τροφή γύρω από σκουπιδότοπους και τρώγοντας κάθε είδους σκουπίδι. Είναι κοινό θέαμα σε κάποιες από τις μεγαλύτερες πόλεις της Αφρικής, της Ασίας και της Αυστραλίας και πιθανόν είναι ανεκτοί επειδή βοηθούν στη μείωση της τροφής των αρουραίων, των μυγών και άλλων αστικών παρασίτων.

Η χυμώδης σάρκα των βαράνων έχει εκτιμηθεί εδώ και πολύ καιρό. Είναι πλούσια σε λίπος και μπορεί να ψηθεί στο φούρνο, στη σχάρα, να καπνιστεί και να γίνει σούπα, να μαγειρευτεί σε κάρι ή να τηγανιστεί. Εάν μαγειρευτεί προσεκτικά, είναι τρυφερή και ούτε στο ελάχιστο ινώδης ή σκληρή. Τα καλύτερα κομμάτια είναι το συκώτι, η βάση της ουράς και τα αυγά. Ο Cochran (1930) αναφέρει ότι τα αυγά των βαράνων του νερού θεωρούνταν κατάλληλα για προσφορά στο βασιλιά της Ταϊλάνδης. Οι ακόλουθοι του ισλάμ στην Ασία δεν τρώνε βαράνους, αλλά πολλοί ευσεβείς μουσουλμάνοι στη Δυτική Αφρική τους θεωρούν μεγάλη νοστιμιά. Σε κάποια μέρη των νησιών των Φιλιππίνων, οι βαράνοι είναι σημαντικό στοιχείο της διατροφής και σε πολλά μέρη του κόσμου χρησιμοποιούνται για να επαυξήσουν αξιολύπητα χαμηλά σε πρωτεΐνη γεύματα. Η χρήση τους ως τροφή στην Αφρική, στην Ασία και στην Αυστραλία φαίνεται να είναι πλατιά διαδεδομένη (π.χ. Irvine 1969). Ο βαράνος των μαγκροβίωνέχει εισαχθεί σε πολλά νησιά του Ειρηνικού πολύ πρόσφατα, πιθανόν ως πηγή τροφής (Κεφάλαιο 6).

Μια εκπληκτική σειρά τονωτικών, φαρμάκων και φίλτρων φτιάχνονται από διάφορα μέρη του σώματος του βαράνου (π.χ. Gaddow 1901, Auffenberg 1982, Das 1989 και οι παραπομπές που αναφέρονται εκεί). Το λίπος χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της επιδεινούμενης όρασης και για ποικιλία άλλων παθήσεων (ιδίως της αρθρίτιδας, των ρευματισμών, των αιμορροΐδων και των μυικών πόνων). Χρησιμοποιείται επίσης ως σεξουαλικό λιπαντικό (Saxena 1993). Οι αποξηραμένες χοληδόχοι κύστεις είναι ιδιαίτερα θεραπευτικές, αφού θεραπεύουν τα καρδιακά προβλήματα, την ανικανότητα και την ηπατική ανεπάρκεια, όπως επίσης και πλήθος σοβαρότερων παθήσεων. Στη Βόρεια Αφρική, αποξηραμένα κεφάλια βαράνων πωλούνται για να κονιορτοποιηθούν και να χρησιμοποιηθούν για τη θεραπεία πλήθους εξωτερικών και εσωτερικών βασάνων (Linley, προσ.επικ.). Οι αμνησιακοί στη Σρι Λάνκα κάποιες φορές παρασκευάζουν ένα γεύμα από γλώσσες βαράνων, το οποίο λέγεται ότι επαναφέρει τη μνήμη στην πλήρη της ισχύ (de Silva, προσ.επικ.). Ο Krishnan (1992) αναφέρει ότι ένας άντρας που υπέστη μια σοβαρή πληγή στο μηρό ως αποτέλεσμα της αναμέτρησής του μ’έναν αγριόχοιρο γιατροπορεύτηκε απ’τους φίλους του με τον ακόλουθο τρόπο: Λεπτές φέτες φρέσκιας σάρκας βαράνου της Βεγγάλης τοποθετήθηκαν μέσα στη βαθιά πληγή, η οποία έπειτα δέθηκε με επιδέσμους. Ο άντρας ισχυρίστηκε αργότερα ότι η πληγή είχε επουλωθεί εντελώς σε δέκα μέρες κι άφησε μόνο μια εκπληκτικά μικρή ουλή. Απ’ό,τι γνωρίζω, καμία από τις θεραπευτικές ιδιότητες των βαρανών δεν έχει τεθεί ακόμα υπό σοβαρή επιστημονική εξέταση. Στη Σρι Λάνκα επίσης πιστευόταν ότι ένα μίγμα λίπους και σάρκας του βαράνου του νερού και ανθρώπινου αίματος και τριχών γίνεται πολύ ισχυρό δηλητήριο αν βραστεί, κι ότι μια σταγόνα είναι αρκετή για να σκοτώσει αμέσως έναν εχθρό (Auffenberg 1982). Οι βαράνοι του νερού λεγόταν επίσης ότι συντελούσαν στην Παρασκευή του πλέον προτιμώμενου δηλητηρίου των Σινγκαλέζων ασασίνων, το καμπάρα-τελ. Τα υλικά (φρέσκο δηλητήριο φιδιού, αρσενικό και διάφορα βότανα) ανακατεύονταν με νερό σ’ένα ανθρώπινο κρανίο και τοποθετούνταν σε μια φωτιά, σε τρεις γωνίες της οποίας δεμένοι βαράνοι του νερού τοποθετούνταν στρατηγικά και χτυπούνταν, ώστε οι συριγμοί τους να επιταχύνουν τη διαδικασία του βρασμού και να επαυξήσουν τη δύναμη του αφεψήματος. Ο αφρός από τα χείλη των σαυρών προστιθέταν στο τελευταίο λεπτό, κι όταν στην επιφάνεια εμφανιζόταν ένα ελαιώδες απόβρασμα, το τρομερό φίλτρο ήταν έτοιμο (Morris στο Gaddow 1901).

Σελίδα 2 από 2

Σύμφωνα με τον Das (1988), η φόνευση βαράνων με τσουγκράνες είναι μια μορφή αθλήματος σε μέρη της βορειοανατολικής Ινδίας. Παρομοίως, τα παιδιά σε μέρη της ερήμου Κάρα-Χουμ αντλούν μεγάλη χαρά κυνηγώντας τους βαράνους της Κασπίας και χτυπώντας τους μέχρι θανάτου με τα ρόπαλα. Επειδή οι σαύρες πιστεύεται ότι είναι δηλητηριώδεις, η συμμετοχή και η επιτυχία σ’αυτό το άθλημα θεωρείται πράξη μεγάλης γενναιότητας (προσ. επικ.).

Ο πολυμήχανος και ξακουστός Μαράθι πολεμιστής Κάρνα Σινγκ πέρασε τα τείχη του Φρουρίου του Κέλνα δένοντας ένα σχοινί σ’ένα βαράνο, αφήνοντάς τον να σκαρφαλώσει το τείχος κι ακολουθώντας τον μέχρι πάνω όταν είχε ασφαλιστεί σε μια στενή σχισμή. Από τότε η φυλή του ήταν γνωστή ως Γκορπάντε (από το μαράθι όνομα του βαράνου της Βεγγάλης, γκορπάντ), και κάθε στρατιώτης στο στρατό εκπαιδευόταν στη χρήση τους (Ramakrishna 1983). Λιγότερο ηρωικα άτομα χρησιμοποιούσαν τις σαύρες για να σκαρφαλώσουν τους τοίχους σπιτιών που διαρρήγνυαν (Robinson στο Gaddow 1901).

Ορισμένοι πολιτισμοί λεγόταν ότι άφηναν τους βαράνους να φάνε τους νεκρούς συγγενείς τους κι έτσι κατήργησαν την ανάγκη αποκομιδής των πτωμάτων με ταφή ή καύση. Στο Αρχιπέλαγος Μέργκου, τα πτώματα αφήνονταν σε εκτεθημένες εξέδρες στο δάσος, ενώ στο Μπαλί τα σώματα καλύπτονταν με καλάθια λυγαριάς, τα οποία απέτρεπαν τους σκύλους και τα μαϊμούνια, αλλά άφηναν τους βαράνους να φάνε με την ησυχία τους (Anderson 1889, Auffenberg 1982). Τέτοια δωρεάν και θρεπτικά γεύματα προσέλκυαν μεγάλους αριθμούς βαράνων του νερού, ο Άντερσον αναφέρει ότι ως και 15 άτομα είχαν παρατηρηθεί «να επιδίδονται σ’ένα μακάβριο γεύμα τέτοιου είδους».

Μακράν η πλέον εξέχουσα χρήση των βαράνων είναι για το δέρμα τους. Τα δέρματα των βαράνων παραδοσιακά χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή μεμβρανών τυμπάνων και ασπίδων, αλλά σήμερα έχουν μεγάλη ζήτηση στα πλουσιότερα μέρη του κόσμου για να γίνουν λουριά ρολογιών χειρός, παπούτσια, πορτοφόλια, τσάντες κι άλλα δερμάτινα αγαθά. Τα πανέμορφα σχέδια στις σαύρες σε συνδυασμό με την ανθεκτικότητα των τομαριών τους τις κάνουν την πλέον δημοφιλή οικογένεια σαυρών στην αγορά του δέρματος. Οι περισσότερες πιάνονται στις φτωχότερες χώρες της κεντρικής Αφρικής και της Νοτιοανατολικής Ασίας και πωλούνται στην Ευρώπη, τη Βόρεια Αμερική και την Ιαπωνία. Απ’όσο γνωρίζω δεν υπάρχει ζήτηση για κρέας βαράνου στην Ευρώπη, ούτε οι χοληδόχοι κύστεις πωλούνται ευρέως, έτσι η ζήτηση για τα ζώα προέρχεται μόνο από την αγορά της μόδας. Ο αριθμός των ζώων που εμπλέκονται στο εμπόριο είναι τεράστιος και οι αναφερόμενοι αριθμοί μπορεί να αντιπροσωπεύουν μόνο ένα μικρό ποσοστό του πραγματικού εμπορίου. Μέχρι το 1975, δεν υπήρχε κάποια διεθνής προσπάθεια για την παρακολούθηση του αριθμού των δερμάτων σαυρών που αποστέλλονταν από χώρα σε χώρα, αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι σε πολλές περιοχές μια ανθηρή εξαγωγική αγορά υπήρχε για σίγουρα πάνω από εκατό χρόνια. Ο Mertens (1942a) εισηγήθηκε ότι ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος ωφέλησε τους βαράνους, δίνοντάς τους λίγη ξεκούραση από την εντατική εκμετάλλευση.

Το 1973-74 η μπαγκλαντεσιανή κυβέρνηση εκτίμησε ότι οι εξαγωγές δερμάτων σαύρας άξιζαν πάνω από US$1.300.000 (Gilmour 1984). Το αναφερόμενο εμπόριο σε δέρματα σαύρας από την Ινδία μεταξύ του 1964 και του 1973 ήταν πάνω από 2,5 εκατομμύρια κιλά, υππολογιζόμενης αξίας σχεδόν 15 εκατομμυρίων ρουπιών (Anon 1978). Εντούτοις το εμπόριο που αναφέρθηκε στο CITES κατά το 1975 αντιστοιχούσε σε μόνο 51.239 δέρματα, εκ των οποίων τα 38.478 προέρχονταν από την ινδική υποήπειρο. Το ελάχιστο συνολικό εμπόριο σε δέρματα βαράνων μεταξύ 1975-199* καταδεικνύεται παρακάτω. Η μεγάλη αύξηση στους αριθμούς μεταξύ του τέλους της δεκαετίας του 1970 και της αρχής της δεκαετίας του 1980 αντανακλά πιθανότερα βελτιώσεις στην αποτελεσματικότητα του συστήματος αναφοράς παρά μια πραγματική ένδειξη αύξησης της ζήτησης.

Δεν κυνηγούνται όλοι οι βαράνοι για το δέρμα τους, στην πραγματικότητα το βάρος του εμπορίου πλήττει μόνο πέντε ή έξι είδη. Ο βαράνος του νερού (V. salvator) είναι το περισσότερο συλλεγόμενο είδος, με αναφορά εμπορίου σχεδόν 2,5 εκατομμυρίων δερμάτων μόνο το 1990. Οι μεγαλύτεροι εξαγωγείς δερμάτων βαράνων είναι η Ινδονησία, οι Φιλιππίνες και η ταϊλάνδη. Τα περισσότερα δέρματα αποστέλλονται μέσω της Σιγκαπούρης και βρίσκουν αγορές σ’όλη την υπόλοιπη ανατολική Ασία, την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική. Στην Αφρική ο βαράνος του Νείλου είναι το βαρύτερα εκμεταλλευόμενο είδος με μέσο αναφερόμενο εμπόριο άνω των 400.000 δερμάτων μεταξύ 1980 και 1985. Τα περισσότερα δέρματα εξάγονται από τη Νιγηρία, το Σουδάν, το Μάλι και το Καμερούν και πωλούνται στη Γαλλία, στην Ιταλία και στης Η.Π.Α. Αναφέρεται επίσης εμπόριο μεγάλης κλίμακας του V. exanthematicus (δηλ. V.albigularis και V.exanthematicus) με μέσο όρο τα 88.000 δέρματα ν’αποστέλλονται ετησίως μεταξύ του 1980 και του 1985. Τα περισσότερα απ’αυτά τα ζώα προέρχονταν από τη Νιγηρία (V. exanthematicus) και, σε μικρότερο βαθμό, το Μάλι (V. exanthematicus), το Σουδάν (;) και τη Νότια Αφρική (V. albigularis). Η περισσότερη ζήτηση έρχεται από τη Γαλλία, άλλα ευρωπαϊκά κράτη και τις ΗΠΑ. Το εμπόριο σε δέρματα βαράνων της ερήμου, V. griseus, αναφέρεται συχνά, αλλά σύμφωνα με τον Auffenberg (1982) το δέρμα του είναι πολύ λεπτό για να γίνει καλό προϊόν και θεωρείται πολύ υποδεέστερο υποκατάστατο δερμάτων άλλων βαράνων. Τα περισσότερα δέρματα ζώων που πωλούνται ως V. griseus, πιθανόν ανήκουν στα δύο πλήρως προστατευόμενα είδη V. bengalensis και V. flavescens. Το εμπόριο σ’αυτά τα είδη έχει κηρυχθεί εκτός νόμου από το 1975, αλλά πολλές χώρες, ιδιαίτερα η Ιαπωνία, αγνόησαν την απαγόρευση και συνέχισαν να εισάγουν μεγάλες ποσότητες από τα δέρματά τους μέχρι πολύ πρόσφατα. Μεταξύ του 1983 και του 1986 πωλήθηκαν πάνω από ένα εκατομμύριο δέρματα V. bengalensis, κυρίως από την Ινδία, το Μπαγκλαντές και την ταϊλάνδη και σχεδόν όλα εξείχθησαν στην Ιαπωνία. Το εμπόριο σε δέρματα του V. flavescens αριθμούσε σε μέσο όρο σχεδόν 120.000 δέρματα ετησίως μεταξύ του 1983 και του 1986. Σχεδόν όλα τα δέρματα προέρχονταν από την Ινδία και το Μπαγκλαντές και πάλι η Ιαπωνία ήταν μακράν ο μεγαλύτερος καταναλωτής. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι όλοι οι αριθμοί που αναφέρθηκαν παραπάνω αφορούν μόνο ολόκληρα δέρματα, και δεν περιλαμβάνουν προϊόντα κατασκευασμένα από βαράνους ή συναλλαγές που αναφέρονται με το βάρος (που συχνά ανέρχονται στις χιλιάδες κιλά το χρόνο). Ούτε περιλαμβάνουν τα πάνω από 1,5 εκατομμύρια δέρματα που κατέγραψαν τα ιαπωνικά τελωνεία μεταξύ του 1983 και του 1987, αλλά δε δηλώθηκαν στο CITES. Επιπλέον τα δέρματα των βαράνων συχνά ταυτοποιούνται λανθασμένα στις επίσημες δηλώσεις, με ασιατικά είδη να εξάγονται από αφρικανικές χώρες και το αντίστροφο. Οι εξαγωγείς θα πρέπει να το βρίσκουν πολύ εύκολο να εξαπατούν τους υπαλλήλους των τελωνείων και του CITES. Κατά τις διερευνήσεις μου, αρκετά τελωνειακά γραφεία σε αρκετές χώρες ζητούσαν φωτογραφίες που απεικόνιζαν τα διάφορα είδη, παραδεχόμενα ότι δε μπορούσαν να τα ξεχωρίσουν. Η πιο πρόσφατη αναφορά του παγκοσμίου εμπορίου δερμάτων ερπετών (Jenkins & Broad 1994) περιλαμβάνει μια μόνο φωτογραφία του V. salvator, του συχνότερα απαντώμενου βαράνου στο εμπόριο δερμάτων, ο οποίος είναι σαφώς λάθος ταυτοποιημένος και θά’πρεπε να ταυτοποιηθεί ως V. dumerilii, ένα είδος για το οποίο το εμπόριο δέρματος είναι άγνωστο.

Η εκμετάλλευση των βαράνων έχει παραβλεφθεί σε μεγάλο βαθμό από τους Δυτικούς. Οι περισσότεροι άνθρωποι δε θεωρούν τους βαράνους χαδιάρικα ζώα, και ίσως είναι εξαιτίας της απουσίας γούνας που η σφαγή τους δεν προκαλεί τη συμπόνια που επεκτείνεται σε άλλα θύματα του εμπορίου δερμάτινων. Απ’ό,τι είναι γνωστό, ούτε ένας βαράνος δεν έχει εκτραφεί εμπορικά, κι έτσι το εμπόριο βασίζεται εξολοκλήρου σε ζώα πιασμένα από τη φύση. Αναλογιζόμενοι τους τεράστιους αριθμούς των εμπλεκόμενων ζώων και το γεγονός ότι μόνο τα δέρματα των ενηλίκων ή των ημιενηλικών ατόμων είναι κατάλληλα, μπορούμε να υποθέσουμε ότι το εμπόριο τελικα θα εξαντλήσει τους αριθμούς τους στο σημείο που θα εξαφανιστούν σε πολλές περιοχές. Πρόσφατες εξαφανίσεις μεγάλης κλίμακας έχουν πιθανολογηθεί για αρκετούς βαράνους στο Πακιστάν, την Ινδία και το Μπαγκλαντές, αλλά δεν είναι σαφές αν η εξαφάνισή τους οφείλεται περισσότερο στο άμεσο ανθρώπινο κυνήγι ή στην απώλεια του ενδιαιτήματός τους. Μελέτες σε βαρέως εκμεταλλευόμενους πληθυσμούς στη Σουμάτρα κατέδειξαν μία από τις υψηλότερες καταγεγραμμένες βιομάζες κάθε σαύρας στον κόσμο (Erdelen 1988, 1991) και δεν υπάρχουν σαφώς επιβεβαιωμένες περιπτώσεις πληθυσμών βαράνων που αποδεκατίστηκαν οπουδήποτε στην Νοτιοανατολική Ασία ή στην Αφρική από τις δραστηριότητες του εμπορίου δέρματος (π.χ. Buffrenil et al 1994, Shine et al. 1996). Η απώλεια του ενδιαιτήματος, από την άλλη, μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για μειώσεις στους αριθμούς των βαράνων σε κάθε χώρα όπου βρίσκονται. Είναι δύσκολο να σκεφτούμε το εμπόριο δέρματος χωρίς αποστροφή, αλλά η φτώχεια στην Αφρική και στη Νοτιοανατολική Ασία είναι πολύ πιο ανυπόφορη. Το ενδεχόμενο οι βαράνοι να γίνουν ένας πολύ προσοδοφόρος και βιώσιμος πόρος θα έχει περάσει απ’το μυαλό πολλών, αλλά δε φαίνεται να έχει γίνει καμία προσπάθεια εκτροφής τους σε εμπορική κλίμακα. Αυτό μπορεί να μη γίνεται εξαιτίας του γεγονότος ότι ακόμα αφθονούν σε πολλές περιοχές, αλλλά αν η ανθρωπότητα πρόκειται να συνεχίζει να ωφελείται από τους βαράνους στο μακροπρόθεσμο μέλλον, η αναπαραγωγή μεγάλης κλίμακας στην αιχμαλωσια θα είναι υποχρεωτική.

Πολλοί καλοπροαίρετοι αλλά παραπληροφορημένοι άνθρωποι καταδικάζουν την κατανάλωση των βαράνων όχι με γνώμονα τη γεύση, αλλά την ηθική. Θεωρούν ότι η χρήση τους για τροφή ή πράγματι για κάθε σκοπό συμβάλλει στην εξαφάνισή τους, αλλά αδυνατούν να καταλάβουν ότι σχεδόν όλες οι χώρες όπου υπάρχουν βαράνοι είναι αφάνταστα φτωχότερες από οπουδήποτε στη Βόρεια Αμερική ή στην Ευρώπη. Επειδή οι άνθρωποι έχουν πολύ λίγα χρήματα, έχουν πολύ υψηλή βρεφική θνησιμότητα και πολύ μικρό προσδόκιμο ζωής. Αυτό τους εξαναγκάζει να υιοθετούν μη βιώσιμες οικονομικές πρακτικές που οδηγούν στην καταστροφή των τοπικών οικοσυστημάτων, στην εξαφάνιση πολλών ζώων και φυτών και σε γη ακατάλληλη για τίποτα εκ΄τος από παραγκουπόλεις και στρατόπεδα προσφύγων. Απ’όλα τα άγρια ζώα, οι βαράνοι είναι μεταξύ των πλέον κατάλληλων για βιώσιμη χρήση. Αναπαράγονται κι αναπτύσσονται πολύ γρήγορα, και πολλοί είναι το ίδιο ευχαριστημένοι ζώντας σ’ένα παρθένο δάσος, σ’ένα χωράφι καλαμποκιού ή σ’ένα σκουπιδότοπο. Γρήγορα δημιουργούν μεγάλους πληθυσμούς οπουδήποτε υπάρχει επαρκής τροφή και δεν είναι εκλεκτικοί στη διατροφή τους. Το κρέας τους είναι πολύ θρεπτικό και το σημαντικότερο, το δέρμα τους είναι πολύ ακριβό. Η τιμή ενός ζευγαριού παπουτσιών βαράνου στην Ιταλία ή στην Ιαπωνία θα τάιζε μια οικογένεια για ένα χρόνο στα περισσότερα μέρη του κόσμου. Οι Δυτικοί που αντιλέγουν στη χρήση κάθε δέρματος ζώου εκτος από αγελάδες και πρόβατα συχνά αδυνατούν να καταλάβουν ότι το δικαίωμα στην ύπαρξη ζώων χωρίς οικονομική αξία είναι πιθανό να αμφισβητηθεί όλο και περισσότερο όσο οι πληθυσμοί των φτωχότερων χωρών αυξάνονται.

Χρήσεις του ανθρώπου από τους βαράνους

Η ανθρωπότητα προσφέρει τροφή και στέγη στους βαράνους. Λίγοι μεγάλοι βαράνοι θα φάνε ανθρώπους αν τους δοθεί η ευκαιρία, αλλά οι περισσότεροι πρέπει να αρκεστούν στα θαμμένα πτώματα που εντοπίζουν με την όσφρηση και τα ξεθάβουν. Σε πολλά μέρη του κόσμου είναι αναγκαίο τα νεκροταφεία να προστατεύονται καλά από τους βαράνους, με τη συμπίεση του εδάφους με άργιλο ή κοράλι, ή με την περιβολή της περιοχής με ισχυρό φράκτη (π.χ. Taylor 1963). Μόνο λίγοι, πολύ μεγάλοι δράκοι του Κόμοντο μπορούν να πιάσουν και να φάνε έναν υγιή ενήλικα, αλλά τα μικρά παιδιά δυνητικά θα μπορούσαν να γίνουν θήραμα αριθμού ειδών. Οι βαράνοι έχουν την κακή φήμη ότι κλέβουν ζώα (συνήθως νεαρά κοτόπουλα) από τον άνθρωπο στα περισσότερα μέρη του κόσμου και γι’αυτό συχνά θανατώνονται όταν συναντιούνται από τους αγρότες. Σε κάποιους πολιτισμούς, οι βαράνοι αντιμετωπίζονται περισσότερο με ανοχή παρά ενθαρρύνονται. Τοπικά έθιμα συχνά απαγορεύουν τη θανάτωση των βαράνων για οποιονδήποτε λόγο, αλά η αντικοινωνική τους συμπεριφορά δε μένει απαραίτητα ατιμώρητη. Ο Cisse (1971) θυμάται ότι ένας Σενεγαλέζος που βρήκε ένα βαράνο του Νείλου στο σπίτι του να γευματίζει από τα αυγά του πρωινού του δεν είχε τη δύναμη να σκοτώσει τον εισβολέα, αλλά εκτόνωσε το θυμό του δένοντας το ζώο και δίνοντάς του ένα καλό ξύλο με τη ζώνη πριν το απελευθερώσει, μελανιασμένο αλλά κατά τα’άλλα αβλαβές. Παρέμεινε στην περιοχή, αλά δεν ξαναμπήκε στο σπίτι του ποτέ.

Οι βαράνοι αγαπούν τους βρώμικους κατασκηνωτές και καθαρίζουν μεγάλο μέρος της βρωμιάς τους, όπως αποφάγια, περιττώματα, και, δυστυχώς, πλαστικές σακούλες και άλλα μη φαγώσιμα σκουπίδια που μυρίζουν φαγητό. Σε πολλές περιοχές, φαίνεται να γνωρίζουν τις συνήθειες των παραθεριστών, κι εμφανίζονται σταθερά λίγα λεπτά αφού έχει αναχωρήσει και το τελευταίο τουριστικό λεωφορείο. Λιγότερο ντροπαλά άτομα μπορεί να ζητούν φανερά τροφή από τους ανθρώπους και μπορεί ακόμα και να παρακαλούν για τροφή σαν σκυλιά.

Από τότε που γράφτηκαν τα παραπάνω, κάποια πράγματα έχουν αλλάξει. Η πιο σημαντική ανακάλυψη είναι ότι πράγματι οι βαράνοι έχουν δηλητήριο, ανακάλυψη που έγινε το 2004. Μαζί με τα δηλητηριώδη λανθανωτοειδή και τέρατα του Τζίλα, τα φίδια, τους ανγκουίδες και τα ιγκουάνια αποτελούν τον κλάδο των τοξικοφόρων, ο μεσοζωικός πρόγονος των οποίων είχε εξελίξει δηλητήριο, οι απόγονοι σχεδόν το έχασαν, και αργότερα κάποιοι κλάδοι το επανεξέλιξαν και το ισχυροποίησαν. Όπως και τα τέρατα του Τζίλα, οι βαράνοι έχουν τους δηλητηριώδεις αδένες στην κάτω γνάθο, και ο μηχανισμός έγχυσης είναι υποτυπώδης. Το δηλητήριό τους δεν είναι πολύ ισχυρό, αλά μπορεί να αποδυναμώσει ή και να σκοτώσει αργά μικρά ζώα που δαγκώθηκαν και ξέφυγαν, οπότε ο βαράνος μπορεί να τα βρει. Το δηλητήριο του δράκου του Κόμοντο μπορεί να σκοτώσει μέσα σε διάστημα ημερών μεγάλα ζώα όπως βουβάλια, οπότε ίσως είναι ισχυρότερο, ή απλώς εγχέεται μεγαλύτερη ποσότητα από το βαθύ δάγκωμα που κάνει. Δεν έχουν καταγραφεί ανθρώπινοι θάνατοι από δάγκωμα βαράνου, εκτός ίσως από μία μόνο περίπτωση που είχε πολλαπλά προβλήματα υγείας, και ίσως ο βαράνος να την εξασθένησε ακόμα περισσότερο. Το πιο πιθανό είναι να υπάρξει έντονος πόνος, αιμορραγία και φλεγμονή μετά από δάγκωμα βαρανού, κι όχι κάτι σοβαρότερο. Οπότε ίσως οι αναφορές ότι τα δαγκώματα του βαράνου πονάνε πολύ ή επουλώνονται δύσκολα ίσως τελικά να έχουν κάποια βάση στην πραγματικότητα, αλλά όλες οι άλλες πίστεις, ότι για παράδειγμα μπορεί να σκοτώσει άνθρωπο εύκολα ή και ελέφαντα, ότι το δηλητίριο παραμένει στο κρέας ή στο κεφάλι του ζώου κλπ είναι υπερβολές.

Επίσης ο βαράνος της ερήμου (Varanus griseus) σήμερα έχει ενταχθεί στον πίνακα i της Σύμβασης για το Διεθνές Εμπόριο Απειλούμενων Ειδών (CITES), οπότε το εμπόριό του απαγορεύεται εκτός από εξαιρετικές περιπτώσεις, π.χ. για επιστημονική έρευνα. Άλλοτε είδος που εκτεινόταν σ’όλη τη Βόρεια Αφρική, τη Μέση Ανατολή και στην κεντρική Ασία μέχρι το Καζακστάν, σήμερα η απώλεια του ενδιαιτήματος και το κυνήγι έχουν μειώσει και κατατμήσει τους πληθυσμούς του.
Ο V. exanthematicus συμψηφίζεται με τον V. albigularis στο άρθρο, γιατί την εποχή που γράφτηκε τα δύο είδη δεν αναγνωρίζονταν ως ξεχωριστά απ’όλη την επιστημονική κοινότητα. Σήμερα θεωρούνται δύο διαφορετικά είδη.

Ο ακανθόχοιρος που αναφέρεται στο άρθρο πιθανότατα είναι η αυστραλιανή έχιδνα (Tachyglossus aculeatus), ένα αγκαθωτό μικρό θηλαστικό της τάξης των μονοτρημάτων (ωοτόκα θηλαστικά) που έχει συγχυστεί με τον ακανθόχοιρο ή και με τον σκαντζόχοιρο από τους Ευρωπαίους. Τρέφεται με μυρμήγκια και τερμίτες.

Η Ρουμανία είναι μια πολύ όμορφη χώρα. Ταξίδεψα εκεί τον Απρίλιο για τέσσερις μέρες κι επισκέφθηκα αρκετές πόλεις, μνημεία και ιστορικές τοποθεσίες, αν κι ακόμα δεν ανέβασα σχετικό άρθρο στο Ιστολόγιο. Δυστυχώς στο μικρό αυτό χρονικό διάστημα πρόλαβα σχετικά λίγα αξιοθέατα. Νά’ταν κι άλλο. Είναι μια χώρα κοντινή μας, που, αντίθετα μ’αυτό που νόμιζα πριν κι αυτό που πιστεύουν οι περισσότερη, θυμίζει πολύ περισσότερο ανεπτυγμένη κεντροευρωπαΪκή παρά βαλκανική, με πολύ καλές υποδομές στις μεγάλες πόλεις τουλάχιστον. Παρόλο που οι άνθρωποι είναι πολύ φτωχότεροι από εμάς εδώ, συμπεριφέρονται σαν να βρίσκονται σε ανεπτυγμένη χώρα. Αυτά τουλάχιστον ισχύουν για τα μεγάλα αστικά κέντρα και τα πιο μεγάλα και κεντρικά χωριά, δε γνωρίζω τι γίνεται αλλού.
Το κλίμα της είναι πιο κρύο και βροχερό απ’το δικό μας, υποστηρίζοντας τεράστια δάση στα βουνά και στις ακατοίκητες περιοχές. Κυρίως το νοτιοανατολικό τμήμα της πεδιάδα γύρω από το Δούναβη καλλιεργείται εντατικά, το υπόλοιπο καλλιεργείται λιγότερο και είναι αρκετά ορεινό και δασώδες. Από ερπετολογικής πλευράς, η χώρα φιλοξενεί 23 είδη ερπετών, τα 12 εκ των οποίων φτάνουν στο βορειότερο άκρο της εξάπλωσής τους εκεί, και 19 είδη αμφιβίων, τα 9 εκ των οποίων φτάνουν στο βορειότερο άκρο της εξάπλωσής τους εκεί. Τα περισσότερα τά’χει κοινά με την Ελλάδα, αν και υπάρχουν λίγα βορειοευρωπαΪκής και ανατολικοευρωπαΪκής καταγωγής είδη. Όπως και στη χώρα μας, τα ζώα αυτά έχουν γίνει αντικείμενο λαΪκών μύθων και δεισιδαιμονιών, που συνήθως τα συνδέουν με το κακό. Το παρακάτω άρθρο αναφέρει τους 33 γνωστότερους μύθους γύρω από τα ερπετά και τα αμφίβια στη Ρουμανία, πολλοί εκ των οποίων είναι παρόμοιοι μ’αυτούς που κυκλοφορούν στην Ελλάδα, και πιθανότατα και σ’άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Κοινά θέματα αυτών των μύθων είναι η απόδοση δηλητηρίου σε είδη που κανονικά δεν έχουν, ακόμακαι σε σαύρες, η σύνδεση κάποιων ερπετών και αμφιβίων με δερματικές παθήσεις, η σύνδεση των φιδιών με το γάλα, η απόδοση σε διάφορα ερπετά υπερφυσικών, μαγικών ή θεραπευτικών δυνάμεων, και, το χειρότερο απ’όλα, η πεποίθηση ότι τα ζώα αυτά βλάπτουν σκόπιμα τους ανθρώπους. Πολλοί κατηγορούν τη θρησκεία για τη γένεση αυτών των μύθων, με την αρνητική απεικόνηση του όφεως στην Παλαιά Διαθήκη, αλλά δε συμφωνώ. Μπορεί η θρησκεία να έπαιξε σημαντικό ρόλο στη σύνδεση των ερπετών με το κακό στη συλλογική σκέψη, αλλά τέτοιες δοξασίες προϋπήρχαν σε πολλές περιοχές του κόσμου, απ’όπου και η θρησκεία επηρεάστηκε. Ιδίως σε παραμεσόγειες και σημιτικές περιοχές, η απέχθεια προς τα ερπετά είναι έντονη, βλ. παράδοση, μύθος κι εκμετάλλευση των ερπετών στο Μαρόκο και στην Τυνησία.
Όποια και νά’ναι η πηγή των μύθων αυτών, το γεγονος παραμένει ότι δεν συνάδουν με τον σύγχρονο πολιτισμό και βλάτπουν ζώα και ανθρώπους, πολύ περισσότερο τα πρώτα, τα οποία συχνά θανατώνονται μόνο και μόνο επειδή έχουν συγκεκριμένη εμφάνιση ή ανήκουν σε μια συγκεκριμένη κατηγορία. Ιδανικά θά’πρεπε τέτοιος παραλογισμός να μην έχει επιβιώσει ως σήμερα, όμως ακόμα υπάρχουν άνθρωποι που πιστεύουν πράγματα όπως τα παρακάτω. Ευτυχώς το ποσοστό αυτό΄μειώνεται.
Το άρθρο προέρχεται από το ρουμάνικο ιστολόγιο για την προστασία των ερπετών στη φύση Herpetolife.
Το μετέφρασα από τα αγγλικά κάνοντας μόνο δύο διορθώσεις σε τυπογραφικά λάθη επιστημονικών ειδών – το “Sarcoptes scabiei” το έγραφε “Sarcoptes scabiae”, και το “Natrix tessellata” «Natrix tessallata”. Όσα είδη αναφέρονται ονομαστικά στο άρθρο τυχαίνει ν’απαντούν και στην Ελλάδα.

Μετάφραση: Bolko

Οι 33 πιο δημοφιλείς μύθοι και δεισιδαιμονίες για τα ερπετά και τα αμφίβια στη Ρουμανία

11 Μαρτίου 2014

Από τις παλαιότερες εποχές και στο εξής, προτού η επιστήμη αναπτυχθεί αρκετά για να εξηγήσει απλά πράγματα, οι άνθρωποι είχαν προσπαθήσει να εξηγήσουν τέτοια μυστηριώδη και παράξενα πράγματα με τους πιο παράλογους μύθους. Ακόμα κι αν η τεχνολογία και η επιστήμη έχουν αναπτυχθεί, κάποιες απ’αυτές τις δεισιδαιμονίες και τους μύθους γύρω από τα ερπετά και τα αμφίβια υπάρχουν ακόμα σήμερα. Αν δεν έχετε ακούσει γι’αυτούς τους θρύλους ακόμα, θ’ακούσετε γι’αυτούς τώρα. Οι περισσότεροι εξ αυτών συγκεντρώθηκαν από ένα νεαρό άντρα που ενδιαφερόταν για την ερπετολογία, ονόματι Αλεξάντρου Μπουζάτου.

1. Πιστεύεται ότι οι τρίτονες είναι σαύρες του νερού, που είναι εντελώς λάθος, αναλογιζόμενοι πρώτο απ’όλα πως είναι αμφίβια. Στην πραγματικότητα είναι υδρόβιες σαλαμάνδρες, που περνούν τη ζωή τους στο νερό από την άνοιξη μέχρι το τέλος της αναπαραγωγικής περιόδου.
2. Η σαλαμάνδρα της φωτιάς (Salamandra salamandra) είναι ένα χερσαίο αμφίβιο το οποίο μοιάζει με σαύρα, αλλά από εξελικτικής πλευράς είναι συγγενικότερο με τους βατράχους. Το δημοφιλές της όνομα ‘’η σαλαμάνδρα της φωτιάς’’ δημιουργήθηκε από τον ακόλουθο μύθο ‘’αν ριχτεί στη φωτιά δεν καίγεται και δεν βλάπτεται’’. Τέτοια πράγματα είναι εντελώς αναληθή! Μπορεί ν’αντέξει περισσότερο από μία σαύρα μέσα στη φωτιά λόγω της υγρασίας του δέρματος της, αλλά αν μείνει εκεί θα έχει έναν οδυνηρό θάνατο.
3. Ο φρύνος (Bufo viridis), ο οποίος είναι πολύ γνωστός στην παράδοσή μας και σε αρχαίους θρύλους, δεν είναι καθόλου ένοχος για τις ‘’κατηγορίες’’ που του επιρρίπτονται, ότι μεταφέρει και μεταδίδει ψώρα. Η ψώρα είναι μία δερματική νόσος που προκαλείται από ένα μικρό ακάραιο που επιστημονικά λέγεται Sarcoptes scabiei. Αυτό το ακάραιο δεν έχει καμία σχέση με τα αμφίβια. Το κοινό όνομα του είδους προέρχεται από την όψη του δέρματός του που φαίνεται νά’χει σπυριά πάνω του. Το δέρμα του φρύνου εκκρίνει μια τοξική ουσία που χρησιμοποιείται για την άμυνα έναντι των εχθρών.
4. Η ευρωπαΪκή πράσινη σαύρα (Lacerta viridis) είναι μία από τις πιο όμορφες σαύρες στη Ρουμανία, με το σώμα τον ενήλικων αρσενικών να καλύπτεται με σμαραγδένιο πράσινο και ανοιχτό μπλε. Το μέγεθός τους που είναι αρκετά μεγάλο τις κάνει να φαίνονται σαν επιβλητικό είδος. Τέτοια χαρακτηριστικά γέννησαν μυθώδεις δεισιδαιμονίες μεταξύ των διάφορων λαϊκών πίστεων. Κάποιες απ’αυτές τις δεισιδαιμονίες είναι ότι ‘’η ευρωπαϊκη πράσινη σαύρα είναι δηλητηριώδης, επιθετική και σε περίπτωση που δεχθεί επίθεση μπορεί να πηδήξει στα αρσενικά αναπαραγωγικά όργανα ή να συρθεί κάτω απ’τα παντελόνια σ’αυτά τα όργανα’’. Όλα αυτά δεν είναι τίποτα πέρα από ανέριστες δεισιδαιμονίες. Η μόνη πραγματική αλήθεια είναι ότι αν η ευρωπαϊκή πράσινη σαύρα πιαστεί δε θα διστάσει να δαγκώσει, αλλά το δάγκωμά της είναι εντελώς αβλαβές και ασήμαντο για τον άνθρωπο.
5. Ένα άλλο θύμα δεισιδαιμονιών είναι η ελληνική χελώνα (Testudo graeca ibera) που είναι χορτοφάγος και δε θα μπορούσε ποτέ να επιτεθεί σε ένα άλλο είδος. Στην ύπαιθρο της Dobrogea οι άνθρωποι είναι πεπεισμένοι πως αυτά τα αξιοθαύμαστα ζώα επιτίθενται στις κότες τους. Αυτές οι χελώνες συχνά ξεμυτίζουν σε πολιτισμένες περιοχές, σε κήπους ή μικρα βοσκοτόπια και καταλήγουν στις αυλές των ανθρώπων όπου ψάχνουν για τροφή και καταφύγιο. Οι άνθρωποι μετά τις βρίσκουν, συνθλίβουν το καβούκι τους και τις αφήνουν να πεθάνουν μέσα στην αγωνία. Μια άλλη ψευδής πληροφορία μεταξύ των ανθρώπων είναι ότι τα όργανα της ελληνικής χελώνας μπορούν να θεραπεύσουν την κήρωση και να βελτιώσουν τη σεξουαλική ζωή. Ένα πολύ σημαντικό πράγμα για να θυμάστε είναι ότι οι χελώνες είναι δύο ειδών, υδρόβιες και χερσαίες χελώνες. Η ελληνική χελώνα είναι χερσαίο είδος και πολλοί άνθρωποι πιστεύουν λανθασμένα ότι μπορεί να κολυμπήσει. Οι χερσαίες χελώνες συχνά ρίχνονται στο νερό όποτε βρίσκονται κοντά σ’αυτό, επειδή οι άνθρωποι νομίζουν πως αυτό είναι το περιβάλλον τους κι αυτό που πραγματικά γίνεται είναι ότι πνίγονται.
6. Αντίθετα με την ελληνική χελώνα, η ευρωπαΪκή ποταμοχελώνα (emys orbicularis) είναι σαρκοφάγο είδος. Κυνηγά μικρά υδρόβια έντομα, καρκινοειδή, μαλάκια, σκουλήκια, προνύμφες, αλλλά και άρρωστα ψάρια, προσφέροντας έτσι μεγάλη υπηρεσία στα υδρόβια ενδιαιτήματα και την πανίδα προλαμβάνοντας δυνητικές επιδημίες. Δυστυχώς υπάρχουν πολλές περιπτώσεις όπου ψαράδες πιάνουν την άτυχη νεροχελώνα στα δίχτυα τους και ο ανταγωνισμός του ανθρώπου έχει μεγαλοποιήσειτη δραστηριότητα του μικρού αυτού ερπετού στο βαθμό ενός πολύ βλαπτικού είδους για την αλιεία. Οι άνθρωποι πιστεύουν ότι βλάπτει άσχημα τα δίχτυα τους. Έτσι, αν οι ψαράδες πιάσουν μια χελώνα, είτε την πετάνε μέσα στη βάρκα και την αφήνουν να πεθάνει από πείνα, είτε την καρφώνουν μ’ένα μαχαίρι και την πετάνε πίσω στο νερό.
7. Το νερόφιδο (Natrix natrix) είναι ο κύριος χαρακτήρας μίας των γνωστότερων προφορικών ιστοριών της Ρουμανίας. Δυστυχώς είναι από τις λίγες ιστορίες που μας κάνουν να βλέπουμε τα φίδια με θετικό τρόπο. Λέγεται ότι το νερόφιδο ζει κρυμμένο μέσα στους τοίχους του σπιτιού και κάτω απ’τα θεμέλια του σπιτιού κι ότι βγαίνει έξω μονο αν βάλεις μια γαβάθα με ζεστό γάλα; Λέγεται πως είναι υπεύθυνο για την τύχη, την ευζωία και την ισορροπία του σπιτιού, και τις καλοκαιρινές νύχτες χτυπάει σαν ρολόι με την ουρά του πάνω στον τοίχο; Δεν κάνει τόσα παιδιά όσες ψυχές είναι στο σπίτι και αν το σκοτώσεις θα βιώνεις κακοτυχία θάνατο και κακά πράγματα και κάποιες φορές το σπίτι μπορεί να πάρει ως και φωτιά.
8. Για το λιμνόφιδο (Natrix tessellata) λέγεται πως είναι ένα φίδι που ζει μέσα ή γύρω απ’το νερό, τρώει ψάρια, αν θέλεις να το πιάσεις θα πρέπει να βάλεις το χέρι σου κάτω απ’το νερο και να το σπρώξεις ολόκληρο με το κεφάλι του κάτω απ’την επιφάνεια, έτσι δε θα σε δαγκώσει, γιατί αν ανοίξει το στόμα του κάτω απ’το νερό θα πνιγεί, και αν το βγάλεις απ’το νερό θα αφήσει μυρωδιά σκόρδου παντού πάνω σου; το λιμνόφιδο τρώει βατράχους και τους καταπίνει με ευχαρήστηση ζωντανούς έτσι για να τους ακούει να κλαίνε με φρίκη; αν κάνει τη φωλιά του δίπλα σε μια λίμνη κάνει πολλά μικρ΄ακαι τρώνε όλα τα ψάρια και τα βατράχια της λίμνης.
9. Υπάρχει επίσης ένας θρύλος για το σαυρομάτη λαφιάτη (Elaphe sauromates) στη νοτιοανατολική Ρουμανία. Σύμφωνα με το μύθο αυτό ο λαφιάτης τρώει μόνο πουλιά και αυγά και τα ψάχνει σε φωλίες και κουφάλες δέντρων; Μπορεί επίσης να καθίσει ακίνητος σ’ένα κλαδί και να υπνωτίσει τα πουλιά που σταματάνε δίπλα του με τα μάτια του και το υπνωτισμένο πουλι πηδάει σιγά-σιγά τραγουδώντας το τελευταίο του τραγούδι έως το θάνατο; Κάποιες φορές ο λαφιάτης μπαίνει στις φωλιές των κοτών και τρώει τα κοτοπουλάκια; Επίσης χώνεται μέσα στις σοφίτες ψάχνοντας για περιστέρια και σπουργίτια. Ένας άλλος θρυλος γι’αυτό το φίδι λέει ότι αν ένα φίδι χωθεί κάτω απ’το έδαφος κρύβεται εκεί για 7 χρόνια, και μετά απ’αυτό το χρονικό διάστημα εμφανίζεται με τη μορφή ενός φτερωτού δράκου.
10. Ο έφιος (Dolichophis caspius) είναι πολύ γνωστό στη ρουμάνικη παράδοση εξαιτίας της παροιμιώδους επιθετικότητάς του. «Σε κυνηγάει και αν το ενοχλήσεις, θα δαγκώσει το σαγόνι σου ή το μάτι σου; Δαγκώνει αγελάδες που βόσκουν από το στόμα ή το μαστάρι τους και κρέμεται από εκεί ρουφώντας γάλα όπως κάνουν τα μοσχάρια. Το μαστάρι της αγελάδας αδυνατίζει και το γάλα γίνεται ξινό ή το μαστάρι μικραίνει πολύ και δε δίνει άλλο γάλα. Ένας άλλος μύθος λέει ότι την εποχή της άνοιξης, όταν ο έφιος αναπαράγεται, συγκεντρώνεται σε μεγάλες μπάλες που παράγουν ένα είδος αφρού που μόλις στερεοποιηθεί λέγεται ιερή πέτρα και είναι πολίτιμη για τις μυστικές της δυνάμεις.
11. Αν και οι οχιές είναι εκπληκτικά είδη, έχουν γίνει το αντικείμενο πολλού φόβου και μίσους στη χώρα μας για πολύ καιρό. Η θρησκεία έχει παίξει σημαντικό ρόλο στη μετάδοση τέτοιων θρύλων, συσχετίζοντας τις οχιές με δαίμονες ή με το γεγονός ότι οι οχιές έχουν δεχθεί κατάρα απ’το Θεό να πατιούνται και να συνθλίβονται από την Εύα η οποία επίσης έπρεπε να ανέχεται τον πόνο του τοκετού και του δηλητηριώδους δαγκώματός τους στην φτέρνα της. Η απουσία γνώσης για τη ζωή και τις συνήθειες αυτού του υπέροχου πλάσματος έχει αντικατασταθεί με πολυάριθμους θρύλους. Εδώ είναι μερικοί απ’αυτούς: «Λέγεται ότι οι οχιές μπορούν να κεντρίσουν με τη γλώσσα τους, με την άκρη της ουράς τους ή με το κέρατο στο ρύγχος τους και όλα αυτά τα μέρη του σώματος της οχιάς είναι δηλητηριώδη; Μπορούν να πηδήξουν μέχρι και 1,3 εώς 12 μέτρα ψηλά (ανάλογα με την ευπιστεία αυτού που λέει την ιστορία); Οι οχιές μπορούν να σκαρφαλώσουν στις κορυφές των δέντρων κι από εκέι ψηλά μπορούν να πηδήξουν κάτω στα κλαδιά και να δαγκώσουν, ή μπορούν να πηδήξουν και να σε διαπεράσουν όπως ένα ακόντιο; Αν ενοχλήσεις μια οχιά που κάθεται πάνω σ’έναν λόφο θα δαγκώσει την ουρά της και θα κυλήσει στην κατηφόρα σαν τροχός για να σε πιάσει και όταν σε βρει θα πηδήξει και θα σε δαγκώσει. Ο μόνος τρόπος διαφυγής είναι να κρυφτείς ξαφνικά κάτω από ένα δέντρο και η οχιά θα χτυπήσει το δέντρω αντί για σένα; Οι οχιές ζουν μόνο σε ζευγάρια και αν σκοτώσεις τη μία, η άλλη θα σε ψάξει και θα σε δαγκώσει; Οι οχιές γίνονται πολύ μεγάλες, ως και 1,5-2 μέτρα (τα είδη στη Ρουμανία στην πραγματικότητα δεν ξεπερνούν τα 90 εκ).
12. Οι βάτραχοι μπορούν να ζήσουν στην κοιλιά ενός ανθρώπου αν καταποθούν κατά λάθος.
13. Οι σαύρες έχουν δηλητηριώδες δάγκωμα.
14. Οι χελώνες μπορούν να μπαινοβγαίνουν στο καβούκι τους όποτε θέλουν.
15. Τα φίδια δε δαγκώνουν κάτω απ’το νερό.
16. Τα φίδια μπορούν να κεντρίσουν με την άκρη της ουράς τους ή με τη γλώσσα τους.
17. Τα φίδια μπορούν να γητευτούν με ζεστό γάλα.
18. Αν χτυπήσετε θανάσιμα ένα φίδι, δε θα πεθάνει μέχρι τη δύση του ηλίου.
19. Τα φίδια μπορούν να φτάσουν τεράστιες διαστάσεις, μπορούν να γίνουν παχιά όσο μία ρόδα ααυτοκινήτου και μακριά όσο 4-5 ή ακόμα και 10 μέτρα.
20. Όλα τα φίδια είναι δηλητηριώδη.
21. Αν ένα φίδι δε χωθεί κάτω απ’τη γή μέχρι την Ημέρα του Σταυρού θα πρέπει να θανατωθεί γιατί σημαίνει ότι έχει δαγκώσει κάποιον και η γη δεν το δέχεται πλέον.
22. «Αν πάς για πικνίκ θα πρέπει να προσέχεις να μην κοιμηθείς με ανοιχτό το στόμα, γιατί μπορεί ένα φίδι να μπει στο στόμα σου και να διαμείνει στο στομάχι σου. Αν γίνει αυτό θα πρέπει να το δελεάσεις να βγει έξω με μία γαβάθα ζεστού γάλακτος κι ένας επιδέξιος άντρας θα πρέπει να περιμένει το φίδι και να πιάσει το κεφάλι του μόλις βγει έξω; Αν δεν το βγάλεις θα φάει όλη την τροφή που τρως και θα πεθάνεις από ασιτία.
23. Αν ένα φίδι έχει πονοκέφαλο θα έρθει κοντά σ’ένα δρόμο και θα ξαπλώσει στο δρόμο γι ανα πατηθεί.
24. Αν σκοτώσεις ένα φίδι στην πραγματικότητα σκοτώνεις ένα δαίμονα και θα σου συγχωρεθεί μία εκ των αμαρτιών σου.
25. Αν δεις ένα φίδι και δεν το σκοτώσεις θα χάσεις τον ανδρισμό σου.
26. Αυτός που τρώει ένα βραστό φίδι γίνεται νεότερος.
27. Αν ένα φίδι προσπαθεί να φάει ένα βάτραχο και σκοτωθεί με το κλαδί ενός δέντρου που παράγει ξηρούς καρπούς, αυτό το κλαδί μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να σταματήσει τη βροχή.
28. Τα φίδια είναι αθάνατα επει΄δη χάνουν το δέρμα τους και κοροϊδεύουν το θάνατο.
29. Οι άνθρωποι μπορούν να καταληφθούν απ’τα φίδια αν τα κοιτάξουν στα μάτια.
30. Τα φίδια είναι κολλώδη, γλοιώδη, υγρά και κρύα.
31. Τα φίδια μπορούν ν’ακούσουν.
32. Τα φίδια μπορούν να υπνωτίσουν ανθρώπους.
33. Αν σκοτώσεις ένα λαφιάτη θα αρρωστήσεις για λίγες μέρες.

Φυσικά όλοι αυτοί οι θρύλοι είναι παράλογοι και εντελώς αναληθείς!

Ορισμένες φορές η ανθρώπινη σκέψη ξεπερνά κατά πολύ τα όρια του παραλόγου, και καταλήγει να πλέει ακυβέρνητη μέσα στο βαθύ διάστημα της παράνοιας. Δεν έχω τίποτα άλλο να πω.

Πριν από λίγες μέρες, αναφέροντας για
Τις εξωφρενικές προετοιμασίες μερικών για την υποτιθέμενη συντέλεια του κόσμου,
Είχα πει πως στην Αμερικοί πολλοί ήταν αυτοί που συσσώρευαν προμήθειες και πυρομαχικά για ν’αντιμετωπίσουν τη λεγόμενη αποκάλυψη των ζόμπι (zomibe apocalypse), μια τραγική κατάσταση κατά την οποία η σύγχρονη κοινωνία θα διαλύθεί από μια επιδημία ζόμπι που θα μεταβάλλουν τους υγιείς ανθρώπους σε όμοιούς τους χωρίς εμπόδια. «Και ποιος το πιστεύει αυτό;» Θα πείτε. Ναι, είναι θέμα που έχει συζητηθεί σε θεωρητικό επίπεδο από επιστήμονες και κόσμος υπάρχει που πιστεύει πως μπορεί να γίνει στην πράξη. Για να μαζεύουν κάποιοι προμήθειες και πυρομαχικά και να τρομοκρατούνται σημαίνει πως το πιστεύουν πραγματικά, όπως άλλοι πιστεύουν στην Αποκάλυψη του Ιωάννη, στην επίσκεψη των εξωγήινων κλπ.

|Τι είναι όμως αυτή η αποκάλυψη των ζόμπι ακριβώς και πώς δημιουργήθηκε αυτή η ιδέα; Πρώτο απ’όλα, τα ζόμπι αυτά δεν έχουν καμία σχέση με τα παραδοσιακά\
Ζόμπι των βουντού,
ανθρώπους δηλαδή που με τεχνικές μαγείας βρίσκονταν στο μετέχμιο ζωής και θανάτου ή κατ’άλλους επανέρχονταν από το θάνατο για να εκτελέσουν διάφορα επιβεβλημένα πράγματα, όπως να γίνουν σκλάβοι κάποιων αρχόντων, να γίνουν κατευθυνόμενοι δολοφόνοι κλπ. Πέραν του ότι τα ζόμπι της αποκάλυψης είναι πρώην νεκροί ή σχεδόν νεκροί, τα υπόλοιπα στοιχεία τους τα δανείζονται από άλλες μορφές μεταδοτικού νεκρομετατρεπτισμού, όπως τους βρυκόλακες, ή τους λυκανθρώπους. Σύμφωνα λοιπόν με την ιδέα της
αποκάλυψης των ζόμπι,
από κάποια αιτία, π.χ. επιστημονικό πείραμα, τρομοκρατική ενέργεια, μεταφυσικό γεγονός νεκρανάστασης, μυστηριώδης ασθένεια, παρέμβαση άλλων οντοτήτων, δαιμόνων, εξωγήινων κλπ, κάποιοι άνθρωποι θ’αναστηθούν από τους νεκρούς ή θα μετατραπούν από ζωντανοί σε σχεδον νεκρές μορφές. Αυτά τα «ζόπι» θα λειτουργούν χωρίς πολύ μυαλό, κινούμενα νωχελικά παντού και επιτιθέμενα στους ανθρώπους τους οποίους θα κατασπαράζουν ή θα τους μετατρέπουν με κάποιον τρόπο σε ζόμπι, το συνηθέστερο, αν και σε αρκετές νεότερες ταινίες τα ζόμπι συχνά έχουν τη δυνατότητα να συμπεριφέρονται ως κανονικοί άνθρωποι για ν’αποφεύγουν τον εντοπισμό. Η επιδημία αυτή χωρίς αυστηρά κατασταλτικά μέτρα, δε θά’χει απολύτως καμία θεραπεία, και θα συνεχίζει να εξαπλώνεται αανεμπόδιστα σ’όλην την ανθρωπότητα, διηθώντας το στρατό, την αστυνομία, τις κυβερνήσεις και τελικάόλην την κοινωνία, η οποία γρήγορα θα καταρρεύσει εντελώς. Συχνά παραμένουν λίγοι επιζήσαντες σ’έναν πρωτόγονο, διαλυμένο κόσμο, οι οποίοι θα πρέπει να ξεκινήσουν τον πολιτισμό από την αρχή. Παραδόξως, σε καμία ταινία δεν έχει εξεταστεί πάντως η πιθανότητα τα ζόμπι αυτά να είναι στην πραγματικότητα κάποια ανώτερη μορφή ανθρώπου η οποία θα εγκαθιδρύσει μια νέα και καλύτερη κοινωνία (καλό υλικό για εναλλακτικές υποθέσεις).

Η ιδέα της αποκάλυψης των ζόμπι άρχισε να σχηματίζεται κατά τα μέσα του 20ου αι. στις ΗΠΑ, οπότε έγινε ιδιαίτερα δημοφιλής με διάφορες ταινίες όπως «Η Νύχτα των Ζωντανών Νεκρών» του George A. Romero το 1968, ο οποίος ήταν ο πρώτος που ανακάτεψε την ιδέα του ζόμπι μ’αυτήν του βρυκόλακα. Κατά το Ρομέρο τα ζόμπι εμφανίζονταν τυχαία από κάποια διαδικασία που επαναδραστηριοποιούσε τον εγκέφαλο μετά το θάνατο. Ακολούθησαν άλλες 6 δικές του ταινίες, με την επόμενη την «Αυγή των Νεκρών» το 1978. Παρόμοια ταινία ήταν το «Ζόμπι 2» του Lucio Fulci, που δημοσιεύθηκε λίγους μήνες μετά την Νύχτα των Ζωντανών Νεκρών, αν και δεν πρόκειται για προσπάθεια υπονόμευσης της προηγούμενης ταινίας όπως αναφέρεται συχνά, αλλά για σχεδόν συμπτωματικό γεγονός. Αργότερα παρήχθησαν πολλές ακόμα ταινίες με θέμα την αποκάλυψη των ζόμπι, ιδίως μετά την έκδοση του βιβλίου «Το Φίδι και το Ουράνιο Τόξο» του Αμερικανού ανθρωπολόγου Wade Davis το 1985, όπου μελετούνταν επιστημονικά πιθανές μέθοδοι μετατροπής των ανθρώπων σε ζόμπι από μάγους του βουντού, όπως η «Κόλαση των Ζωντανών Νεκρών» του 1981, όπου τα ζόμπι δημιουργούνται έπειτα από ένα υποτιθέμενο μεταλλαξιγόνο αέριο, η «Επιστροφή των Ζωντανών Νεκρών» του 1985 του Dan O’Banno, όπου για πρώτη φορά εμφανίζονται τα ζόμπι να κατασπαράζουν ανθρώπινους εγκεφάλους, ο «Εγκεφαλικά Νεκρός» το 1992, ο «Ντελαμόρτε Ντελαμόρε» του 1994, η σειρά 5 ταινιών του «Παραμένοντος κακού» από το 2002 έως το 2012, οι «28 μέρες μετά» και οι «28 βδομάδες μετά» του 2002 και του 2007 αντίστοιχα βρετανικής παραγωγής, και πολλές άλλες, καθώς και το «Ημερολόγιο των Νεκρών» του 2008 και την «Επιβίωση των Νεκρών» του 2010, νέες παραγωγές του παλιού Ρομέρο. Σήμερα ταινίες τέτοιες παράγονται επίσης στην Ευρώπη και σε Ασιατικές χώρες, κάνοντας το φαινόμενο παγκόσμιο, αν και η Αμερική ακόμα πρωτοστατεί σ’αυτού του ειδους την επιστημονική φαντασία.

Πέρα από το χώρο των τρομακτικών ταινιών, η ιδέα της αποκάλυψης των ζόμπι, ως κάτι βαθιά ριζωμένο στην καθημερινή κουλτούρα, έχει χρησιμοποιηθεί περιστασιακά σε υποθετικές επιστημονικές αναλύσεις. Στην επιδημιολογική ανάλυση των Filip Munz, Ioan Hudea, Joe Imad και Robert J. Smith (προσέξατε πως μόνο το τελευταίο όνομα είναι γνήσιο αγγλοσαξονικό; Αποτελέσματα του brain drain της Αμερικής) του Πανεπιστημίου Κάρλτον και του Πανεπιστημίου της Οτάβα του Καναδά για παράδειγμα του 2009, με τίτλο «Όταν τα Ζόμπι επιτίθενται» οι επιστήμονες συμπεραίνουν ότι εάν υπήρχε μια τέτοιου είδους διεισδυτική και άπαυστη επιιδημία ζόμπι, το καλύτερο μέσο αντιμετώπισής της θα’ταν η όσο το δυνατόν εγκαιρότερη κι επιθετικότερη αντίδραση. Η καραντίνα και μια μορφή υποθετικής θεραπείας θα μππορούσαν επίσης να εφαρμοστούν, αλλά ένα λάθος ή μια καθυστέρηση θα μπορούσε να φέρει την καταστροφή, οπότε ασφαλέστερη τακτική παραμένει η επίθεση. Σε περίπτωση που θα χρειαστεί η κοινωνία να δράσει επιθετικά σκέφτηκα εγώ, αναπόφευκτο είναι πως θα καταστραφούν μαζί με τους κακούς και υγιή μέρη. Εάν τώρα τα ζόμπι έχουν τη δυνατότητα να ενσωματώνονται επιτυχώς στις ανθρώπινες κοινωνίες, υπόθεση που δεν εξετάστηκε στη συγκεκριμένη εργασία, αμφιβάλλω να υπάρχει σίγουρος τρόπος αντιμετώπισής τους. Στην ίδια εργασία οι ερευνητές υπέθεσαν ότι μακροπρόθεσμα ολόκληρη η κοινωνία θ’αντικαθίστανταν από ζόμπι ή τελικά νεκρούς, αφού ο αριθμός τους συνεχώς θ’αυξάνεται, κι απλώς όσοι νέοι άνθρωποι γεννιούνται τελικά θα μετατρέπονται σε ζόμπι.

Ένας άλλος Αμερικανός επιστήμονας, ο Adam Chodorow του Κολεγίου Σάντρα Ντέι Ο’κόνορ στο Πανεπιστήμιο της Πολιτείας της Αριζόνας εξέτασε τα υποθετικά αποτελέσματα μιας επιδημίας ζόμπι ως προς τους φόρους εισοδήματος και ιδιοκτησίας σύμφωνα με την ομοσπονδιακή και τις πολιτειακές νομοθεσίες των ΗΠΑ. Συμπέρανε ότι πιθανότατα τα ζόμπι θ’αναγνωρίζονταν ως ακόμα ζωντανοί άνθρωποι, στην ίδια κατάσταση με τους πάσχοντες από εγκεφαλικό επεισόδιο, Αλτσχάιμερ ή μόνιμο κώμα, κάνοντας τη φορολογική τους θέση πολύπλοκη. Προτείνει λοιπόν στο νομοθετικό σύστημα να θεσπίσει ιδιότυπους νόμους για τους ζωντανούς νεκρούς.

Η αποκάλυψη των ζόμπι έχει χρησιμοποιηθεί επίσης μεταφορικά ως μια κατάσταση στην οποία η κοινωνία θα είναι απροετοίμαστη, για την οποία κάποια στοιχειώδης προετοιμασία θα μπορούσε να σώσει. Τέτοια χρήση είχε
στο άρθρο του Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ
(CDC) (το δικό μας ΚΕΕΛΠΝΟ είναι αντιγραφή του παραπάνω) του 2011 για τη σπουδαιότητα της ετοιμότητας προς κάποια καταστροφή, με παράδειγμα μια υποτιθέμενη αποκάλυψη των ζόμπι. Προφανώς ο συγγραφέας θα προσπάθησε, πιθανόν ανεπιτυχώς, να χειριστή τον εύκολο εντυπωσιασμό των Αμερικανών (wow και τα γνωστά) με κάτι τέτοια, μήπως και πείσει τον κόσμο να βάλει τελικά μυαλό μήπως και προετοιμαστεί για κάποια καταστροφή, διότι ως γνωστόν πολλές περιοχές των ΗΠΑ πλήττονται από σοβαρές φυσικές καταστροφές σχετικά συχνά.

Σήμερα η μόνη ομάδα που ασχολείται ειδικά με τη μελέτη υποθετικών ζομποαποκαλύψεων είναι το Ινστιτούτο Θεωρητικών Μελετών για τα Ζόμπι του Πανεπιστημίου της Γλασκώβης στη Σκοτία, μια ομάδα επιστημόνων που αναλύει με πραγματικές υποθέσεις τι θα μπορούσε να γίνει σε περίπτωση αποκάλυψης των ζόμπι, διαλύει τους μύθους των ταινιών και συγγράφει άρθρα και βιβλία για το θέμα.

Πέρα όμως από τη θεωρητική αναζήτηση, πολλοί επιστήμονες έχουν δοκιμάσει να υποθέσουν μια αιτία η οποία θα μπορούσε να μετατρέψει έναν άνθρωπο σε ζόμπι των ταινιών, αλλά και να πυροδοτήσει παρόμοια επιδημία. Στον πραγματικό κόσμο δεν υπάρχει κάποιο παθογόνο στοιχείο που να μπορεί να κάνει αυτό το πράγμα, αν και μεταδόσιμες ασθένειες που προκαλούν παρόμοια συμπτώματα υπάρχουν, αλλά είναι αδύνατον να προκαλέσουν τέτοιου είδους επιδημία. Οι συνηθέστερες τέτοιες ασθένειες που εξετάζονται από τους επιστήμονες ως ζομποποιητικοί παράγοντες είναι
παράσιτα που τρέπουν τη συμπεριφορά του ξενιστή
ώστε να διευκολύνουν την εξάπλωσή τους, όπως το τοξόπλασμα ή πολλά παράσιτα των ασπονδύλων, επικίνδυνοι νευρολογικοί ιοί όπως η λύσσα, ή ανίατες νευροεκφυλιστικές μεταδόσιμες παθήσεις όπως το Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ που προκαλούνται από τις παθολογικές πρωτεΐνες πριόν. Με την τελευταία πάθηση είχε γίνει ένα μικρό περιστατικό που θα μπορούσε ν’αποκληθεί αποκάλυψη των ζόμπι, όταν στις δεκαετίες του 1950-60 στην απομονωμένη περιοχή των Φόρε της Νέας Γουινέας
ξέσπασε επιδημία Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ
(κούρου) η οποία προερχόταν από το θρησκευτικό κανιβαλισμό των νεκρών, αρκετοί εκ των οποίων είχαν πεθάνει απ’την πάθηση. Η ασθένεια αυτή ήταν τόσο τρομακτική για τους ιθαγενείς, οι οποίοι θεώρησαν πως προέρχεται από πράξεις κακής μαγείας. Ακόμα όμως κι αυτή η νόσος, η οποία πρακτικά δεν αντιμετωπίζεται κι ο παράγοντάς της είναι ανθεκτικότατος, δε μπορεί να εξαπλωθεί πολύ εύκολα μεταξύ των ανθρώπων, ούτε σε μεγάλες αποστάσεις. Παρόμοιες επιδημίες ζόμπι με την ίδια ασθένεια αντιμετωπίζουν περιστασιακά πληθυσμοί ζώων, με σοβαρότερη σήμερα την ανεξέλεγκτη ως τώρα επιδημία χρόνιας εξασθενητικής νόσου στα ελάφια της Βόρειας Αμερικής.

Γι’αυτό οι επιστήμονες υποθέτουν πως όχι κάποια απ’τις παραπάνω ασθένειες από μόνη της, αλά
ο τεχνητός συνδυασμός κάποιων απ’αυτές
στο εργαστήριο θα μπορούσε ίσως να φέρει την πραγματική αποκάλυψη των ζόμπι. Το 2011 ο καθηγητής του Χάρβαρντ Ryan Bradley υπέθεσε ότι η σύνδεση ενός πριόν μ’έναν ιό θα μπορούσε να δημιουργήσει έναν ανίκητο πρακτικά ζομποποιητικό παράγοντα. Το πριόν αυτό θα μπορούσε επιλεκτικά να επιτίθεται σε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου όπως ο μετωπιαίος φλοιός που ελέγχει την κοινωνική συμπεριφορά και τον έλεγχο των παρορμήσεων και την παρεγκεφαλίδα, η οποία ελέγχει την ισορροπία και το συντονισμό, προκαλώντας συμπτώματα σαν αυτά των τρομωδών και κανιβαλιστικών ζόμπι των ταινιών. Ως απάντηση στο άρθρο αυτόΟ J. Fishman, διευθυντής λοιμωδών νοσημάτων από μεταμοσχεύσεις στο Γενικό Νοσοκομείο της Μασαχουσέτης συμπλήρωσε ότι ακόμα καλύτερος συνδυασμός θα’ταν η σύνδεση του πριόν με κάποιον ιό που προκαλεί εγκεφαλίτιδα, όπως τον ιό του έρπητα, ίσως και με κάποια αλκαλική ουσία όπως διττανθρακικό νάτριο για να προκαλέσει μεταβολική αλκάλωση με νευρολογικά συμπτώματα. Εάν όμως αυτοί οι επιστήμονες έκαναν μια σοβαρότερη ανάλυση κι όχι ένα καθαρά εντυπωσιοθηρικό άρθρο σε κάποιο περιοδικό, δε θα φτάνανε σε τέτοια συμπεράσματα. Ο λόγος είναι ότι οποιοσδήποτε απ’τους παραπάνω ιούς δρα αρκετά γρήγορα, προκαλώντας φλεγμονή κι άρα απόκριση του ανοσοποιητικού συστήματος, ενώ ένα πριόν θα πρέπει να δράσει αρκετά χρόνια ύπουλα στον ξενιστή μέχρι να εμφανιστούν τα συμπτώματα, επομένως πιθανότερο θά’ταν ο ιός να σκότωνε το θύμα πολύ πριν το πριόν, ή, αν θεραπευόταν, το πριόν να τον σκότωνε χρόνια αργότερα, χωρίς να μπορεί όμως να μεταδοθεί αποτελεσματικά σε άλλους, αφού ο ιός δε θα υπήρχε πλέον. Σε περίπτωση που με κάποιο εμβόλιο σταματούσε η εξάπλωση του ιού, ομοίως θα μειωνόταν και η εξάπλωση του πριόν, αν και περιστασιακές μεταδόσεις θα συνεχίζονταν για χρόνια, π.χ. μέσω ιατρικών διαδικασιών, όπως γίνεται και σήμερα, σε καμία περίπτωση σε επίπεδα επιδημίας ζόμπι. Πιο λογική θά’ταν η σύνδεση του γονιδίου του μεταλλαγμένου πριόν με κάποιον ιό που δε θα προκαλούσε συμπτώματα, αλλά θα λειτουργούσε απλώς ως όχημα ευκολότερης μεταφοράς του πριόν, π.χ. μεταφορά διά αέρος. Όσον αφορά τη μεταβολική αλκάλωση, δεν ξέρω πως αυτό θα μπορούσε να γίνει χωρίς να χρειαστεί να πάρει κάποια ουσία το θύμα ή να επηρεαστεί οξεία ο οργανισμός του, και μάλιστα να είναι κάτι μεταδόσιμο, εκτός κι αν ο συγγραφέας του συγκεκριμένου άρθρου ήθελε απλώς να γράψει κάτι που θα φαινόταν τρομακτικό.

Σε άρθρο επίσης του 2010 του περιοδικού National Geographic, εξετάστηκε το ενδεχόμενο ο ιός της λύσσας να μεταλλαχθεί ώστε να μεταδίδεται διά αέρος στους ασθενείς, υπόθεση που έχει χρησιμοποιηθεί και σε μερικές ταινίες για την αποκάλυψη των ζόμπι. Ο ερευνητής Samita Andreansky του Πανεπιστημίου του Μαϊάμι υπέθεσε πως ίσως θα μπορούσε αυτό να γίνει, ακόμα κι ο ιός να διασταυρωθεί με άλλους όπως αυτός του έμπολα για ακόμα τρομακτικότερα συμπτώματα, αν και κάτι τέτοιο πιθανότατα είναι φυσικά αδύνατον. Τέλος δεν πιστεύω πως ακόμα κι ένας τέτοιος ιός θα μπορούσε να μετατρέψει ολόκληρη την κοινωνία σε μια αποκάλυψη ζόμπι. Σίγουρ ακάποιο εμβόλιο θα μπορούσε να τον αποκρούσει, ενώ η μελλοντική εποχή που πιθανόν θα γινόταν αυτό σημαίνει ότι ίσως οι τρόποι αντιμετώπισης των ασθενειών θα’ναι ακόμα αποτελεσματικότεροι.

Ασθένειες που μπορούν να φέρουν την αποκάλυψη των ζόμπι τελικά δεν υπάρχουν. Δεν υπάρχουν επίσης αποδείξεις για ανάμειξη τω εξωγήινων, πνευμάτων, θεών, δαιμόνων, τρομοκρατών κλπ για ένα τέτοιο αποτέλεσμα. Ωστόσο η τρομακτικότητα της υπόθεσης αυτής θα της εξασφαλίσει τη διαιώνιση σε εσχατολογικά σενάρια επιστημονικής φαντασίας, κι αναπόφευκτό είναι κάποιοι άνθρωποι πάντοτε να την πιστεύουν. Όμως υπάρχει ένα παρόμοιο γεγονός στη φύση που μοιάζει εκπληκτικά πολύ με την αποκάλυψη των ζομπι. Αυτό είναι η αμυλοειδογένεση των επιβλαβών πρωτεΐνών, όπως του πριόν.

Οι πρωτεΐνες αυτές, όπως τα ζόμπι των ταινιών, είναι δυσλειτουργικές, δεν έχουν κάποιον συγκεκριμένο σκοπό ή συνείδηση και είναι ανίκητες. Το μονο που κάνουν είναι με την ύπαρξή τους να λειτουργούν ως καταλύτες για τη μετατροπή των φυσιολογικών αντιστοίχων τους στη μορφή τους – έτσι η μια κάνει ακόμα μία, οι δύο μετά άλλες δύο, οι τέσσερις άλλες τέσσερις και ούτω καθεξής, μέχρι ολόκληρο το σύστημα, π.χ. ο εγκέφαλος, να δυσλειτουργήσει και να καταστραφεί. Αυτό είναι μια αποκάλυψη των ζόμπι σε μοριακό επίπεδο. Αν και θεωρείται ως η μόνη διαδικασία ασθένειας που ακόμα δεν έχει αναστραφεί επιτυχώς, έχουν δοκιμαστεί μέθοδοι στο εργαστήριο που μπορούν να την περιορίσουν, συνεπώς ούτε και το πριόν θεωρητικά τουλάχιστον είναι ανίκητο. Οι σεναριογράφοι των ταινιών λοιπόν, εν αγνοία τους, δημιούργησαν μια κατάσταση παρόμοια με τη νόσο των Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ, του Αλτσχάιμερ κι άλλων παρόμοιων σε επίπεδο ανθρώπινης κοινωνίας, πριν ακόμα γίνει γνωστός ο τρόπος εξάπλωσης των παραπάνω ασθενειών.

Έγινε παγκόσμιος χαμός. Χιλιάδες σίγουρα άνθρωποι σ’όλον τον κόσμο προσέτρεξαν σε μέντιουμ και μελλοντολόγους όπου άφησαν τα λεφτά τους, πολλές χιλιάδες επίσης προσέτρεξαν στη θρησκεία προσπαθώντας με την προσευχή και την αφοσίωση στο Θεό ίσως να σωθούν, άλλοι άρχισαν τις μυστικιστικές τελετουργίες, κάποιοι πάλι ίσως ξόδεψαν όλην την περιουσία τους ή πραγματοποίησαν τις τελευταίες επιθυμίες τους, ενώ ελάχιστοι ίσως αυτοκτόνησαν. Φυσικά η πλειονότητα των ανθρώπων του πλανήτη μας δεν επηρεάστηκε τόσο έντονα, αν και πάλι αυτή η ατμόσφαιρα ετοιμότητας ήταν διάχυτη παντού άσχετα με την πίστη του καθενός, μόνο γιατί εξαπλώθηκε από φορείς επιρροής στην κοινωνία (το κοπάδι να μην ακολουθήσει;).

Και πέρα από τις παραπάνω κάπως παράλογες προετοιμασίες, έγιναν κι αρκετές
Ακόμα παρανοΪκότερες.
Στον αγώνα αυτόν πρωτοστατούσαν η Αμερική, η Ρωσία και η Κίνα. Στην πρώτη, πολύς ήταν ο κόσμος που έτρεξε να κατασκευάσει καταφύγια και να μαζέψει όπλα, πυρομαχικά και προμήθειες για μια πιθανή επερχόμενη αποκάλυψη των ζόμπι (zombie apocalypse), μία κατάσταση επιστημονικής φαντασίας που εκμεταλλεύτηκε επανειλημμένα το Χόλιγουντ με ταινίες όπου οι νεκροί έρχονταν στη διάσταση των ζωντανών, συχνά με άγριες διαθέσεις. Στη ρωσία ο πανικός είχε λάβει ακόμα πιο ακραίες διαστάσεις, με πολλούς ανθρώπους να μαζεύουν προμήθειες ή να επιθυμούν να κρυφτούν στο καταφύγιο του Στάλιν, 65 μέτρα κάτω από τη γη στην περιοχή Μπάνκα. Η κατάσταση είχε ξεφύγει τόσο πολύ, ώστε ο υπουργός έκτακτων περιστατικών Βλαντιμίρ Πουτσκόφ έκανε ειδική υποστηρικτική τηλεφωνική γραμμή για τον εφησυχασμό των τρομοκρατημένων ανθρώπων. Ο αρχηγός των γνωστών επίσης για τον εξτρεμισμό τους κάποτε βάρβαρων Τσετσένων Ραμζάν Καντίροφ έκανε έκκλιση στον κόσμο να σταματήσει την παράνοιά του.

Στην Κίνα η κατάσταση είχε φτάσει σε ακόμα πιο εξωφρενικά επίπεδα. Ο κάτοικος της Κίνας Λου Ζενγκζού κατασκεύασε κιβωτό κόστους 121.092 ευρώ, ενώ ένας άλλος Κινέζος, ο Γιανγκ Ζονγκφού, είχε κατασκευάσει μικρότερα στρογγυλά καταφύγια τα οποία πουλούσε για 614.811 ευρώ το καθένα (δε γνωρίζω πόσα τελικά πούλησε κι αν πούλησε). Μια άλλη νεοθρησκευτική οργάνωση, η Εκκλησία του Παντοδύναμου Θεού, πίστευε στην έλευση ενός θηλυκού Ιησού κατά τη συντέλεια του κόσμου. Οι κινεζικές αρχές είχαν συλλάβει περίπου 97 άτομα σε 7 επαρχίες για διάδοση θρησκευτικών ιδεών (να μην ξεχνούμε, κομουνισμός), εκ των οποίων οι 37 ήταν μέλη αυτής της οργάνωσης. Ο παραλογισμός αυτός στην Κίνα είχε λάβει κι επικίνδυνες προεκτάσεις, αφού ένας άντρας πρόσφατα στην επαρχία Χενάν επιτέθηκε με μαχαίρι κατά 22 παιδιών δημοτικού και μιας ενηλίκου, αλλά συνελήφθει.

Στη Γουατεμάλα και στο Μεξικό γίνονταν μέχρι πρόσφατα
μαζικές αφίξεις ανθρώπων με προορισμό τους αρχαιολογικούς τόπους των Μάγια,
όπου επίσης έγιναν και κάποιες τελετές. Τέλος, δύο άγνωστα χωριά, το Μπούγκαρατς της Γαλλίας και το Σίριντσε της Τουρκίας, απέκτησαν αμέσως δημοσιότητα λόγω μιας αγνώστου προελεύσεως φήμης που τα θέλει ως τα μόνα μέρη που θα διαφύγουν της παγκόσμιας καταστροφής, των οποίων τα ξενοδοχεία γέμισαν αμέσως κόσμο, ιδίως από Αμερικανούς. Μόνο το Σίριντσε της Τουρκίας 650 κατοίκων, θα δεχότα 15.000 «πρόσφυγες», οι οποίοι αναζητούσαν χώρο διαμονής σε οποιαδήποτε τιμή. Και σίγουρα θα’γιναν πολλά άλλα παράλογα στον κόσμο μας κατά τις «τελευταίες» αυτές μέρες.

Όλα αυτά έγιναν λοιπόν εξαιτίας μιας μάλλον ηθελημένης
παρερμηνείας του ημερολογίου των Μάγια,
κατά το οποίο ένας μεγάλος κύκλος 5.200 ετών θα έκλεινε φέτος, και για μυστικιστικούς λόγους η ημερομηνία καθορίστηκε στις 21 Δεκεμβρίου, στο χειμερινό ηλιοστάσιο, κι απλώς θα άνοιγε ένας νέος. Κάποιες θρησκευτικές οργανώσεις λοιπόν και το Χόλιγουντ εκμεταλλεύτηκαν το γεγονός, και το παρουσίασαν ως την ημερομηνία της συντέλειας του κόσμου. Πόσο εύπιστη λοιπόν είναι τελικά η ανθρωπότητα για να πιστέψει κάτι τέτοιο; Ακόμα κι αν η πρόβλεψη είχε γραφεί πράγματι, ποιος θα την πίστευε χωρίς ούτε μία επιστημονική ένδειξη για κάτι τέτοιο; Αν και είναι σχεδόν μοιραίο ότι σε διάστημα δισεκατομμυρίων ετών το ηλιακό μας σύστημα θα καταστραφεί εξαιτίας της γήρανσης του άστρου μας, και αργότερα
ίσως το σύμπαν,
αλλά αυτό είναι πάρα, μα πάρα πολύ μακρινό μέλλον για να ανησυχούμε, αφού ίσως ως τότε έχουμε εξαφανιστεί από κάποια δική μας γήινη μαλακία, πράγμα που πιστεύω πως θα γίνει κατά 99%. Ακόμα κι επιστήμονες της ΝΑΣΑ
έσπευσαν να βεβαιώσουν τον κόσμο δημοσίως
πως δεν πρόκειται τίποτα να γίνει εκείνη τη μέρα, δημοσιεύοντας μάλιστα βίντεο στο youtube για το Σάββατο 22 του μηνός πριν την Παρασκευή. Απορώ γιατί ασχολήθηκαν μ’αυτό το θέμα. Όσον αφορά τις υποτιθέμενες ημερομηνίες της συντέλειας του κόσμου,
τέτοιες έχουν δοθεί άπειρες ως τώρα,
στην πραγματικότητα αυτή είναι η 198η. Αυτό και μόνο καταδεικνύει την τρομερή ευπιστία του είδους μας, η οποία ξεπερνά συχνά τα όρια της ηλιθιότητας. Δε μπορώ, όσο κι αν προσπαθώ, να φανταστώ κατοίκους ανεπτυγμένων αρκετά χωρών όπως η Ρωσία ή η Αμερική, ακόμα όμως και η Κίνα και φυσικά πολλών άλλων χωρών του κόσμου να πιστεύουν τέτοιες αερολογίες, πόσο μάλλον να δρουν τόσο παράλογα γι’αυτές. Τελικά η εκτίμηση του μέσου παγκόσμιου δείκτη νοημοσύνης στο 79 περίπου από τον Richard Lynn ίσως αληθεύει.

Επειδή όμως ήταν προφανές σε πολλούς πως αποκλειόταν η συντέλεια του κόσμου, είχαν επινοηθεί επίσης κάποια άλλα κοσμοΪστορικής σημασίας, αλλ’όχι καταστροφικά γεγονότα. Για παράδειγμα κυκλοφορούσε η άποψη πως ο δέκατος πλανήτης του ηλιακού μας συστήματος (πλέον δεν υπάρχει ούτε έννατος, ο Πλούτων υποβιβάστηκε σε νάνος πλανήτης μαζί με λίγους ακόμα μικρούς και παγωμένους πίσω του), ή πλανήτης χ ή Νιμπίρου κατά τη βαβυλωνιακή υποτίθεται κοσμολογία, θα απεράσει πολύ κοντά από τη γη τη συγκεκριμένη ημερομηνία, με συνέπεια την πρόκληση σοβαρότατων καταστροφών όπως τερατώδεις σεισμοί, παλιρροΪκά κύματα, αναστροφή των πόλων, βροχή μετεωριτών κλπ, ίσως και την επίσκεψη εξωγήινων ή Νεφελίμ κατά το Λιακόπουλο. Ορισμένοι ερμηνεύουν την έλευσή του ως σύγκρουση, οπότε θά’χουμε καταστροφή της Γης ή δημιουργία κάποιου άλλου συστήματος. Υπέρμαχος αυτής της αερολογίας ήταν ο Ρώσος μυστικιστής, συνωμοσιολόγος και ψευδοΪστορικός
Ζαχαρίας Σίτσιν,
ο οποίος πιστεύει πως το ανθρώπινο είδος είναι γενετικό κατασκεύασμα αρχαίων εξωγήινων φυλών κι ότι η Ζώνη των Αστεροειδών είναι τα λείψανα ενός αρχαίου κατεστραμμένου με υπερτεχνολογία πλανήτη. Η χρονολογία έλευσης του Νιμπίρου θα’ταν αρχικά το 2003, αλλ’έπειτα με συνοπτικές και γρήγορες διαδικασίες μετακινήθηκε στο 2012, ώστε να συμπέσει με το τέλος του μεγάκυκλου του ημερολογίου των μάγια. Φυσικά τέτοιος πλανήτης δεν υπάρχει, και κανένα σώμα τόσο μεγάλο δεν έρχεται σε πορεία σύγκρουσης με τη Γη.

Πράγματι λοιπόν αρκετοί άνθρωποι ακόμα πιστεύουν τέτοια παράλογα πράγματα. Κι έπειτα θέλουμε να προχωρήσουμε δήθεν πνευματικά ως είδος.

Πριν λίγες ώρες η μητέρα μου γύρισε απ’το Λονδίνο, όπου είχε ταξιδέψει για 2 μέρες μαζί με τις δύο μεγάλες ξαδέρφες μου, κι ευτυχώς που δεν πήγα, γιατί όλο στους δρόμους και στα μαγαζιά γήυριζαν, δεν έκαναν και κάτι εποικοδομητικό. Πήγαν δηλαδή και λίγο στο Βρετανικό Μουσείο για να δουν τα κλεμμένα ελληνικά μάρμαρα και κάποια αιγυπτιακά, συμπεριλαμβανομένω και μουμιών, αλλά μάλλον δεν ενέμειναν πολύ σ’αυτά. Πάντως όπως μου είπαν οι αίθουσες με τα ελληνικά ήταν τεράστιες και γεμάτες κόσμο, επομένως σχεδόν σίγουρο πως δεν πρόκειται να μας τα επιστρέψουν εφόσον ελκύουν τόσο κόσμο. Γυρίζοντας λοιπόν μού’φερε ένα κουτάκι με παράξενα ζαχαρωτά και καραμέλες. Έφαγε η μάνα μου πολλά, εγώ πολλά, κι έδωσα μετά στο γυμναστή και σε μερικούς φίλους μου από αρκετά. Ο γυμναστής όμως έπειτα διάβασε την τρομακτική έκπληξη: πως περιείχαν και ζελατίνη βοδινού (beef gelatin) και παρασκευάζονταν σ’εργοστάσιο επεξεργασίας προΪόντων γλουτένης και γάλακτος. Αυτό έπιβεβαιώνει τη ρήση ότι το κακό θα σού’ρθει από εκεί που δεν το περιμένεις. Γιατί ενώ εγώ απέφευγα κι αποφεύγω οτιδήποτε βρετανικό βοδινό ή αιγοπρόβιο προΪόν για ευνόητους λόγους, αν και ποτέ ως τώρα δεν έχω συναντήσει κάτι τέτοιο βρετανικό, εντελώς απροσδόκητα έφαγα αυτό που πάση θυσία θ’απέφευγα. Ακόμα δεν είμαι εντελώς καλά μετά απ’αυτό.

Ψάχνοντας λοιπόν για ζελατίνη και την πιθανή σχέση της με το Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ στο Διαδίκτυο, έπεσα σε κάτι διαφημίσεις γαι υγρό πόσιμο κολλαγόνο. Η
Ζελατίνη
ως γνωστόν είναι προϊόν θερμικής επεξεργασίας και υδρόλυσης του κολαγόνου των οστών, των τενόντων και λοιπών μερών ζώων που απορρίπτονται απ’την κατανάλωση. Η υψηλή θερμοκρα΄σια σκοτώνει όλους τους μικροοργανισμούς, με εξαίρεση φυσικά το πρωτεΪνώδες πριόν. Το άρθρο λοιπόν το βρήκα στο
healthyliving.gr,
και το επικολλώ εδώ για να δείξω πόσο παραπλανητικοί μπορεί νά’ναι συχνά οι ισχυρισμοί πίσω από διάφορα δήθεν διατροφικά συμπληρώματα, σκευάσματα που γενικά δεν περνούν τον ίδιο αυστηρό έλεγχο με τα φάρμακα.

Υγρό πόσιμο κολλαγόνο: Πολύ κακό για το τίποτα
18/07/2012 17:34 · Σχόλια

Το κολλαγόνο είναι η μεγαλύτερη σε ποσότητα πρωτεΐνη που υπάρχει στο σώμα μας. Οι πρωτεΐνες (μόρια που περιέχουν άνθρακα, υδρογόνο, οξυγόνο και άζωτο) αποτελούν περίπου το 45% του βάρους ενός ανθρώπινου κανονικoύ βάρους αν δεν υπολογίσουμε το νερό που περιέχει το σώμα. Η ποσότητα του κολλαγόνου ως ποσοστό των πρωτεϊνών είναι γύρω στο 75%, δηλαδή αποτελεί το 30% του «στεγνού» σωματικού βάρους. Αυτό και μόνο σημαίνει ότι το κολλαγόνο είναι μια πολύ σημαντική πρωτεΐνη για το σώμα. Βρίσκεται παντού στο σώμα μας, στους τένοντες, στην καρδιά, στα νύχια, στα μαλλιά, στο δέρμα, στα ούλα, στα μάτια, στις αρθρώσεις και στα αιμοφόρα αγγεία μας. Να σημειωθεί ότι υπάρχουν διάφοροι τύποι κολλαγόνου στα διάφορα μέρη του σώματος.

Το κολλαγόνο είναι αυτό που κρατά «κολλημένο» το σώμα μας και δεν το αφήνει να διαλυθεί. Είναι δηλαδή ένα είδος κόλλας (εξ’ ού και το όνομά του) που διατηρεί του ιστούς του σώματος και τα κύτταρά μας «κολλημένα» όπως το τσιμέντο κρατάει τα τούβλα του σπιτιού.

Αν για κάποιο λόγο το σώμα μας σταματήσει να παράγει κολλαγόνο τότε εμφανίζεται μια τρομερή ασθένεια που πριν από δύο αιώνες συνήθιζε να «χτυπά» τους ναυτικούς των πλοίων που έκαναν μακρυνά ταξίδια: το σκορβούτο. Η ασθένεια αυτή είναι η διάλυση του σώματος λόγω παντελούς έλλειψης βιταμίνης C (έτσι όταν ανακαλύφθηκε ο ρόλος της βιταμίνης C, ονομάστηκε ασκορβικό οξύ). Όταν δεν υπάρχει βιταμίνη C στο σώμα δεν μπορεί να παραχθεί κολλαγόνο. To αποτέλεσμα είναι το σώμα να αρχίζει να καταρρέει και πρώτα απ’ όλα τα αιμοφόρα αγγεία μας.

Σίγουρα κανείς δεν θα ήθελε να έχει πρόβλημα με την παραγωγή κολλαγόνου. Αλλά καθώς περνούν τα χρόνια, το σώμα γερνά και μειώνονται οι δυνατότητές του. Όπως λοιπόν με το πέρασμα των δεκαετιών μειώνεται η κινητική ικανότητα του σώματος, έτσι μειώνεται και η ικανότητα παραγωγής πολλών πρωτεϊνών, ενζύμων και ορμονών.

Μετά τα 30 η παραγωγή κολλαγόνου μειώνεται κατά 1-1,5% το χρόνο και αυτό έχει εμφανείς συνέπειες, ειδικά στο δέρμα. Συνέπεια της έλλειψης κολλαγόνου είναι συχνά η κούραση, οι πόνοι και μια γενικότερη μείωση της φυσικής απόδοσης. Πολλές ασθένειες χαρακτηριστικές του γήρατος, όπως η οστεοαρθρίτιδα, είναι στενά συνδεδεμένες με την ποσότητα του διαθέσιμου κολλαγόνου που υπάρχει στον οργανισμό.

Μην πετάτε τα λεφτά σας
Τι μπορεί να κάνει κάποιος για να διατηρεί σε ικανοποιητικό επίπεδο παραγωγή κολλαγόνου: Ένας τρόπος να καταναλώνει επαρκείς ποσότητες βιταμίνης C από τη διατροφή και ενδεχομένως από κάποια διατροφικά συμπληρώματα (πολυβιταμίνες ή βιταμίνη C). Ένας άλλος τρόπος είναι να καταναλώνει επαρκείς ποσότητες πρωτεϊνών. Οι πρωτεΐνες υπάρχουν κυρίως στα ζωικά τρόφιμα και ειδικά το κολλαγόνο υπάρχει μόνο στις ζωικές τροφές (όπως ο άνθρωπος έτσι και τα ζώα είναι φτιαγμένα από τα ίδια υλικά).

To ερώτημα είναι: Αν κάποιος τρώει τροφές που περιέχουν κολλαγόνο, θα δώσει στο σώμα του μια ώθηση για να παράγει περισσότερο κολλαγόνο; Η απάντηση είναι πιθανότατα όχι. Διότι το κολλαγόνο δεν απορροφάται ως τέτοιο. Οι πρωτείνες που τρώμε διασπώνται στο στομάχι και το λεπτό έντερο ενώ το σώμα απορροφά τα δομικά στοιχεία που τις αποτελούν, δηλαδή τα αμινοξέα. Στη συνέχεια τα αμινοξέα χρησιμοποιούνται για να συνθέσουν τις πρωτεΐνες που χρειαζόμαστε, μεταξύ των οποίων και το κολλαγόνο. Άρα δεν έχει σημασία τις είδους πρωτεΐνες τρώμε διότι θα διασπασθούν κατά την πέψη. Αυτό που έχει σημασία είναι να παίρνουμε από τις πρωτεΐνες όλα τα απαραίτητα αμινοξέα που χρειάζεται ο οργανισμός (το καλύτερο τρόφιμο από αυτής της πλευράς είναι το αυγό). Συνεπώς το να καταναλώνει κάποιος ειδικά κολλαγόνο δεν έχει κάποια αξία αφού υπάρχουν ένα σωρό τρόφιμα που παρέχουν τα αμινοξέα που χρειάζεται ο οργανισμός.

Υπάρχει κάποιος τρόπος με τον οποίο θα μπορούσε το να βοηθάει το υγρό, πόσιμο κολλαγόνο; Η μόνη περίπτωση είναι όταν περιέχονται σ’ αυτό ορισμένα πεπτίδια τα οποία κάποιος δεν μπορεί να συνθέσει εύκολα. Η λέξη πεπτίδια προέρχεται από το “πεπτός”. Πρόκειται για μικρές πρωτεΐνες που απορροφούνται από τον οργανισμό χωρίς περαιτέρω διάσπαση. Θα μπορούσε λοιπόν να φανταστεί κανείς την περίπτωση που κάποιος έχει μια δυσκολία να συνθέσει ορισμένα μέρη του κολλαγόνου τα οποία υπάρχουν έτοιμα στο υγρό, πόσιμο κολλαγόνο. Από την άλλη μεριά όμως, τέτοια πεπτίδια είναι παρόντα και όταν τρώμε ζωικές τροφές οι οποίες όπως είπαμε περιέχον κολλαγόνο. Άρα είναι εντελώς άγνωστο αν η κατανάλωση υγρού, πόσιμου κολλαγόνου προσθέτει πραγματικά κάτι παραπάνω από ότι μια ισορροπημένη διατροφή. Με λίγα λόγια, το σώμα ενός υγιούς ανθρώπου που κάνει σωστή διατροφή δεν θα παράγει περισσότερο κολλαγόνο επειδή ο ίδιος καταναλώνει υγρό κολλαγόνο. Οι παραπανίσιες ποσότητες χρησιμοποιούνται απλά ως θερμίδες.

Οι εταιρείες ισχυρίζονται ότι οι ευεργετικές ιδιότητες του κολλαγόνου είναι αμέτρητες και βρίσκουν εφαρμογή τόσο στην αισθητική όσο και στην ιατρική. Τονίζεται ιδιαίτερα ότι το υγρό, πόσιμο κολλαγόνο βοηθάει στα αρθριτικά προβλήματα, καθώς και στην οστεοπόρωση. Η έρευνα έχει δείξει η υγρή, πόσιμη μορφή του κολλαγόνου απορροφάται από τον ανθρώπινο οργανισμό σε ικανοποιητικό ποσοστό, πάνω από 90% (κάτι που αδυνατούν να πετύχουν οι ταμπλέτες και οι κάψουλες που περιέχουν κολλαγόνο) ωστόσο δεν υπάρχει η επιστημονικη απόδειξη ότι αυτό βοηθάει σε κάτι περισσότερο από μια σωστή διατροφή που περιέχει τα απαραίτητα αμινοξέα.

Πάντως η κατανάλωση υγρού, πόσιμου κολλαγόνου δεν είναι κάτι που μπορεί να έχει παρενέργειες, εκτός κι αν κάποιος καταναλώνει ήδη πολλές πρωτείνες. Τα “δομικά στοιχεία” των πρωτεϊνών είναι 20 αμινοξέα που επαναλαμβάνονται σε διαφορετικούς συνδυασμούς πολλές φορές και κατασκευάζουν τις πρωτεΐνες. Ο οργανισμός από μόνος του μπορεί να κατασκευάσει 11 αμινοξέα, επομένως τα υπόλοιπα εννέα πρέπει να τα παίρνει από τη διατροφή, γι ‘ αυτό και είναι γνωστά ως “απαραίτητα αμινοξέα“. Λαμβάνοντας υπόψη ένα περιθώριο ασφάλειας, πιστεύεται ότι ενήλικες πρέπει να καταναλώνουν από 0,9 έως 1,2 g πρωτεΐνης ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα, ενώ τα παιδιά που οικοδομούν μυς και έγκυες γυναίκες πρέπει να καταναλώνουν 1,2-1,4 γραμμάρια πρωτεϊνών ανά κιλό σωματικού βάρους. Αλλά υπάρχει ένα όριο στην ποσότητα ης πρωτεΐνης που μπορεί να προσληφθεί χωρίες παρενέργειες από τον ανθρώπινο οργανισμό. Διότι το άζωτο των πρωτεϊνών μετατρέπεται σε ουρία από το συκώτι και όταν η πρόσληψη σε πρωτεΐνες υπερβαίνει την ικανότητα του συκωτιού να συνθέσει την ουρία, αυτή συσσωρεύεται στο αίμα και εμφανίζονται μερικά αρνητικά συμπτώματα που ισοδυναμούν με ήπια δηλητηρίαση.

Θα πρέπει τέλος να επισημάνουμε ότι οι καταναλωτές βρίσκονται σήμερα αντιμέτωποι με ένα σωρό διαφημίσεις προιόντων που υποτίθεται ότι βελτιώνουν την υγεία ή τις αθλητικές επιδόσεις. Τα προϊόντα αυτά αφορούν συμπληρώματα διατροφής, ενεργειακά ποτά, ρούχα και παπούτσια. Οι ισχυρισμοί των εταιρειών που παράγουν αυτά τα προϊόντα πρέπει να συνοδεύονται με αποδείξεις. Ωστόσο μια μελέτη κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι διαφημίσεις συνήθως παραπλανούν τον καταναλωτή υπερβάλλοντας για το τι πραγματικά κάνουν αυτά τα προϊόντα, κι ένα παράδειγμα είναι οι ισχυρισμοί για το σολάριουμ.

Υπάρχει ευρέως η άποψη ότι ο συνδυασμός του ψαριού με αβγό, γάλα ή γαλακτοκομικά είναι κακός και μπορεί να προκαλέσει δηλητηρίαση, γι’αυτό αποφεύγεται. Στην πραγματικότητα κάτι τέτοιο δεν ισχύει, παραμόνο στους ήδη αλλεργικούς σε ένα ή περισσότερα από τα παραπάνω τρόφιμα, οι οποίοι έτσι κι αλλιώς όμως παρουσιάζουν αρνητική αντίδραση αν τα φάνε, όπως μας διαβεβαιώνει ο κλινικος διαιτολόγος – διατροφολόγος Κωνσταντινος Ξένος σε σύντομο άρθρο του στο
myworld.gr.

Επομένως, εφόσον δεν έχουμε πρόβλημα με κάποιο απ’τα συγκεκριμένα φαγητά, μπορούμε να τα τρώμε και μόνα τους και σε συνδυασμούς κανονικότατα.

Αν παραπονιόμαστε για την αρνητική αντιμετώπιση των ερπετών στην Ελλάδα, θά’πρεπε να βλέπαμε την κατάσταση σ’άλλες χώρες για να παρηγορηθούμε. Θεωρούμε πως εδώ στην Ελλάδα τα ερπετά τυγχάνουν αρνητικής ή και εχθρικής παράλογης αντιμετώπισης ως απόρροια ιουδαιοχριστιανικών επιρροών για τον κατηραμένο όφι, γενικού υποσυνείδητου φόβου που ενισχύεται και διαιωνίζεται από τις ιουδαιοχριστιανικές διδασκαλίες ή ό,τι άλλου θεωρήσει ο καθένας. Η αλήθεια είναι ότι πολλοί άνθρωποι, όχι μόνο στην Ελλάδα, βλέπουν αρνητικά τα ερπετά κι αυτό σίγουρα προέρχεται εν μέρει από τα παραπάνω. Οι φόβοι αυτοί γεννούν μύθους, που στην Ελλάδα έχουμε πολλούς, όπως: ότι το λιακόνι (Chalcides ocellatus) είναι δηλητηριώδες, ότι το σαμιαμίδι (Hemidactylus turcicus) είναι κι αυτό δηλητηριώδες (στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν άλλες δηλητηριώδεις σαύρες πέρα από δύο αμερικάνικα είδη των ερήμων γένους Heloderma), ότι το κατούρημα της χελώνας ή του βατράχου προκαλεί σπυριά, ότι τα φίδια φέρουν το δηλητήριο στη γλώσσα τους κι όταν τη βγάζουν έχουν απαραίτητα απειλητική διάθεση, ότι τα φίδια δεν έχουν κόκκαλα, ότι όλα τα φίδια ή όσα είναι χαμηλά και σέρνονται κατ’επέκτασιν είναι επικίνδυνα κ.ά. Κάποιες φορές μάλιστα αυτοί οι φόβοι συνδέονται και με μεταφυσικές ή μαγικές πεποιθήσεις π.χ. ταν φίδια είναι όργανα του Σατανά. Ενίοτε όμως αυτές οι μεταφυσικές πεποιθήσεις μπορεί να φτάνουν ως και στο άλλο άκρο π.χ. ότι τα φίδια, ή, συνήθως κάποια μη δηλητηριώδη είδη, φέρνουν καλή τύχη, ή ότι το αγιόφιδο (Telescopus Falax είναι προστατευόμενο της Παναγίας) (κυρίως στη Λευκάδα).

Οι περισσότεροι μύθοι για τα ερπετά έχουν χάσει σημαντικά τη δύναμή τους στις αστικές τουλάχιστον και στις περισσότερο ανεπτυγμένες περιοχές της χώρας, ένας όμως παραμένει και διαιωνίζεται, ο υπερβολικός φόβος των φιδιών. Οι περισσότεροι σκοτώνουν τα φίδια όπου τα βρουν, θεωρώντας τα από απλώς επικίνδυνα που καλό είναι να μην υπάρχουν κοντά μας έως κακόβουλα ή και πονηρά όντα που θέλουν το κακό μας. Η πραγματικότητα φυσικά απέχει πάρα πολύ απ’αυτό – τα φίδια όχι μόνο δε θέλουν το κακό μας, αλλά προσπαθούν ν’αποφύγουν τις συναντήσεις με μεγάλα ζώα συμπεριλαμβανομένων κι εμάς όσο γίνεται. Κι ας μην ξεχνάμε και το σπουδαίο ρόλο τους στο γενικο οικοσύστημα ως αρπακτικά τρωκτικών κυρίως ή και ως θηράματα μεγαλύτερων ζώων.

Σε άλλες χώρες η κατάσταση είναι καλύτερη, σ’άλλες όμως, που τυχαίνει δυστυχώς νά’χουν μεγάλο αριθμό ερπετικών ειδών, πολύ, μα πολύ χειρότερη. Αν διαβάσετε παρακάτω για την κατάσταση των ερπετών στην υπανάπτυκτη Βόρεια Αφρική, θ’αναθεωρήσετε με μιας την άποψή σας για την Ελλάδα.

Το άρθρο προέρχεται από το
Tortoise Trust,
μια μεγάλη σελίδα κυρίως για τις χερσαίες χελώνες, την κατάστασή τους στη φύση και τη φροντίδα τους στην αιχμαλωσία, κυρίως Βρετανών συγγραφέων. Οι Βρετανοί ανέκαθεν είχαν ιδιαίτερη αγάπη για τις μεσογειακές χερσαίες χελώνες, όπως άλλωστε και κοντινές βόρειες χώρες, και κάποτε (περίπου δεκαετίες 1960-70) γίνονταν κρυφές εξαγωγές από την Ελλάδα κι άλλες μεσογειακές χώρες προς το Βορρά. Ευτυχώς τώρα τα ερπετικά μας είδη, όπως κι όλης της Ευρώπης, προστατεύονται από κοινοτική νομοθεσία, και οι Βόρειοι αποκτούν τις χελώνες τους από νόμιμες συνήθως πηγές, π.χ. από νόμιμους εκτροφείς. Και δεν ήταν μόνο αυτό το κακό, η αφαίρεση των χελωνών από το ιθαγενές οικοσύστημα, αλλά και ότι η συντριπτική πλειονότητα των ζώων πέθαινε λίγο καιρό μετά την άφιξη και αγορά της από κακή φροντίδα. Ακόμα και σήμερα κυκλοφορούν πολλές λανθασμένες οδηγίες για τη φροντίδα των χελωνών, που δυστυχώς ακόμα οδηγούν τους αρχάριους ερπετοκατόχους σε λάθος βήματα και τελικά στην ταλαιπωρεία, εξασθένηση και και στο θάνατο του ζώου. Η παραπάνω σελίδα λοιπόν είναι η μεγαλύτερη αγγλόφωνη σελίδα για τις χερσαίες χελώνες (τόσο εξειδικευμένη ελληνική φυσικά δεν υπάρχει, έχουμε όμως κι εμείς μια εξαιρετική ιστοσελίδα για ερπετά, το
Reptiles Greece).

Ένας από τους δύο συγγραφείς του άρθρου είναι ο Άντι Χάιφιλντ, ερπετολόγος που έχει μελετήσει εκτεταμένα τις χερσαίες χελώνες τις Βόρειας Αφρικής, κι έχει συνεισφέρει με πληθώρα άρθρων στη σελίδα.

Το συγκεκριμένο άρθρο γράφτηκε πριν λίγα χρόνια, όμως είναι σχεδόν απίθανο ν’άλλαξε κάτι από τότε, μιας κι αυτές οι πρωτόγονες φονταμενταλιστικές κοινωνίες είναι γνωστό ότι μπορούν να μείνουν αναλλοίωτες για δεκαετίες, αν όχι αιώνες.

Μετάφραση: Bolko

Παράδοση, μύθος κι εκμετάλλευση των ερπετών στο Μαρόκο και την Τυνησία

Andy C. Highfield και Jane R. Bayley

Και το Μαρόκο και η Τυνησία διαθέτουν μια ποικίλη και εκπληκτική ερπετοπανίδα. Δυστυχώς, και στις δύο χώρες, η πρώτη εισαγωγή στα ερπετά που βιώνουν οι περισσότεροι επισκέπτες είναι όταν συναντούν ζώα να προσφέρονται προς πώληση. Μερικές φορές, τα ερπετά συλλέγονται ειδικά για πώληση στους τουρίστες – αυτό είναι μείζον πρόβλημα, ιδίως στην Τυνησία -, αλλ’υπάρχουν επίσης και πολλές μακραίωνες παραδοσιακές μορφές εκμετάλλευσης.

Παραδοσιακή ιατρική και μαγεία

Η παραδοσιακή ιατρική με τη χρήση βοτάνων και μερών ζώων είναι συχνά η μόνη μορφή εύκολα διαθέσιμης ιατρικής θεραπείας στην αγροτική βορειοαφρικανική κοινωνία, και μια πίστη στη μαγεία και στη μαύρη μαγεία είναι επίσης ευρέως διαδεδομένη. Πολλές απ’αυτές τις πίστεις έχουν αλλάξει λίγο ανά τους αιώνες. Οι περισσότεροι βοτανοθεραπευτές γνωρίζουν μια υπερβολικά μεγάλη ποικιλία φυτών που διαθέτουν ιατρικές ιδιότητες και το παράπηγμα του βοτανοπώλη είναι πάντοτε ένα από τα πιο πολύχρωμα σ’ολόκληρο το παζάρι, ή παραδοσιακή αγορά. Συνήθως προσφέρεται μια τεράστια σειρά προσεκτικά οργανωμένων μπαχαρικών, ελαίων, αρωμάτων, ιατρικών βοτάνων και μαγικών παρελκομένων. Πολλές από τις βοτανικές θεραπείες βασίζονται σε μια βαθιά γνώση και κατανόηση των χημικών ιδιοτήτων ενός φυτού, και είναι εκπληκτικά αποτελεσματικές. Άλλες, λιγότερο καλά βασισμένες πίστεις, είναι συνδεδεμένες με πολλά μέρη ζώων. Δεν είναι άρα εκπληκτικό η συνάντηση μιας ποικιλίας ερπετών να παίζουν ρόλο σ’αυτό το αρχαίο σύστημα.

Χαμαιλέοντες

Ο χαμαιλέοντας, Chamaeleo chamaeleon, πωλείται συχνά από παραδοσιακούς βοτανοθεραπευτές και παραπήγματα μπαχαρικών στα παζάρια. Πιστεύεται ευρέως ότι αυτό το αινιγματικό πλάσμα κατέχει ιδιαίτερες μαγικές δυνάμεις. Σε πολλά μέρη, ο χαμαιλέοντας, μολονότι εντελώς αβλαβής, αντιμετωπίζεται επίσης με πολύ φόβο. Είναι αποδεκτό ευρέως, για παράδειγμα, ότι το δάγκωμά του είναι πάντοτε θανατηφόρο. Ως αποτέλεσμα, πολλοί άνθρωποι σκοτώνουν τους χαμαιλέοντες μόλις τους βλέπουν. Οι γυναίκες που φοβούνται ότι οι σύζυγοί τους μπορεί να αποπλανώνται συχνά καταφεύγουν στη χρήση κρυμμένου κρέατος ή οστών χαμαιλέοντα στο φαγητό του άντρα τους με την πίστη ότι αυτό θ’αποκαταστήσει την πίστη του. Η διατροφή των ίδιων των χαμαιλεόντων επίσης παρανοείται ευρέως, με πολλούς καταστηματάρχες να υποστηρίζουν ότι τα πλάσματα τρέφονται μόνο με φύλλα μέντας. Η πραγματική τους εντομοφάγος φύση σπάνια αναγνωρίζεται. Κατά συνέπεια, λίγοι επιβιώνουν στην αιχμαλωσία για πολύ. Ένας σημαντικός αριθμός χαμαιλεόντων συλλέγεται κάθε χρόνο για την τροφοδότηση των αγορών παραδοσιακών γιατρικών στο Μαρόκο. Μια μικρή έρευνα μόλις ενός μεσαίου μεγέθους παζαριού αποκάλυψε συνολικά 23 ζώα να προσφέρονται προς πώληση σε δυο διαφορετικά παραπήγματα. Γράφοντας το 1814 στο «Μια μαρτυρία για την αυτοκρατορία του Μαρόκο», ο Τζάκσον σχολίασε:

«Πολλά ιατρικά αποτελέσματα αποδίδονται στη σάρκα του χαμαιλέοντα` και πολλά περίεργα αποτελέσματα αποδίδονται στον υποκαπνισμό μ’αυτόν όταν είναι αποξηραμένος. Οι εξασθενημένοι άνθρωποι προσφεύγουν σ’αυτόν, και συνεπώς πωλείται σ’όλα τα φαρμακεία του Μαρόκο, του Φας κι άλλων τόπων.»

Λίγα έχουν αλλάξει σε σχεδόν 200 χρόνια, όπως θα επιβεβαιώσει αμέσως μια επίσκεψη στο Φας σήμερα.

Στην Τυνησία, είναι επίσης παραδοσιακή πρακτική η σφαγή ενός χαμαιλέοντα και η ταφή του στα θεμέλια ενός νέου κτιρίου ως προστασία κατά του κακού ματιού, ή της κακής τύχης. Ο χαμαιλέοντας επίσης πιστεύεται, σε κάποια μέρη, ότι είναι ισχυρός εχθρός των φιδιών,σ τα οποία επιτίθεται και τα σκοτώνει με τον ακόλουθο τρόπο` ο χαμαιλέοντας προχωρά κατά μήκος του κλώνου ενός δέντρου, κάτω απ’το οποίο το φίδι κοιμάται. Βάζοντας τον εαυτό του ακριβώς πάνω απ’το κεφάλι του φιδιού, ο χαμαιλέοντας εκτοξεύει ένα κολλώδες νήμα σάλιου, το οποίο, κατά την επαφή του με το φίδι το σκοτώνει σύντομα.

Σκίγκοι

Αν και χρησιμοπιούνται σπάνια για ιατρικούς ή μαγικούς σκοπούς, οι σκίγκοι αντιμετωπίζονται συχνά με φόβο, κι ως αποτέλεσμα μπορεί να σκοτώνονται όποτε συναντώνται. Αυτό ισχύει ειδικότερα για τα Chalcides spp. Τα οποία κινούνται κατά τρόπο παρόμοιο μ’αυτόν ενός φιδιού, ή τα μεγαλύτερα είδη όπως το Eumeces algeriensis για τα οποία πιστεύεται λανθασμένα ότι έχουν θανατηφόρο δάγκωμα.

Χερσαίες χελώνες και νεροχελώνες

Αν και οι χερσαίες χελώνες και οι νεροχελώνες έχουν χρήσεις στην παραδοσιακή ιατρική και μαγεία στο Μαρόκο και στην Τυνησία, οι αριθμοί που χρησιμοποιούνται είναι λίγοι σε σύγκριση με την εκμετάλλευσή τους για τουριστικά αναμνηστικά. Οι παραδοσιακές πίστεις σχετικά με τις χερσαίες χελώνες και τις νεροχελώνες ποικίλουν σημαντικά από τη μία τοποθεσία στην άλλη. Γενικά είναι αποδεκτό, εντούτοις, ότι αυτά τα ζώα δε θα πρέπει να τρώγονται συστηματικά αφού η κοπροφαγική τους συνήθεια τις καθιστά «ακάθαρτες» κατά την ισλαμική παράδοση. Τα αυγά τους και η σάρκα τους μπορεί να καταναλωθούν ως φάρμακο για στομαχικά ενοχλήματα ή ως θεραπεία για πυρετούς, μια πίστη με μεγάλο ρεύμα σ’όλη τη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Το αίμα μιας χερσαίας χελώνας επίσης πιστεύεται ότι είναι μια βέβαιη θεραπεία για τα κονδυλώματα. Σε κάποια χωριά, πιστεύεται ότι οι χελώνες είναι επικίνδυνες, ιδίως για τα παιδιά, κι ότι ένα παιδί που ακούει το συρριγμό τους όταν ενοχλούνται μπορεί να τυφλωθεί. Σε τέτοια χωριά, οι χελώνες συχνά σκοτώνονται όποτε βρίσκονται, συνήθως συνθλίβοντάς τες μ’ένα βαρύ βράχο. Άλλα χωριά βλέπουν τις χερσαίες χελώνες με μεγαλύτερη εύνοια, εντούτοις, και πιστεύουν ότι η μαγεία της χελώνας είναι ισχυρότερη απ’αυτήν των φιδιών. Όπου αυτή η πίστη είναι διαδεδομένη οι χελώνες κρατούνται συχνά ως κατοικίδια με την ελπίδα ότι η παρουσια τους θα αποθαρρύνει τα φίδια να μπουν στο σπίτι. Οι νεροχελώνες ιδιαίτερα πιστεύεται πως φιλοξενούν ισχυρά τζίνι, ή πνεύματα του νερού, ιδίως αυτές που ζουν κοντά σε ιερές πηγές. Θεωρείται μεγάλη κακοτυχία η βλάβη μιας τέτοιας νεροχελώνας.

Σαύρες

Οι μεγάλες σαύρες, όπως η Agama impalearis, ο Trapelus mutabilis και η Uromastix acanthinurus (οι ακανθόουρη σαύρα) πιστεύεται γενικά πως όλες διαθέτουν δηλητηριώδες δάγκωμα και ως εκ τούτου αντιμετωπίζονται ευρέως με φόβο. Εμφανίζονται επίσης σε πολλές παραδοσιακές και μαγικές συνταγές. Μια παραγεμισμένη ουρομάστιγα είναι ένα απ’τα αρκετά περίεργα αντικείμενα που παραδοσιακά στολίζουν το παράπηγμα του πωλητή βοτάνων και μπαχαρικών. Στα νότια του Μαρόκο, τα μπιμπερό για τα βρέφη φτιάχνονται επίσης παραδοσιακά απ’αυτό το είδος. Ένας αριθμός πολύ περίεργων πεποιθήσεων περιβάλλουν το βαρανό της ερήμου, Varanus Griseus. Μερικοί φυλέτες της ερήμου πιστεύουν πως αυτή η σαύρα φέρει τις ψυχές των προγόνων τους, και σε τέτοιες περιοχές το ζώο θεωρείται ιερό, και δε βλάπτεται. Οι Τουαρέγκ επίσης πιστεύουν ότι το κεφάλι του είναι ένα ισχυρό φυλακτό κατά των δαγκωμάτων των φιδιών. Στις περισσότερες άλλες περιοχές, μολαταύτα, λίγες θετικές γνώμες υπάρχουν και το ζώο σκοτώνεται όποτε βρίσκεται. Οι περισσότεροι άνθρωποι φαίνεται να πιστεύουν ότι ο βαρανός της ερήμου είναι υπερβολικά επιθετικός και ότι μπορεί να πηδήξει σε ύψος αρκετών δεκάδων εκατοστών, για να δαγκώσει επίτηδες έναν άνθρωπο στο πρόσωπο. Ακόμα κι ένα χτύπημα απ’το μαστίγιο της ουράς του μπορεί νά’χει σοβαρές συνέπειες, προκαλώντας στειρότητα ή εσωτερική αιμοραγία. Λέγεται επίσης ότι οι πεινασμένοι γκρίζοι βαρανοί επιτίθενται σε μεγάλες καμήλες.

Φίδια

Όλα τα φίδια, χωρίς εξαίρεση, αντιμετωπίζονται με πολύ φόβο από τους κοινούς ανθρώπους και καμία διάκριση δεν γίνεται μεταξύ δηλητηριωδών και μη δηλητηριωδών ειδών. Τα φίδια σκοτώνονται πάντοτε όποτε βρίσκονται.
Το γήτεμα φιδιών, φυσικά, έχει συσχετιστεί για πολύ καιρό με το Μαρόκο και τη Βόρεια Αφρική. Τα φίδια που χρησιμοποιούνται συχνότερα είναι οι αιγυπτιακές κόμπρες (Naja haje), οι οχιές (Vipera lebetina) και η φουσκωτή οχιά (Bitis arietans). Οι γητευτές φιδιών συνήθως εμφανίζονται στις ανοιχτές αγορές, ή τα παζάρια, και γρήγορα συγκεντρώνουν ένα μεγάλο πλήθος. Αντίθετα με την κοινή πίστη, αυτό δεν είναι συνήθως δραστηριότητα στοχευμένη κυρίως προς τους τουρίστες, εκτός από τα παραλιακά θέρετρα ή τους μείζονες τουριστικούς προορισμούς. Οι σημερινοί γητευτές φιδιών συνήθως χρησιμοποιούν ένα σύστημα δημόσιας ανακοίνωσης λειτουργούμενο με μπαταρίες μέσω του οποίου παροτρύνουν το κοινό τους ν’αγοράσει μικρά φυλλάδια που περιέχουν μαγικά ξόρκια για προστασία από δάγκωμα φιδιού ή άλλα μαγικά ξόρκια. Το κοινό προκαλείται συχνά να βηματίσει μπροστά και να πλησιάσει τα φίδια` «25 ντιρχάμ αν κάποιος τολμά ν’αγγίξει αυτά τα επικίνδυνα φίδια!». Παρότι τα 25 ντιρχάμ (περίπου τρία δολλάρια) είναι ισοδύναμα με το μεροκάματο για πολλούς, αυτή προσφορά δε δίνεται ποτέ. Περισσότερα φίδια βγαίνουν από μια σειρά κουτιών ή σάκων, τυγχάνουν σκληρής μεταχείρησης από το γητευτή και την οικογένειά του, και πάλι ξανά η αποτελεσματικότητα των ξορκιών στο βιβλιαράκι που πωλείται διαφημίζεται δυνατά. Ένας βοηθός κινείται μέσα στο πλήθος μαζεύοντας χρήματα σε αντάλλαγμα το βιβλίο.
Μία κοντινή εξέταση ττων φιδιών αποκαλύπτει το μυστικό του γητευτή. Τα στόματα των φιδιών είναι προσεκτικά ραμμένα με λεπτό σπάγκο. Μόλις ένα μικρό κενό ααφήνεται ωστόσο για να επιτρέπει τη γλώσσα του φιδιού να βγαίνει. Μιας και είναι σχεδόν οικουμενική η πίστη ότι το δηλητηριώδες δάγκωμα δίνεται με τη διχαλωτή γλώσσα, αυτή η απάτη είναι πλήρως αποτελεσματική. Τα φίδια που αντιμετωπίζονται έτσι συχνά παθαίνουν θανατηφόρες μολύνσεις του στόματος, και φυσικά, δε μπορούν να φάνε. Ζουν αρκετά όμως για να παράσχουν ένα καλό θέαμα, εντούτοις, κι όταν είναι εμφανώς άρρωστα απορρίπτονται για ν’αντικατασταθούν από πρόσφατα πιασμένα άτομα.
Στους τουριστικούς προορισμούς, όπως η φημισμένη Πλατεία Γκεμάα ελ Φνα στο Μαρακές, κυριολεκτικά δεκάδες γητευτών φιδιών ενασχολούνται με το εμπόριό τους. Ο ανυποψίαστος τουρίστας που φωτογραφίζει αυτές τις δραστηριότητες είναι πιθανό να βρεθεί αποδέκτης επιθετικών απαιτήσεων 20 δολλαρίων ή περισσότερο για κάθε φωτογραφία εάν δεν έχει συμφωνηθεί από πριν μία ευνοΪκότερη τιμή.

Χρησιμοποίηση των ερπετών για τουριστικά αναμνηστικά

Στα νότια του Μαρόκο, είναι κοινό θέαμα η συνάντηση πωλητών Uromastix acanthinurus στην άκρη του δρόμου. Οι σαύρες συνήθως είναι δεμένες με σπάγκο, και συχνά κρατούνται κρεμασμένες, στην απόσταση του χεριού. Επίσης συναντώνται αποξηραμένα ή παραγεμισμένα παραδείγματα. Στην Τυνησία, μεγάλοι αριθμοί σκίγκων και φιδιών σκοτώνονται, ξεραίνονται στον ήλιο, και στήνονται χονδροειδώς σε κουτιά παρουσίασης προς πώληση στους τουρίστες, μαζί μ’έναν ακόμα μεγαλύτερο αριθμό σκορπιών. Οι χερσαίες χελώνες, εντούτοις, αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος της αγοράς αναμνηστικών. Δύο συγκεκριμένοι τρόποι χρησιμοποίησης είναι ιδιαίτερα κοινοί, και μπορούν να βρεθούν σε καταστήματα παντού στο Μαρόκο, διακοσμητικά φαναράκια χρησιμοποιώντας είτε ένα είτε δύο ραχιαίους θυραίούς (το ραχιαίο τμήμα του κελύφους) για το καθένα και διακοσμητικά μουσικά όργανα σαν ταμπουράδες, το καθένα χρησιμοποιώντας ένα ραχιαίο θυραιό ως αντηχείο.

Ο Raxworthy (1983) στην αναφορά του για την ερπετοπανίδα του Καπ Ριρ του Μαρόκο, μετά από μία μηνιαία αποστολή στη χώρα, δήλωσε:

«Η κλίμακα παραγωγής ταμπουράδων από χελώνες ήταν σαφώς αρκετά μεγάλη. Τα περισσότερα καταστήματα αναμνηστικών θα είχαν σε έκθεση περίπουβ 10 με 20 απ’αυτά τα αντικείμενα και μπορεί να’χουν περισσότερα στο απόθεμα. Στο Αγκαντίρ, το Μαρακές και το Τανγκιέρ υπήρχε ένας πολύ μεγάλος αριθμός καταστημάτων που πουλούσαν αυτούς τους ταμπουράδες. Με κάποιους χονδροειδείς υπολογισμούς ο αριθμός των ταμπουράδων ιδωμένων στην αποστολή ήταν περίπου 1.500.»

Τα επόμενα χρόνια έχουν δει δυστυχώς λίγα σημεία όποιας πτώσης στο εμπόριο. Οι ντόπιοι αναφέρουν ότι οι ταμπουράδες δεν είναι παραδοσιακά αντικείμενα και ότι το εμπόριο ξεκίνησε ως μέσω χρήσης των πτωμάτων των χελωνών που πέθαιναν πρόωρα κατά την εποχή των μεγάλων ζωντανών εξαγωγών (1947-1976).
Ορισμένα καταστήματα προσφέρουν παρόμοια όργανα φτιαγμένα από κολοκύθες ή κεραμικά δοχεία. Το εμπόριο σ’αυτά τα ανανεόσιμα και πιο ανθρώπινα εναλλακτικά θα πρέπει να ενθαρρυνθεί. Ότι το εμπόριο των αναμνηστικών προερχόμενων από χελώνες έχει υπερβολικά καταστρεπτικό αντίκτυπο στους επιζώντες πληθυσμούς χελωνών είνε πέραν αμφιβολίας και βελτιωμένη νομοθεσία για την προστασία των χελωνών, μαζί με προσπάθειες εκπαίδευσης στοχευμένης στην πειθώ των τουριστών να μην αγοράζουν τέτοια αντικείμενα, θα πρέπει να είναι η μεγαλύτερη προτερεότητα προστασίας στο Μαρόκο.
Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Τζάκσον, που εκδόθηκε το 1814, οι χερσαίες χελώνες (αφθονούν στη Βαρβαρία και στο Σους, όπου, το απόγευμα μιας ζεστής μέρας, κανείς μπορεί να μαζέψει μια δεκάδα στη διάρκεια μιας ώρας». Ο σημερινός ερπετολόγος θα’ταν τυχερός να συναντήσει την ίδια ποσότητα σε μια εβδομάδα……

Στην Τυνησία, η εκμετάλλευση των χελωνών είναι επίσης ευρέως διαδεδομένη, με και ζωντανά και νεκρά άτομα προς ανοιχτή πώληση πρακτικά σε κάθε τουριστικό κέντρο στη χώρα. Υπάρχουν τοπικοί νόμοι που το απαγορεύουν αυτό στη θεωρία, αλλά στην πράξη δεν εφαρμόζονται ποτέ. Η Τυνησία αποτελεί επίσης μια πηγή χονδρικού εμπορίου για πολλά παρανόμως συλλεγμένα ζώα τα οποία έπειτα μεταφέρονται λαθραία στην Ευρώπη.
Αν και οι περισσότερες παραδοσιακές μορφές χρησιμοποίησης δεν αποτελούν προς το παρόν άμεση απειλή για την επιβίωση των ειδών, οι αυξανόμενοι ανθρώπινοι πληθυσμοί αυξάνουν τη ζήτηση για τέτοια προΪόντα. Σε συνδυασμό μ’άλλες πιέσεις, όπως η απώλεια των ενδιαιτημάτων και η αυξημένη μηχανοποίηση της γεωργίας, εντούτοις, ακόμα και οι παραδοσιακές μορφές χρησιμοποίησης αποτελούν μακροπρόθεσμα απειλή. Είναι μόνο με τη βελτίωση της κατανόησης του κοινού για τα ερπετά που οι πανάρχαιες πεποιθήσεις μπορούν ν’αντικατασταθούν βαθμιαία από τη γνώση του ζωτικού ρόλου αυτών των ζώων στο οικοσύστημα. Η αβλαβής φύση των περισσοτέρων ειδών επίσης θα πρέπει να τονιστεί, μαζί με ακριβείς πληροφορίες για την αποφυγή δαγκωμάτων δηλητηριωδών φιδιών και τη θεραπεία τέτοιων δαγκωμάτων αν συμβούν. Ο φόβος και η παράδοση θα πρέπει να εκτοπιστούν από την πραγματική γνώση. Η δημόσια εκπαίδευση, ιδίως στα σχολεία και στα πανεπιστήμια είναι υψηλή προτερεότητα, και αρκετά τέτοια προγράμματα γίνονται τώρα.

Ο αντίκτυπος του τουρισμού είναι ισχυρότερος. Πάρα πολύ μεγάλοι αριθμοί ερπετών, ιδίως χελώνες, βρίσκονται υπό εκμετάλλευση προς το παρόν για το μόνο σκοπό της τροφοδότησης των επισκεπτών με αναμνηστικά ή παράνομα κατοικίδια. Πάλι, η δημόσια εκπαίδευση είναι σημαντική, αλλά αυτό θα πρέπει να συνδυαστεί με αποτελεσματικά αποτρεπτικά μέτρα στοχευμένα στους παράνομους συλλέκτες και εμπόρους. Εάν πρόκειται να διατηρήσουμε τη μοναδική ερπετοπανίδα της Βόρειας Αφρικής για μελλοντικές γενιές, αυτά τα προβλήματα θα πρέπει ν’αντιμετωπιστούν τώρα, προτού είναι πολύ αργά.

Αναφορές:

  • • Akhmisse, Mustapha (1985) Medecine, Magie et Sorcellerie au Maroc. Casablanca. 253 pp.
    • Highfield, A.C. and Bayley, J. R (1996) The trade in tortoise-derived souvenir products in Morocco. Traffic Bulletin 16 (1):33-35.
    • Jackson, J. G. (1814) An Account of the Empire of Morocco. 3rd Edition. London. 325 pp.
    • Raxworthy, C. J., Rice, S. Smith, D. and Claudius, F. (1983) A study of the reptile fauna of Cap Rhir, Morocco. University of London Natural History Society.

  • Πώς σας φαίνεται η Ελλάδα τώρα;