Category: λοιποί οργανισμοί


Το μικρό κι αναπτυσσόμενο μανιτάρι.

Το μεγάλο μανιτάρι.

Ο πίλος από πάνω.

Ο πίλος από κάτω.

Κομμένοι στύποι.

Ήταν ύχτα, αν και το μέρος που φωτογράφιζα είχε φως και η μηχανή φλας, οπότε δεν έχουν και την καλύτερη ευκρίνεια.

Το παράξενο αυτό μανιτάρι το είχα ξαναπετύχει πέρσι την ίδια εποχή στο ίδιο ακριβώς μέρος, κι από τότε επισκεπτόμουν περιοδικά την τοποθεσία μήπως και το ξαναβρω για να το φωτογραφήσω προς αναγνώριση. Τελικά το βρήκα στις 24 Αυγούστου.

Ο τόπος είναι το χωριό Πύργοι του νομού Κοζάνης, σχεδόν στα 800 μέτρα υψόμετρο. Η ιδιαίτερη τοποθεσία είναι το ένα νεκροταφείο του χωριού (έχει δύο), που βρίσκεται στην επίπεδη αρκετά κορυφή ενός λόφου από αργιλώδες κοκκινόχωμα και ασβεστολιθικά πετρώματα, ο οποίος είναι άγονος και ξερός, και ιδίως το καλοκαίρι το νερό των βροχών αποστραγγίζει γρήγορα. Στην κορυφή υπάρχουν πεύκα, αμυγδαλιές και τα τυπικά
κυπαρίσσια
των νεκρών.

Ο συγκεκριμένος μύκητας φαίνεται να συνδέεται μ’ένα συγκεκριμένο κυπαρίσσι, αφού στο ίδιο ακριβώς δέντρο είχα βρει και το μανιτάρι πέρσι. Βρίσκεται εντός των τοίχων του νεκροταφείου και είναι μεγάλης ηλικίας. Τα μανιτάρια ήταν από κάτω, σε σχετική σκιά με κάποιες ώρες ήλιου τη μέρα, φυτρωμένα όρθια σε χώμα ξερό με αραιά οργανικά στοιχεία (ξερά κλαδάκια και κώνους κυπαρισσιού, ξερά χορταράκια). Φέτος βρήκα τρία: το βλαστό (στύπο) ενός που είχε ήδη πέσει, και τα δύο των φωτογραφιών, ένα αρκετά μεγάλο και ξερό έτοιμο να πέσει κι ένα νεαρό σε ανάπτυξη, τα οποία όμως έκοψα και τα δύο, εφόσον ο μύκητας τα παράγει κάθε χρόνο.

Είναι πολύ παράξενα μανιτάρια όπως είπα. Πρώτο απ’όλα δεν έχουν τα ελάσματα των γνήσιων μανιταριών, οπότε δεν είναι τυπικά μανιτάρια. Όταν έβγαλα το μικρό είχε στη βάση του ένα λευκό ινώδη κωλεό (βόλβα), που δεν είναι πλήρης στην εικόνα γιατί έσπαγε πολύ εύκολα. Ο στύπος στο μεγάλο μπορεί να ξεπερνούσε και τα 30 εκατοστά, στο μικρό ήταν κοντά στα 12, σκληρός στο αναπτυσσόμενο, στο μεγάλο και ξερό κατέρρεε εύκολα. Ήταν ινώδης και σωληνωτός όπως άλλων μανιταριών, γκριζωπός, τραχύς εξωτερικά, και σχιζόταν διαμήκως εύκολα, ενώ εγκάρσια κοβόταν πολύ δύσκολα. Ο πίλος στο μικρό μανιτάρι ήταν απλώς πολύ μικρότερος στο μέγεθος και λίγο πιο θολωτός, δεν ήταν οι άκρες του στραμμένες προς τα μέσα όπως σ’άλλα αναπτυσσόμενα μανιτάρια. Στο μεγάλο θα είχε διάμετρο τα 4-5 εκατοστά, ήταν αρκετά λεπτός, κοκκινοκαφέ και, το πιο παράξενο, καλυπτόταν από ένα υλικό που έσπαγε σε λεπτή σκόνη εύκολα. Το εσωτερικό του μανιταριού μύριζε κάπως παράξενα, και το μικρότερο που ήταν ζωντανό είχε πολύ λιγότερη υγρασία από ένα κανονικό μανιτάρι υγρού περιβάλλοντος. Προφανώς πρόκειται για είδος ξηρού κλίματος που συνάπτει
Μυκοριζικές
Σχέσεις με κωνοφόρα.

Τι θα μπορούσε να είναι; Όποιος γνωρίζει, παρακαλώ να κάνει ένα σχόλιο.

Ενημέρωση 2/9/2013: Λίγες μέρες μετά, ξαναεπισκέφθηκα το μέρος μήπως και βρω άλλα μανιτάρια. Αυτό που βρτήκα όμος ήταν μια πεσμένη φωλιά μικρού πουλιού.

Ξέρει άραγε κανείς πιο πουλί κάνει τέτοιες φωλιές; Έχω βρει κι άλλες φορές.

μανιτάρια Amanita muscaria, από Psychotropia

Πριν τρεις μέρες το απόγευμα είδαένα πολύ εκκεντρικό ντοκιμαντέρ όσον αφορά την προέλευση του χριστιανισμού. Δεν είναι το μόνο τέτοιο που έχω δει, θυμάμαι παλαιότερα ένα άλλο για την υποτιθέμενη εύρεση του τάφου της οικογένειας του Χριστού, με το όνομα του ίδιου πάνω σε μια οστεοθήκη, κάτω από τηνμ Ιερουσαλήμ, υπονοώντας πως ο Χριστός πέθανε κανονικά ως άνθρωπος, και ίσως είχε παντρευτεί τη Μαρία τη Μαγδαληνή, αλλά δεν ανέφερε αν είχε απογόνους και αν αυτοί ζουν ως σήμερα, όπως υποστηρίζουν άλλοι. Ένα άλλο είχε να κάνει με πιθανούς ανταγωνιστές μεσσίες της ίδιας εποχής με τον Ιησού Χριστό, των οποίω τη γνώση μας έκρυβε ηθελημένα η επίσημη εκκλησία για να μην αμφισβητήσουμε τα δόγματα. Μέσα σ’αυτούς ήταν και ο Έλληνας Απολλώνιος ο Τιανεύς, αγαπημένος του Αστερίονος Βαληνάκη και λοιπών απολλωνολάγνων τον οποίον θεωρούν ως τον πραγματικό Χριστό που έφερε τη διδασκαλία του Απόλλωνος στους ανθρώπους, και ιδίως στους Έληνες (είπαμε, εμείς έχουμε το απολλώνιο γονίδιο ε). Αυτό ήταν όμως διαφορετικό ντοκιμαντέρ, γιατί, πρώτο απ’όλα, δεν ασχολήθηκε πολύ με το ίδιο το πρόσωπο του Χριστού, ερμηνεύοντάς το περισσότερο ως συμβολικό που αντιπροσωπεύει μια ιδέα, όπως παρόμοιες θεότητες της εποχής (Μίθρας, Ώρος, Κρίσνα, Κετζαλκόατλ κλπ). Εδώ Ο συγγραφέας του βιβλίου βασικότερης πηγής του ντοκιμαντέρ, «Αστροθεολολγία και Σαμανισμός», θεωρούσε πως επειδή δεν υπάρχουν στέρεες αποδείξεις για την ύπαρξη του Ιησού Χριστού, κι επειδή φαινόταν απίθανη η δημιουργία μιας θρησκείας μόνο μέσα σε 3 χρόνια διδασκαλίας, ο Χριστός στην πραγματικότητα δεν υφίστατο ως συγκεκριμένος άνθρωπος. Η άλλη μεγάλη πηγή του ντοκιμαντέρ αυτού, που σκηνοθετήθηκε από την εταιρεία Gnostic Media, μια εταιρεία που παράγει τέτοια ντοκιμαντέρ
Γνωστικού
περιεχομένου, ήταν το βιβλίο του Βρετανού φιλολόγου και μεταφραστή των χειρογράφων της Νεκράς Θάλασσας
(έχουν ανέβει και στο Διαδίκτυο)
«Το Ιερό Μανιτάρι και ο Σταυρός», για το οποίο θ’αναφέρω αργότερα, αρκεί να πω ότι αντιμετώπιζε κι αυτό το βιβλίο το Χριστό συμβολικά, John Mark Allegro.

Το ντοκιμαντέρ λοιπόν αυτό, που προήλθε από μια επιστημονική διάλεξη, ισχυρίζεται δύο βασικά πράγματα, ότι ο χριστιανισμός και η θρησκεία γενικότερα προέρχεται από δύο αρχαία συστήματα, την αστρολογία και το σαμανισμό. Η πρώτη αφορά το μακρόκοσμο, το σύμπαν και τα ουράνια, ενώ η άλλη ξεκινά από το μικρόκοσμο, τον κόσμο της γης, των ανθρώπων και των άλλων οργανικών όντων, και μέσω θρησκευτικών πρακτικών καταλήγει στο μακρόκοσμο (ουράνιο κόσμο, κόσμο των πνευμάτων). Αναφέρει την κεντρική αρχή σε πολλές θρησκείες ότι ό,τι ισχύει στο μακρόκοσμο ισχύει και στο μικρόκοσμο (ό,τι είναι πάνω είναι και κάτω), π.χ.
ερμητισμός,
και τις πάμπολλες αντιστοιχήσεις αστρολογικών γεγονότων με θρησκευτικά. Παίρνοντας για παράδειγμα τα χριστούγεννα, που εορτάζονται κοντά στο χειμερινό ηλιοστάσιο (ο ήλιος σταματά να κινείται πιο βόρεια και η μέρα είναι η μικρότερη του χρόνου στις 21 Δεκεμβρίου), μετά μεγαλώνει), κάνει αρκετές αντιστοιχήσεις με την επίγεια γέννηση του Χριστού. Ο Χριστός νοείται ως ο ήλιος, ο πρωταρχικός θεός που δίνει ζωη στον κόσμο, ο βασιλεύς τον βασιλέων, ενώ οι μαθητές του είναι τα δώδεκα ζωδιακά σημεία. Την εποχή του χειμερινού ηλιοστασίου, ο αστερισμός της παρθένου βρίσκεται στη θέση απ’όπου θ’ανατείλει ο ήλιος, εξού και η πίστη ότι ο χριστός γεννήθηκε από παρθένο. Οι τρεις μάγοι είναι τα τρία φωτεινότερα άστρα της ζώνης του Ορίονα. Ο χειμώνας όμως είναι και η εποχή θανάτου του ήλιου, διότι στις τρεις μέρες περί του ηλιοστασίου ο ήλιος μένει ακίνητος και φαίνεται σαν να πέθανε, ενώ στις σκανδιναβικές χώρες, μεταξύ 65,5 και 67ου παραλλήλου, γι’αυτές τις μέρες ο ήλιος είναι κάτω απ’τον ορίζοντα, σαν νά’χει πεθάνει και να επισκέπτεται το χθόνιο κόσμο, ή αλλιώς την Κόλαση. Ο θάνατος έπεται της εμφάνισης του σκορπιού το Νοέμβριο, τουσυμβόλου της προδοσίας ο οποίος, ενώ σε κοιτάει στα μάτια, σε κεντρίζει με την ουρά του, η πραγματική ερμηνεία του προδοτικού φιλιού του Ιούδα. Κανονικά όμως δε θά’πρεπε, αν ίσχυε αυτό, το αντίστοιχο αστρολογικό γεγονός να γινόταν την άνοιξη κοντά στο Πάσχα; Στην πραγματικότητα πάντως, από,τι έψαξα, δεν υπήρχε σταθερή γιορτή των Χριστουγέννων μέχρι λίγο μετά το διάταγμα των Μεδιολάνων, οπότε η θρησκεία άρχισε να επισημοποιείται, και η γιορτή αυτή τοποθετήθηκε στη θέση της γιορτής του περσικού αρχικά θεού Μίθρα, λατρευόμενου σ’όλη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία εκείνον τον καιρό. Δεν είναι απίθανο τα σύμβολα των προηγούμενων θεών να αναπροσαρμόστηκαν και να πήραν νέες σημασίες στο χριστιανισμό, αλλά πιθανότατα ο Χριστός δεν ήταν ο ίδιος ο ήλιος. Ακόμα κι αν αναφέρεται μεταφορικά ως ήλιος ή λαμπρός συχνά, είναι πολύ απίθανο νά’ταν ο ίδιος, διότι στην Παλαιά Διαθήκη αναφέρεται ρητά ότι ο θεός δημιούργησε τον ήλιο, εκτός κι αν αυτή η αφήγηση προστέθηκε αργότερα (απλή υπόθεση).

Μετά το θέμα ξεφεύγει αρκετά, πάρα πολύ, και πηγαίνει στις υποτιθέμενες νεοεποχίτικες ζωδιακές εποχές. Στην πραγματικότητα υπάρχει ένα αστρονομικό φαινόμενο, η
μετάπτωση των ισημεριών,
που προκαλείται από την αργή κυκλική μετατόπιση του άξονα της γης εξαιτίας της συνεχούς περιστροφικής κίνησης της τελευταίας, με κύκλο διαρκείας περίπου 26.000 χρόνων, στον οποίον τα άστρα φαίνεται να μετακινούνται ανεπαίσθητα αντίστροφα, από τα δυτικά προς τα ανατολικά. Ο ζωδιακός αστερισμός που ευθυγραμμίζεται κάθε φορά με τον άξονα της γης υποτίθεται πως την επηρεάζει με το χαρακτήρα του φέρνοντας μια εποχή στην ανθρωπότητα, και κάθε εποχή διαρκεί 2.500 χρόνια περίπου. Για παράδειγμα πριν 7000 χρόνια ήταν η εποχή των Διδύμων (ισότητα μεταξύ ανδρώ και γυναικών, παρά τη μη συμφωνία των αρχαιολογικών ευρημάτων, έπειτα πριν 4000 περίπου χρόνια άρχισε η εποχή του Ταύρου, την οποία συμβολικά έληξε ο Μωυσής καταστρέφοντας το χρυσό μοσχάρι που είχαν χτίσει οι Ισραηλίτες πεεριμένοντάς τον να πάρει της 10 εντολές από το όρος του Σινά, κι έπειτα διαδέχθηκε η εποχή του Κριού (γι’αυτό ο Μωυσής εικονίζεται και με κέρατα κριού), κατά την εποχή του Χριστού ήρθε η εποχή των Ιχθύων (γι’αυτό ο ιχθύς ήταν το σύμβολο του χριστιανισμού, όχι επειδή σήμαινε Ιησούς Χριστός Θεού Υιός Σωτήρ!), ενώ τώρα έρχεται η εποχή του υδροχόου, που σίγουρα θα την έχεται ακούσει από νεοεποχήτες που κηρύττουν για μια εποχή υψηλότερης δήθεν συνειδητότητας του ανθρώπινου είδους μετά το 2012 κι άλλων τέτοιων αερολογιών. Σήμερα πάντως όχι μόνο δεν ανεβαίνει η συνειδητότητα του ανθρώπου, αλλά με την οικονομική κρίση και την έξαρση των ακραίων θρησκευτικών εκδηλώσεων, φαίνεται γενικά ο άνθρωπος να κάνει το αντίθετο, δηλαδή να οπισθοδρομεί. Προφανώς κάποιοι ψάχνουν μια ενοποιητική θεωρία για την ερμηνεία του χριστιανισμού και της παγκόσμιας ιστορίας κι ανατρέχουν σε αναπόδεικτες μεταφυσικές αξίες προερχόμενες από τα άστρα, ενώ στην πραγματικότητα η επιστημονική εξήγηση έχει να μας δώσει ό,τι χρειαζόμαστε. Δεν αμφιβάλλω, αντίθετα το πιστεύω, ότι ακόμα κι ο χριστιανισμός έχει αστρολογικά στοιχεία (αλλιώς γιατί το Πάσχα να τοποθετείται κάθε χρόνο ανάλογ αμε την πανσέληνο, και γιατί ένα αστέρι να έλαμψε στη γέννηση του Χριστού;), αλλά δεν είναι η μόνη κι αποκλειστική πηγή του. Έχω όμως ακούσει και άλλες φορές γι’αυτές τις υποθέσεις και μου είναι γενικώς γνωστές, όμως για το επόμενο σκέλος του ντοκιμαντέρ δεν είχα προετοιμαστεί καταλλήλως.

Το μεγαλύτερο κομμάτι λοιπόν, και μακράν το πιο ενδιαφέρον, ήταν η σύνδεση του χριστιανισμού με αρχαίες σαμανιστικές πρακτικές της Ασίας με τη χρήση του παραισθησιογόνου μανιταριού Amanita muscaria. Το
Amanita muscaria
Είναι το γνωστό μεγάλο μανιτάρι με το λευκό βλαστό (στύπο) και την κόκκινη ομπρέλα (πίλο) με τα άσπρα στίγματα που φυτρώνει σε δάση πεύκου κυρίως στα βόρεια γεωγραφικά πλάτη, και στα ψηλά βουνά νοτιότερα. Αυτό έχει χρησιμοποιηθεί παραδοσιακά από τους σαμάνους της Σιβηρίας, σπανιότερα στη Σκανδιναβία και στη Β. Αμερική, ενώ υπάρχουν ενδείξεις για χρήση του στην Κεντρική Ευρώπη, στην Κεντρική Ασία και στις
Ινδοάριες
Θρησκείες ως τη μαγική ουσία σόμα. Το ντοκιμαντέρ λοιπόν, βασισμένο στο βιβλίο του Αλέγκρο, ισχυρίζεται όχι μόνο ότι το μανιτάρι αυτό συνέβαλε στην εμφάνιση του ιουδαϊσμού και του χριστιανισμού, αλλά ότι ήταν και ο ίδιος ο Χριστός σε προσωποποίηση. Συνδέοντας σχεδόν κάθε σύμβολο των θρησκειώ της Εθρώπης, της Εγγύς Ανατολής, της Ινδίας, αλλ’ενίοτε και της Αμερικής με το ιερό μανιτάρι, προσπαθεί να βρει την πηγή μιας υποθετικής προγονικής πρωταρχικής θρησκείας του ήλιου, της γονιμότητας και της αναγέννησης των περιπλανώμενων νομάδων εκείνων των περιοχών πριν χιλιάδες χρόνια. Εδώ ευτυχώς αφήνει τις αστρολογικές εποχές και γίνεται πιο επιστημονικό, ή, καλύτερα, επιστημονικοφανές.

Σύμφωνα με την αφήγηση, το μανιτάρι αυτό συμβολίζει τα πάντα. Όταν είναι μικρό και καλυμένο με το
Καθολικό πέπλο
είναι λευκό με το σχήμα του αβγού και θυμίζει το αβγό της ζωής, το κοσμικό αβγό κλπ. Κατά την ανάπτυξή του, ο στύπος επιμηκύνεται σπάζοντας το πέπλο, μεγάλο μέρος του οποίου μένει κάτω ως κολεός, ενώ κομματάκια του μένουν πάνω στον πίλο σαν άσπρα στίγματα. Αυτή η φάση ανάπτυξης είναι η φαλλική, με το στύπο το φαλλό και τη βάση ως τον έναν όρχι του ερμαφρόδιτου, κι αυτό συμβολίζεται από διάφορα σύμβολα όπως ο οβελίσκος του Βατικανού. Όσο ο πίλος ανοίγει και τελικά γυρίζει προς τα πάνω, το μανιτάρι μπαίνει στη θηλυκή μορφή του, οπότε η κάτω μεριά μοιάζει με θηλή ενώ η πάνω με μήτρα. Με το συμβολισμό του αρσενικού και του θηλυκού προσπαθεί μετά να αποσυμβολίσει τον εβραΪκό μύθο της δημιουργίας του ανθρώπου. Αρχικά υπήρχε η ερμαφρόδιτη φάση, όπως πίστευαν και οι πυθαγόριοι, που αντιστοιχεί σ’όλο το μανιτάρι, δηλαδή ο Αδάμ, πριν τη δημιουργία της γυναίκας, ήταν στην πραγματικότητα ερμαφρόδιτος, κι από το πλευρό του, το κοτσάνι του μανιταριού, δημιουργήθηκε η γυναίκα, δηλαδή το πάνω μέρος. Η ερμαφρόδιτη φάση διαφαίνεται επίσης και στην πρώιμη φάση του αβγού, οπότε σε μια τομή ο πίλος φαίνεται να καλύπτει σφιχτά το βλαστό, σαν να μπαίνει μέσα σ’αυτόν ο τελευταίος, αναπαριστώντας τη θεία συνουσία. Σύμφωνα πάλι με μια άλλη γνωστική σέκτα που αναφέρει, η Έβα ή η Ζωή (μάλλον η έννοια της ζωής που είναι θηλυκού γένους) έδωσε ζωή στον Αδάμ, αλλά την πρωταρχική αυτήν αλήθεια διαστρέβλωσαν έπειτα οι ιουδαίοι ιερείς για να εδραιώσουν την πατριαρχία. Το μανιτάρι επίσης ίσως συμβολίζει τον πραγματικό καρπό της γνώσης του καλού και του κακού, διότι, όπως κι ένας κανονικός καρπός, φυτρώνει σε δέντρο (το μανιτάρι αυτό είναι υποχρεωτικός
μυκορριζικός μύκητας
δέντρων, και μολονότι φύεται στο έδαφος δε μπορεί να βρεθεί μακριά απ’αυτά), και η αντικατάστασή του με μήλο δεν ήταν τυχαία, διότι και το μήλο είναι κόκκινο απ’έξω και λευκό από μέσα όταν δαγκώνεται, όπως η σάρκα αυτού του μανιταριού. Επίσης το μανιτάρι αυτό είναι η πρωταρχική πηγή του συμβόλου του φοίνικα, επειδή γεννιέται μέσα απ’το χώμα, από εκεί που πέθανε και σάπισε πριν για να σαπίσει κι αυτό πάλι στο ίδιο μέρος, ενώ ο πίλος του μοιάζει κάπως με φτερά πουλιού. Ακόμα και η ράβδος με τα δύο φίδια του Ασκληπιού, συμβολίζει κι αυτή στην πραγματικότητα το μανιτάρι, σαν δύο φίδια (ενέργειες) που σκαρφαλώνουν πάνω στο βλαστό του και καταλήγουν στην κορυφή. Τα φίδια αυτά έχουν συχνά φτερά, που στην πραγματικότητα συμβολίζουν τον πίλο του μανιταριού που τείνει προς τον ουρανό. Το ιατρικό αυτό σύμβολο χρησιμοποιούταν ως σημα των εμπόρων φαρμάκων κατά τους Ρωμαϊκούς χρόνους χρήση που συνεχίζεται ως σήμερα, ενώ έπειτα άρχισε να εμφανίζεται και σε νομίσματα γενικότερα, ως επίσης σύμβολο του θεού του εμπορίιου Ερμή, απ’όπου προήλθε υποτίθεται το σύμβολο του δολλαρίου. Τα δύο φίδια αυτά επίσης συμβολίζουν την ενέργεια κουνταλίνη που ανεβαίνει από τη ραχοκοκκαλιά στο σώμα κατά το διαλογισμό της γιόγκα κι ενεργοποιεί τα τσάκρα, με κορυφή το τρίτο μάτι, δημιουργώντας ακόμα κι εδώ την ιδέα του μανιταριού. Το σκήπτρο της εξουσίας επίσης ανά τις εποχές, με την πλατιά λαβή στην κορυφή και συχνά τα φίδια τυλιγμένα όπως στο σύμβολο του Ασκληπιού, συμβολίζει τη δύναμη αυτού του μανιταριού. Ευτυχώς δεν έγινε καμία αναφορά στη διπλή έλικα του dna. Τέλος το μάννα εξ ουρανού των Ιουδαίων πρόκειται στην πραγματικότητα για κάποια παραισθησιογόνος ουσία, όπως το μανιτάρι αυτό, ενώ στην αποκάλυψη του Ιωάννη αναφέρεται μια μόνο φορά κι ένα άλλο κρυμμένο μάννα, που ίσως είναι κάτι ισχυρότερο. Μάννα σημαίνει «τι είναι αυτό» κι ο συγγραφέας το αντιστοιχεί με την απορία πολλών που έφαγαν για πρώτη φορά παραισθησιογόνο μανιτάρι και διερωτώνται με δέος: «Τι είναι αυτό;» Εάν τα παραπάνω σας φαίνονται πολύ τραβηγμένα, είναι. Η όλη ανάλυση βασίζεται στην υπόθεση ότι οι πρόγονοί μας, στο απότατο παρελθόν, μαγεύτηκαν απ’αυτό το μανιτάρι, το λάτρεψαν και προσπάθησαν να συμβολίσουν τα πάντα γύρω τους αναφερόμενοι σ’αυτό, αλλά με το χρόνο για κάποιον λόγο η γνώση του μανιταριού συγκαλύφθηκε, ώστε νά’χουμε σήμερα μόνο θραύσματα θαμμένα σε διάφορα σύμβολα και θρησκείες. Εφόσον δε βασίζεται σε ισχυρές αποδείξεις, παραμένει απλή υπόθεση και δε μπορεί να θεωρηθεί πλήρης επιστημονική θεωρία.

Άλλες υποθέσεις του ντοκιμαντέρ ωστόσο είναι πολύ πιο πιστευτές, όπως η προέλευση των χριστουγεννιάτικων εθίμων από τη σαμανιστική λατρεία αυτού του μανιταριού. Πράγματι τα περισσότερα χριστουγεννιάτικα έθιμα προέρχονται από τις βόρειες χώρες, όπου αρχικά είχαν παγανιστική σημασία στις γιορτές του χειμερινού ηλιοστασίου, ενώ οι ιδιότητες του μανιταριού αυτού εκεί ήταν γνωστές. Το χριστουγεννιάτικο δέντρο για παράδειγμα συμβολίζει το Ιγκντράσιλ, το δέντρο του κόσμου της σκανδιναβικης μυθολογίας, το οποίο όσα κλαδιά και φύλλα έχει πάνω (ουράνιος κόσμος) τόσες ρίζες έχει κάτω (ο χθόνιος κόσμος). Υποτίθεται ότι το στόλισμα αυτού του δέντρου ήταν αρχικά με τα συγκεκριμένα μανιτάρια, διότι παλαιότερα τα στολίδια τρώγονταν, γι’αυτό και τα στολίδια είναι πολύχρωμα. Τα δώρα μπαίνουν κάτω απ’το δέντρο και στολίζονται φανταχτερά συμβολίζοντας τα συγκεκριμένα μανιτάρια που φυτρώνουν κάτω από κωνοφόρα. Στοιχεία της παράδοσης των κρυμμένων αντικειμένων κάτω από δέντρα συνεχίζονται και το Πάσχα, οπότε τα παιδιά ψάχνουν για αβγά σε κρυφές γωνίες, ίσως κατάλοιπο της εποχής που στέλνονταν μικρά κι ευλύγιστα παιδιά να ψάξουν κάτω από δέντρα τους νεαρούς αμανίτες. Ο Άι Βασίλης (Άγιος Νικόλαος κανονικά για τους Δυτικούς, εμείς τον προσαρμόσαμε έπειτα στη γιορτή του Μεγάλου Βασιλίου την Πρωτοχρονιά) είναι ντυμένος στα κόκκινα και στα λευκά, στα χρώματα δηλαδή του ψυχοενεργού αμανίτη, όπως ο σαμάνος της Σιβηρίας κατά τις χειμερινές τελετές. Σύμφωνα με το έθιμο, ο σαμάνος εκείνη την εποχή μετακινούταν από σπίτι σε σπίτι μέσα σε έλκηθρο κινούμενο από ταράνδους (οι τάρανδοι άλλωστε είναι ημιεξημερωμένο είδος στις βόρειες χώρες), κι όταν δε μπορούσε να μπει απ’τις πόρτες λόγω χιονιού, κατέβαινε απ’την καπνοδόχο (στις καλύβες που ζούσαν τότε ήταν μια απλή τρύπα για τον καπνό) στο σπίτι, μοιράζοντας αποξηραμένα μανιτάρια του είδους μαζεμένα απ’το φθινόπωρο, τα οποία στη συγκεκριμένη γιορτή μπορούσε να καταναλώσει όλος ο κόσμος εκτός των σαμάνων, εξού κι όλος ο μύθος του Άι Βασίλη με τα δώρα και του τρόπου που έρχεται. Αυτά μου φαίνονται πολύ αληθοφανέστερα απ’τα προηγούμενα.

Τα πράγματα αρχίζουν να ξεφεύγουν στην προσπάθεια σύνδεσης κάθε στοιχείου του χριστιανισμού όμως με το ιερό μανιτάρι. Ακόμα κι ο σταυρός νοείται ως το μανιτάρι που υψώνεται, ενώ στην πραγματικότητα ξέρουμε πως επρόκειτο για πραγματική μέθοδο βασανισμού και ταπεινωτικής εκτέλεσης κατά τη ρωμαΪκή εποχή. Το σώμα και το αίμα του Χριστού της θείας κοινωνίας είναι στην πραγματικότητα η σάρκα κι ο χυμός αυτού του μανιταριού, γι’αυτό ανέφερε ο Χριστός στο Μυστικό Δείπνο, μια τελετή μύησης, ότι όποιος λάβει το σώμα και το αίμα του θα ζήσει αιώνια (τα ψυχοενεργά αποτελέσματα του μανιταριού). Ακόμα όμως κι αν η θεία κοινωνία δεν έχει ψυχοενεργό προέλευση, μου φαίνεται πως σίγουρα είναι κατάλοιπο τελετουργικού κανιβαλισμού. Το θρυλλικό Άγιο Δισκοπότηρο (Γκράαλ), που συνέλεξε το αίμα του Χριστού κατά το θάνατό του στο σταυρό και έκτοτε προκάλεσε τη δημιουργία διάφορων μυστικών ομάδων που το ερευνούν ή υισχυρίζονται πως τό’χουν βρει, είναι στην πραγματικότητα ο γυρισμένος προς τα πάνω πίλος ενός αμανίτη που έχει γεμίσει νερό απ’τη βροχή, διαλύοντας κάποια απ’την κόκκινη χρωστική μέσα μαζί με τις ψυχοεενεργές ουσίες (αίμα του Χριστού). Όταν στεγνώσει, το περισσότερο χρώμα θα’χει ξεπληθεί ώστε το μανιτάρι να φαίνεται μετά χρυσοκίτρινο, εξού και οι μύθοι περί πολύτιμων χρυσών αβγών. Η παραβολή της Σαμαρίτισσας, που δε μπορούσε να πάρει νερό απ’το βαθύ πηγάδι κι έπειτα ο Χριστός της είπε πως δεν έχει αξία αυτό το νερό, αλλ’αυτό της αιωνιότητας, καθώς και το γέμισμα των αγγείων με νερό κατά το Μυστικό Δείπνο, συμβολίζει την τελετουργική κατανάλωση των ούρων του σαμάνου απ’τους παρευρισκομένους κατά τις αρχαίες τελετές, στο οποίο περνούν σχεδόν ακέραιες οι ουσίες του μανιταριού διότι δε μεταβολίζονται. Κατ’αυτήν την ερμηνεία, ουροβόρος δεν είναι αυτός που τρώει την ουρά του, αλλ’αυτός που τρώει τα ούρα. Γι’αυτό επίσης δίπλα στον οβελίσκο του Βατικανού υπάρχουν δύο πηγές, που συμβολίζουν υποτίθεται τα ιερά ούρα του σαμάνου. Ακόμα τα θαύματα του Χριστού μπορούν να νοηθούν περισσότερο ως τα αποτελέσματα της κατανάλωσης του παραισθησιογόνου μανιταριού, παρά ως υλικά αποτελέσματα της δύναμης ενός συγκεκριμένου ανθρώπου, ή τουλάχιστον θεανθρώπου. Θαύματα ωστόσο αναφέρονται και σ’άλλους αγίους ανθρώπους άλλων θρησκειών, όχι μόνο του χριστιανισμού.

Το ντοκιμαντέρ θα ξεφύγει πραγματικά όταν θ’ανακατέψει στην όλη ιστορία και τα ψιλοκυβοειδή μανιτάρια (γένους Psilocybe και συγγενικά), το λάδι, καθώς κι άλλα παραισθησιογόνα φυτά. Τα μανιτάρια αυτά, με επιβεβαιωμένη χρήση στο Μεξικό και σποραδικά ως τη Νότια Αμερική και πιθανή χρήση σε προΪστορικούς λαούς της Αφρικής, της Κεντρικής Ευρώπης και της Ασίας, περιέχουν την ψυχεδελικη ουσία ψιλοκυβίνη με αποτελέσματα παρόμοια του lsd. Αυτή η ουσία αντιδρά με το οξυγόνο της ατμόσφαιρας όταν το μανιτάρι τραυματίζεται και δίνει το χρώμα μπλε, γι’αυτό υποτίθεται ο Χριστός συχνά εικονίζεται ενδεδυμένος με μπλε, αλλά κι άλλοι θεοί όπως ο Βισνού του ινδουισμού, κάτι υπερβολικά τραβηγμένο μιας και το μπλε θα μπορούσε να συμβολίζει άπειρα άλλα πράγματα. Το μπλε των στρουμφακίων που ζουν και σε μανιτάρια δηλαδή συμβολίζει την ψιλοκυβίνη; Και το μπλε των αστυνομικών; Επίσης υποθέτει ότι οι αγελάδες στην Ινδία ιεροποιήθηκαν επειδή στις κοπριές τους αναπτύσσεται το παραισθησιογόνο μανιτάρι Psilocybe cubensis, κάτι για το οποίο δε μπορούμε να’μαστε σίγουροι αν ισχύει, ίσως όμως στο απότατο παρελθόν ν’αποτελούσε λόγο για την ιεροποίησή τους. Η επικρατούσα άποψη για την ιεροποίηση της αγελάδας πάντως είναι οικονομική, ότι δηλαδή επειδή οι αγελάδες έδιναν το γάλα τους ενώ τα βόδια όργωναν τα χωράφια κι έσερναν άμαξες, σε συνδυασμό με τον υπερπληθυσμό και συνεπώς την έλλειψη χώρου για κτηνοτροφία, δε συνηθιζόταν να τρώγονται ώσπου τελικά η κατανάλωσή τους καταργήθηκε διά νόμου. Το λάδι μπαίνει στην ιστορία αυτήν κατά την ετυμολόγιση του ονόματος του Χριστού, που σημαίνει κανονικά ο αλειμμένος (εξού και χρίσμα ή επίχρισμα), όνομα που προήλθε από την αρχαία εβραΪκή πρακτική της άλειψης με λάδι των βασιλέων, η οποία πέρασε στους χριστιανούς ως το μυστήριο του χρίσματος. Το λάδι είχε διάφορες ιδιότητες που παραξένευαν τον κόσμο, όπως την ικανότητα να επιπλέει στο νερό (γι’αυτό κι ο Χριστός περπάτησε πάνω στο νερό), ενώ θα μπορούσε να περιέχει διαλυμένες παραισθησιογόνες ουσίες από φυτά. Οι μάγισσες του Μεσαίωνα, για τις οποίες οι θρύλλοι λένε ότι αλείφονταν με μαγικές αλοιφές που τις βοηθούσαν να επικοινωνούν με το Σατανά, ίσως διατήρησαν αυτήν την παράδοση. Μάλιστα λεγόταν πως χρησιμοποιούσαν έντονα παραισθησιογόνα και δηλητηριώδη φυτά, όπως
Ντατούρα,
Το ζωμό των οποίων τοποθετούσαν σε περιοχές με βλενογόνο ώστε ν’απορροφηθούν ευκολότερα, όπως στον κόλπο, γι’αυτό εικονίζονταν να καβαλούν σκουπόξυλα. Ευτυχώς οι μάγοι του Χάρι Πότερ καβαλούν τα σκουπόξυλα οριζοντίως κι όχι καθέτος.

Το κεντρικό συμπέρασμα της αφήγησης ήταν ότι κάποτε, στο απότατο παρελθόν, οι άνθρωποι γνώριζαν τις ιδιότητες των παραισθησιογόνω τα οποία χρησιμοποιούσαν για την προσέγγιση του θείου, αλλ’όσο οι κοινωνίες εξελίσσονταν και οι θρησκείες επισημοποιούνταν και ταυτίζονταν με την κρατική εξουσία, η χρήση τους και τελικά ακόμα και η ύπαρξή τους καταπιέστηκαν, ώστε μόνο συμβολικά στοιχεία να μείνουν στο τέλος, κι αυτά παραλλαγμένα. Αυτό το φαινόμενο, της στυγνής καταπίεσης της χρήσης παραισθησιογόνων από τη θρησκεία, ο συγγραφέας του βιβλίου αποκαλεί «Φαρμακοκρατική Εξέταση (Pharmacratic Inquisition)”, αντίστοιχο της Ιεράς Εξέτασης, με συνέπειες όπως την κατάργηση των Ελευσινίων Μυστηρίων, την καταδίωξη των μαγισσών του Μεσαίωνα (ίσως γυναίκες με καλές βοτανικές γνώσεις από τους παγανιστές προγόνους τους), και ίσως ακόμα και η απαγόρευση αυτών των ουσιών ως σήμερα και η συνεπής μειωμένη έρευνα πάνω σ’αυτές.

Γενικά η κριτική μου γι’αυτό το ντοκιμαντέρ δεν είναι εντελώς αρνητική, παρά τα έντονα ενίοτε αρνητικά μου σχόλια παραπάνω, διότι υπάρχουν μέσα πράγματι αρκετά αξιοσημείωτα στοιχεία. Για παράδειγμα η σύνδεση των χριστουγεννιάτικων παραδόσεων ή της θείας κοινωνίας και του μάννα με τις παραδώσεις του μανιταριού είναι αρκετά εύλογη, ενώ η σύνδεση αυτού του μανιταριού με τον ινδουισμό, αν κι έχει αναφερθεί περισσότερο αλλού παρά σ’αυτό το ντοκιμαντέρ, έχει υποστηριχθεί από κάποιους ερευνητές. Τώρα όσον αφορά τη σύνδεση του μανιταριού με το χριστιανισμό, πιστεύω ότι οι περισσότερες αντιστοιχίες είναι απλά προσπάθειες επιβεβαίωσης μιας αρχικής υπόθεσης, παρά πραγματική, επιστημονική έρευνα για την επιβεβαίωση ή τη διάψευση της υπόθεσης. Και πάλι όμως δεν αποκλείεται μερικά στοιχεία του χριστιανισμού πράγματι να βασίζονται σε μια προγενέστερη σαμανιστική θρησκεία, γι’αυτό η επιστήμη της εθνομυκητολογίας (μελέτη των μυκήτων ως προς τις διάφορες χρήσεις τους ανά τους πολιτισμούς) δεν την έχει απορρίψει ακόμα εξολοκλήρου. Η συμβολική σύνδεση απ’την άλλη στοιχείων του χριστιανισμού όπως κι άλλων θρησκειών με τα άστρα είναι αρκετά γνωστή, αλλά δε φαίνεται πουθενά ο χριστιανισμός νά’ταν καθαρά λατρεία των ουρανίων σωμάτων. Η ιδέα της παραισθησιογόνου προέλευσης της θρησκείας επίσης παραμένει δόκιμη υπόθεση σστους κύκλους της θρησκειολογίας. Τέλος το φαινόμενο της λεγόμενης φαρμακοκρατικής εξέτασης είναι πραγματικό και παρατηρείται σε πολλούς πολιτισμούς οι οποίοι από ομάδες μικρών φυλών μετατρέπονται σε μεγάλα κράτη με κεντρική οργάνωση και επίσημη θρησκεία, και ίσως είχε σκοπό να διαφυλάξει το ένα και μοναδικό δόγμα, επομένως και την ακεραιότητα του κράτους, γιατί είναι ευκολότερο με ελεγχθούν άνθρωποι που έχουν κοινή πίστη, παρά μια ετερόκλιτη ομάδα, ο καθένας με δειαφορετικές απόψεις για τη θρησκεία, στην πράξη σαμάνος του εαυτού του. Το άλλο καλό που μας προσφέρει αυτό το ντοκιμαντέρ είναι η αποκάλυψη της μεγάλης πλάνης της συμβολικής σκέψης. Η συμβολική σκέψη μπορεί να ερμηνεύσει πραγματικά οτιδήποτε συμβολικά, και να φτάσει σε εντελώς παράλογα συμπεράσματα από τα αρχικά, να διαστρεβλώσει έννοιες και στο τέλος να καταλήξει έως και στο αντίθετο από την αρχική διατύπωση. Το βλέπουμε αυτό συχνά στο χριστιανισμό, στον ιουδαΪσμό και σ’άλλες θρησκείες εθνοτήτων που έχουν εξελιχθεί πολιτισμικά κι επιστημονικά από την εποχή της ίδρυσης αυτών τω θρησκειών, γίνεται συχνά προσπάθεια οι γραφές να εξηγούνται περισσότερο συμβολικά, παρά πραγματικά, ώστε να δικαιολογηθεί οτιδήποτε, να ταιριαστει οτιδήποτε στη σύγχρονη εποχή, φυσικά με τον απότερο σκοπό της διατήρησης της πίστης, ενώ στην πραγματικότητα οι συγγραφείς αυτών των κειμένων ουδέποτε δε σκέφτηκαν αυτές τις συμβολικές ερμηνείες, αλλά τα έργα τους αντανακλούσαν στοιχεία της εποχής τους, κι αν ήταν συμβολικά, σύμβολα της εποχής τους.

Δεν προτείνω αυτό το ντοκιμαντέρ σε κάποιον που ψάχνει υλικό για την προέλευση του χριστιανισμού ως την κύρια πηγή του, ενώ για κάποιον που ξεκινά να ψάχνει το μύθο και την ιστορία των παραισθησιογόνων ανά τους αιώνες, σαν κι εμένα, θεωρώ πως θα πρέπει ν’αποτελεί μέρος της βιβλιοθήκης του, παρά τους συχνά υπερβολικούς ισχυρισμούς του.

Μανιτάρια συνήθως λέμε τα μακροσκοπικά καρποσώματα των μυκήτων, δηλαδή τις αναπαραγωγικές τους δομές, οι οποίες διασπύρουν τα σπόρια. Η ταυτοποίησή τους είναι αρκετές φορές δύσκολη, αλλά μπορεί να χρειαστεί π.χ. κατά τη συλλογή τους για διάφορες χρήσεις. Επειδή τα περισσότερα μανιτάρια έχουν σταθερά κι εύκολα αναγνωρίσιμα στοιχεία, ένα κλειδί ταυτοποίησης γι’αυτά μπορεί να γίνει σχετικά εύκολα. Τα κλειδιά ταυτοποίησης είναι μέθοδοι αναγνώρισης οργανισμών με βάση την ποιότητα συγκεκριμένων χαρακτηριστικών τους, κι έχουν γίνει για πολλές βιολογικές ομάδες.

Το συγκεκριμένο
κλειδί ταυτοποίησης μανιταριών
είναι δωρεάν στα αγγλικά, και καλύπτει την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική. Ζητά την επιλογή διάφορων στοιχείων, όπως χρώμα, σχήμα πίλου (ομπρέλας), μορφή στύπου (κοτσανιού), χρώμα σπορίων, τόπος ανάπτυξης, γενικό μέγεθος, γενική μορφή, οσμή, σύσταση σάρκας, κλπ. Τουλάχιστον 3 στοιχεία θα πρέπει να καταχωρηθούν για μια ακριβή αναγνώριση, όσο όμως πιο λεπτομερής η περιγραφή τόσο καλύτερα. Με την αναζήτηση έπειτα εμφανίζεται ένας κατάλογος σελίδων με τα πιθανά είδη, στις οποίες ο χρήστης μπορεί να μπει και με τις φωτογραφίες και την περιγραφή εκεί να συγκρίνει με το αναζητούμενο είδος κι έτσι να το ταυτοποιήσει με μεγάλη βεβαιότητα. Η σελίδα δεν έχει καμία ευθύνη σε περίπτωση δηλητηρίασης από λανθασμένη αναγνώριση.

Τη βρήκα χθες ψάχνοντας για κλειδί αναγνώρισης μανιταριών, επειδή
βρήκα ένα μεγάλο μανιτάρι,
προφανώς κοινό είδος, το οποίο δεν τό’χει αναγνωρίσει ως τώρα κανείς. Η επιτυχια μου εκεί δεν ήταν πολύ μεγάλη, προφανώς εξαιτίας της μεγάλης ποικιλίας ειδών και της μικρής μου ακόμα γνω΄σης για τα μανιτάρια, αλλά πιο κοντά το είδο ςπου βρήκα βρίσκεται στα Melanoleuca cognata και Amanita vaginata.

Κάθε φορά λοιπόν που βρίσκεται ένα άγνωστο είδος, μπορείτε ν’απευθύνεστε εκεί και να πάρετε το αποτέλεσμα που ψάχνατε.

Ολόκληρο το μανιτάρι.

Ο πίλος από πάνω.

Η κάτω μεριά του πίλου χωρίς το στύπο πλέον, τα ελάσματα.

Τμήμα του πίλου με την κάτω πλευρά και του στύπου με τη βάση του και κομμένο πιο πάνω για να φανεί το εσωτερικό.

Βρέθηκε τυχαία χθες το βράδυ καθώς μάζευα χόρτα για τα κουνέλια μου στη σχολή τυφλών. Κόβοντας διάφορα φρέσκα δροσερά χόρτα στα σκοτεινά, ακούμπησα με το δεξί χέρι κάτι σφαιρικό και γλοιώδες που κουνήθηκε λίγο σαν νά’ταν δεμένο με κοτσάνι. Μετά από λίγο γύρισα προς τα εκεί νομίζοντας πως είναι κάποιος μεγάλος καρπός φυτού που δεν είχα παρατηρήσει ως τότε, αν και το μέρος ήξερα πως ήταν γυμνό σχεδόν το καλοκαίρι και καλυμμένο με χόρτα τις υπόλοιπες δροσερές και κρύες εποχές. Ακουμπώντας το κατάλαβα πως ήταν ασυνήθιστα μεγάλο μανιτάρι – μέσα στην πόλη σε παρόμοιες περιοχές έχω βρει σπανιότατα λίγα μικρά καφέ -, και γι’αυτο τό’κοψα, το φύλαξα προσεκτικά κι έπειτα το φωτογράφισα για αναγνώριση. Για την καλύτερη περιγραφή αυτού κι άλλων μετέπειτα μανιταριών που θα βρίσκω, έψαξα στα γρήγορα και έμαθα
τη βασική ανατομική ορολογία τους.

Το κοτσάνι, ο ποδίσκος, ή ο βλαστός ας πούμε του μανιταριού λέγεται στύπος, η ομπρέλα επάνω πίλος (καπέλο δηλαδή), ενώ το παχύ ή γενικός διαφορετικό δακτυλιοειδές μέρος που έχουν πολλά στη βάση λέγεται κολεός. Ο κολεός δεν είναι το ίδιο με την πιθανή διόγκωση της βάσης που μπορεί νά’χει το μανιτάρι ανάλογα με το είδος. Ο κολεός και συχνά στίγματα πάνω στον πίλο προέρχονται από το καθολικό πέπλο, έναν υμένα που καλύπτει όλο το μανιτάρι κατά την ανάδυσή του. Μερικά μανιτάρια έχουν επίσης ένα μερικό πέπλο που καλύπτει τα ελάσματα στην κάτω πλευρά του πίλου, το οποίο σπάει τελικά και μπορεί να μείνει είτε ως λεπτά κομμάτια στις άκρες του πίλου είτε ως δακτύλιος στο μέσο του στύπου. Οι ακτινωτές πτυχώσεις στην κάτω πλευρά του πίλου λέγονται ελάσματα, και φέρουν τα βασίδια (ροπαλοειδείς μικροσκοπικές δομές) που παράγουν τα σπόρια. Στα αγγλικά λέγονται «gills», δηλαδή βράγχια. Τα παραπάνω ισχύουν για τη μεγαλύτερη τάξη των μανιταριών, τα αγαρικώδη (agaricales). Άλλα καρποσώματα μυκήτων και οι τρούφες μπορεί νά’χουν πόρους αντί για ελάσματα, ενώ τα μέλη της συνομοταξίας των ασκομυκήτων (αυτοί παράγουν τα σπόριά τους σε ασκούς, τα παραπάνω ίσχυαν για τη συνομοταξία των βασιδιομυκήτων), δεν έχουν στύπο και γενικά δε μοιάζουν με ομπρελοειδή μανιτάρια. Ο λεπτός ιστός στον οποίον σχηματίζονται τα βασίδια ή οι ασκοί λέγεται υμένιο, και η εξέταση της θέσης του με μικροσκόπιο πάνω στα ελάσματα ή στους πόρους είναι κι αυτό στοιχείο ταξινομικής σημασίας.

Το συγκεκριμένο μανιτάρι ήταν περίπου 12 εκατοστά ψηλό, αλλά μπορεί και λίγο ψηλότερο, με πλάτος πίλου περίπου 6 εκατοστά. Τη βάση του δεν την καθάρισα καλά από χώμα φοβούμενος μην το χαλάσω, γι’αυτό είναι σκούρη. Είχε ομως κολεό μικρό και πλατύ που γύριζε προς τα πάνω σαν γύσσος πλατύγυρου καπέλου. Ο στύπος ήταν ανοιχτότατου καφέ, λεπτός και ινώδεις, αρκετά δύσκολος στο κόψιμο. Αντίθετα ο πίλος ήταν εύθραυστος, ταλαντευόμενος μόλις κουνούσα το μανιτάρι, και μου φθάρθηκε λίγο κατά τη μεταφορά του σε μερικά σημεία. Από πάνω ήταν μέτριου ελαιώδους καφέ και γλοιώδης, ενώ τα ελάσματα από κάτω ήταν ανοιχτού καφέ και έφταναν μέχρι τα όρια του μανιταριού, όπου ο πίλος ήταν αρκετά λεπτός. Το αναφέρω αυτό γιατί στα κοινώς καλλιεργούμενα μανιτάρια (Agaricus bisporus) ο πίλος είναι μαζεμένος στις άκρες όταν κόβονται μικρά. Επίσης ο πίλος ήταν ολόκληρος πολύ θολωτός, πιο απότομος από ημισφαίριο, κι αρκετά γεμάτος προς την κορυφή, αλλά φυσικά κυρίως νερό. Το μανιτάρι μύριζε πιο έντονα απ’αυτά που τρώμε συνήθως, αλλά όχι ιδιαίτερα.

Φύτρωνε με κλίση περίπου 15-20 μοιρών ανάμεσα στα φυλλώματα χόρτων, τα οποία τη μέρα ίσως του πρόσφεραν κάποια σκιά. Το έδαφος δεν είναι ιδιαίτερα πλούσιο σε χούμο, έχει μόνο μια λεπτή σκούρη επιφάνεια που φαίνεται κυρίως τις βροχερές περιόδους, το καλοκαίρι το έδαφος εκει γίνεται λεπτή, σχεδόν αμμώδης σκόνη. Επίσης φύλλα πολλά δεν έχουν πέσει ακόμα, κι αυτά που έπεσαν δεν άρχισαν να σαπίζουν. Σας βοηθώ επίσης μήπως είναι μυκορριζικό είδος λέγοντας πως κοντά του υπάρχουν αρκετοί θάμνοι και δέντρα. Δίπλα υπάρχει ακακία και ιβίσκος, πιο πέρα πικροδάφνη, μουριά, κι ακόμα πιο μακριά κέδρος και αγγελική, ενώ υπάρχουν και δύο ακόμα ξυλώδεις θάμνοι που δε γνωρίζω. Ακόμα πιο μακριά, σε διάστημα που καλύπτεται από δρόμο, υπάρχει ελιά, κισσός, και αρκετές ακακίες.

Φυσικά δεν επρόκειτο να το φάω, απλώς θέλω να μάθω για το είδος του. Ποιο είδος άραγε να είναι; Εάν υπάρχει αμφιβολία για το ακριβές είδος, μπορείτε να με κατατοπίσετε και με γένος, δεν πειράζει.

Ενημέρωση 24/11/2012: Χθες αργά το βράδυ βρήκα ένα παρόμοιο, αυτό όμως με τον πίλο πλήρως ανοιχτό σ’ένα δίσκο διαμέτρου γύρω στα 10 εκατοστά μ’ένα μόνο μικρό ανασηκωμένο σημείο στο κέντρο. Τα ελάσματα ήταν πιο έντονα, και προφανώς αυτή ήταν η ώριμή του μορφή.

Άρθρο που έγραψε ο Νεοζηλανδός εντομολόγος Christopher Taylor, κάτοχος του εκπληκτικού ιστολογίου Κατάλογος των Οργανισμών (Catalogue of Organisms), που έχει αναφερθεί αρκετές φορές εδώ, σε
μια σελίδα για ενυδρεία
με ειδίκευσης στις προσομοιώσεις κοραλιογενών υφάλων (δύσκολο, ακριβό και πολυσύνθετο, αλλά πανέμορφο αποτέλεσμα, ένα μικρό οικοσύστημα με κάθε λογής πολύχρωμους θαλάσσιους εξωτικούς οργανισμούς).

Μετάφραση: Bolko

Η ζωή που δε βλέπετε στο ενυδρείο σας

Γραμμένο από τον Christopher Taylor

Γεια σας, είμαι ο Crhistopher Taylor, συγγραφέας του ιστολογίου
Catalogue of Organisms
Σ’αυτόν τον ιστότοπο πραγματεύομαι την ποικιλία της ζωής σ’αυτόν τον πλανήτη, και μού’χει ζητηθεί αν θα ήθελα να συνεισφέρω με κάτι να διαβάσετε εδώ.

Έχω να ομολογήσω, το αίτημα μ’έβαλε αρχικά σε κάποια σύγχυση – δεν έχω καθόλου δική μου εμπειρία στη διατήρηση θαλάσσιων ενυδρείων, και μόνο λίγη με ενυδρεία γλυκού νερού. Επομένως δεν πρόκειται να μιλήσω για ψάρια – όχι ευθέως δηλαδή. Πρόκειται να μιλήσω για κάτι άλλο που όλοι σας θα’χετε να ζει στα ενυδρεία σας, σε μεγάλους αριθμούς, και το οποίο πιθανόν δεν έχετε προσέξει ποτέ – τα βακτήρια.

Κάποιοι από τους λιγότερο τυχερούς σας εδώ μπορεί να γνωρίζετε πολύ καλά για το ζωτικό ρόλο που παίζουν τα βακτήρια στο ενυδρείο σας. Πολλοί άνθρωποι (συμπεριλαμβανομένου, έχω να ομολογήσω, και του εαυτού μου), όταν στήνουν για πρώτη φορά ένα νέο ενυδρείο, θά’χουν προσπαθήσει να βάλουν πάρα πολλά ψάρια στο ενυδρείο πολύ γρήγορα, και μετά θά’χουν την εντελώς αποκαρδιωτική εμπειρία να τα βλέπουν να πεθαίνουν σε γρήγορη διαδοχή. Μια όχι ευχάριστη εμπειρία για σας, και είμαι σιγουρος μια ακόμα χειρότερη για τα ψάρια. Αν ήσασταν πιο τυχεροί ή καλύτερα προετοιμασμένοι, θα είχατε μάθει όλα τα σχετικά με την ανάγκη για έναν καλά εγκατεστημένο κύκλο αζώτου προτού ξεκινήσετε. Τα ψάρια παράγουν αζωτούχα παραπροϊόντα με τη μορφή αμμωνίας, η οποία είναι υπερβολικά τοξική αν επιτραπεί να συσσωρευθεί.

Τα βακτήρια που ζουν στην αμμωνία τη μετατρέπουν σε νιτρώδη άλατα, τα οποία είναι λιγότερο τοξικά από την αμμωνία αλλά πάλι δυσάρεστα. Άλλα βακτήρια μετά μετατρέπουν τα νιτρώδη σε νιτρικά άλατα, τα οποία είναι σχετικά αβλαβή, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα. Στο φυσικό περιβάλλον, άλλα βακτήρια μετά μετατρέπουν τα νιτρικά σε εντελώς αβλαβές αέριο άζωτο, αλλ’επειδή αυτά τα βακτήρια είναι γενικά αναερόβια (ζουν σε μέρη χωρίς οξυγόνο) συχνά δε θα βρεθούν σε οικιακά ενυδρεία και οι περισσότεροι άνθρωποι θα πρέπει να χρησιμοποιούν πιο μηχανικές μεθόδους αφαίρεσης της περίσσιας νιτρικών, όπως με αλλαγές νερού στο ενυδρείο. Κι αν βάλετε πάρα πολλά ψάρια σ’ένα νέο ενυδρείο πολύ γρήγορα, όπως έκανα εγώ, τότε η τοξική αμμωνία ή και τα νιτρώδη συσσωρεύονται προτού αρκετά βακτήρια θα’χουν αναπτυχθεί για να τα’αφαιρέσουν απ’το νερό.

Και τότε ποια είναι αυτά τα βακτήρια που είναι τόσο σημαντικά για τα ψάρια σας; Μπορεί να σας εκπλήξει να μάθετε ότι αυτό δεν είναι και τόσο εύκολο ερώτημα όπως ακούγεται. Όχι και πολύ παλιά, οι ερευνητές νόμιζαν πως είχαν αρκετά καλή γνώση για την παγκόσμια βακτηριακή ποικιλότητα. Παραδοσιακά, η βακτηριακή ποικιλότητα είχε μελετηθεί καλλιεργώντας τα βακτήρια στο εργαστήριο, και κατά τα τέλη της δεκαετίας του 1980 είχε φτάσει το σημείο οπότε σχετικά λίγα μη περιγεγραμμένα βακτήρια εμφανίζονταν στις καλλιέργειες.

Στις αρχές της δεκαετίες του 1990, εντούτοις, οι ερευνητές προσέθεσαν μια νέα μέθοδο στις μελέτες της βακτηριακής ποικιλότητας – άμεση γενετική ανάλυση περιβαλλοντικών δειγμάτων. Βλέποντας πόσες πολλές διαφορετικές παραλλαγές ενός συγκεκριμένου γονιδίου (συνήθως ριβοσωμικού dna) μπορούσαν να εξάγουν από ένα δείγμα, οι ερευνητές θα μπορούσαν να πάρουν μια ένδειξη για το πόσοι διαφορετικοί τύποι βακτηρίων ήταν σ’αυτό το δείγμα. Τα αποτελέσματαήταν εκπληκτικά – μια απίστευτη ποικιλία ακαλλιέργητων βακτηρίων ήταν εκεί έξω. Λιγότερο από το 1% των βακτηριακών ειδών, αποδεικνύεται λοιπόν, πως έχει περιγραφεί. Οι παραδοσιακές μέθοδοι καλλιέργειας έχουν ακόμα τη θέση τους – τα νέα βακτηριακά είδη χρειάζεται ακόμα να καλλιεργηθούν προτού μπορούμε να μάθουμε πολλά πράγματα γι’αυτά – αλλ’ασφαλώς δε γνωρίζουμε τόσο πολύ όσο νομίζαμε.

Τα βακτήρια που αναφέρονται συνήθως σε σχέση με τον κύκλο του αζώτου είναι η νιτροδομονάδα (Nitrosomonas) (μετατρέπει την αμμωνία σε νιτρώδη) και το νιτροβακτήριο (Nitrobacter) (μετατρέπει τα νιτρώδη σε νιτρικά). Και τα δύο απ’αυτά ανήκουν σε μια ομάδα που αποκαλείται πρωτεοβακτήρια, η οποία είναι μία από τις μεγαλύτερες ομάδες βακτηρίων. Η νιτρωδομονάδα είναι μέλος της υποομάδας που λέγεται β-πρωτεοβακτήρια, ενώ το νιτροβακτήριο ανήκει στα α-πρωτεοβακτήρια και δεν είναι και πολύ μακρινός συγγενείς των βακτηρίων του γένους ριζόβιο (Rhizobium) που δεσμεύουν το άζωτο στις ρίζες των φασολιών κι άλλων ψυχανθών. Μολονότι φαίνεται πως θεωρείται ευρέως ότι αυτά είναι τα κύρια βακτήρια που συμμετέχουν στην ανακύκλωση του αζώτου στα ενυδρεία, αυτό δεν είναι αναγκαία η περίπτωση. Μία μελέτη απ’τους Hovanec and DeLong (1996) πάνω στα βακτήρια των ενυδρείων βρήκε τη νιτρωδομονάδα κοινή σε δείγματα από θαλάσσια ενυδρεία, αλλά σχεδόν απούσα από ενυδρεία του γλυκού νερού, ενώ το νιτροβακτήριο δεν ήταν ανιχνεύσιμο σε κανένα απ’τα δύο. Ο κύκλος του αζώτου γινόταν κανονικά σ’όλα τα ενυδρεία που μελετήθηκαν, επομένως δεν υπήρχε αμφιβολία ότι κάποιο είδος βακτηρίου συμπλήρωνε τους απαιτούμενους ρόλους, απλώς δεν ήταν τα αναμενόμενα βακτήρια.

Όπως αποδεικνύεται, το βακτήριο περισσότερο υπεύθυνο για τη μετατροπή των νιτρωδών σε νιτρικά στα ενυδρεία δεν είναι το νιτροβακτήριο, αλλά η νιτρόσπειρα (Nitrospira) (Foesel et al., 2007). Η νιτρόσπειρα πρωτοπεριγράφηκε μόλις το 1986, και ανήκει σε μια μικρή, σχετικά λίγο γνωστή ομάδα βακτηρίων που λέγονται νιτρόσπειρες Nitrospirae, εξελικτικά απομονωμένη από τα αζωτοανακυκλωτικά πρωτεοβακτήρια.

Το ερώτημα του ποιο βακτήριο είναι περισσότερο υπεύθυνο για τη μετατροπή της αμμωνίας σε νιτρώδη, από την άλλη, παραμένει αβέβαιο. Μία από τις πιο απροσδόκητες ανακαλύψεις των πρόσφατων ετών ήταν η δυνητική σπουδαιότητα των κρεναρχαιωτών στην ανακύκλωση του αζώτου. Τα κρεναρχαιωτά είναι μία από τις κύριες υποομάδες των αρχαίων, μιας ξεχωριστής ομάδας προκαρυωτών (οργανισμοί χωρίς πυρήνες στα κύτταρά τους) τα οποία πολλοί ερευνητές θεωρούν ως περισσότερο συγγενικά προς τα ευκαρυωτά όπως εμάς παρά στα βακτήρια όπως η νιτρωδομονάδα (όμως, αφού οι πρόγονοι των αρχαίων και εμάς πιθανόν πήραν ξεχωριστούς δρόμους περισσότερο από ένα δισεκατομμύριο χρόνια πριν τουλάχιστον), «περισσότερο συγγενικά» είναι προφανώς σχετικός όρος).

Τα πρώτα κρεναρχαιωτά που καλλιεργήθηκαν ήταν από υπερθερμόφιλα περιβάλλοντα όπως σε θειούχες πηγές στη βαθιά θάλασσα. Αυτοί είναι οργανισμοί που προτιμούν να ζουν σε θερμοκρασίες που πλησιάζουν – και ενίοτε ξεπερνούν – τους 100 βαθμούς Κελσίου. Ήρθε επομένως κάπως σαν έκπληξη όταν τα περιβαλλοντικά δείγματα dna υπέδειξαν ότι τα κρεναρχαιωτά δεν ήταν περιορισμένα σ’αυτά τα περιβάλλοντα, αλλ’ήταν πολύ κοινά και σε πιο υποφερτές θερμοκρασίες. Το κρεναρχαιωτό θερμοκρασίας δωματίου Candidatus Nitrosopumilus* χαρακτηρίστηκε επιτυχώς το 2005 (Kצnneke et al., 2005), και βρέθηκε να ζει σε αμμωνία. Και παρόλο που ο Foesel et al. (2007) επανεπιβεβαίωσε ότι η νιτρωδομονάδα ήταν το πλέον κοινό αμμωνιοξειδωτικό βακτήριο στα θαλάσσια ενυδρεία, μια μελέτη από τον Urakawa et al. (2008) βρήκε το ακριβώς αντίθετο – ότι τα αρχαία ήταν πιο άφθονα στα θαλάσσια ενυδρεία από τα πρωτεοβακτήρια όπως η νιτρωδομονάδα.

Υπάρχουν ισχυροί περιορισμοί στην ονοματολογία των νέων βακτηρίων. Ο όρος «Candidatus» πριν το μη πλάγια γραμμένο όνομα ενός βακτηρίου καταδεικνύει ότι αυτό το βακτήριο είναι αρκετά καλά χαρακτηρισμένο ώστε ν’αναγνωρίζεται, αλλά για κάποιον λόγο (συνήθως γιατί δε μπορεί να διατηρηθεί σε ξεχωριστή εργαστηριακή καλλιέργεια) δε μπορεί να θεωρηθεί ως πλήρως επίσημο είδος.

Άρα έχουμε ακόμα πολύ να μάθουμε για τα βακτήρια του ενυδρείου ή τα βακτήρια παντού, γενικότερα. Είναι αρκετά πιθανό ότι υπάρχουν ακόμα περισσότερα μη περιγεγραμμένα είδη απασχολημένα στη διατήρηση της ισορροπίας των θρεπτικών συστατικών του ενυδρείου σας, κρατώντας το περιβάλλον υποφερτό για οτιδήποτε άλλο ζει μέσα σ’αυτό. Ο μόνος τρόπος να βρούμε είναι να ψάξουμε.

Αναφορές

Foesel, B. U., A. Gieseke, C. Schwermer, P. Stief, L. Koch, E. Cytryn, J. R. de la Torrי, J. van Rijn, D. Minz, H. L. Drake & A. Schramm. 2007.
Nitrosomonas Nm143-like ammonia oxidizers and Nitrospira marina-like nitrite oxidizers dominate the nitrifier community in a marine aquaculture biofilm. FEMS Microbiology Ecology 63 (2): 192-204.

Hovanec, T. A., & E. F. DeLong.
Comparative analysis of nitrifying bacteria associated with freshwater and marine aquaria. Applied and Environmental Microbiology 62 (8): 2888-2896.

Kצnneke, M., A. E. Bernhard, J. R. de la Torre, C. B. Walker, J. B. Waterbury & D. A. Stahl. 2005.
Isolation of an autotrophic ammonia-oxidizing marine archaeon. Nature 437: 543-546.

Urakawa, H., Y. Tajima, Y. Numata & S. Tsuneda. 2008.
Low temperature decreases the phylogenetic diversity of ammonia-oxidizing Archaea and Bacteria in aquarium biofiltration systems. Applied and Environmental Microbiology 74 (3): 894-900.

Ο Christopher Taylor λειτουργεί το
Catalogue of organisms,
Ένα ιστολόγιο με εσωτερική αγάπη για τη συστηματική. Αυτό δεν είναι έκπληξη αφού ο Κρις επί του παρόντος μελετά για να πάρει το διδακτορικό του για την ποικιλότητα μιας συγκεκριμένης μορφής ζωής – τα αραχνοειδή, κάνοντας σχεδόν ολοήμερη χρήση της εγκατάστασης της βιβλιοθήκης του πανεπιστημίου του. Ζει στην Αυστραλία.

Ενημέρωση: Τώρα έχει τελειώσει την εργασία.

Λίγες μέρες πριν είχα κάνει την παρουσίαση ενός πολύ καλού ιστολογίου, του
Catalogue of Organisms
ενός Christopher Taylor εντομολόγου και ταξινομιστή, που όμως έχει ασχοληθεί μ’όλους τους κλάδους της πολυποίκιλης ζωής. Αυτός λοιπόν συμμετέχει και σε μια άλλη σελίδα, την οποία γνώριζα κι επισκεπτόμουν από παλιά, και σχεδίαζα να την παρουσιάσω κάποτε κι εδώ.

Η σελίδα αυτή είναι ο Παλαιός (Palaeos), μια σελίδα που ασχολείται με το βίο και το χρόνο. Στην αρχή της σελίδας γράφει με ελληνικά γράμματα «παλαιός», κι από κάτω υπάρχει η ενότητα «χρόνος», κι από κάτω η ενότητα «βίος». Με λίγα λόγια, καλύπτει θέματα γεωλογίας και γεωλογικών περιόδων, εξέλιξης, οικολογίας (εξέλιξης των οικοσυστημάτων από παλαιότερα έως σήμερα), εξαφανισμένων και αρτίγονων ομάδων ειδών (από μονοκύτταρους έως φυτά και ζώα), την περιγραφή τους και την ταξινόμησή τους. Η ταξινόμηση που χρησιμοποιεί είναι ως επί το πλείστον η
κλαδιστική,
ένα νέο ταξινομικό σύστημα εναλλακτικό του παραδοσιακού που εμφανίστηκε στα μέσα του 20ου αι. και κατατάσσει τις ομάδες των οργανισμών σε κλάδους που αποτελούνται από προγόνους και τους απογόνους τους.

Επειδή στη σελίδα υπάρχει αρκετή κλαδιστική ορολογία, είναι σκόπιμο να διασαφηνίσω τους πιο σημαντικούς όρους. Όταν μια ομάδα αποτελείται λοιπόν από τον κοινό πρόγονο κι όλους τους απογόνους του, χαρακτηρίζεται ως μονοφυλετική κι αυτός είναι ο ιδανικός κλάδος, π.χ. τα χερσαία φυτά ή τα θηλαστικά. Όταν τώρα αποτελείται από τον κοινό πρόγονο, αλλ’όχι απ’όλους τους απογόνους, τότε θεωρείται παραφυλετική και η χρήση της τείνει ν’αποφεύγεται, όμως συχνά υπάρχουν περιπτώσεις που δε μπορεί ν’αποφευχθεί, όπως στην περίπτωση των προγενέστερων ομάδων ενός κλάδου, οπότε κατ’ανάγκη χρησιμοποιείται. Τα
ερπετά
είναι μια τέτοια ομάδα, αφού δεν περιέχει τις δύο μονοφυλετικές απογόνους της, τα πουλιά και τα θηλαστικά. Τέλος μια ομάδα αν αποτελείται από μέλη διαφορετικών κλάδων είναι πολυφυλετική, άρα και καθαρά τεχνητή ομάδα που δε θά’πρεπε να υπάρχει κι αποφεύγεται ακόμα και στην κλασική ταξινόμηση, π.χ. όλα τα μονοκύτταρα πρωτόζωα. Ένα χαρακτηριστικό τώρα που κληρονομείται από τον πρόγονο σε μια ταξινομική ομάδα ή είδος χαρακτηρίζεται πλησιομορφία, π.χ. η σπονδυλική στήλη των σπονδυλωτών. Ένα χαρακτηριστικό που εξελίσσεται σε κάποιον συγκεκριμένο κλάδο και τον κάνει ν’αποκλίνει από την προγονική κατάσταση χαρακτηρίζεται απομορφία, π.χ. τα φτερά των πουλιών ή ο τρόπος αναπαραγωγής των πλακουντοφόρων θλαστικών, ενώ οι απομορφία που μοιράζονται όλα τα μέλη ενός κλάδου λέγεται συναπομορφία, π.χ. όλα τα πλακουνοφόρα θηλαστικά αναπαράγονται κατά τον ίδιο τρόπο. Τέλος ένα χαρακτηριστικό που εμφανίζεται με ανεξάρτητη εξέλιξη ή με αταβισμό σε διαφορετικούς κλάδους, χωρίς να υπήρχε στον κοινό πρόγονο, χαρακτηρίζεται ομοπλασία, π.χ. τα φτερά των πουλιών κι αυτά των εντόμων, που έχουν εξελιχθεί εντελώς ανεξάρτητα από εντελώς διαφορετικά όργανα αν κι έχουν τον ίδιο σκοπό.

Η κλαδιστική ταξινόμηση δεν είναι εύκολη. Για την κατάταξη των οργανισμών χρησιμοποιούνται και μορφολογικά και γενετικά κριτήρια. Η μορφολογία συχνά απατά, λόγω της δυσκολίες μερικές φορές του διαχωρισμού απομορφιών κι ομοπλασιών. Όμως και η γενετική δεν είναι πάντοτε τόσο βέβαιη, όπως θα νομίζαμε, αφού κι εδώ μπορούν μεταλλάξεις να εμφανιστούν τυχαία που
δίνουν ψευδή εντύπωση συγγένειας σε μακρινές μεταξύ τους ομάδες.

Σκοπός της κλαδιστικής είναι η αποκατάσταση των βαθύτερων εξελικτικών σχέσεων των οργανισμών, και η τοποθέτησή τους στο λεγόμενο δέντρο της ζωής, ένα διάγραμμα που θ’αναπαριστά όλο το σύνολο των ζωντανών οργανισμών από τον κοινό τους πρόγονο έως τις πιο λεπτές του διακλαδώσεις. Για να παρασταθούν οι διάφορες ομάδες των οργανισμών, στην κλαδιστική χρησιμοποιούνται κλαδογράμματα, διαγράμματα με τη μορφή δέντρου, όπου υπάρχει μια βάση, ο πρόγονος, διχοτομητικές συνήθως διακλαδώσεις που αναπαριστούν τις μεταγενέστερες ομάδες, οι οποίες επίσης μπορούν να διακλαδίζονται θεωρητικά επ’άπειρον. Τέτοια διαγράμματα υπάρχουν για όλες τις ομάδες που εξετάζονται στην εν λόγω σελίδα. Αυτό είναι και το κύριο μειονέκτημα της κλλαδιστικής μεθόδου, δεν έχει σαφείς προκαθορισμένες ταξινομικές ομάδες όπως οι παραδοσιακή με τα βασίλεια, τις συνομοταξίες, τις ομοταξίες, τις τάξεις κλπ – οι διακλαδώσεις μπορεί νά’ναι πάρα πολλές, η μία μέσα στην άλλη. Σήμερα άλλοι επιστήμονες χρησιμοποιούν και τις δύο ταξινομικές μεθόδους, άλλοι περισσότερο τη μία ή την άλλη.

Ο παλαιός ιδρύθηκε λοιπόν από τους Toby White και Alan Kazlev. Αργότερα προσχώρησε και ο Christopher Taylor, ο Mikko Haaramo του τμήματος γεωλογίας του Πανεπιστημίου του Ελσίνκι, κι ο Chris Clowes. Αρχικά δεν είχε πολύ σοβαρό σκοπό, σύντομα όμως επεκτάθηκε σε μια μεγάλη βάση δεδομένων για τη ζωή και τη γεωλογική ιστορία. Τόσο μεγάλη, ώστε και καθηγητές πανεπιστημίου τη χρησιμοποίησαν ως πηγή, ενώ έχει και την
ανάλογη καταχώριση
στην αγγλική wikipedia. Το εγχείρημα ξεκίνησε αρχικά ως σελίδα
palaeos.com
όμως πρόσφατα επεκτάθηκε επίσης και σε μορφή wiki, κάτι ανάλογο της wikipedia, όπου το περιεχόμενο χωρίζεται σε ενότητες τις οποίες τα μέλη μπορούν να γράφουν και να διορθώνουν εύκολα, το
palaeos.org.

Επισκεφθείτε τους παραπάνω συνδέσμους, έχουν πραγματικά πάρα πολύ υλικό. Μάθετε για την γεωλογική ιστορία του πλανήτη μας, την ιστορία των οικοσυστημάτων, την ιστορία, την εξέλιξη, τα χαρακτηριστικά και την εκπληκτική ποικιλία των διαφόρων ομάδων της ζωής παλιά και σήμερα, τις μεθόδους ταξινόμησης και τα σχετικά. Είναι η πορεία της θαυμαστής ζωής μέσ’από τον μακρινό χρόνο ως σήμερα.

Πηγή:
physics4u

Αιωνόβια μικρόβια βαθειά κάτω στον ωκεανό ζουν με πολύ αργό ρυθμό
Submitted by admin on Σάββατο, 19 Μαΐου 2012

Οι επιστήμονες ανακάλυψαν μια αξιοσημείωτη κοινότητα πανάρχαιων μικροβίων, που ζουν θαμμένα 30 μέτρα κάτω από το βυθό του Ειρηνικού Ωκεανού, σε πετρώματα ηλικίας 86 εκατ. ετών, δηλαδή πολύ πριν εξαφανιστούν οι δεινόσαυροι, και τα οποία χρησιμοποιούν τόσο μηδαμινό οξυγόνο και ζουν με τόσο αργό ρυθμό, ώστε στην περίπτωσή τους δεν είναι πλέον σαφές πού σταματά η ζωή και πού αρχίζει ο θάνατος.

Ένα βακτήριο παρόμοιο με αυτά της μελέτης, που ζούσαν σε αργιλώδη λάσπη εδώ και 86 εκατομμύρια χρόνια ή από την εποχή του τυραννόσαυρου.

Οι οργανισμοί αυτοί έχουν αναγάγει σε τέχνη τη ζωή σε αργή κίνηση (slow-motion), γι’ αυτό άλλωστε πήραν την ονομασία μικρόβια «slo-mo». Σύμφωνα με την εκτίμηση των επιστημόνων, τα εν λόγω μικρόβια καταναλώνουν 0,001 μικρομόρια οξυγόνου ανά λίτρο ιζήματος ανά έτος. Με αυτό το ρυθμό, τα μικρόβια που υπάρχουν σε ένα κυβικό μέτρο ιζηματογενούς πετρώματος κάτω από το βυθό, χρειάζονται περίπου δέκα χρόνια για να καταναλώσουν την ποσότητα οξυγόνου που ένας άνθρωπος καταναλώνει σε μία αναπνοή του. Και όσο πιο αργά αναπνέει και μεταβολίζει ένας οργανισμός, τόσο πιο πολύ ζει.

Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον Hans Røy του Κέντρου Γεωμικροβιολογίας του πανεπιστημίου του Ααρχους στη Δανία, που δημοσίευσαν τη σχετική μελέτη στο περιοδικό «Science», ανακάλυψαν ότι τα ασκητικά μικρόβια διαθέτουν απίστευτα αργό μεταβολικό ρυθμό και οριακά μόνο θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως μορφή ζωής. Η αντικατάσταση των συστατικών τους, των δομικών λίθων της ζωής, στο εσωτερικό τους λαμβάνει χώρα κάθε μερικές εκατοντάδες, ή ακόμα και χιλιάδες, χρόνια.

Τα μικρόβια χρειάζονται το οξυγόνο για να παράγουν ενέργεια, ώστε να διατηρήσουν το ηλεκτρικό δυναμικό στη μεμβράνη τους και επίσης να κρατήσουν σε λειτουργία τα ένζυμα και το DNA τους. Έχουν όμως καταφέρει να επιβιώνουν κάτω από το βυθό χρησιμοποιώντας την ελάχιστη δυνατή ποσότητα ενέργειας και, κατά συνέπεια, το ελάχιστο δυνατό οξυγόνο και τις λιγότερες δυνατές θρεπτικές ουσίες.

Το μεγάλο ερώτημα για τους επιστήμονες είναι με ποιό τρόπο τα εν λόγω υπερβολικά ολιγαρκή μικρόβια έχουν περιορίσει τόσο πολύ τις ενεργειακές ανάγκες τους, σε βαθμό που θα μπορούσε να τα παρεξηγήσει κανείς για… πεθαμένα. Η ικανότητα αυτή έχει κεντρίσει και το ενδιαφέρον των αστροβιολόγων και των γεωχημικών της NASA, που αναζητούν ιδέες για το πού θα μπορούσαν να βρουν μορφές ζωής στο ηλιακό σύστημα, π.χ. στον αφιλόξενο Άρη, κάτω από την επιφάνεια του οποίου ίσως επιβιώνουν τέτοιοι μικροοργανισμοί.

«Τα όρια της ζωής είναι πολύ πέρα από αυτό που είχαμε φανταστεί», δήλωσε ο ερευνητής Bo Jørgensen. «Στην περίπτωση των συγκεκριμένων μικροβίων φαίνεται να βλέπουμε το κατώτερο ενεργειακό όριο για τη ζωή, το οποίο πηγαίνει πέρα από την έως τώρα κατανόησή μας. Όμως πρέπει να διευκρινίσουμε ότι δεν ξέρουμε πια πού στην πραγματικότητα βρίσκεται το κατώτερο δυνατό όριο».

Πηγή: ΕΡΤ –

Η ζωή παρουσιάζει τεράστια ποικιλία, αυτό είναι κάτι καταφανές για κάθε κάτοικο του πλανήτη. Σκεφθείτε απλά την τεράστια ποικιλία από απλούς μονοκύτταρους προκαρυωτικούς οργανισμούς έως πρωτόζωα, φύκη, μύκητες, φυτά και ζώα, καθώς και την ποικιλία μεταξύ οργανισμών της ίδιας ομάδας, όπως σκουλήκια, μύγες, άνθρωποι, όλα ζώα. Είναι εκπληκτική όλη αυτή η ποικιλία, με τον κάθε οργανισμό σε μια ορισμένη θέση στο οικοσύστημα. Ακόμα εκπληκτικότερο όμως είναι η προέλευση όλης αυτής της ποικιλίας μέσω της συνεχούς διαδικασίας της εξελίξεως. Κάθε είδος προσαρμόστηκε και προσαρμόζετε στις ιδιαίτερες συνθήκες και πιέσεις του εκάστοτε περιβάλλοντος, κι έτσι σιγά-σιγά αλλάζει και στη μορφή και στα χαρακτηριστικά και τις συνήθειες, ώστε να ταιριάξει καλύτερα. Όποιο δεν προσαρμόζετε ικανοποιητικά, αρ΄γα ή γρήγορα εξαφανίζεται. Κι ακόμα εκπληκτικότερο είναι η προέλευση όλης αυτής της ποικιλίας, μορφών αρχικά που μοιάζουν άσχετες μεταξύ τους, από έναν και μοναδικό κοινό πρόγονο πριν σχεδόν τέσσερα δισεκατομμύρια χρόνια, πιθανότατα έναν απλούστατο μονοκύτταρο οργανισμό ή και κάτι απλότερο, όπως μας δείχνουν τα βασικότατα κοινά που ενώνουν όλη τη ζωή. Αρχικά φαίνεται δυσκολοπίστευτο αυτό, δηλαδή τόσοι πολλοί οργανισμοί να προήλθαν από κάτι τόσο απλό μόνο με τη διαδικασία της εξέλιξης και της φυσικής επιλογής, αλλ’όπως είπε και ο ίδιος ο Δαρβίνος, μολονότι φαίνεται ασύλληπτο απ’τις νοητικές μας δυνατότητες, αν σκεφτούμε πόσο πολύς χρόνος πέρασε (όχι εκατοντάδες ή χιλιάδες χρόνια που μετρούμε την ιστορία μας, αλλά εκατομμύρια ή εκατομμύρια εκατομμυρίων), και πόσο αργή ήταν η διαδικασία της προσαρμογής, με τη διαδοχική συσσώρευση απλών κι ανεπαίσθητων τροποποιήσεων(υπάρχουν περιπτώσεις σχετικά απότομης εξέλιξης, αλλ’ως επί το πλείστον η εξέλιξη είναι μια αργή, σταδιακή διαδικασία), μπορούμε να το δεχτούμε. Στο μυαλό μας όμως αναγκαία η διαδικασία αυτή θα πρέπει να πάρει απλό και σύντομο χαρακτήρα.

Αυτή λοιπόν όλη η ποικιλία της ζωής θα πρέπει κάπως να ταξινομηθεί, ώστε να γίνουν σαφέστερες οι διαφορές μεταξύ των ομάδων, να γίνεται καλύτερα η αναγνώριση των οργανισμών, και, το σημαντικότερο όλων, να αποκατασταθούν οι εξελικτικές σχέσεις, το δέντρο της ζωής όπως λέγεται, αυτό το τεράστιο οικογενειακό δέντρο που ενώνει όλα τα έμβια όντα. Από αρχαιοτάτων χρόνων γινόταν ταξινομήσεις, όπως αυτή ανάμεσα στα φυτά και στα ζώα. Αργότερα έγιναν άλλες βασισμένες σε γενικά χαρακτηριστικά των οργανισμών, όπως ανάμεσα σε φυτοφάγα και σαρκοφάγα. Πολύ αργότερα αναγνωρίστηκαν άλλα σταθερότερα και πιο αξιόπιστα χαρακτηριστικά, που μπορούσαν να την ορίζουν σαφέστερα. Πατέρας τις σύγχρονης ταξινομικής θεωρείται ο Σουηδός φυσιοδίφης Κάρολος Λινναίος, ο οποίος βασισμένος σ’αυτήν τη νέα μέθοδο ταξινόμησε τη ζωή σ’ένα εύχρηστο ιεραρχικό σύστημα. Το σύστημα αυτό σύντομα επεκτάθηκε από μεταγενέστερους, και σήμερα αποτελείται από 8 κύριες βαθμίδες (επικράτεια, βασίλειο, συνομοταξία (ζωολογία) ή διαίρεση (βοτανική), οι διαφορές προέκυψαν διότι οι δύο αυτοί κλάδοι παρέμεναν χωριστοί για πολλά χρόνια, ομοταξία ή υποδιαίρεση, τάξη, οικογένεια, γένος και είδος. Το είδος είναι η μόνη φυσική και θεμελιώδης ταξινομική ομάδα. Αυτό το σύστημα στη σύγχρονή του μορφή αντανακλά σε γενικές γραμμές τις εξελικτικές σχέσεις των ογανισμών. Ο Δαρβίνος μάλιστα είχε παρατηρήσει στην εποχή που η εξέλιξη δεν ήταν ακόμα δεκτή ότι οι χαρακτήρες στους οποίους βασίζονται οι φυσιοδίφες για την ταξινόμηση των οργανισμών είναι αυτοί που τείνουν να είναι οι πιο βασικοί και να ποικίλουν λιγότερο, και κάνοντας έτσι, ασυνείδητα τους ταξινομούν με βάση την εξέλιξη. Όμως πιο πρόσφατα, προς τα τέλη του 20ου αι. ένα άλλο διαδέχθηκε, ή μάλλον συμπλήρωσε το λινναϊκό σύστημα, αυτό τις κλαδιστικής. Η
κλαδιστική ταξινόμηση
θεωρεί πως φυσικές είναι μόνο μονοφυλετικές ομάδες, δηλαδή ομάδες αποτελούμενες από τον κοινό πρόγονο και τους απογόνους του. Αυτό όμως το σύστημα αφήνει σε προβληματική θέση ομάδες ή είδη προγονικά προς επόμενους κλάδους, τα οποία θα πρέπει κι αυτά να ταξινομηθούν κάπου. Τα
ερπετά
είναι ένα τέτοιο παράδειγμα. Ενώ η κλασική ταξινόμηση τ’αναγνωρίζει ως γνήσια ομοταξία σπονδυλωτών, κατά την κλαδιστική είναι μια παραφυλετική ομάδα, η οποία δηλαδή δεν περιλαμβάνει τις δύο απόγονες αποδεδειγμένα μονοφυλετικές, τα θηλαστικά και τα πουλιά. Αυτό φέρνει τους κλαδιστές σε δύσκολη θέση, αναγκάζοντάς τους είτε να περιλάβουν μία από τις απόγονες ομάδες ή να σπάσουν όλη την ομοταξία σε μικρότερες μονοφυλετικές ομάδες, αφήνοντας όμως πάλι τους βασικούς προγόνους ακάλυπτους. Γι’αυτό και σήμερα κυρίαρχούν και τα δύο ταξινομικά συστήματα, και η χρήση του ενός ή του άλλου καθορίζεται από τα χαρακτηριστικά τις κάθε ομάδας κι από τις προτιμήσεις του κάθε επιστήμονα. Συνήθως όμως τα συστήματα αλληλοσυμπληρώνονται.

Η ταξινόμηση των οργανισμών δεν είναι τόσο εύκολη υπόθεση όπως φαίνεται, παρόλα τα νέα εργαλεία που μας είναι διαθέσιμα, όπως η γενετική ανάλυση της συγγένειας μεταξύ ειδών κι ομάδων που χρησιμοποιείται ευρέως. Συχνά περιπλέκεται όταν ένα ειδος ή ομάδα δεν έχει κοντινούς ζωντανούς συγγενείς ώστε να τοποθετηθεί κάπου με βεβαιότητα, ή όταν η ομάδα είναι ιδιαίτερα πολυπληθής κάνοντας ενίοτε το διαχωρισμό μεταξύ των ειδών και των ποικιλιών δύσκολη, ή όταν κάποιος οργανισμός ή ομάδα έχει εξαφανιστεί και οι επιστήμονες βασίζονται σε ασαφή απομεινάρια χωρίς νά’χουν στη διάθεσή τους γενετικά στοιχεία, ή και για πολλούς άλλους λόγους. Η ταξινομική είναι μεγάλο κομμάτι της βιολογίας που απασχολεί αρκετούς επιστήμονες, με κύριους κλάδους τη συστηματική, την κατάταξη δηλαδή των οργανισμών, αλλά και την ονοματολογία, τον καθορισμό των ονομάτων για τις διάφορες ομάδες και είδη. Τα επίσημα παγκόσμια επιστημονικά ονόματα των ομάδων και των ειδών έχει καθιερωθεί ήδη από το Λινναίο νά’ναι στα λατινικά. Ακόμα δηλαδή και οι Ασιάτες που δεν έχουν καμία σχέση με τον Ευρωπαϊκό πολιτισμό θα πρέπει να χρησιμοποιούν αυτούς τους όρους εάν πρόκειται να αναγνωριστεί η δουλειά τους. Εδώ να πω πως πολλά από τα λατινικά ονόματα είναι είτε εν μέρει, είτε εξολοκλήρου, ελληνικής προέλευσης.

Όπως είπα και στην αρχη, η ζωή παρουσιάζει τεράστια ποικιλία. Όμως η μεγαλύτερη αυτής της ποικιλίας εντοπιζόταν κι εντοπίζεται σε μικρούς και αφανείς, συνήθως όμως όχι σπάνιους, οργανισμούς που ζουν παντού ανάμεσά μας, κοντά μας, πάνω μας, μέσα μας. Αυτοί οι μικροοργανισμοί είναι συνήθως μικροσκοπικοί, δε φαίνονται δηλαδή με γυμνό μάτι, και μπορεί να είναι μονοκύτταρα βακτήρια ή ευκαρυωτικοί οργανισμοί, μύκητες ή μικροσκοπικά αρθρόποδα. Άλλοι επίσης μπορεί νά’ναι μεγαλύτεροι κι αναγνωρίσιμοι, όμως να μην τους δίνουμε και μεγάλη σημασία, παρά την τεράστια ποικιλία τους όπως τα έντομα, τα αραχνοειδή ή τα βρύα. Η ποικιλία λοιπόν όλον αυτών των οργανισμών είναι πολύ μεγαλύτερη αυτής των μακροσκοπικών. Περίπου το 80% των ζωικών είδών για παράδειγμα αποτελούν τ’αρθρόποδα, με πολυπληθέστερη ομάδα τα έντομα (σχεδόν 1,4-1,8 εκατομμύρια είδη), ενώ άλλοι τα υπολογίζουν μαζί με τα ακόμα μη αναγνωρισμένα κατά προσέγγιση στα 5-10 εκατομμύρια είδη. Δεύτερη ομάδα σε ποικιλία είναι τα γαστερόποδα μαλάκια (σαλιγκάρια, γυμνοσάλιαγκες κλπ) στα … είδη. Η ταξινόμηση αυτών των οργανισμών κάποτε παρουσιάζει ιδιαίτερες δυσκολίες, για παράδειγμα μπορεί οι διαφορές μεταξύ των ομάδων νά’ναι πολύ λεπτές και δυσδιάκριτες, και συχνά δύσκολες στην παρατήρηση. Άλλες φορές πάλι μπορεί ένα είδος, συνήθως για μικροσκοπικά ή σπάνια είδη, νά’χει περιγραφεί από έναν επιστήμονα αρχικά και κάποιος άλλος αργότερα να το ξαναπεριγράψει αγνοώντας τη δουλειά του προηγούμενου. Αυτό μπορεί να διορθωθεί, ιδίως αν υπάρχει και δείγμα το οποίο μπορει να συγκρίενι ο νεότερος επιστήμονας. Μπορεί όμως το δείγμα να μην είναι αναγνωρίσιμο ή οι περιγραφές νά’γιναν με διαφορετικούς τρόπους απ’τον καθένα, ώστε τελικά το παλαιότερο είδος να μη βρεθεί. Έτσι σιγά-σιγά μαζεύονται άχρηστα, πραγματικά κενά ονόματα.

Εάν λοιπόν επιχειρήσετε να μπείτε στον κόσμο των μικρών αυτών οργανισμών, σύντομα θα μαγευτείτε και σίγουρα με λίγη ενασχόληση θ’αποκτήσετε άλλη εικόνα της ζωής του πλανήτη μας. Εγώ ο ίδιος δε γνώριζα την τεράστια ποικιλία αυτών των οργανισμών, ώσπου ανακάλυψα κάποιες σχετικές σελίδες. Μπορώ να πω πως αποτελούν ένα μικρ΄΄οκοσμο που ζει σ’όλες τις θέσεις του δικού μας, από γνώριμα περιβάλλντα όπως το έδαφος και τα πεσμένα φύλλα ή και το ίδιο μας το σώμα έως αφιλόξενα μέρη φαινομενικά ακατάλληλα για ζωή, όπως οι υποθαλάσσιες υδροθερμικές πηγές και τα βάθη της Γης, με το κάθε είδος νά’χει τις δικές του ιδιαίτερες, πολλές φορές απίστευτες, προσαρμογές για να επιβιώσει στο ιδιαίτερο περιβάλλον του. Είναι ένας παράξενος, παραμελημένος, όμως πανταχού παρόν κόσμος.

Ο Christopher Taylor είναι Νεοζηλανδός εντομολόγος και ταξινομιστής που τώρα δουλεύει για αναγνώριση χερσαίων αρθροπόδων στην Πέρθη της Αυστραλίας. Από το 2007, από τότε που ακόμα ήταν φοιτητής, άνοιξε ένα ιστολόγιο με τίτλο «Catalogue of organisms» (Κατάλογος των Οργανισμών), που μπορείτε να το επισκεφθείτε
εδώ.
Φυσικά δε μπορεί να είναι πραγματικός κατάλογος των οργανισμών, όμως είναι μια τεράστια συλλογή άρθρων με φωτογραφίες, πληροφορίες, εμπειρίες και παραπομπές για διάφορες ομάδες οργανισμών. Μεγαλύτερη αντιπροσώπευση έχει εννοείται το πεδίο της ειδικότητάς του, τα αρθρόποδα, όμως κι άλλες ομάδες όπως μαλάκια, σκώληκες, βακτήρια, μονοκύτταροι ευκαρυωτικοί, εξαφανιισμένοι οργανισμοι διαφόρων ομάδων κ.ά. έχουν αρκετή αντιπροσώπευση. Στην πραγματικότητα καμία ομάδα δε μένει έξω, κι έτσι υπάρχουν δημοσιεύσεις για θηλαστικά, πουλιά, ερπετά, ψάρια κι όλα τα σπονδυλωτά, μύκητες, αγγειώδη φυτά, κοράλια, κ.ά. Ακόμα και οι ιοί αναφέρονται. Τα άρθρα είναι οργανωμένα κατά ενότητα στο
Μεγάλο Πίνακα περιεχομένων
της σελίδας, ο οποίος ανανεώνεται κάθε φορά που μαζεύονται πολλά νέα άρθρα. Η σελίδα ανανεώνεται πολύ συχνά, συνήθως υπάρχουν νέα θέματα κάθε εβδομάδα, αν σκεφτούμε πως ο συγγραφέας γράφει εκεί όταν έχει ελεύθερο χρόνο. Αυτό δεν ειναι το μόνο του ιστολόγιο. Διατηρει και το
Variety of Life
(Ποικιλία της Ζωής) όπου παρουσιάζει διάφορες ταξινομικές ομάδες ξεχωριστά με τα βασικά τους χαρακτηριστικά, τα είδη που περιέχουν, μερικές φορές και την ταξινομική τους ιστορία, πάντοτε με τις παραπομπές στο τέλος μιας και τα περισσότερα εκεί δεν είναι δική του δουλειά. Κι αυτό επίσης ανανεώνεται συχνότατα. Έχει ακόμα και το
Linnaeus’ Legacy
(Κληρονομιά του Λινναίου), κάτι σαν βιβλίο που επαναδημοσιεύεται, το οποίο έχει ν’ανανεώσει από το 2009.

Πρώτο και καλύτερο πάντως θεωρώ το Catalogue of Organisms, μετά το Variety of Life. Το πιο βαρετό ωστόσο, για μένα τουλάχιστον, κομμάτι μου φαίνεται πως είναι οι επί μακρόν αναλύσεις στην ταξινόμηση και την ταξινομική ιστορία της κάθε μικρής ομάδας. Η ταξινόμηση είναι μια πολύπλοκη και άκρως γραφειοκρατική διαδικασία, που όμως θα πρέπει να γίνει από κάποιον.

Καλή περιήγηση! Εύκολα θα μπείτε, αλλά δύσκολα θα βγείτε!

Μερικά άρθρα ήταν τόσο ενδιαφέροντα ώστε τα μετέφρασα και τα δημοσίευσα στο δικό μου ιστολόγιο όπως αυτο για τους
ποδοστημονίδες,
μία οικογένεια υδρόβιων φυτών με πολλά μέλη που δεν έχουν διακριτούς βλαστούς, ρίζες και φύλλα, το
μικρομάλθο,
ένα ξυλοφάγο σκαθάρι με υπερβολικά σύνθετο κύκλο ζωής, του οποίο τα αρσενικά τρώνε τη μάνα τους μόλις γεννηθούν, ένα
είδος μύγας που μιμείται τις προνύμφες των μυρμηγκιών για να παίρνει τζάμπα τροφή (μόνο το θηλυκό),
το
ζώο που βρέθηκε στο μεγαλύτερο βάθος
(ένα είδος νηματώδους σκώληκα), και πιο πρόσφατα
για αινιγματικά απολιθώματα χερσαίων οργανισμών της Κάμβριας περιόδου.
Αναμένονται κατά καιρούς να δημοσιεύονται παρομοίως κι άλλα.

ςΠηγή:
Catalogue of Organisms

Μετάφραση: Bolko

Ζωή στον Άρη: το κάμβριο χερσαίο περιβάλλον

του Christofer Taylor στις 16/11/2011

Το ερώτημα του πότε η ζωή βγήκε στην ξηρά έχει γίνει αντικείμενο προβληματισμού από τότε που ο καθένας είχε καταλάβει ότι υπήρχε ένας ‘πρώτος’ για να προβληματιστεί γι’αυτό. Εδρεωμένες χερσαίες κοινότητες ήταν παρούσες ολοφάνερα από το τελευταίο μέρος της Σιλούριας, αλλ’υπήρχε κάτι νωρίτερα; Λογικά θα περίμενε κανείς ότι υπήρχε, τουλάχιστον σε κάποιο επίπεδο. Σχεδόν από τότε που υπήρχε ζωή που κατοικούσε στους ωκεανούς σε προκαρυωτική μορφή, οι κύκλοι του καιρού θα μετέφεραν βακτήρια και τα σπόριά τους στην ξηρά τους. Δεν είναι παράλογο να θεωρήσουμε ότι κάποια απ’αυτά ίσως μπόρεσαν να καταφέρουν να πιαστούν σε κάποιον εφικτό θώκο, κι από εκει να αυξήθηκαν σε ποικιλία και ν’απλώθηκαν στο γύρω περιβάλλον. Αργότερα, άλλοι μικροβιακοί και απλοί οργανισμοί μπορεί να είχαν προστεθεί σ’αυτούς. Αλλά τέτοιοι οργανισμοί αφήνουν ελάχιστο ίχνος στο απολιθωματικό αρχείο.
Σαν τι έμοιαζαν, πώς ζούσαν; Ένα έγγραφο που μόλις έχει δημοσιευθεί στο περιοδικό “Paleontology” (Retallack 2011) έχει περιγράψει απλά χερσαία απολιθώματα διατηρημένα από το μέσο Κάμβριο, και μπορεί να παρέχει μια σπάνια ματιά στην πρώιμη Γη.

Τα λείψανα που περιγράφηκαν από το Retallack (2011) είναι υπερβολικά απλά: επίπεδα, θαλλώδη αποτυπώματα που λέγονται Farghera (φάργκερα), υπόγεια νήματα γνωστά ως Prasinema (πρασίνημα)και θαμμένες ωοειδής δομές που λέγονται Erytholus (ερύθολος). Όλα αυτά περιγράφονται ως μορφωτάξα, δηλαδή εκπροσωπούν μια συγκεκριμένη αναγνωρίσιμη απολιθωματική δομή της οποίας η σχέση μ’άλλα τέτοια απολιθώματα είναι άγνωστη. Διαφορετικά μορφοτάξα μπορεί να εκπροσωπούν ακόμα και διαφορετικά μέρη ενός οργανισμού.

Οι γραμμωτοί, διακλαδιζόμενοι θαλλοί της φάργκερας ήταν κατά μέσο όρο λίγο κάτω από 2 χιλιοστά πλατείς, αν και μπορούσαν να γίνουν πολύ πλατύτεροι, και οι διατηρημένοι θαλλοί είναι συχνά αρκετά εκατοστά σε μήκος. Οι ζωντανοί θαλλοί θα μπορούσαν να είναι παρόμοιοι μ’ένα φύκος ή έναν λειχήνα, κάτι από τα οποία δύο θα μπορούσαν να είναι. Τα νηματώδη πρασινήματα είναι διατηρημένα ως ένα κεντρικό νήμα λιγότερο του ενός χιλιοστού σε διάμετρο, περιβαλλόμενο από ένα σκούρο αχνό έως και περίπου 2,5 χιλιοστά σε πλάτος. Φαίνεται πιθανό ότι μόνο το κεντρικό νήμα εκπροσωπεί τον αρχικό κεντρικό οργανισμό; ο αχνός θα μπορούσε να είχε σχηματιστεί από μικρόβια που αναπτύσσονταν γύρω από τα νήματα ενώ σάπιζαν. Τα νήματα του πρασινήματος προφανώς θα μπορούσαν ν’αναπτύσσονται στα 30 εκατοστά κάτω από την τότε επιφάνεια του εδάφους, και πιθανόν εκπροσωπούν δομές παρόμοιες με μυκητικές υφές.

Πιο ασυνήθιστοι είναι οι ερύθολοι, σφαιρικές δομές έως και δύο εκατοστά σε διάμετρο, διαιρεμένες σ’εσωτερικά στρώματα με μια πλατιά κεντρική στήλη. Ο Retallack (2011) προτείνει διάφορες ερμηνείες για τους ερύθολους: βενδόβιο ή ξενοφυοφόρο (απίθανο λόγω της χερσαίας τοποθεσίας), φύκος (και πάλι απίθανο, διότι είναι και χερσαίο και θαμμέο κάτω από την επιφάνεια), ή αναπαραγωγικές δομές μύκητα ή μυξομύκητα, συγκρίσιμες με τρούφες. Εντούτοις, η ερμηνεία ως τρούφα είναι προβληματική, επειδή οι τρούφες παράγονται για να διασπείρουν τα σπόρια τρωγόμενες από ζώα. Προφανώς, αυτό δε θα’ταν η περίπτωση στο χερσαίο κάμβριο. Μια ακόμα πιθανότητα που μπορώ να σκεφτώ (ο συγγραφέας) είναι ότι ο ερύθολος ίσως ήταν κάποια μορφή αδρανοποιητικής δομής, ανάλογη μ’ένα βολβό ή κόνδυλου φυτού (σημειώστε όμως ότι αυτή η ερμηνεία δε θ’απέκλειε απαραίτητα μια αναπαραγωγική λειτουργία).

Όπως και με το
Σιλούριο,
νομίζω πως είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι το περιβάλλον θα’ταν πολύ διαφορετικό εκείνες τις μέρες σε περισσότερα σημεία απ’ό,τι θα σκεφτόταν κανείς αμέσως. Υπάρχουν σήμερα μέρη του κόσμου όπου οι λειχήνες και τα φύκη παραμένουν η κυρίαρχη εδαφοκάλυψη, αλλά θα πρέπει να’μαστε προσεκτικοί όταν λαμβάνουμε τέτοιες ΠΕΡΙΟχές ως κοντινά ανάλογα του χερσαίου κάμβριου περιβάλλοντος. Τέτοιες περιοχές είναι σήμερα ξηρές ή πολύ διαβρωμένες, αλλά στο Κάμβριο οι λειχήνες και τα φύκη θα μπορούσαν επίσης να κυριαρχήσουν περιοχές όπου σήμερα τα αγγειώδη φυτά θα τα επισκίαζαν. Βρίσκω επίσης τον εαυτό μου (ο συγγραφέας) να σκέφτεται τι αποτέλεσμα η απώλεια πολύπλοκης βλάστησης θα μπορούσε να’χει στα πρότυπα του καιρού εκείνη την εποχή. Θα’ταν οι άνεμοι ισχυρότεροι εάν υπήρχαν λιγότεροι χαμηλοί ανεμοφράκτες; Θα’ταν τα’αποτελέσματα της βροχής πιο καταστροφικά αν η ροή του νερού εμποδιζόταν λιγότερο από την εδαφοκάλυψη (αν ο ερύθολος πράγματι ήταν ένα είδος κονδύλου, ίσως λειτουργούσε ως πηγή επανανάπτυξης εάν το υπέργειο μέρος του οργανισμού καταστρεφόταν απ’τον καιρό;) Εάν βλέπαμε το κάμβριο περιβάλλον για μας, δε θα υπήρχε αμφιβολία ότι θα το βρίσκαμε εντελώς ξένο.

Παραπομπή

Retallack, G. J. 2011.
Problematic megafossils in Cambrian palaeosols of South Australia. Palaeontology 54 (6): 1223-1242.

Πηγή:
physics4u.gr

Η ζωή ξεκίνησε με ένα πλανητικό μέγα-οργανισμό
Submitted by admin on Δευτέρα, 28 Νοεμβρίου 2011No Comment.

Μια φορά κι έναν καιρό, 3 δισεκατομμύρια χρόνια πριν, ζούσε ένα απλός οργανισμός που ονομάστηκε LUCA (Last universal common ancestor). Ήταν τεράστιος: ένα μέγα-οργανισμός όπως κανένας δεν έχει δει από τότε, που γέμισε τους ωκεανούς του πλανήτη μας προτού να διαιρεθεί σε τρεις άλλους και κυοφορήσει τους προγόνους όλων των ζωντανών οργανισμών πάνω στη Γη σήμερα.

Από τον τελευταίο κοινό πρόγονο (LUCA) ξεκίνησαν πριν 3 δισεκατομμύρια χρόνια οι τρεις κατηγορίες έμβιων όντων

Αυτή η παράξενη εικόνα αναδύεται μετά τις προσπάθειες να γίνει αντιληπτός ο τελευταίος παγκόσμιος κοινός πρόγονος – όχι η πρώτη ζωή που προέκυψε στη Γη, αλλά εκείνη η μορφή της ζωής που οδήγησε σε όλους τους άλλους.

Τα τελευταία αποτελέσματα δείχνουν πως ο LUCA ήταν το αποτέλεσμα της μάχης που έδωσε η πρώιμη ζωή για να επιβιώσει, οι προσπάθειες οι οποίες μετέτρεψαν τον ωκεανό σε ένα παγκόσμιο γενετικό ανταλλακτικό κατάστημα για εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια. Τα κύτταρα που αγωνίζονταν να επιβιώσουν από μόνα τους αντάλλαξαν χρήσιμα τμήματα μεταξύ τους χωρίς κανένα ανταγωνισμό – ουσιαστικά δημιουργώντας έναν παγκόσμιο μέγα-οργανισμό.

Ήταν η εποχή, περίπου 2,9 δισεκατομμύρια χρόνια πριν, που ο LUCA χωρίζεται σε τρία τμήματα: τα μονοκύτταρο βακτήρια, τα αρχαία καθώς και τα πιο σύνθετα ευκαρυωτικά κύτταρα που έδωσαν ζωή στα ζώα και τα φυτά (κάτω χρονοδιάγραμμα)

Είναι δύσκολο να γνωρίζουμε τι συνέβη πριν από αυτή τη διάσπαση. Σχεδόν κανένα απολίθωμα δεν παραμένει από αυτή την περίοδο και κάθε γονίδιο από την ημερομηνία εκείνη είναι πολύ παλιό, που πιθανό να έχει μεταλλαχθεί τόσο που να μην αναγνωρίζεται πια.

Αυτό δεν είναι ανυπέρβλητο εμπόδιο για να κάνουμε το σκίτσο του LUCA, λέει ο Gustavo Caetano-Anollés του Πανεπιστημίου του Illinois στο Urbana-Champaign. Ενώ η ακολουθία των γονιδίων αλλάζει γρήγορα, η τρισδιάστατη δομή των πρωτεϊνών κωδικοποιούνται για να είναι πιο ανθεκτικές στη δοκιμασία του χρόνου. Έτσι, αν όλοι οι οργανισμοί σήμερα φτιάχνουν μια πρωτεΐνη με την ίδια γενική δομή, λέει, αποτελεί ένα καλό στοίχημα ότι η δομή αυτή ήταν παρούσα στον LUCA. Αποκαλεί αυτές τις δομές ζώντα απολιθώματα, και επισημαίνει ότι επειδή η λειτουργία μιας πρωτεΐνης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την δομή της, θα μπορούσε να μας πει τι θα μπορούσε να κάνει ο LUCA.

«Η δομή είναι γνωστό ότι διατηρείται ενώ οι ακολουθίες όχι», συμφωνεί ο Anthony Poole του Πανεπιστημίου του Canterbury στη Νέα Ζηλανδία, αν και προειδοποιεί ότι δύο πολύ παρόμοιες δομές θα μπορούσαν ενδεχομένως να έχουν εξελιχθεί ανεξάρτητα από τον LUCA.

Για να ανακατασκευάσει το σύνολο των πρωτεϊνών που θα μπορούσε να φτιάξει ο LUCA, ο Caetano-Anollés αναζήτησε μια βάση δεδομένων των πρωτεϊνών από 420 σύγχρονους οργανισμούς, ψάχνοντας για τις δομές που είναι κοινές για όλους αυτούς. Από τις δομές που βρέθηκαν, μόλις 5 έως 11 τοις εκατό ήταν καθολικές, που σημαίνει ότι είχαν διατηρηθεί αρκετό χρόνο για να υπήρχαν στον LUCA.

Εξετάζοντας τη λειτουργία τους, ο ίδιος καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο LUCA είχε ένζυμα για να διασπάσει και να εξάγει ενέργεια από τα θρεπτικά συστατικά, και κάποιο είδος εξοπλισμού για να παράγει πρωτεΐνες, αλλά δεν είχε τα κατάλληλα ένζυμα για τη λήψη και την ανάγνωση μορίων DNA.

Αυτό το συμπέρασμα είναι σύμφωνο με ένα μη δημοσιευμένο (ανέκδοτο) έργο του Wolfgang Nitschke του Μεσογειακού Ινστιτούτου Μικροβιολογίας στη Μασσαλία. Ο τελευταίος έχει ανακατασκευάσει την ιστορία των ενζύμων ζωτικής σημασίας για το μεταβολισμό και διαπίστωσε έτσι ότι ο LUCA μπορεί να χρησιμοποιήσει ταυτόχρονα νιτρικά άλατα και άνθρακα ως πηγή ενέργειας. Ο Nitschke παρουσίασε το έργο του στο Συμπόσιο για την Προέλευση της Ζωής στο Λονδίνο στις 11 Νοεμβρίου.

Αν ο LUCA ήταν φτιαγμένος από κύτταρα θα πρέπει να είχε μεμβράνες, και ο Armen Mulkidjanian του Πανεπιστημίου του Osnabrück στη Γερμανία πιστεύει ότι ξέρει τι είδους θα ήταν αυτές. Έχει εντοπίσει την ιστορία των μεμβράνων των πρωτεϊνών και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο LUCA θα μπορούσε να κάνει μόνο απλές ισοπρενοειδείς μεμβράνες, οι οποίες ήταν πιο άδειες σε σχέση με τα πιο σύγχρονα σχήματα.

Ο LUCA πιθανότατα είχε επίσης ένα οργανίδιο (ένα διαμέρισμα κελί) με μια συγκεκριμένη λειτουργία. Τα οργανίδια θεωρούνταν σαν οι ρεζέρβες των ευκαρυωτικών κυττάρων, όμως το 2003 οι ερευνητές βρήκαν ένα τέτοιο οργανίδιο (ονομάζεται acidocalcisome) σε βακτήρια. Ο Caetano-Anollés έχει πλέον διαπιστώσει ότι μικροσκοπικά κοκκία σε κάποια αρχαία είναι επίσης τέτοια οργανίδια, ή τουλάχιστον οι πρόδρομοι τους. Αυτό σημαίνει ότι αυτά βρίσκονται και στα τρία είδη της ζωής, και βρίσκονταν και στο Luca.

Έτσι ο LUCA είχε έναν πλούσιο μεταβολισμό που χρησιμοποιούσε διάφορες πηγές τροφίμων, και είχε εσωτερικά οργανίδια. Μέχρι στιγμής, όλα φαίνονται γνωστά. Όμως, η γενετική του είναι μια διαφορετική ιστορία από όλες τις απόψεις.

Έτσι, ο LUCA μπορεί να μην είχε χρησιμοποιήσει το DNA. Ο Anthony Poole δεν βρήκε κανένα στοιχείο ότι είχε DNA ο LUCA. Αντιθέτως, μπορεί να είχε χρησιμοποιήσει RNA: πολλοί βιολόγοι πιστεύουν ότι το RNA ήρθε πρώτα, επειδή μπορεί να αποθηκεύει πληροφορίες και χημικές αντιδράσεις ελέγχου.

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι ο LUCA ήταν ένας «προ-γεννήτορας”, με πλημμελή έλεγχο πάνω στις πρωτεϊνες που έφτιαχνε, λέει ο Massimo Di Giulio του Ινστιτούτου Γενετικής και Βιοφυσικής στη Νάπολη της Ιταλίας. «Ο LUCA ήταν ένας αδέξιος τύπος που προσπαθούσε να επιλύσει την πολυπλοκότητα της ζωής στην πρωτόγονη Γη,» λέει ο Caetano-Anollés.

Ο ίδιος νομίζει ότι, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τα όποια προβλήματα, τα πρώτα κύτταρα θα πρέπει να είχαν κοινά γονίδια και πρωτεΐνες μεταξύ τους. Νέα και χρήσιμα μόρια θα είχαν περάσει από κύτταρο σε κύτταρο χωρίς κανένα ανταγωνισμό ή εμπόδιο, και τελικά πήραν παγκόσμιες διαστάσεις. Κάποια κύτταρα που δεν μπόρεσαν να ανταλλάξουν τα γονίδια τους καταδικάστηκαν.

«Ήταν πιο σημαντικό να διατηρηθούν το έμβια συστήματα από το να ανταγωνίζονται με άλλα συστήματα», νομίζει ο Caetano-Anollés. Τονίζει ότι η ελεύθερη ανταλλαγή και η έλλειψη ανταγωνισμού σημαίνει πως αυτά που ζούσαν στον αρχέγονο ωκεανό, ουσιαστικά λειτούργησαν ως ένας ενιαίος μέγα-οργανισμός.

“Υπάρχει ένα στέρεο επιχείρημα υπέρ της ανταλλαγής γονιδίων, ενζύμων και μεταβολιτών,» λέει ο Mulkidjanian. Τα λείψανα αυτού του συστήματος με την ανταλλαγή των γονιδίων εμφανίζονται σε κοινότητες μικροοργανισμών που μπορούν να επιβιώσουν μόνο σε μικτές κοινότητες. Και οι μεμβράνες που άφηναν την ανταλλαγή στον LUCA θα είχαν βοηθήσει τα κύτταρα να μοιραστούν πολλά τμήματα.

«Είναι μια εύλογη ιδέα,» συμφωνεί ο Eric Alm του MIT. Αλλά λέει ότι «ειλικρινά δεν μπορεί να πει αν αυτό είναι αλήθεια.

Μόνο όταν μερικά από τα κύτταρα εξέλιξαν τρόπους παραγωγής οτιδήποτε χρειάζονταν θα μπορούσαν οι μέγα-οργανισμοί να έχουν διασπαστεί στις τρεις κατηγορίες. Δεν γνωρίζουμε γιατί συνέβη αυτό, αλλά φαίνεται να συνέπεσε με την εμφάνιση του οξυγόνου στην ατμόσφαιρα, πριν περίπου 2,9 δισεκατομμύρια χρόνια. Ανεξάρτητα από την αιτία, η ζωή στη Γη από τότε δεν ήταν ποτέ ξανά ίδια.

Πηγή: New Scientist