Category: Δαρβίνος


Βρισκόμαστε στο έτος 2016, κι ακόμα απορούμε από το πλήθος και τη σφοδρότητα των επιθέσεων κατά της εξελικτικής θεωρίας και εν γένει κατά της επιστήμης και της αντίληψης του κόσμου η οποία προωθεί από διάφορους σκοταδιστικούς υπερθρησκευτικούς κύκλους σε όλο τον κόσμο, από τις δήθεν πολιτισμένες ΗΠΑ μέχρι την Αγκόλα. Κάθε χρόνο, η Τουρκία μας εκπλήσσει για την οπισθοδρομικότητά της σε τέτοια θέματα. Η Τουρκία έχει μεγάλη αντιδαρβινική παράδοση, με πλέον κραυγαλέα περιστατικά αυτά του 2011 και του 2012.

Η Τουρκία έχει εδώ και χρόνια εγκαταστήσει φίλτρα στο Διαδίκτυο για να περιορίσει την πρόσβαση στην αντίθετη άποψη. Για τα φίλτρα αυτά υπεύθυνη είναι η Τουρκική Αρχή Τεχνολογίας και Επικοινωνιών. Η πρόσβαση χωρίζεται στο επίπεδο για τα παιδιά και στο οικογενειακό επίπεδο, και τα φίλτρα αυτά απαγόρεύουν την πρόσβαση σε πολιτικά ανατρεπτικό περιεχόμενο, στην πορνογραφία και σε σελίδες που προωθούν αξίες αντίθετες σ’αυτές του τουρκικού κράτους. Το 2011 βρέθηκε λοιπόν ότι είχαν λογοκριθεί πολλές εκπαιδευτικές σελίδες σχετικές με την εξέλιξη στο επίπεδο πρόσβασης για τα παιδιά. Η απαγόρευση ήρθη όταν το θέμα επισημάνθηκε, αλλά αυτό γέννησε σοβαρά ερωτήματα σχετικά με τη σχέση του τουρκικού κράτους με την επιστήμη, κάτι που ενισχύθηκε περισσότερο από το γεγονός ότι ιστοσελίδες που αντιτίθεντο στην εξέλιξη δε λογοκρίνονταν, όπως αυτή του γνωστού ισλαμικού δημιουργιστή ιεροκήρυκα Χαρούν Γιαχγιά, κατά κόσμον Αντνάν Οκτάρ, ο οποίος κατέφυγε στα δικαστήρια ζητώντας τη λογοκρισία της σελίδας του Ρίτσαρντ Ντόκινς, μεγάλου εξελικτικού βιολόγου και άθεου. Το αίτημά του δεν έγινε δεκτό, αλλά στη συνέχεια έκανε έφεση. Τελικά, ευτυχώς για την πρόοδο της επιστήμης και του ορθού λόγου, δε δικαιώθηκε.

Το φθινόπωρο του 2012 είχαμε ένα ακόμα σοβαρό περιστατικό, όταν κυκλοφόρησαν δύο σχολικα βιβλία που παρουσίαζαν τον Αϊνστάιν και το Δαρβίνο σαν Εβραίους δαίμονες. Συγκεκριμένα, ο Δαρβίνος είχε δύο ελαττώματα: πρώτον ήταν Εβραίος και δεύτερον μισούσε την εμφάνισή του. Το προτεταμένο του μέτωπο, τη γαμψή του μύτη και την αραιή οδοντοστοιχία του. Επίσης, όταν ήταν μικρός, προτιμούσε να συχνάζει στο ζωολογικό κήπο όπου παρατηρούσε τους χιμπατζήδες, παραμελώντας τα μαθήματά του. Ο Αϊνστάιν από την άλλη ήταν βρώμικος και απεριποίητος, ενώ του άρεζε να τρώει σαπούνι ακόμα κι όταν η Γκεστάπο έβαζε τους Εβραίους στα κρεματόρια για να γίνουν σαπούνι. Και όλα αυτά ενώ ο Δαρβίνος… δεν ήταν Εβραίος! Η Financial Times διακοίνωσε το ντροπιαστικό αυτό γεγονός σε όλο τον κόσμο. Τα βιβλία αυτά φυσικά προκάλεσαν την αντίδραση των συνδικαλιστικών οργανώσεων των Τούρκων δασκάλων, οι οποίοι ζήτησαν την άμεση απόσυρσή τους. Από τη δική του μεριά, το υπουργείο παιδείας της χώρας δήλωσε δημόσια άγνοια για το περιεχόμενό τους. Αυτό ακριβώς που διαβάσατε! Σκεφτείτε οπότε τι τερατολογίες γράφονται εδώ και δεκαετίες στα τουρκικά σχολικά βιβλία για την επιστήμη, για το διαφωτισμό, για τα άλλα θρησκεύματα εκτός του ισλάμ, και ασφαλώς για το ελληνικό έθνος!

Προς τι όμως αυτό το μίσος προς το Δαρβίνο, φταίει ο σκοταδιστής νεοσουλτάνος Ερντογάν, ή μήπως υπάρχει κάποια βαθύτερη αιτία; Μολονότι το πρώτο σίγουρα παίζει μεγάλο ρόλο, δε μπορούμε να παραγνωρίσουμε μία πολύ βαθύτερη αιτία, μία αναφορά στους Τούρκους που εντοπίζεται στα γραφόμενα του ίδιου του Δαρβίνου. Σε μια επιστολή του λοιπόν, η οποία διασώθηκε και αρχειοθετήθηκε από τον γιο του Φραγκίσκο Δαρβίνο, ο φυσιοδίφης εξηγεί τις πιθανές προεκτάσεις της φυσικής επιλογής μεταξύ των ανθρώπινων ομάδων, και σ’ένα σημείο λέει τα εξής:

I could show fight on natural selection having done and doing more for the progress of civilization than you seem inclined to admit. Remember what risk the nations of Europe ran, not so many centuries ago of being overwhelmed by the Turks, and how ridiculous such an idea now is! The more civilised so-called Caucasian races have beaten the Turkish hollow in the struggle for existence. Looking to the world at no very distant date, what an endless number of the lower races will have been eliminated by the higher civilised races throughout the world. (Francis Darwin, The Life and Letters of Charles Darwin, Vol. I, 1888. New York D. Appleton and Company)

Αυτό ήταν στο πρωτότυπο. Σε πρόχειρη δική μου μετάφραση εννοεί:

Θα μπορούσα να αποδείξω ότι η φυσική επιλογή έχει κάνει κι εξακολουθεί να κάνει περισσότερα για την πρόοδο του πολιτισμού απ’ό,τι τείνεις να δέχεσαι. Θυμήσου τι κίνδυνο διέτρεξαν τα έθνη της Ευρώπης, όχι και πολλους αιώνες πριν να συντριβούν από τους Τούρκους, και πόσο γελοία είναι τώρα μια τέτοια ιδέα! Οι πιο πολιτισμένες λεγόμενες καυκάσιες φυλές έχουν κατατροπώσει τους Τούρκους στον αγώνα για ύπαρξη. Σκεπτόμενος τον κόσμο σε όχι και πολύ μακρινή ημερομηνία, πόσο μεγάλος αριθμός των κατώτερων φυλών θα έχουν εξαλειφθεί από τις ανώτερες πολιτισμένες φυλές σε όλο τον κόσμο; (Φραγκίσκος Δαρβίνος, Ο Βίος και οι Επιστολές του Καρόλου Δαρβίνου, τόμος α, 1888.

Βλέπουμε στο απόσπασμα αυτό ότι ο Δαρβίνος δε διαφοροποιείται από τις τυπικές ρατσιστικές απόψεις της εποχής του. Οι Ευρωπαίοι, κρίνοντας από την τεχνολογική τους υπεροχή και τις επιτυχίες στον τομέα της αποικιοκρατίας, και προσπαθώντας να εκλογικεύσουν την εκμετάλλευση των υποτελών λαών ένεκα των χριστιανικών υπολειμματικών ενοχών τους, κατέφευγαν σε τέτοιες ιδεοληψίες. Ο Δαρβίνος στην πραγματικότητα ήταν από τους μετριοπαθέστερους της εποχής του. Η πρόταση στο τέλος του αποσπάσματος, όπου υποτίθεται ο Δαρβίνος πιστεύει ότι μόνο με την εξαφάνιση του τουρκικού έθνους θα μπορέσει να προοδεύσει ο πολιτισμός, είναι μεταγενέστερο κατασκεύασμα των Τούρκων υπερεθνικιστών και των σκληροπυρηνικών αρχαιοελληνιστών, και δεν απαντά στο αρχικό κείμενο. Για αυτόν λοιπόν το λόγο ο Δαρβίνος δαιμονοποιείται στην τουρκία και εκθειάζεται σε αρχαιοεληνιστικούς κύκλους της Ελλάδας.

Φυσικά, οι απόψεις του Δαρβίνου για οποιοδήποτε θέμα δεν αναιρούν την εξελικτική θεωρία, η οποία άλλωστε έχει στηριχθεί κι εμπλουτιστεί περαιτέρω από πάμπολλες μεταγενέστερες μελέτες από πάμπολλους επιστήμονες. Και ο χειρότερος αν είναι ηθικά ο επιστήμων, εάν τα ευρήματά του εξηγούν ικανοποιητικά την πραγματικότητα, θα πρέπει να γίνουν δεκτά. Η σύγχυση των επιστημονικών ευρημάτων με τυχόν ελαττώματα του χαρακτήρα ενός λέγεται επίθεση ad hominem (στον άνθρωπο), και είναι ένα διαχρονικό, βρώμικο και ύπουλο εργαλείο των εμπαθών κάθε παράταξης, που δεν αρμόζει σε σοβαρή επιστημονική συζήτηση.

Advertisements

Σήμερα έχουμε παγκόσμια ημέρα Δαρβίνου. Τιμάται δηλαδή ο Κάρολος Δαρβίνος, το έργο και η κληρονομιά του σε όλο τον κόσμο, και τελούνται πολλές εκδηλώσεις. Για τη βιογραφία του εν λόγω επιστήμονα μπορείτε να διαβάσετε εδώ. Συχνό γεγονός λοιπόν αρκετών εκδηλώσεων είναι και το σερβίρισμα αρχέγονης σούπας, που συμβολίζει την υποτιθέμενη αρχέγονη σούπα, από την οποία ξεπήδησε η ζωή. Είναι μία από τις υποθέσεις που προσπαθεί να εξηγήσει την προέλευση της ζωής, σύμφωνα με την οποία η ζωή δημιουργήθηκε κατά τις ταραχώδεις συνθήκες της Πρώιμης Γης μέσα σε υδάτινο περιβάλλον με υψηλές θερμοκρασίες και πιέσεις. Παρόλα αυτά, πιο ταιριαστό θα ήταν το σερβίρισμα αρμαδίλου, ύαινας ή κορακιού, αφού κάτι τέτοιο θα συνέπνεε περισσότερο με τις διατροφικές εξερευνήσεις του μεγάλου φυσιοδίφη.

Αν και οι διατροφικές προτιμήσεις του Δαρβίνου μας είναι γνωστές από το μαγειρικό βιβλίο που πρόσφατα εκδόθηκε, με τις περισσότερες συνταγές γραμμένες από τη γυναίκα του – μία συνταγή για το ρύζι που προτιμούσε την κατέγραψε ο ίδιος -, όπου διαφαίνεται η αγάπη του για το κρέας και τα πολλά λιπαρά, τα οποία ίσως να συνέβαλαν στο θάνατό του από καρδιακή προσβολή το 1882, στην πραγματικότητα, πριν την οικογενειακή του δέσμευση ή δουλεία όπως την περιγράφει ο ίδιος, ο Δαρβίνος αγαπούσε ιδιάιτερα τις νέες γεύσεις. Εντύπωσή μου είναι ότι πριν το διάστημα αυτό, ήταν πολύ πιο περιπετειώδης και τολμηρός, ενώ στη συνέχεια μετεβλήθη σε ευαίσθητο και χρονίως άρρωστο. Από μικρός ήταν κυνηγός, και προφανώς έτρωγε τα ζώα που χτυπούσε, που θα ήταν τα συνηθισμένα – παχιά ορνιθόμορφα πουλιά, κουνέλια κλπ. Παρόλα αυτά δε φοβόταν να εξερευνήσει και πιο ασυνήθιστες γεύσεις, που δε θα διανοούταν να δοκιμάσει ο μέσος Βρετανός της εποχής του, ούτε ο μέσος Παραμεσόγειος ή Εβραίος έως σήμερα. Πληροφορούμαστε ότι τον τρίτο χρόνο φοίτησής του στο Κολλέγιο του Χριστού του Κέιμπριτζ, επιστρέφοντας από τις Διακοπές των Χριστουγέννων το 1831, ο Δαρβίνος ίδρυσε τη Λέσχη των Γκουρμέ (Gourmet Club) ή Λέσχη των Λαίμαργων (Glutton Club), μαζί με άλλους επτά φίλους του. Οι φίλοι ήταν: Χέρμπερτ, Ουίτλεϊ, Ουάτκινς, Κάμερον, Τζέιμς Χέβισαϊντ από το Κολλέγιο του Σίδνεϋ του Σάσεξ, Ρόμπερτ Μπλέιν από το Κολλέγιο της Αγίας Τριάδος, και Χένρι Λόου από το Κολλέγιο της Αγ. Τριάδος. Η λέσχη αυτή δειπνούσε εβδομαδιαία, στο δωμάτιο του καθενός εκ περιτροπής. Πηγή:
Η Ζωή του Δαρβίνου στο Κέιμπριτζ 1828-1831
Από την έγκυρη σελίδα darwinonline.org.uk.

Στη λέσχη αυτήν δοκίμαζαν παράξενη σάρκα, άγνωστη στον ουρανίσκο του ανθρώπου. Έτρωγαν τα πάντα, ακόμα και σαρκοφάγα ζώα και αρπακτικά πουλιά, τα οποία συνήθως δεν τρώγονται. Είχαν μαγειρέψει γεράκι, γλαρόνι, αλλά ακόμα κι αυτοί πτοήθηκαν από μια πολύ σκληρή κουκουβάγια. Πηγή.

Η εμπειρία αυτή ωστόσο προετοίμασε το Δαρβίνο για το επίπονο ταξίδι του με το Μπιγκλ, όπου, από τα λίγα πράγματα που δεν τον ενόχλησαν, ήταν το φαγητό. Περιγράφει στο βιβλίο του Ταξιδεύοντας με το Μπιγκλ, το οποίο έχω διαβάσει, πως έφαγε αρμαδίλο, ο οποίος είχε γεύση και όψη πάπιας, ένα καφέ τρωκτικό 20 λιβρών που ήταν το καλύτερο κρέας που είχε φάει, το κρέας της χελώνας των Γκαλαπάγκος που δεν ήταν του γούστου του, καθώς και το περιεχόμενο της ουροδόχου της κύστης, το οποίο έπιναν αν δεν υπήρχε νερό, και ήταν διαυγές κι ελαφρώς πικρό. Έτσι τρώγοντας ανακάλυψε όλως τυχαίως ένα νέο είδος. Στις 3 Ιανουαρίου του 1834, ο καλλιτέχνης του Μπιγκλ Κόνραντ Μάρτενς πυροβόλησε στην Παταγονία μία μικρή ρέα, την οποία φάγανε. Καθώς τρώγανε, ο Δαρβίνος κατάλαβε ότι επρόκειτο για νεό είδος, για το οποίο είχε ακούσει από τους γκαούτσος της περιοχής του Ρίο Νέγρο στη βόρεια Παταγονία τον Αύγουστο του 1833, κι όχι για νεαρό άτομο, και προσπάθησε να σώσει όσα περισσότερα οστά και φτερά γινόταν. Έστειλε τελικά στο βοτανολόγο καθηγητή του στο Κέιμπριτζ Τζον Στίβενς Χένσλοου το κεφάλι, το λαιμό, τα πόδια, τη μία φτερούγα και μερικά φτερά. Το είδος ονοματίστηκε Rhea darwinii το 1837 από τον ορνιθολόγο Τζον Γουλντ, αν και στη συνέχεια το όνομα συμψηφίστηκε στο λίγο προτύτερα δημιουργηθέν R. pennata λόγω προτεραιότητας του πρώτου, σε μια παρουσίαση στη Ζωολογική Εταιρεία του Λονδίνου, στην οποία ακολούθησε ο ίδιος ο Δαρβίνος με την παρουσίαση μιας εργασίας για την κατανομή και τα αυγά των δύο ειδών Ρέας. Το όνομα Ρέα προήλθε από τη γνωστή τιτανική θεότητα της μυθολογίας. Πηγή.

Μολονότι θα είναι αρκετά απίθανο να ανακαλύψετε ένα νέο είδος τρώγοντας κάτι άγνωστο, θα μπορούσατε να ακολουθήσετε το γαστρονομικό μονοπάτι του Δαρβίνου. Ή τουλάχιστον έτσι νομίζετε, γιατί το πιθανότερο είναι να συναντήσετε νομικά εμπόδια. Ο λόγος γιατί τα περισσότερα ζώα, τα οποία δοκίμασε ο Δαρβίνος, σήμερα προστατεύονται από εθνική και διεθνή νομοθεσία και διεθνείς συνθήκες, ενώ πολλά εξ αυτών απειλούνται σοβαρά. Τα περισσότερα αποδημητικά πτηνά, αρπακτικά πουλιά, κητώδη, πρωτεύοντα, αυστραλιανά και νεοζηλανδικά ζώα, ερπετά και αμφίβια προστατεύονται σήμερα. Οπότε επιλέξτε καλύτερα απλώς έντομα, τα οποία άλλωστε είναι και η ασφαλέστερη, και ίσως η πραγματικά νοστιμότερη επιλογή. Έτσι, στην αρχέγονη σούπα που θα μαγειρέψετε φέτος ή από του χρόνου, μπορείτε να ρίξετε και τα έντομα της αρεσκείας σας.

υγ. Ψάχνοντας για τη Λέσχη των Λαίμαργων βρήκα ένα ομώνυμο ιστολόγιο, το οποίο ωστόσο δεν είχε καμία σχέση με την ομάδα του Δαρβίνου, αν και μόλις πληροφορήθηκαν γι’αυτό ένιωσαν μεγάλη περηφάνια.

Το θέμα αυτό, που κανονικά θά’πρεπε να δημοσιευθεί χθες, στις 19 Απριλίου, ημέρα θανάτου του Δαρβίνου, καθυστέρησε και δημοσιεύεται σήμερα. Το 2009 λοιπόν είχε χαρακτηριστεί έτος Δαρβίνου, εξαιτίας του κλεισίματος 200 χρόνων από τη γέννηση και 150 από την έκδοση του βιβλίου της εξελικτικής θεωρίας του μεγάλου φυσιοδίφη. Εκείνη τη χρονιά λοιπόν είχαν γίνει πολλές εκδηλώσεις ανά τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας, με εξαίρεση ίσως κάποιες πρωτόγονες αφρικανικές χώρες και τις φονταμενταλιστικές της Μέσης Ανατολής. Η Βρετανία, η γενέτειρα του Δαρβίνου, ήταν απ’τις χώρες με τις περισσότερες εκδηλώσεις. Εκεί έγιναν διάφορες ομιλίες, πανεπιστημιακές διαλέξεις, μουσειακές εκθέσεις κλπ. Μέσα σ’όλον αυτόν τον πανικό έγιναν και μερικά αλλόκοτα πράγματα, όπως
η έκθεση μέρους της διατηρημένης γενειάδας του Δαρβίνου
στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Βρετανίας, το οποίο αποκαλείται και ναός του Δαρβίνου.

Τα γένια του Δαρβίνου βρέθηκαν τυχαία από τον τετράκις εγγονό του Randal Keynes, ο οποίος άνοιξε ένα παλιό κουτί μ’ένα φάκελο στο εσωτερικό, που έγραφε ότι ήταν οι τρίχες που έμειναν από τα χαρτιά του πατέρα. Τα γένια ήταν τυλιγμένα μέσα σε χαρτί. Το κουτί άνηκε στην Ενριέτα ή Έτη, μία από τις κόρες του Δαρβίνου, άκρως πουριτανή, αντισεξουαλική και λογοκρίτρια σημαντικών κειμένων του πατέρα της, που παντρεύτηκε στα 30 της (αργά για τότε), για την οποία είχα γράψει
Εδώ.
Η οικογένεια του Δαρβίνου ήθελε να κρατήσει μία δέσμη απ’τα γένια του μεγάλου επιστήμονα ως οικογενειακό κειμήλιο (μεγάλη αξία στα κειμήλια τω προγόνων έδιναν οι εύπορες οικογένειες των Βρετανών), αλλά πριν την επίσημη κηδεία του στο Αββαείο του Ουεστμίνστερ δε μπόρεσαν, μάλλον επειδή ο κόσμος ήταν πολύς και δεν ήθελαν να φανούν δημοσίως να κάνουν κάτι τέτοιο. Έτσι συνέλεξαν όσες τρίχες είχαν πέσει στο γραφείο του και στα χαρτιά του, που ίσως κάποιες απ’αυτές άνηκαν στα μαλλιά του κι όχι στα γένια του, μπορεί κι αλλού.

Ο Δαρβίνος όμως δεν ήταν ούτεάγιος, ούτε προφήτης. Ήταν απλώς ένας κοσμικός επιστήμονας που διατύπωσε μια επαναστατική θεωρία, και μάλιστα όχι ο μόνος. Ένας ακόμα Ουαλός επιστήμονας, ο Alfred Russel Wallace, διατύπωσε μια παρεμφερή θεωρία το ίδιο διάστημα, κι αρχικά το εύρημά του ανακοινώθηκε στην επιστημονική κοινότητα μαζί μ’αυτό του Δαρβίνου, απλώς ο δεύτερος, έχοντας γράψει έπειτα το γνωστό του βιβλίο για την εξέλιξη και πολλά άλλα, έγινε παγκοσμίως και διαχρονικώς γνωστός, ενώ ο άλλος πτωχός, μόνος κι αργότερα πνευματιστής, χάθηκε. Όλες αυτές οι τιμές κι εκδηλώσεις για το Δαρβίνο δεν έχουν στην πραγματικότητα σκοπό αποκλειστικά τον ίδιο, ο οποίος άλλωστε είναι νεκρός κι έχει αποσυντεθεί προ πολλού, ή κι αν για κάποιους ανθρώπους έχουν σκοπό τον ίδιο εξυπηρετούν κατά βάθος τους δικούς τους φόβους του θανάτου, ένα είδος συνέχισης της ζωής ενός ανθρώπου μεταθάνατον (μήπως τελικά δεν πιστεύουν ούτε οι θρησκευόμενοι στη μεταθάνατον ζωή τιμώντας συνεχώς τους αγίους και κάνοντας νεκρώσιμες τελετές, λες και φοβούνται μη χάσουν τη μνήμη των νεκρών ανθρώπων, ενώ κανονικά υποτίθεται πως θα τους ξανασυναντήσουν στον άλλον κόσμο;)αλλά χρησιμεύουν ως αφορμές για την ανάδειξη της εξελικτικής θεωρίας και της περαιτέρω προόδου σ’αυτόν τον επιστημονικό τομέα, διότι από την εποχή του Δαρβίνου έχουν γίνει πολλές τροποποιήσεις και διασαφηνίσεις στην αρχική θεωρία, ώστε σήμερα να μη μιλάμε για θεωρία του Δαρβίνου όταν αναφερόμαστε στη σύγχρονη εξελικτική θεωρία.

Η επιστήμη δεν προσκηνά λείψανα και φετίχ προφητών, αλλά δέχεται τις ιδέες σημαντικών επιστημόνων εφόσον ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, τις χρησιμοποιεί για ν’αναλύσει τον κόσμο γύρω μας ή, εάν δε φαίνεται ν’αντιστοιχούν στην πραγματικότητα, πρέπει να τις αναθεωρεί. Εδώ ν’αναφέρω όμως κάτι που οι περισσότεροι δαρβινιστές συνειδητά ή δημόσια δε δέχονται, αλλά ισχύει, ότι ο δαρβινισμός, ή εξελικτισμός για να μη συγχέονται οι αντίπαλοί του νομίζοντας ότι ακολουθούνται τυφλά όλα τα συμπεράσματα του Δαρβίνου σαν ιερές γραφές, δεν είναι πλήρως επιστήμη, είναι και ιδεολογία. Μια ιδεολογία βασισμένη στην επιστήμη που έχει ως σκοπό τη βιολογική ερμηνεία του κόσμου, η οποία αντιπαραβάλλεται σε ορισμένες οπισθοδρομικές αντιλήψεις, όπως του δημιουργισμού. Και μια ιδεολογία βασισμένη στην επιστήμη δε χρειάζεται προσκήνημα σε λείψανα ή σε ναούς (το μουσείο της Βρετανίας) ή σε αγίους τόπους (τα μέρη που επισκέφθηκε ο Δαρβίνος), ή λατρεία προς το συγγραφικό έργο ενός συγκεκριμένου ανθρώπου, όπως τις υπερβολές των Σοβιετικών με τη λατρεία του Λένιν και της μούμιας του,ωσάν ο κουμουνισμός νά’παιζε το ρόλο του υποκατάστατου της θρησκείας. Μήπως κι ο δαρβινισμός σ’αυτήν τη μορφή είναι υποκατάστατο της θρησκείας τελικά για ανθρώπους που υποτίθεται δηλώνουν είτε αγνωστικιστές είτε άθεοι, οι οποίοι τελικά συμπεριφέρονται ομοίως με τους θρησκευόμενους; Μήπως οι περισσότερες ισχυρές κοσμικές ιδεολογίες είναι τελικά υποκατάστατα της θρησκείας; Μήπως είναι στο γονιδίωμα του ανθρώπου να βρίσκεται σε μια ομάδα με ισχυρή πίστη σε κάποιες άυλες αξίες; Μήπως αρχικά είχε να κάνει με την διατήρηση της τάξης και της ηθικής σε μια ομάδα, κι επομένως την ομαλή λειτουργία της, άρα και τη διαιώνισή της;

Οι τακτικοί μου αναγνώστες ξέρουν ότι είμαι φανατικός αναγνώστης του fridge.gr. Το Ψυγείο είναι μια ελληνική διαδικτυακή κοινότητα αρθρογράφων εναλλακτικού περιεχομένου, που καλύπτει θέματα από τέχνη, μουσική, βιβλία, ταινίες έως επιστήμη, βιογραφίες κλπ. Οι σύνδεσμοι μου προς αυτό βρίθουν στα άρθρα μου, αφ’ενός επειδή το χρησιμοποιώ ως πηγή ή αφορμή εκκίνησης άρθρων, και αφ’ετέρου για να το γνωστοποιήσω σε όσους περνάνε από εδώ και για ν’ανεβάσω την επισκεψιμότητά του. Κάθε συγγραφέας του Ψυγείου έχει συνήθως μια δική του στήλη, στην οποία γράφει μια συγκεκριμένη μέρα της εβδομάδας, αλλά υπάρχουν και περιπτώσεις ανταλλαγής στηλών ή έκτακτης αρθρογραφίας του ενός στη στήλη του άλλου. Εγώ λοιπόν παρακολουθώ φανατικά κάθε Παρασκευή τη στήλη «Sci-zophrenia” του Zyklon b, που καταπιάνεται με επιστημονικά θέματα, αν κι ο τρόπος με τον οποίον τα αναπτύσσει θα σας κάνει να το αγαπήσετε και να εξαρτηθείτε. Πρόσφατα επίσης άρχισα να παρακολουθώ κάθε Τετάρτη τη στήλη “Notorious Lives (Διαβώητοι Βίοι)» του Ανό, όπου ανεβαίνουν βιογραφίες πολλών ενδιαφερουσών περιπτώσεων της ιστορίας. Μολονότι και οι δύο συγγραφείς αναφέρονται με ουδέτερα ονόματα, για το Ανό ξέρουμε ότι είναι γυναίκα, όπως αναφέρει και η ίδια, ενώ η περίπτωση του Ζικλονίου είναι ακόμα ανεξιχνίαστη, γιατί πέρα απ’τη συγγραφική του ταυτότητα δε δίνει άλλα στοιχεία, και παραμένει απροσδιόριστη οντότητα. Μπορεί νά’ναι άντρας, γυναίκα, ερμαφρόδιτος, τρανσέξουαλ, πνεύμα, εξωγήινος, κουνέλα, ρομπότ, πρόγραμμα στον υπολογιστή, πολλά άτομα και οτιδήποτε άλλο, όλα είναι πιθανά.

Την Τετάρτη λοιπόν, στις 27 Φεβρουαρίου, ανέβασε επιτέλους το Ανό μια
βιογραφία για το Δαρβίνο,
έπειτα από δική μου παράκληση σε σχόλιο παλαιότερης βιογραφίας για την
Ισαβέλα της Ισπανίας
πριν δύο εβδομάδες, την Τετάρτη (13 Φεβρουαρίου) αμέσως μετά την παγκόσμια ημέρα του Δαρβίνου (12 Φεβρουαρίου), όπου την επέπληξα για την παραμέληση του συγκεκριμένου σημαντικότατου ιστορικού προσώπου. Μου είπε πως τον είχε στο μυαλό της, αλλά τον ανέβαλε συνεχώς. Εντάξει όμως τελικά μπήκε, καιέσπευσα εγώ να κάνω το πρώτο σχόλιο, εκφράζοντας το παράπονό μου για το μη ιδιαίτερα εξελικτικό περιβάλλον του Ψυγείου. Ακόμα και το Ζικλόνι, αν κι έχει αναφέρει την εξέλιξη φευγαλέα σε πολλά άρθρα του, δεν έχει συγγράψει ως τώρα ένα ολοκληρωμένο άρθρο κανένα 2-3 σελίδες να χαιρόμαστε να το διαβάζουμε. Ελπίζω πως με τη βιογραφία του Δαρβίνου έγινε μια καλή αρχή γι’αυτό. Το άρθρο λοιπόν τα είχε όλα τέλεια όπως έπρεπε, μ’όλα τα αξιοσημείωτα στοιχεία της ζωής του Δαρβίνου στη σειρά και επιγραμματικά τις αρχές της εξέλιξης διά φυσικής επιλογής. Τα σχόλια ωστόσο μολύνθηκαν από το γνωστό παράσιτο.

Εκεί έχει χωθεί ένας δημιουργιστής με ψευδώνυμο “Designer”, ο οποίος προσπαθεί συνεχώς να καταστρέψει τη συζήτηση με τα ανίσχυρα επιχειρήματά του. Όπως όλοι οι δημιουργιστές, έτσι κι αυτός δεν έχει σκοπό να συμμετάσχει ομαλά σε μια συζήτηση, παράνα επιβάλει την άποψή του θεωρώντας ασήμαντο ό,τι αντιτίθεται στις πεποιθήσεις του. Προσπάθησαν λοιπόν όλοι να του υποδείξουν που σφάλλει στη σκέψη του, αλλά ο ίδιος επέμενε στα ίδια ή υπέβαλε άλλες ερωτήσεις και παρανοήσεις που έχουν όμως εξηγηθεί επιστημονικά πολλές φορές. Εγώ αρχικά προσπάθησα ν’απέχω απ’τη συζήτηση, μετά όμως δεν κρατήθηκα κι αποφάσισα να συμμετάσχω σ’αυτήν την παραφθορά διαλόγου που δεν οδηγεί πουθενά. Όσες φορές κι αν μίλησα σ’αυτόν, δεν καταλάβαινε, αντίθετα έπαιρνε άσχετα κομμάτια των λεγομένων μου, τα διαστρέβλωνε όπως ήθελε κι έβγαζε τα δικά του συμπεράσματα. Στην επιχειρηματολογία του έχει μπλέξει τους δαρβινιστές με το Χίτλερ και τα εγκλήματά του, τη Νέα Τάξη Πραγμάτων, το σιονισμό, τους άθεους υλιστές μηδενιστές, ακόμα και το Διάβολο. Πιθανόν αυτός, όπως έχει βρεθεί σε μελέτες εγκεφάλων φονταμενταλιστών,
έχει μικρότερο ένα κομμάτι του προμετωπιαιου φλοιού που σχετίζεται με την αμφιβολία,
κι έτσι δυσκολεύεται ν’αμφιβάλλει, ώστε να πασχίζει να ταιριάζει οτιδήποτε ακούει στις φανατικές απόψεις του, ή αλλιώς να το αγνοεί ή να προσπαθεί να το αντικρούσει ανεπιτυχώς. Υποθέτω πως μόνο εδώ στην Ελλάδα και στην Αμερική με τους φανατικούς φονταμενταλιστές παίρνουν τόσο συχνά τέτια τροπή οι συζητήσεις περί εξέλιξης. Το μόνο «καλό» που ίσως προσέφερε το άρθρο αυτό είναι η αύξηση της επισκεψιμότητας του fridge.gr. Επισκεφθείτε λοιπόν το άρθρο στον παραπάνω σύνδεσμο, διαβάστε το, κι αν θέλετε, μπορείτε να σχολιάσετε.

Τη δική μου λοιπόν βιογραφία του Δαρβίνου και περιγραφή της εξελικτικής θεωρίας μπορείτε να διαβάσετε
Εδώ.

Ήρθε και φέτος η ημέρα του Δαρβίνου 12 Φεβρουαρίου, οπότε πρέπει να κάνω ένα ανάλογο δημοσίευμα. Ίσως είμαι κι ο μόνος στο ελληνικό Διαδίκτυο που τηρεί με σχεδόν θρησκευτική ευλάβεια την ημέρα του Δαρβίνου. Είναι κάτι σαν γιορτή του Ιστολογίου. Φέτος όμως, ψάχνοντας διάφορα άλλα πράγματα για ετοιμασία άρθρων, ξέχασα τη μέρα αυτήν μέχρι πριν δύο μέρες, οπότε τότε μόνο άρχισα να ψάχνω θέμα, το οποίο δε θά’πρεπε νά’ναι και πολύ μεγάλο ώστε να προλάβω να το βάλω στις 12 Φεβρουαρίου – θα μπορούσα να το βάλω κι αργότερα, όμως δε θα φαινόταν τόσο καλά -, και τελικά θυμήθηκα ένα θέμα που σχεδίαζα για καιρό να γράψω στο μυαλό μου, για όσα πράγματα πήραν τιμητικά το όνομα του Δαρβίνου, είτε πριν είτε μετά το θάνατό του.

Ως φυσιοδίφης που ταξίδεψε σε μακρινά μέρη και πρώτος ευρετής της σύγχρονης μορφής εξελικτικής θεωρίας, είναι αναμενόμενο
το όνομά του
να δόθηκε τιμητικά σε διάφορες τοποθεσίες, είδη, πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και επιστημονικούς θεσμούς. Ίσως είναι μέσα στα συγχρονότερα ιστορικά πρόσωπα με τα περισσότερα στοιχεία στο όνομά του.

Καθώς λοιπόν περνούσε το πασίγνωστο Μπιγκλ με βοηθητικές βάρκες το 1833, όπου επέβαινε κι ο Δαρβίνος, κατά τη χαρτογραφική του αποστολή στο Νότιο Ημισφαίριο (1831-1836) από έναν πορθμό, που ονομάστηκε Πορθμός του Μπιγκλ στη Γη του Πυρός της Νότιας Αμερικής, ένα κομμάτι παγετώνα αποκολλήθηκε από έναν κάθετο γκρεμό κι έπεσε στη θάλασσα, προκαλώντας τεράστια κύματα που απειλούσαν τις βάρκες. Τότε ο Δαρβίνος μαζί με τρεις ναύτες εντόπισαν μέσα στην καταχνιά έναν μικρότερο πορθμίσκο, όπου κατέφυγε το πλοίο και οι βάρκες, ο οποίος ονομάστηκε Πορθμός του Δαρβίνου. Πορθμός Δαρβίνου ονομάστηκε επίσης ένα κανάλι μεταξύ των νησιών Μόρεσμπι και Λάιελ (ο Κάρολος Λάιελ ήταν γεωλόγος και φίλος του Δαρβίνου) του συμπλέγματος τω Νησιων της Βασίλισσας Καρλότας στη Βρετανική Κολομβία του Καναδά από το γεωγράφο George M. Dawson προς τιμήν του Δαρβινου το 1878.

Ένα χρόνο αργότερα, στις 12 Φεβρουαρίου του 1834, περνώντας πάλι το Μππιγκλ απ’το ίδιο μέρος, ο πλοίαρχος Φιτς-Ρόι ονόμασε το ψηλό βουνό βορειοανατολικά του Πορθμού του Δαρβίνου Όρος Δαρβίνου, κάνοντάς του, όπως είπε κι ο Δαρβίνος, ένα βουνό δώρο για τα 25α γενέθλιά του. Η σχέση του Δαρβίνου με τον πλοίαρχο Φιτς-Ρόι ήταν αμφίθυμη, πότε με εντάσεις και φόβο απ’το μέρος του ‘δαρβίνου μην εκδιωχθεί απ’το πλοίο και πότε υποτίθεται φιλική. Στο βιβλίο του πάντως για το ταξίδι του με το Μπιγκλ, ο Δαρβίνος προσπάθησε να περιγράψει τον πλοίαρχο με καλά λόγια για να μην τον προσβάλλει δημοσίως, αναφέροντας όμως πάλι την κυκλοθυμικότητα και τη δυσκολία του χαρακτήρα του. Ο πλοίαρχος ωστόσο, παρά τις διαφωνίες του με το Δαρβίνο, τον περιέγραψε θετικά στον απολογισμό του ταξιδιού του. Το βουνό αυτό λοιπόν είναι το δεύτερο ψηλότερο στη Γη του Πυρός, ύψους 2400 μέτρων με απότομες πλαγιές και παγετώνες, και σήμερα ανήκει στη Χιλή. Κατακτήθηκε για πρώτη φορά μόλις το 1979, ενώ το τμήμα των νότιω Άνδεων όπου βρίσκεται, αποκαλείται και οροσειρά του Δαρβίνου. Άλλο μεγάλο βουνό που πήρε το όνομά του είναι το Όρος Δαρβίνου ύψους 4218 μέτρων στη Σιέρα Νεβάδα της Καλιφόρνιας, το οποίο ονομάστηκε έτςι το 1895 από τους Αμερικανούς γεωγράφους Theodor S. Solomons και E. C. bonner ως μέρος ολόκληρης της περιοχής που πήρε ονόματα σχετικά με εξελικτικούς επιστήμονες, π.χ. Όρος Λαμάρκ, όρος Σπένσερ, Όρος Χέκελ, Κοιλάδα της Εξέλιξης κλπ. Επίσης στο βουνό αυτό βρίσκεται ο παγετώνας του Δαρβίνου και στους πρόποδες το Φαράγγι του Δαρβίνου. Ένα Όρος Δαρβίνου επίσης υπάρχει στην Τασμανία της Αυστραλίας, την οποία επισκέφθηκε ο Δαρβίνος, αν και το όνομα δόθηκε αργότερα. Το βουνό βρίσκεται στη δυτική ακτή του νησιού με ύψος 1033 μέτρα. Δυτικά του υπάρχει μια εγκαταλελειμμένη κοινότητα που είχε αναπτυχθεί γύρω από ένα σιδηροδρομικό σταθμό όπου φορτωνόταν μετάλλευμα από τα τώρα εγκατελελειμμένα ορυχεία της περιοχής με το όνομα Δαρβίνος. Ένα είδος φυσικού γυαλιού στην περιοχή, που προήλθε από υψηλή θερμοκρασία που έλιωσε τα πετρώματα κατά μια παρελθοντική μετεωριτική σύγκρουση, επίσης λέγεται γυαλί Δαρβίνου, επειδή πρωτοβρέθηκε σ’αυτό το βουνό. Στο νησί Ιζαμπέλα ή Τσάθαμ των Γκαλαπάγκος το κεντρικό ηφαίστειο έχει επίσης ονομαστεί Ηφαίστειο Δαρβίνου. Στην Ανταρκτική τέλος, μια μικρή οροσειρά στα βάθη της ειπήρου έχει ονομαστεί Όροι Δαρβίνου από μια βρετανική αποστολή του 1901-1904 προς τιμήν όχι του γνωστού Καρόλου Δαρβίνου, αλλά του γιου του Λεονάρδου Δαρβίνου, τότε επίτιμου γραμματέα της Βασιλικής Γεωγραφικής Εταιρείας (η τάση προς την επιστήμη είναι κληρονομική;).

Χαρτογραφώντας το Μπιγκλ τη βόρεια Αυστραλία το 1839 στο 3ο μεγάλο ταξίδι του, ο πλοίαρχος John Clements Wickham (υποπλοίαρχος στο δεύτερο ταξίδι που ήταν κι ο Δαρβίνος) εντόπισε έναν κολπίσκο, τον οποίον ονόμασε Λιμάνι του Δαρβίνου προς τιμήν του φυσιοδίφη. Ο οικισμος του Πάλμερστον, που ιδρύθηκε το 1869 κοντά σ’αυτό το λιμάνι, άλαξε επίσημα όνομα σε Δαρβίνος (Darwin) το 1911. Σήμερα είναι η πρωτεύουσα της σχετικά αραιοκατοικημένης Βόρειας Επικράτειας της Αυστραλίας, με πληθυσμό 129.000 κατοίκων. Άλλοι οικισμοί με το όνομα του Δαρβίνου είναι ο Δαρβίνος, με παλαιότερο όνομα λιμάνι Δαρβίνου στη χερσόνησο Λαφόνια του Ανατολικού Φόκλαντ που είχε επισκεφθει ο ίδιος, ο οποίος ιδρύθηκε το 1859, τη χρονιά έκδοσης του βιβλίου της Καταγωγής των Ειδών, και το Όρος Δαρβίνου, μια μικρή πόλη στη Ζιμπάμπουε που ονομάστηκε έτσι από τον Άγγλο εξερευνητή Frederick Courtney Selous στα τέλη του 19ου αι.

Στην Πόλη του Δαρβίνου της Αυστραλίας βρίσκεται το γνωστό Πανεπιστήμιο Καρόλου Δαρβίνου, ενώ κοντά στην πόλη βρίσκεται το Εθνικό Πάρκο Καρολου Δαρβίνου. Στο Κέιμπριτζ της Αγγλίας το 1964 ιδρύθηκε το Κολέγιο Καρόλου Δαρβίνου, που ονομάστηκε έτσι προς τιμήν της οικογένειας του Δαρβίνου, η οποία είχε στο παρελθόν μέρος της γης όπου χτίστηκε το κολέγιο. Εκεί φοιτούν μεταπτυχειακοί φοιτητές, κυρίως για διδακτορικές σπουδές, και από την Αγγλία και απ’το εξωτερικό. Στα Νησιά Γκαλαπάγκος υπάρχει το Ερευνητικό Κέντρο Καρόλου Δαρβίνου που εμπεριέχει το Ίδρυμα Καρόλου Δαρβίνου, το οποίο ασχολείται με την προστασία του οικοσυστήματος των νησιών. Η ΛινναΪκή Εταιρεία απονέμει απ’το 1908 το βραβείο Δαρβίνου-Ουάλας (ο δεύτερος ανεξάρτητος ευρετής της εξελικτικής θεωρίας περίπου συγχρόνως με το Δαρβίνο) για μεγάλες προόδους στην εξελικτική βιολογία. Τέλος, θα πρέπει οπωσδήποτε ν’αναφέρω το θεσμό των Βραβείων Δαρβίνου, ενός ανεπίσημου χιουμοριστικού ετήσιου διαδικτυακού βραβείου που απονέμεται σ’όσους έχουν αφαιρέσει τα γονίδιά τους απ’την ανθρωπότητα για το καλό της, π.χ. πεθαίνοντας με υπερβολικά χαζό τρόπο.
Η σελίδα τους
Είναι εδώ.

Ο Δαρβίνος έχει ακόμα δώσει τ’όνομά του σε αμέτρητα είδη. Υπολογίζεται ότι 120 είδη και 9 γένη φέρουν το όνομά του. Από τα γένη, μερικά είναι ο δαρβινόπτερος (Darwinopterus), ένα γένος πρωτόγονω πτερόσαυρω με μακριά ουρά από την Κίνα, η δαρβίνια (Darwinia), ένα γένος αειθαλών μυρτοειδών θάμνων της Αυστραλίας, και το αρχαίο γένος πιθηκοειδών δαρβίνιος (Darwinius), μ’ένα μόνο είδος (D. macillae) εόκαινου εποχής ηλικίας 47 εκατομμυρίων ετών από τη σημερινή Γερμανία. Το μαΪμουνάκι αυτό βρέθηκε από έναν ερασιτέχνητ ο 1983, αλλά τα δύο κομμμάτιατου πουλήθηκαν χωριστά. Επανενώθηκαν το 2007, οπότε έγινε και η εκτενής εξέταση του απολιθώματος. Τα είδη που έχουν πάρει τ’όνομα του Δαρβίνου είναι πάρα πολλά, και δε μπορώ να τα’αναφέρω όλα, αφού άλλωστε δεν τα ξέρω όλα. Αυτό με την πιο ενδιαφέρουσα ιστορία είναι ωστόσο το ρέα του Δαρβίνου (Rhea darwini, έπειτα άλλαξε σε Rhea pennata), ένα είδος ρέα (στρουθοκαμηλοειδές πουλί της Νότιας Αμερικής), το οποίο έψαχνε διακαώς ο Δαρβίνος ακούγοντας μαρτυρίες από ντόπιους ισπανούς αγελαδοτρόφους (γκαούτσος) ή Ινδιάνους πως υπήρχε ένα μικρότερο είδος ρέα απ’το γνωστό κατά το ταξίδι του στην Παταγονία το 1833, ώσπου μια μέρα κατάλαβε πως έτρωγε αυτό το είδος, κι έτσι έσωσε τα εναπομείναντα μέλη του και τά’στειλε στο βοτανολόγο και φίλο του Τζον Χένσλοου στην Αγγλία, ο οποίος με τη σειρά του τά’δωσε στον ορνιθολόγο Τζον Γκουλντ οπότε αναγνωρίστηκαν ως ξεχωριστό είδος το 1837. Η γειτνίαση και σ’ένα σημείο ένωση των επικρατειών αυτού του είδους με του άλλου γνωστότερου και μεγαλύτερου (R. Americana) βορειότερης εξάπλωσης ήταν ένα απ’τα πάμπολλα παραδείγματα της σταδιακής μετάλλαξης των ειδών που άρχισαν να ταλανιζουν το Δαρβίνο. Ομοίως και στα Γκαλαπάγκος, παρατηρώντας ο Δαρβινος του σπίνους που ήταν διαφορετικοί κι ελαφρώς τροποποιημένοι σε κάθε νησί, επίσης αμφέβαλε για την υποτιθέμενη σταθερότητα των ειδών, αν και οι σπίνοι στην πραγματικότητα δεν ήταν η αφορμή για την ανάπτυξη της θεωρίας της εξέλιξης, όπως υποστηρίζεται συχνά. Η θεωρία της εξέλιξης αναπτύχθηκε σιγά-σιγά με διάφορα παραδείγματα από διάφορες ομάδες οργανισμών. Πάραυτα, οι σπίνοι των Γκαλαπάγκος λέγονται ανεπίσημα σπίνοι του Δαρβίνου. Ένα άλλο περίεργο είδος είναι ο βάτραχος του Δαρβίνου (Rhinoderma darwini), είδος που ανακάλυψε ο ίδιος στα υγρά και κρύα δάση της νότιας Χιλής, αν κι ονομάστικε μετά την αποστολή δειγμάτων στην Αγγλία. Είναι μικρός βάτραχος 3 εκατοστών πρασινωπός, με το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό ότι ο αρσενικός φυλάγει τα αβγά κι έπειτα τοποθετεί τους γυρίνους στο φωνητικό του σάκο του λαιμού του για το πρώτο στάδιο της ανάπτυξής τους, κι όταν μεγαλώσουν ανοίγει το στόμα και φεύγουν. Άλλα φυτικά είδη είναι η ίριδα της Αργεντινής (Herbertia darwini) που περιγράφηκε το 2008, ο θάμνος (Berberis darwini), και διάφορα άλλα.

Και φυσικά, το όνομα του Δαρβίνου έχει λεξικοποιηθεί στη γλώσσα όπως και τα ονόματα πολλών άλλω σημαντικών ανθρώπων, με παράγωγα όπως δαρβινισμός, δαρβινιστής, δαρβίνιος, δαρβινικός κλπ που αναφέρονται στην κεντρική ιδέα του της εξέλιξης των ειδών, αφήνοντας μόνιμο αποτύπωμα στον παγκόσμιο πολιτισμό. Κλείνοντας όμως έχω να κάνω και μια θλιβερή παρατήρηση. Αν κι ο Δαρβίνος βοήθησε τόσο πολύ στην κατανόηση της προέλευσης και πορείας της ζωής του πλανήτη μας, και κατ’επέκτασιν και του είδους μας, κι όπως βλέπουμε λόγω της σημασίας του έργου του το όνομά του δόθηκε σε διάφορα μέρη και πράγματα ανά τον κόσμο, η συνεισφορά του στην παγκόσμια γνώση δεν αναγνωρίζεται το ίδιο όσο άλλων επιστημόνων, π.χ. αυτή του ΑΪνστάιν ή του Πλανκ. Δηλαδή, αν κι ο Δαρβίνος αναφέρεται φυσικά μεταξύ των σημαντικότερων επιστημόνων, τα πορίσματά του, αν κι εύκολα κατανοητά απο σχεδόν όλους αφού αφορούν το χειροπιαστό βιολογικο κόσμο κι όχι αφηρημένες μαθηματικές έννοιες της φυσικής για παράδειγμα, συνήθως εξετάζονται επιφανειακά, αντίθετα μ’αυτά των άλλων επιστημόνων, με αποτέλεσμα ακόμα ο κοινός νους να μην έχει εντάξει την εξελικτική σκέψη στην καθημερινή ζωη, π.χ. αναλύοντας τα βιολογικά, κοινωνικά ή ψυχολογικά φαινόμενα με βάση τις αρχές της εξέλιξης, όπως έχει εντάξει αρχές τις φυσικής στην εξήγηση των ιδιιοτήτων των υλικών σωμάτων, του ηλεκτρισμού κλπ. Ο λόγος μάλλον είναι, εκτός του ότι δυστυχώς ακόμα και σήμερα πολλοί άνθρωποι ανεπτυγμένων χωρών δε γνωρίζουν επαρκώς την εξελικτική θεωρία, ότι κάποια απ’τα επακόλουθα αυτής της θεωρίας, π.χ. η προέλευσή μας από νοητικά κατώτερα είδη ή η εξήγηση της λειτουγίας του νου σύμφωνα με φυσικώς επιλεγμένες αρχές, ενοχλούν ακόμα κάποιον κόσμο, όχι απαραίτητα θρησκευόμενους, μπορείνα ενοχλούν επίσης άτομα με ανθρωπιστικές πεποιθήσεις. Ας ελπίσουμε ότι στο μέλλον η προσέγγιση της βιολογικής πραγματικότητας θα γίνει πιο δαρβινική.

Το διάστημα Μαΐου-Νοεμβρίου του 1868, ο μεγάλος επιστήμονας Κάρολος Δαρβίνος έκανε ένα πείραμα για την εξακρίβωση της ιδέας ότι ο πυρήνας των βασικών συναισθημάτων είναι ο ίδιος σ’όλα τα μέλη του ανθρώπινου είδους. Η εντύπωση αυτή του προκλήθηκε όταν στο ταξίδι του με το Μπιγκλ, όπου παρόλο που δε γνώριζε τη γλώσσα του κάθε λαού, μπορούσε να καταλάβει τα συναισθήματα των ανθρώπων που συναντούσε από την προσωπική έκφραση. Πολλοί άλλοι επιστήμονες εππιβεβαίωσαν αυτήν την υπόθεση έπειτα, αν και μη επιστημονικά ήταν γνωστή από πάντα. Μάλιστα γι’αυτόν το λόγο καθώς και για το λόγο της αναγνώρισης των ατόμων ξεχωριστά, έχουμε συγκεκριμένη εγκεφαλική περιοχή στον οπτικό φλοιό που ασχολείται με τα πρόσωπα. Αυτή η περιοχή ξεκινά να λειτουργεί από τη βρεφική ηλικία, η οποία ενεργοποιείται ακόμα κι από αντικείμενα που μοιάζουν κάπως με πρόσωπο, οπότε θεωρείται σημαντικό για την ψυχική ανάπτυξη το μωρό να βλέπει την έκφραση της μάνας του.

Ο Δαρβίνος λοιπόν, το διάστημα εκείνο έδειχνε φωτογραφίες αντρών, γυναικών και παιδιών με διάφορα συναισθήματα, φωτογραφημένες από το Γάλλο φυσιολόγο Benjamine Amand Duchenne, σ’όσους ήταν ή επισκέπτονταν το σπίτι του, δηλαδή στην οικογένειά του, στους συνεργάτες του και στους φίλους του, συνολικά μόνο 24 άτομα. Τα αρνητικά συναισθήματα προκλήθηκαν με κεντρίσματα και ηλεκτροσόκ. Το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ λοιπόν, η αρχική έδρα του Δαρβίνου,
αναβίωσε αυτό το πείραμα
ηλεκτρονικώς από το Μάιο φέτος έως μάλλον αυτόν το μήνα με τις ίδιες φωτογραφίες, αλλά με 18.000 συμμετέχοντες. Το πείραμα έχει πλέον λήξει, αν και θεωρητικά κάποιος μπορεί να το κάνει για να δει πού βρίσκεται σε σχέση με τους άλλους εξεταζόμενους και μ’εκείνους της εποχής του Δαρβίνου. Το πείραμα και τ’αποτελέσματα φιλοξενούνται στη σελίδα
του Προγράμματος Αλληλογραφίας του Δαρβίνου
του πανεπιστημίου. Τα αποτελέσματα ήταν πολύ πιο ποικίλα, συμφωνούν όμως γενικά με τα ευρήματα του Δαρβίνου.

Ο Δαρβίνος είχε βρει για παράδειγμα ότι οι άνθρωποι μπορούσαν να βρίσκουν πολύ ευκολότερα τα βασικά ανθρώπινα συναισθήματα από τα πιο πολύπλοκα. Στο σημερινό πείραμα, πάνω απ’το 50% βρήκε τις εκφράσεις της έκπληξης, του τρόμου, και του πένθους και της απελπισίας, ενώ πάνω απ’το 25% βρήκε τη χαρά. Τα πολύπλοκα συναισθήματα ωστόσο ήταν πολύ δυσκολότερα στην ερμηνεία, με 40-60% λανθασμένες ερμηνείες στο κλάμα από πένθος, στον πόνο, στο βαθύ πένθος και στη σκληρότητα. Άλλα συναισθήματα ήταν πολύ ευκολότερο να δεχτούν κοντινές απαντήσεις, αλλ’όχι εύκολα την κατά το Δαρβίνο σωστή όπως η αγωνία,ο βασανισμός και ο φόβος, και ο φόβος με αγωνία. Το πρόσωπου που το μισό έκλεγε και το μισό γελούσε δέχτηκε μισές απαντήσεις για το κάθε συναίσθημα.

Επίσης εξακριβώθηκε η πίστη του Δαρβίνου ότι τα συναισθήματα δέχονται ασυνείδητη σχεδόν επεξεργασία απ’το μυαλό μας. Ο μέσος χρόνος απάντησης ήταν 4-16 δευτερόλεπτα, με τα πολυπλοκότερα συναισθήματα ν’απαιτούν τον περισσότερο χρόνο. Το μισό κλάμα και γέλιο είχε κατά μέσο όρο 16 δεύτερα, το κλάμα από πένθοςβ 12, το πένθος και η απελπισία 8, και η σκληρότητα 9, αν και οι επιστήμονες που αναβίωσαν το πείραμα αθεωρούν πως εκεί οι άνθρωποι δυσκολεύτηκαν ίσως επειδή η κατάσταση αυτή δε θεωρείται σήμερα ευρέως ως ξεχωριστό συναίσθημα.

Αν και ο χρόνος που πέρασε απ’το γνήσιο πείραμα του Δαρβίνου δε φαίνεται να επηρεάζει σημαντικά την ερμηνεία των βασικών συναισθημάτων, οι άνθρωποι παρατηρήθηκε πως απάντησαν διαφορετικά σε ορισμένες παλιές φωτογραφίες της εποχής. Στη φωτογραφία του βαθέος πένθους για παράδειγμα το μεγαλύτερο ποσοστό ανέφερε την πλήξη, η οποία ίσως δε θεωρούταν συναίσθημα στην εποχή του Δαρβίνου. Αυτό αντανακλά βασική αλλαγή στον τρόπο ερμηνείας των συναισθημάτων και κατ’επέκτασιν στη νοοτροπία των ανθρώπων. Επίσης το δαρβινικό πείραμα με σημερινά δεδομένα θεωρείται αρκετά προβληματικό, εφόσον ο Δαρβίνος έλεγξε μόνο λίγα άτομα με ακίνητες ασπρόμαυρες φωτογραφίες μόνο Βρετανών της μεσαίας τάξης της εποχής του. Σήμερα για την προβολή κάποιου συναισθήματος προς αναγνώριση χρησιμοποιούνται συνήθως βίντεο με επιπλέον στοιχεία όπως τόνο της φωνής, στάση του σώματος, κλπ. Επίσης ο εξεταζόμενος πληθυσμός είναι σαφώς ευρύτερος. Ο ίδιος ο Δαρβίνος είχε επίγνωση του προβλήματος του σχεδιασμού του πειράματος, και προσπαθούσε να το βελτιώνει όσο γίνεται, αν και πιστεύω πως δεν το θεώρησε ποτέ 100% αξιόπιστο, γιατί αλλιώς σίγουρα θα τό’στελνε στους τόσους αλληλογραφούμενους γνωστούς του για απάντηση. Ο σκοπός πάντως της αναβίωσης του πειράματος δεν ήταν η ακριβής απάντηση κατά το Δαρβίνο, αλλά ο εντοπισμός αλλαγών στον τρόπο ερμηνείας των συναισθημάτων σήμερα σε σχέση με τότε.

Τυχαία ψάχνοντας προχθές κάτι για το Δαρβίνο, βρήκα μια ενδιαφέρουσα υπόθεση. Για να την επαληθεύσω, δηλαδή για να δω κυρίως αν αναφέρεται αρκετά σε αξιόπιστες σελίδες, έκανα μια βαθύτερη αναζήτηση και βρήκα το ίδιο περίπου σε διάφορα μέρη,
εδώ,
εδώ
και
εδώ,
επομένως είναι βέβαιο γεγονός ότι έγινε και ειπώθηκε.

Το άρθρο είχε δημοσιευθεί το Φεβρουάριο του 2009, κατά το παγκόσμιο έτος Δαρβίνου, οπότε πέρασαν 200 χρόνια από τη γέννησή του και 150 από την έκδοση της κύριας θεωρίας του, όχι όμως και του μοναδικού έργου του.

Ο Αμερικανός ψυχολόγος ειδικό στην ανάλυση των συναισθημάτων Paul Ekman υποστήριξε λοιπόν μιλώντας στην Αμερικανική Ένωση για την Πρόοδο των Επιστημών ότι η ηθική φιλοσοφία του Δαρβίνου βασίστηκε σε παρόμοιες βουδιστικές διδασκαλίες. Πιο συγκεκριμένα, η ύψιστη ηθική αξία κατά το Δαρβίνο είναι η συμπόνια που επεκτείνεται προς όλα τα συναισθανόμενα όντα. Επίσης η ιδέα ότι η αντίληψη από κάποιον πόνου σ’έναν άλλο δημιουργεί πόνο και σ’αυτόν που τον αντιλαμβάνεται, ώστε δρα για να σβήσει και τον πόνο του άλλου και το δικό του, συναντάται και στα βουδιστικά κείμενα και στα συγγράμματα του Δαρβίνου. Όπως λέει στο βιβλίο του «Η έκφραση των συναισθημάτων στον άνθρωπο και στα ζώα» ο ίδιος ο Δαρβίνος:

«Όσο ο άνθρωπος προχωρά στον πολιτισμό, και οι μικρές φυλές ενώνονται σε μεγαλύτερες κοινότητες, ο απλότερος λόγος θά’λεγε στο κάθε άτομο ότι θά’πρεπε να επεκτείνει τα κοινωνικά του ένστικτα και συμπόνιες σ’όλα τα μέλη του ίδιου έθνους, αν και προσωπικά άγνωστο σ’αυτόν. Αφού έχει κατακτηθεί αυτό το σημείο, υπάρχει μόνο ένας τεχνητός φραγμός για να εμποδίζει τις συμπόνιές του από το να επεκτείνονται στους ανθρώπους όλων των εθνών και φυλών. [Εάν φαίνονται διαφορετικοί] η εμπειρία μας λέει πόσο καιρό παίρνει προτού να τους δούμε ως συνανθρώπους μας. Η συμπόνια πέρα από τα όρια του ανθρώπου, δηλαδή αυτή της ανθρωπότητας προς τα κατώτερα ζώα, φαίνεται να είναι μια από τις υστερότερες ηθικές κατακτήσεις… αυτή η αρετή (η συμπόνια για τα κατώτερα ζώα), μία απ’τις ευγενέστερες με τις οποίες ο άνθρωπος είναι προικισμένος, φαίνεται να προέρχεται συμπτωματικά από τις συμπόνιες μας που γίνονται πιο τρυφερές και πιο ευρέως διάχυτες, μέχρι που επεκτείνονται σ’όλα τα συναισθανόμενα όντα.»

Ο Έκμαν, ο οποίος έχει φίλο το Δαλάι λάμα και με τον οποίον έχουν συγγράψει ένα βιβλίο για τα συναισθήματα, αναφέρει πως στο άκουσμα των παραπάνω σειρών του δαρβινικού έργου ο Δαλάι Λάμα είπε πως θα μπορούσε τώρα κι αυτός να θεωρηθεί δαρβινιστής, αφού οι ιδέες της θρησκείας του ήταν εκπληκτικά όμοιες μ’αυτές του εξελικτή. Ο Έκμαν υποθέτει ακόμα πως υπάρχει η πιθανότητα ο Δαρβίνος να κατέληξε στα ίδια συμπεράσματα μόνος του, αν και πιθανότερο θεωρεί πως είναι η επιρροή του από το θιβετιανό βουδισμό τον οποίον γνώρισε μέσω του φίλου του βοτανολόγου Τζόζεφ Χούκερ που επισκέφθηκε το Σικίμ της Ινδίας και το Θιβέτ, ο οποίος μέσω επιστολών ανέφερε το βουδισμό. Η γυναίκα του Δαρβίνου, την οποία ο ίδιος αναφέρει ως ηθικά ανώτερη, ίσως έτσι γνώρισε το βουδισμό, κι αποκαλούσε έναν ήρεμο εγγονό της «μεγάλο λάμα».

Ενδιαφέρουσες επίσης είναι οι παρατηρήσεις στα σχόλια της πρώτης σελίδας που παρέθεσα, όπου ένας σχολιαστής υποστηρίζει ότι ο Δαρβίνος εμπνεύστηκε ηθικά από τις μεταμορφώσεις του Οβιδίου – αν και δε χώνευε την κλασική παιδεία κάτι θα συγκράτησε -, όπου αναφέρεται συνεχής μεταλλαγή, σωματική και ψυχική, μεταξύ των όντων και πνευματική ενότητα, ή ίσως από το τελευταίο ποιητικό/επιστημονικό έργο του παππού του Εράσμου Δαρβίνου με τίτλο η Καταγωγή της Κοινωνίας ή ο Ναός της Φύσης, το οποίο εκδοθηκε μετά το θάνατό του και αναφέρει για ενότητα μεταξύ των έμψυχων όντων. Ο παππούς του Δαρβίνου είχε επίσης εφεύρει μια κατά κάποιον τρόπο εξελικτική θεωρία παρόμοια με του Λαμάρκ στο ποιητικό έργο του Ζωονομία, κατά την οποία όλα τα θερμόαιμα ζώα προέρχονταν από ένα ζωντανό νήμα, το οποίο χρησιμοποιώντας διάφορα ερεθίσματα του περιβάλλοντος τελειοποιούταν συνεχώς, αν κι ο ίδιος ο Δαρβίνος στην αυτοβιογραφία του που έχω διαβάσει, ομολογεί πως αρχικά διαβάζοντας τη Ζωονομία δεν επηρεάστηκε ιδιαίτερα, αν και θα μπορούσε να πήρε στοιχεία υποσυνείδητα.

Η επιστήμη σήμερα έχει κάνει αρκετά βήματα προς την κατανόηση των συναισθημάτων και της ηθικής. Από την εποχή του Δαρβίνου ήταν γνωστό ότι οι εκφράσεις των συναισθημάτων ήταν κοινές σ’όλους τους λαούς, κι αυτό έχει καθαρά γονιδιακή βάση. Κανένα παιδάκι δε μαθαίνει απ’το περιβάλλον του πώς να εκφράσει κάποιο συναίσθημα. Επίσης η ηθική συπεριφορά και ο αλτρουισμός έχει αναπτυχθεί ανεξάρτητα και σ’άλλα κοινωνικά είδη υψηλής νοημοσύνης, όπου η επιβίωση της ομάδας εξασφαλίζει πολύ καλύτερα την επιβίωση του ατόμου παρά η ατομική προσπάθεια, όπως οι ελέφαντες, τα κήτη, τα πρωτεύοντα, ακόμα και τα σκυλιά. Για εξέταση διάφορων μεμονωμένων περιπτώσεων τέτοιας συμπεριφοράς διαβάστε
εδώ.

Τέλος, απ’το παραπάνω απόσπασμα του Δαρβίνου που μετέφρασα ίσως καταλάβατε πως ο Δαρβίνος ήταν αντιρατσιστής. Πράγματι ήταν αρκετά αντιρατσιστής στην εποχή του, όπου ο ρατσισμός κατά των πιο πρωτόγονων φυλών είχε πάρει παράλογες διαστάσεις, αν και κάποτε εξέφραζε ρατσιστικά στοιχεία, κυρίως όσον αφορά τους κατοίκους της Γης του Πυρός στο ταξίδι του με το Μπιγκλ και ίσως προς τους Μαύρους και τους ιθαγενείς της Αυστραλίας. Άλλωστε ήταν ένθερμος αντίπαλος της δουλείας, για την οποία άποψη απειλήθηκε σοβαρά απ’τον πλοίαρχο του Μπιγκλ ταξιδεύοντας ότι θ’αφηνόταν να γυρίσει μόνος του. Σήμερα, με καθαρά επιστημονικά μέσα, αναγνωρίζονται διαφορές μεταξύ των φυλών του ανθρώπου θέλουμε δε θέλουμε, αλλά όχι τοσο ισχυρές όπως τονίζονταν τότε. Το θέμα λοιπόν που εξοργίζει τους αντιδαρβινιστές είναι, παραφράζοντάς το, η πρόβλεψή του ότι σε μια εποχή, όχι πολύ μακριά με μέτρο τους αιώνες, οι πολιτισμένοι Ευρωπαίοι θα εξοντώσουν τις άγριες φυλές, ίσως και τους μεγάλους πιθήκους, κι έτσι το κενό ανάμεσα στον πολιτισμένο άνθρωπο και στα ζώα θά’ναι ακόμα μεγαλύτερο. Το εδάφιο αυτό βρίσκεται στο βιβλίο του για την καταγωγή του ανθρώπου, με το οποίο προσπαθούσε να δείξει στους δύσπιστους της εποχής του ότι δεν είναι απίθανη η προέλευση του ανθρώπου απ’τα ζώα αν σκεφτούμε πως όλες οι ενδιάμεσες μορφές έχουν εξαφανιστεί. Κάποια ρατσιστικά στοιχεια τα έχει η δήλωση, γιατί στην πραγματικότητα οι Μαύροι και οι ιθαγενείς της Αυστραλίας δεν είναι τόσο απομακρυσμένοι γενετικά από τον «πολιτισμένο άνθρωπο» για να θεωρηθούν γνήσιοι ενδιάμεσοι τύποι με τους πιθήκους, αν κι ελαφρά γονιδιακά κι εμφανισιακά είναι κοντύτερα. Επίσης, σύμφωνα μ’αυτήν τη λογική, οι πιο πολιτισμένοι άνθρωποι είναι οι ανατολικκοασιάτες, οι οποίοι εμφανισιακά αποκλίνουν απ’τους πιθήκους ακόμα περισσότερο, κι έχουν απ’τους υψηλότερους δείκτες νοημοσύνης. Η δήλωση αυτή ωστόσο ήταν απλή και ο Δαρβίνος δεν είχε κατά νου τόσο μεγάλη σημερινή ανάλυση.

Ευτυχώς η πρόβλεψή του για τους άγριους λαούς δεν εκπληρώθηκε, αυτή όμως για τους μεγάλους πιθήκους έχει σχεδόν γίνει, αφού τα περισσότερα είδη έχουν περιοριστεί σε μικρές περιοχές με ελάχιστο πληθυσμό. Επίσης σε καμία περίπτωση ο Δαρβίνος δεν ευχόταν για τέτοιες καταστροφές στο μέλλον, αφού όπως αναφέρει παρακάτω στο βιβλίο του, εάν ο άνθρωπος χάσει την ηθική του και κρατήσει μόνο τη λογική του, θα γίνει το χειρότερο ον
Πηγή.

Παρά τα στοιχεια που ενοχλούν εμάς σήμερα, η γενική ηθική φιλοσοφία του Δαρβίνου περί συμπόνιας ήταν πρωτότυπη κι επαναστατική για την εποχή του, αν και κανείς δυστυχώς δεν τις έδωσε την πρέπουσα σημασία εξαιτίας της μεγαλύτερης επιρροής της εξελικτικής θεωρίας. Όσον αφορά την πηγή αυτών των ηθικών αντιλήψεων, δε θά’μαστε ποτέ σίγουροι, μόνο μπορούμε να υποθέτουμε. Ακόμα κι αν μπορούσαμε να ρωτήσουμε τον ίδιο το Δαρβίνο, ίσως δε θα μπορούσε να μας απαντήσει εάν οι επιρροές ήταν υποσυνείδητες.

Ο Δαρβίνος για κάποιον λόγο, ίσως επειδή μας έχει αφήσει πολλά γραπτά πίσω του σε μια σχετικά πρόσφατη εποχή που όλα σώζονταν, ίσως επειδή ήταν ο πρώτος εκφραστής της επαναστατικότερης ιδέας στη βιολογία που επηρεάζει σημαντικά κι εμάς, είναι απ’τα πρόσωπα που έχουν δεχτεί τη μεγαλύτερη ανάλυση μετά το θάνατό τους. Αυτό είναι το δεύτερο μου άρθρο για την προσωπική ζωή του Δαρβίνου, το πρώτο ήταν για
τις σεξουαλικές προκαταλήψεις στην εποχή του,
οι οποίες τον εμπόδισαν ν’αναγνωρίσει τον ενεργότερο ρόλο του θηλυκού στη σεξουαλική επιλογή. Επίσης ίσως μπορούμε να πούμε ότι το θέμα για
το θάνατο του
ανήκει στα προσωπικά του, επομένως αυτό θά’ναι το τρίτο. Το συγκεκριμένο γράφτηκε απ’τον εξελικτικό και δαρβινιστή Steve Jones στο
Guardian.
Ο Τζόουνς είναι τόσο φανατικός δαρβινιστής, ώστε έγραψε βιβλίο για τη σημερινή μορφή της εξελικτικής θεωρίας και τις διορθώσεις της απ’την εποχη του Δαρβίνου με την ίδια μορφή και κεφάλαια με το βιβλίο της Καταγωγής των Ειδών, ενώ μέσα το έργο είναι γεμάτο αποσπάσματα κι αποφθεύγματα του Δαρβίνου με σχολιασμό. Και το συγκεκριμένο άρθρο, αν παρατηρήσετε, έχει αρκετά δαρβινικά αποσπάσματα.

Το συγκεκριμένο άρθρο πραγματεύεται το μόνιμο άγχος του Δαρβίνου για την οικογένεια και τα παιδιά του, ένα απ’τα πολλά άγχη που είχε τα οποία συσσωρευτικά επιδείνωναν την ήδη ταραγμένη υγεία του και κάποτε τον εμπόδιζαν να δουλεύει στο μέγιστο. Ο Δαρβίνος λοιπόν είχε παντρευτεί την κόρη του αδερφού της μάνας του, πρώτη ξαδέρφη του δηλαδή, μια πρακτική που είχε ξαναγίνει στην οικογένειά του. Αν και η συνήθεια αυτή άρχισε να φθίνει κατά το 19ο αιώνα στην Αγγλία, δεν είχε εκλείψει ακόμα. Να σημειώσω επίσης ότι ο Δαρβίνος δεν ήταν γνήσιος αριστοκράτης, με τους οποίους σχετίζονται στο μυαλό μας τέτοιοι γάμοι, αλλά άτομο της αστικής τάξης. Η γενιά του πατέρα του είχε ασχοληθεί με την ιατρική και την τέχνη με γεωκτημονικό παρελθόν, ενώ αυτή της μητέρας του με την αγγειοπλαστική. Παρόλο που ίσως αυτά να σας προκαλούν πολιτισμικό σοκ, θυμηθείτε πως τότε τέτοιες πρακτικές δεν παραξένευαν τόσο τους ανθρώπους όπως τώρα, γιατί ο τρόπος σκέψης μας έχει αλλάξει από τότε, όσον αφορά το θέμα της οικογένειας μάλλον προς το καλύτερο. Τέλος να πω πως διάφορα στοιχεία της προσωπικής ζωής του Δαρβίνου, όπως αυτό (π.χ. Πώς πιστεύεται σ’έναν γέρο αιμομίκτη που σας έδωσε την ιδέα ότι ο άνθρωπος προήλθε απ’τον πίθηκο;), χρησιμοποιούνται από τους εχθρούς της εξέλιξης για να επιτεθούν στη θεωρία, η οποία όμως δε θα πρέπει να συγχέεται με τις πράξεις αυτού που την συνέλαβε. Ακόμα κι αν ο Δαρβίνος ήταν εγκληματίας, αυτό δε θ’ακύρωνε τη θεωρία του εφόσον αποδεικνυόταν σωστή, πράγμα που από τότε έχει γίνει κάτι παραπάνω από πολλές φορές. Αυτό λέγεται επίθεση στον άνθρωπο (ad hominem) και δεν είναι δόκιμος τρόπος επιστημονικής κριτικής. Επίσης ο δαρβινισμός δεν είναι θρησκεία, όπως κάποιοι θέλουν να τον παρουσιάσουν, αλλά πραγματικότητα. Αν κοίταζαν καλύτερα τα πράγματα γύρω τους χωρις προκατάληψη θα το είχαν συνειδητοποιήσει αμέσως. Στο τέλος του άρθρου θα υπάρχουν σημειώσεις, σχόλια και προσθέσεις.

Μετάφραση: Bolko

‘Πρέπει να εξοντωθούμε’

Πέρασαν 200 χρόνια από τη γέννηση του Καρόλου Δαρβίνου, ενός από τους μεγαλύτερους επιστήμονες όλων των εποχών και του άντρα που κατέληξε με τη θεωρία της εξέλιξης. Οι περιπέτειές του στο της αυτής μεγαλειότητος Μπιγκλ έχουν χρονικογραφηθεί καλά. Αλλά τα αφανή κομμάτια της ζωής του είναι το ίδιο εκπληκτικά όπως ο γάμος του με την ξαδέρφη του Έμμα, και οι φόβοι του ότι η αιμομιξία ήταν η αιτία της χρονίως κακής υγείας των παιδιών τους. Σε ένα αποκλειστικό απόσπασμα του νέου του βιβλίου, ο Steve Jones αφηγείται την ιστορία της προσωπικής αγωνίας του Δαρβίνου.

Steve Jones The Guardian, Δευτέρα, 19 Ιανουαρίου του 2009.

Ο Κάρολος Δαρβίνος, όπως ξέρει κάθε παιδί του σχολείου, είδε τους σπίνους των Γκαλαπάγκος στα χρόνια που ξόδεψε εκεί ενώ είχε προσληφθεί ως επίσημος φυσιοδίφης στο της αυτής μεγαλειότητος Μπιγκλ. Το κάθε νησί είχε το δικό του είδος, κι ο Δαρβίνος σύντομα ανακάλυψε ότι μοιράζονταν καταγωγή από έναν κοινό πρόγονο? Ότι ήταν προΪόντα εξέλιξης. Με την επιστροφή του στην Αγγλία εξέδοσε αμέσως τη θεωρία του στο βιβλίο του Η καταγωγή των ειδών το οποίο προσπάθησε ν’αποδείξει ότι οι άνθρωποι προήλθαν απ’τους χιμπατζήδες. Η φύση, με ματωμένα δόντια και νύχια, είχε χρησιμοποιήσει την επιβίωση του ισχυροτέρου για να καθαρίσει τους ατελείς και, με το Homo sapiens στην κορυφή του εξελικτικού δέντρου, είχε επιτύχει τον επιθυμούμενο στόχο της. Βασανισμένος από ενοχή από την αντικατάσταση των δογμάτων της Εκκλησίας μ’ένα άχαρο όραμα του ανθρώπου ως ένα ξυρισμένο πρωτεύον σ’ένα ανήθικο σύμπαν, ο Δαρβίνος αποσύρθηκε στην αφάνεια. Μεταμέλησε για τη βλασφημία του στο νεκροκρέβατό του και θάφτηκε ως ένας αξιοσέβαστος και σχεδόν ξεχασμένος σοφός του οποίου η δουλειά – όπως και πολλών άλλων επιστημόνων – είχε τελειωθεί ενόσο ήταν ακόμα ένας νεαρός άντρας.

Αυτό είναι μια στρέβλωση της αλήθειας. Ο Δαρβίνος δεν ήταν προσειλημμένος βιολόγος, αλλά πλήρωσε για το δικό του ταξίδι ως σύντροφος τζέντλεμαν στον πλοίαρχο του Μπιγκλ. Ξόδεψε μόλις πέντε βδομάδες απ’το ταξίδι πέντε χρόνων στα Γκαλαπάγκος, περνώντας μόλις το μισό αυτού του χρόνου στην ακτή, σε μόνο τέσσερα από τα 12 ή και μέλη της ομάδας νησιών. Είχε μικρό ενδιαφέρον στη συλλογή σπίνων του και μάζεψε τα πτώματά τους όλα μαζί σαν ένα ανακατεμένο συνονθύλευμα χωρίς να κάνει καν μια σημείωση από πού προέρχονταν. Πολλά απ’τα διάσημα πουλιά ζουν σε αρκετά νησιά, παρά σ’ένα. Δύο δεκαετίες πέρασαν πριν την έκδοση της Καταγωγής των ειδών (στην οποία η λέξη «εξέλιξη» δεν εμφανίζεται) και σ’εκείνο το διάστημα ο συγγραφέας της έγραψε αρκετά ουσιώδη βιβλία. Η φράση «η επιβίωση του ισχυροτέρου» δεν είναι δική του, αλλά δημιουργήθηκε απ’το φιλόσοφο Χέρμπερτ Σπένσερ για να συνοψίσει την άποψη της φυσικής επιλογής, του κεντρικού στοιχείου της εξελικτικής θεωρίας. Τα ματωμένα δόντια και νύχια της Μητέρας Φύσης είχαν κι αυτά επινοηθει από τον Τένυσον μια δεκαετία νωρίτερα, όχι ως φιλοσοφία ζωής, αλλά στη μνήμη ενός φίλου. Η εξέλιξη δεν έχει σκοπό εν όψη και οι άνθρωποι δεν προέρχονται απ’τους χιμπατζήδες, μολονότι και οι δύο μοιράζονται κοινό πρόγονο. Η εκκλησία σύντομα αναγνώρισε τις ιδέες του Δαρβίνου, οι οποίες, όπως κατάλαβαν οι περισσότεροι κληρικοί, δεν είχαν σχέση με τη θρησκεία, και η μεταστροφή στο νεκροκρέβατο είναι απλώς ένα ψέμα, ακόμα κι αν ο φυσιοδίφης θάφτηκε στο Αβαείο του Γουεστμίνστερ, όπου βρίσκεται ακόμα, ποδοπατημένους απ’τους τουρίστες.

Το πιο διαδεδομένο λάθος, πάραυτα, είναι η άποψη ότι το ταξίδι με το Μπιγκλ σήμανε το τέλος της επιστημονικής σταδιοδρομίας του Δαρβίνου. Στην πραγματικότητα, στις 4 δεκαετίες που του έμειναν αφού γύρισε πίσω στο σπίτι του το 1836, δούλευε το ίδιο σκληρά ή και σκληρότερα απ’ό,τι στη δεκαετία των 20 του. Αφού παντρεύτηκε το 1839, λίγο πριν τα τριακοστά του γενέθλια, αγόρασε το Ντάουν Χάους, νότια του Λονδίνου, μένοντας στη χώρα που γεννήθηκε και μη φεύγοντας ποτέ, αφοσιωμένος στη σύζυγό του, πατρικός και διστακτικός ν’εγκαταλείψει τον εκτεταμένο κήπο του εκτός από εξορμήσεις για τον έλεγχο των θεωριών του και, πού και πού για την αναζήτηση καλύτερης υγείας. Τόσο εγκατεστημένος ήταν ώστε περιέγραψε το επάγγελμά του ως «αγρότης» στο αρχείο του Bagshawe της εποχής. Η Μεγάλη Βρετανία ήταν το πρώτο και το τελευταίο από τα 40 νησιά που επισκέφθηκε, κι ο Δαρβίνος μελέτησε τους κατοίκους της – φυτά, ζώα, ανθρώπους – με πολύ μεγαλύτερη λεπτομέρεια απ’ό,τι είχε κάνει οπουδήποτε αλλού. Ακόμα και η δική του οικογένεια δεν έμεινε εκτός μελέτης.

Ο κάρολος Δαρβίνος είχε αγχωθεί για τα σχέδιά του για το γάμο. Ίσως η όλη ιδέα νά’ταν ένα λάθος εξαιτίας του χρόνου που θα σπαταλούταν στην οικιακή ζωή εις βάρος της επιστήμης. Το ημερολόγιό του καταγράφει πώς αγωνιούσε πάνω στα υπέρ και τα κατά, και την απόφασή του «να παντρευτώ, να παντρευτώ, να παντρευτώ!» και να παντρευτεί, στο τέλος, το έκανε.

Η σύζυγός του ήταν η ξαδέρφη του, η Έμμα Γουέντζγουντ. Με το γάμο μ’ένα συγγενή ακολούθησε μια παράδοση της οικογένειας. Οι Δαρβίνοι, όπως πολλοί μεταξύ της βικτοριανής αφρόκρεμας, προτιμούσαν από παλιά να μοιράζονται το κρεβάτι με το σόι τους. Ο παππούς του Δαρβίνου Ιοσίας Γουέντζγουντ έκανε οικογένεια με την Τρίτη ξαδέρφη του Σάρα Γουέντζγουβντ. Η κόρη τους, Σουζάνα, διάλεξε τον Ροβέρτο Δαρβίνο, τον πατέρα του Καρόλου. Ο θείος του Καρόλου – ο πατέρας της Έμμα – είχε εννιά απογόνους, τέσσερις εκ των οποίων παντρεύτηκαν ξαδέρφια. Ο γάμος του ίδιου του εξελικτή ήταν τελικά ευτυχής, με 10 παιδιά (κι όταν η γυναίκα του ήταν στη δεκαετία των 40 της, έγραψε ότι «Η Έμμα έχει γίνει πολύ αμελής τελευταία γιατί δεν είχαμε παιδί για περισσότερο από έναν ολόκληρο χρόνο»). Ακόμα κι έτσι, κατά τα γόνιμα χρόνια της βασίλισσας Βικτορίας η δυναστεία των Δαρβίνων-Γουέντζγουντ πήγε λιγότερο καλά απ’τις περισσότερες, γιατί μεταξύ των 62 θείων, εξαδέλφων και θειών (συμπεριλαμβανομένου του Καρόλου και της Έμμα) οι οποίοι προήλθαν απ’τον Ιοσία, οι 38 δεν είχαν απογόνους που επιβίωσαν ως την ενηλικίωση.

Έξι χρόνια μετά την τελευταία εγκυμοσύνη της Έμμας ο Δαρβίνος άρχισε να σκέφτεται για τους κινδύνους της ενδοοικογενειακής αναπαραγωγής, ιδιαίτερα όσον αφορούσε τη δική του επιλογή συζύγου. Η ανησυχία του υιοθετήθηκε από έναν άλλων των εξαδέλφων του, τον Φραγκίσκο Γκάλτον, τον ιδρυτή της ευγονικής, ο οποίος είχε επισημάνει τους δυνητικούς κινδύνους του γάμου μέσα στην οικογένεια.

Ο Δαρβίνος αγχωνόταν για τα παιδιά του. Το δέκατο και τελευταίο του, ο Κάρολος ο νεότερος, πέθανε ενόσο βρέφος? Ήταν «πίσω στο περπάτημα & στην ομιλία, αλλά έξυπνος και παρατηρητικός». Η Ενριέτα είχε μια πεπτική ασθένεια όχι διαφορετική απ’αυτήν του πατέρα της, ο οποίος ήταν επιρρεπής σε εμετό προκαλούμενο από στρες, και πήγαινε στο κρεβάτι της για χρόνια και φοβόταν ότι ο γιός του Λεονάρδος ήταν «αρκετά αργός & πίσω» (το οποίο δεν εμπόδισε το γάμο του αργότερα με την ξαδέρφη του ή την αποδοχή απ’αυτόν της προεδρίας στην ευγονική εταιρεία), ενώ ο Οράτιος είχε «κρίσεις, πολλές φορές τη μέρα, από τρομώδες & ασθμαίνον & υστερικό κλάμα, ημισπασμωδικές κινήσεις, με αρκετή ταραχή στο συναίσθημα». Η δεύτερη κόρη του, Ελισάβετ, «τρέμει & κάνει τόσες ασυνήθιστες γκριμάτσες όσο ποτέ». Το πρόβλημα του Γεωργίου ήταν ένας άτακτος παλμός, ο οποίος έδειχνε «ένα βαθύ λάθος στη σύστασή του» και, το χειρότερο απ’όλα, η αγαπημένη του Άννι απεβίωσε στην ηλικία των 10, ρίχνοντας τους γονείς της σε απελπισία. Όπως έγραψε, «Όταν ακούμε να λέγεται ότι ένας άντρας μεταφέρει στη σύστασή του τους σπόρους μιας κληρονομικής ασθένειας υπάρχει αρκετή κυριολεκτική αλήθειαστην έκφραση.» Μια φορά μάλιστα έγραψε σ’ένα φίλο ότι, «Είμαστε μια άθλια οικογένεια & πρέπει να εξοντωθούμε.»

Θα μπορούσε η δική του ασθένεια κι αυτή των γιων και των κορών του νά’ταν εξαιτίας της δικής του και των προγόνων του επιλογής ενός συγγενούς ως συντρόφου ζωής; Ήταν η ενδοοικογενειακή αναπαραγωγή μια παντοτινή απειλή;

Η πρώτη του σημαντική δήλωση ήρθε το 1862 ως ένας επίλογος στο βιβλίο του Για τα διάφορα τεχνάσματα με τα οποία οι βρετανικές και οι ξένες ορχιδέες γονιμοποιούνται από τα έντομα, και για τα καλά αποτελέσματα της διασταύρωσης. Η τελευταία παράγραφος αυτού του βαρέος έργου, το περισσότερο αφιερωμένο σε βοτανικές λεπτομέρειες, τελειώνει: «Η φύση μας λέει έτσι, με τον πιο εμφατικό τρόπο, ότι απεχθάνεται τη συνεχή αυτογονιμοποίηση… Θα μπορούσαμε ίσως να συμπεράνουμε ως πιθανό, σε συμφωνία με την πίστη της μεγάλης πλειονότητας των εκτροφέων των οικόσιτων παραγωγών μας, ότι ο γάμος μεταξύ κοντινών συγγενών είναι ομοίως με κάποιον τρόπο επιζήμιος?»

Η ιδέα ότι τα παιδιά γεννημένα από συγγενείς γονείς θα μπορούσαν να πάθουν κάτι κακό ήταν ήδη στον αέρα. Η πρώτη μελέτη των κινδύνων της ήρθε το 1851 όταν ο Σερ Ουίλιαμ Ουάιλντ (πατέρας του Όσκαρ) ββρήκε αυξημένη συχνότητα κώφωσης μεταξύ των απογόνων εξαδέλφων. Ο Σερ Άρθουρ Μίτσελ, ο διορισμένος επίτροπος για την τρέλα στη Σκοτία, είχε ισχυρηστεί παλαιότερα ότι στις αιμομικτικές κκοινότητες ψαράδων της βορειοανατολικής Σκοτίας το μέσο μέγεθος καπέλου ήταν έξι και επτά όγδοα, ένα τέταρτο της ίντσας λιγότερο απ’αυτό των πιο ανοιχτόμυαλων γεωργικών γειτόνων τους: απόδειξη, σκέφτηκε, των κακών αποτελεσμάτων του γάμου μέσα στην οικογένεια πάνω στις νοητικές δυνάμεις.

Η συνουσία μέσα στην οικογένεια έχει μια σεβαστή ιστορία. Οι φαραώ ζούσαν μέσα από γενιές αυτής της συνήθειας σε μια προσπάθεια διατήρησης του αίματος ενός θεού. Ο Αχενατέν, ο οποίος έζησε γύρω στο 1.300 π.Χ., πρώτα παντρεύτηκε την ξαδέρφη του Νεφερτίτι, μετά μια μικρότερη σύζυγο, την Κίγια, και μετά τρεις από τις δικές του κόρες με τη Νεφερτίτι και μετά ίσως τη δική του μητέρα. Η ιστορία μπερδεύεται από τη δυσκολία εύρεσης του ποιος πραγματικά είναι ποιος (και μια από τις υποτιθέμενες συζύγους του ήταν στην πραγματικότητα άντρας), αλλά οι αιμομικτικές σχέσεις ήταν χωρίς αμφιβολία κοινές στην Αρχαία Αίγυπτο. Η ίδια η Κλεοπάτρα μπορεί να’ταν ο απόγονος 10 γενεών ενώσεων αδελφών. Η πρακτική καταδικάζεται στο Λεβιτικό, όπου τα παιδιά του Ισραήλ ήταν δεσμευμένα ότι, «μετά τις πράξεις στη γη της Αιγύπτου, όπου κατοικούσατε, δε θα πρέπει να κάνετε αυτά.»

Η πίστη ότι τα παιδιά εξαδέλφων είναι καταδικασμένα να’ναι προβληματικά ακόμα τροφοδοτεί μια πολωμένη άποψη της συνουσίας μέσα στην οικκογένεια. Το 2008, ένας υπουργός της βρετανικής κυβέρνησης, αναφερόμενος στον πακιστανικό πληθυσμό του Μπράντφορντ, έκανε τον αρκετά αδικαιολόγητο ισχυρισμό: «Εάν έχεις παιδί με την ξαδέρφη σου, η πιθανότητα είναι να υπάρχει κάποιο γενετικό πρόβλημα.» Πολλοί απ’τους συμπολίτες του μοιράζονται αυτήν την ασαφή Γαλτόνια αντίληψη ότι η ενδοοικογενειακή αναπαραγωγή είναι βλαβερή. ΤΟ περισσότερο άγχος τους, εντούτοις, στηρίζεται σε ανεκδοτολογικά στοιχεία παρά στην επιστήμη.

Όλα τα έθνη ενδιαφέρονται για το πώς τα μέλη τους συμπεριφέρονται στην κρεβατοκάμαρα. Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, κάθε πολιτεία έχει κάποιον περιορισμό στο γάμο μεταξύ συγγενών. Όσον αφορά την Αγγλία, για χρόνια βάσιζε τους γαμήλιους κανόνες της σ’αυτούς της εκκλησίας της Αγγλίας, οι οποίοι προέρχονται απ’αυτούς των Ισραηλιτών. Το 1907, έπειτα από εκατοντάδες ωρών βουλευτικής συζήτησης, οι νόμοι τελικά ξεκαθαρίστηκαν. Η νέα νομοθεσία αφαίρεσε παράλογες ανωμαλίες όπως τον βιολογικά αστήρικτο νόμο που απαγόρευε ένα χήρο να παντρευτεί την αδερφή της νεκρής γυναίκας του, αλλ’επίσης ισχυροποίησε την απαγόρευση της συνουσίας μεταξύ κοντινών συγγενών, ας είναι πατέρας με κόρη, ή αδεφός με αδερφή.

Οι πολιτικοί συχνά δρουν με προκατάληψη. Ο Δαρβίνος όχι. Όταν αντιμετώπιζε ένα επιστημονικό ερώτημα – για το σεξ ή οτιδήποτε άλλο – ξεκινούσε όχι να υποθέτει, αλλά ν’ανακαλύπτει. Για να μάθει περισσότερα για την ενδοοικογενειακή αναπαραγωγή, επέστρεψε πάλι στα φυτά.

Τα αποτελέσματα της σταυρωτής γονιμοποίησης και της αυτογονιμοποίησης στο φυτικό βασίλειο, το οποίο εμφανίστηκε το 1876, όταν ο Δαρβίνος ήταν 67 ετών, χρονικογραφεί τα πειράματά του στο θερμοκήπιο του Ντάουν Χάους, όπου έβαζε μια μεγάλη ποικιλία ερμαφρόδιτων φυτών να ζευγαρώσουν με τους εαυτούς τους. Με τη βοήθεια ενός βοτανικού προφυλακτικού – μιας λεπτής σίτας για να κρατά έξω τα έντομα – και μ’ένα μικρό πινέλο μπορούσε, όπως μία μέλισσα, να μεταφέρει αρσενικά κύτταρα στα θηλυκά μέρη ενός άνθους και να κανονίζει για ένα φυτό να λλάβει τα δικά του γονίδια ή αυτά ενός άλλου ατόμου.

Ορισμένα είδη απέτυχαν να αυτογονιμοποιηθούν, ακόμα κι αυτά που αναγκάστηκαν να προσπαθήσουν, αλλά μεταξύ αυτών που μπόρεσαν, ανακάλυψε προς ανησυχία του ότι η συνήθεια έβλαπτε τις επόμενες γενιές. Τα αρχικά του πειράματα ήταν στο φρυνολίναρο, ένα κοινό αγριόχροτο με κίτρινα άνθη. Όταν έγινε αυτεπικονίαση, ο Δαρβίνος σύντομα βρήκε ένα μεγάλο, κι απροσδόκητο, αποτέλεσμα στην επόμενη γενιά. Οι απόγονοι τέτοιων διασταυρώσεων ήταν μικρότεροι και λιγότερο ισχυροί απ’ό,τι ήταν αυτοί από φυτά που τους επιτράπηκε να ζευγαρώσουν μ’ένα άλλο. Αρχικά υπέθεσε ότι οι αιμομικτικοί του απόγονοι ήταν αδύναμοι λόγω κάποιας ασθένειας, ή επειδή καλλιεργούνταν σε ακατάλληλο έδαφος. Αυτό όμως δεν ήταν έτσι, γιατί παρόλο που φροντίζονταν καλά παρέμεναν αδύναμοι. Ο Δαρβίνος δοκίμασε μέσα από μεγάλη ποικιλία ειδών – γαρύφαλλο, καπνός, αρακάς, μαΪμουνολούλουδα, ιππομοίες, δακτυλίδες και πολλά άλλα λουλούδια του κήπου και άγρια. Με στατιστική βοήθεια από τον Γκάλτον ανακάλυψε ότι, σχεδόν χωρις εξαίρεση, αυτά που καλλιεργούνταν από διασταυρωμένο σπόρο ήταν ψηλότερα, υγιέστερα και παραγογικότερα απ’εκείνα από τους αυτογονιμοποιημένους. Κάποια πειράματα συνέχισαν για αρκετές γενιές, και τα αποτελέσματα της συνουσίας μ’ένα συγγενή γίνονταν χειρότερα με το χρόνο. Τα αιμομικτικά άτομα πάθαιναν τα περισσότερα όταν η ζωή ή΄ταν σκληρή: όταν ήταν πυκνά, έπρεπε ν’ανταγωνιστούν με το «διασταυρωμένο» σόι τους ή μεταφέρονταν από το θερμοκήπιο στις κακουχίες του ανοιχτού αέρα.

Η ετυμηγορία του Δαρβίνου ήταν σαφής: «Η σταυρωτή γονιμοποίηση είναι γενικά ωφέλιμη, και η αυτογονιμοποίηση επιζήμια.» Ήταν «τόσο αλάνθαστα καθαρό ότι αναρίθμητα άνθη είναι προσαρμοσμένα για σταυρωτή γονιμοποίηση, όπως και τα δόντια και τα νύχια ενός σαρκοφάγου ζώου είναι προσαρμοσμένα για τη σύλληψη της λείας».Ότι ίσχυε για τα φυτά έπρεπε, φαντάστηκε, να ισχύει και στα ζώα, συμπεριλαμβανομένων των αντρών και των γυναικών.

Πιο πρόσφατη έρευνα επιβεβαιώνει αυτήν την άποψη. Όταν άγρια ποντίκια ζευγαρώνονται, αδεφός με αδερφή, και οι απόγονοι απελευθερώνονται στη φύση, σχεδόν κανένας δεν επιβιώνει. Τα αιμομικτικά ζώα δεν πεθαίνουν συχνά από προφανή γενετική ασθένεια, αλλά η καταγωγή τους μπορεί να τα αποδυναμώσει αρκετά. Οι ωδικοί σπουργίτες σ’ένα μικρό νησί ανοιχτά της δυτικής ακτής του Καναδά έχουν δακτυλιωθεί για χρόνια και οι γενετικές τους σχέσεις έχουν μελετηθεί λεπτομερώς. Αυτά που γεννιούνται από κοντινούς συγγενείς έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο θανάτου στον κακό καιρό απ’ό,τι άλλα πουλιά. Το νησί Σόεϊ είναι διάσημο για τα γηγενή του πρόβατα, τα οποία είναι εκεί από τις εποχές των Βίκινγκ. Τα ζώα είναι γεμάτα σκουλήκια, κι εκείνα με το βαρύτερο φορτίο υποφέρουν περισσότερο απ’όλα σ’ένα δρυμύ σκοτικό χειμώνα. Τα αρνιά που γεννιούνται από κοντινούς συγγενείς έχουν περισσότερα παράσιτα, και έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο θανάτου στις καταιγίδες, παρά άλλα. Οι σπίνοι τον Γκαλαπάγκος επίσης πληρώνουν το τίμημα της συνουσίας με κοντινούς συγγενείς, όπως και πολλά άλλα πλάσματα.

Είναι, φυσικά, αδύνατη η διενέργηση σχεδιασμένων διασταυρώσεων με άντρες και γυναίκες, αλλ’ο Δαρβίνος βρήκε έναν άλλον τρόπο για να μελετήσει τους κινδύνους της ενδοοικογενειακής αναπαραγωγής. Πρώτα, προσπάθησε να πάρει στοιχεία για το γάμο εξαδέλφων που περιλαμβάνονταν στην απογραφή του 1871. Η βουλή των κοινών απέρριψε το αίτημα ως «την απεχθέστερη σκληρότητα», επειδή θα έκανε τα παιδιά να «ανατέμνονται από την επιστήμη» (και από μια κοινοβουλευτική οπτική γωνία το θέμα ήταν σχεδόν προδοτικό, γιατί η βασίλισσα είχε παντρευτεί τον ξάδεφό της). Μια ερώτηση για τους τρελούς, τους ηλιθίους και τους ανόητους είχε επιτραπεί, αλλά μεταφέρθηκε στην επόμενη απογραφή μια δεκαετία αργότερα αφού οι περισσότεροι άνθρωποι αρνούνταν να την απαντήσουν. Ο Δαρβίνος είχε ενοχληθεί από την αποτυχία του να πείσει τη βουλή να αναζητήσει ένα επιστημονικό ερώτημα και πααραπονέθηκε για «αγνοούντα μέλη του νομοθετικού μας σώματος». Ο γιος του Γεώργιος ήταν ακόμα πιο καυστικος για «το περιφρονητικό γέλιο του σπιτιού, για το λόγο ότι η οκνηρή περιέργεια των φιλοσόφων δεν έπρεπε να ικανοποιηθεί».

Ο Γεώργιος Δαρβίνος ανέλαβε να χτίσει πάνω στο έργο του πατέρα του. Από τα αρχεία των γεωκτημόνων του Μπερκ και την εφημερίδα του Παλ Μαλ, μαζί με μια επιστολή που στάλθηκε κυκλικά στα άσυλα τρελών, βρήκε τη συχνότητα του γάμου εξαδέλφων σε διάφορες ομάδες. Τέτοιες ενώσεις φάνηκε να’ναι δύο φορές συχνότερες μεταξύ των ευγενών απ’ό,τι στο προλεταριάτο. Η ερώτηση στους επιστάτες των ασύλων για το πόσοι πολλοί απ’αυτούς υπό τη φροντίδα τους ήταν οι απόγονοι συγγενών γονέων, ήταν, όπως επισήμανε, απίθανο ν’αποδώσει εξαιτίας της νοητικής κατάστασης των τροφίμων τους. Ακόμα κι έτσι, ο Γεώργιος δε βρήκε καμία αύξηση στο επίπεδο της ενδοοικογενειακής αναπαραγωγής μεταξύ των ασθενών σε σχέση μ’αυτό του γενικού πληθυσμού (ακόμα κι αν ο διορισμένος επίτροπος για την τρέλα στη ‘σκοτία τον διαβεβαίωσε ότι οι περισσότεροι από τους ηλιθίους του έθνους του ήταν τα παιδιά συγγενών).

Μετά τη μικτή επιτυχία του με τους τρελούς, ο νεαρός άντρας πήγε να μελετήσει τους τροφίμους των Πανεπιστημίων της Οξφόρδης και του Κέιμπριτζ. Επέλεξε τα πληρώματα των αγωνιστικών βαρκών – «ένα επίλεκτο σώμα αθλητικών αντρών» – και ρώτησε πόσοι πολλοί είχαν γεννηθεί από ξαδέρφια. Έπειτα από μια διόρθωση μιας διαψευσμένης απάντησης του αρχικωπηλάτη του κολλεγίου του Σώματος του Χριστού του Κέιμπριτζ, βρήκε πως υπήρχε πράγματι μια ελαφρά έλλειψη τέτοιων αιμομικτικών ατόμων μεταξύ των κορυφαίων κωπηλατών σε σχέση με το γενικό πληθυσμό. Το ίδιο ίσχυε μεταξύ των αθλητικών αγοριών στα γυμνάσια για τις ανώτερες και μεσαίες τάξεις. Και στις δύο περιπτώσεις οι αριθμοί ήταν μικροί και οι αποδείξεις όχι γενικά πειστικές.

Η αποτυχία με την απογραφή, και τα ασαφή αποτελέσματα του γιου του, υπέδειξαν στο Δαρβίνο ότι ίσως τα αποτελέσματα της ανθρώπινης ενδοοικογενειακής αναπαραγωγής ήταν λιγότερο βαριά απ’ό,τι είχε φοβηθεί. Αφαίρεσε το σχόλιό του για τα επιβλαβή της αποτελέσματα απ’τη δεύτερη έκδοση του βιβλίου για τις ορχιδέες.

Έως τότε είχε επίσης αποκαλύψει κάποιους απ’τους τρόπους με τους οποίους η φύση μειώνει την πιθανότητα της διασταύρωσης. Οι διαφορετικές μορφές ανθέων στα φυτά του ίδιου είδους, που εκδόθηκε ένα χρόνο μετά τον τόμο για την αυτογονιμοποίηση, λέει την ιστορία των παιδιών του χωριού του Δαρβίνου του Ντάουν, τα οποία έφτιαχναν περιδέραια από ανοιξιάτικες πρίμουλες. Μπορούσαν, τον είπαν, να χρησιμοποιήσουν μόλις λίγα απ’τα φυτά, εκείνα με μια μακριά «καρφίτσα» που προεξείχε απ’το άνθος, μέσα απ’την οποία μπορούσαν να δέσουν τα φυτά μαζί. Άλλα άνθη, αντί μιας καρφίτσας, δεν είχαν τίποτα παραπάνω από μια κοντή προεξοχή που λεγόταν «άκρη» και δεν ήταν χρήσιμα για κοσμήματα παιδιών. Ο κοντινός συγγενής της ανοιξιάτικης πρίμουλας, η κοινή πρίμουλα, ήταν σχεδόν το ίδιο.

Τα θηλυκά «καρφιτσωτά» άνθη ήταν, βρήκε ο Δαρβίνος, αρκετά προθυμότερα να δεχτούν γύρη από αρσενικά «άκρα» παρά από αρσενικά του δικού τους σχήματος. Το ίδιο ίσχυε και για την αντίθετη κατεύθυνση. Η μορφή του άνθους κληρονομείται το οποίο σημαίνει ότι τα φυτά αποφασίζουν να δεχτούν ή όχι της προθέσεις της γύρης ενός άλλου με γενετικά κριτήρια. Με τις καρφίτσες και τους αντίχειρες, η φύση έχει βρει ένα τέχνασμα για τη μείωση της αναλογίας των ατόμων με τα οποία τα γονίδια μπορούν να μοιραστούν. Έχει, στην πράξη, δημιουργήσει περισσότερα και περισσότερα φύλα ή τουλάχιστον, πρόσθεσε περισσότερα χαρτιά στη σεξουαλική εξέταση.

Τα πειράματα του Δαρβίνου πάνω στις ανοιξιάτικες πρίμουλες έχουν αναπτυχθεί σε μια επιστήμη που δείχνει πώς, και στις πρίμουλες και στους ανθρώπους, οι σύντροφοι επιλέγονται κατά απροσδόκητους τρόπους και η επιλογή μπορεί να μειώσει τις προοπτικές επιτυχούς αναπαραγωγής μεταξύ αυτών που έχουν πρόσφατους κοινούς προγόνους. Στις ανθρώπινες οικογένειες, για παράδειγμα, η ιδέα της συνουσίας μ’έναν αδερφό ή αδερφή γενικά είναι λιγότερο απωθητική σ’ένα νεότερο αδερφό απ’ό,τι σ’ένα μεγαλύτερο. Ο βαθμός συγγένειας είναι ο ίδιος, αλλά το μεγαλύτερο παιδί μπορεί να είναι σχεδόν βέβαιο ότι τα νεαρότερα μέλη του σπιτιού είναι προΪόντα της δικής τους μητέρας, γιατί τα είδε να φροντίζονται ως μωρά. Ένας μικρότερος αδερφός, από την άλλη, γνωρίζει μόνο ότι ένα μεγαλύτερο άτομο ζει κάτω απ’την ίδια στέγη – το οποίο θα μπορούσε να γίνει και γι’άλλους λόγους. Τα μικρότερα αδέρφια ενοχλούνται λιγότερο από την ιδέα της συνουσίας με κάποιον που θα μπορούσε να μην είναι, τελικά, συγγενής.

Όπου γίνεται όμως κοντινή ενδοοικογενειακή αναπαραγωγή, μελέτες έχουν επιβεβαιώσει την πίστη του Δαρβίνου ότι μπορεί να είναι η αιτία πραγματικού βάρους. Ακόμα και σε μέρη χωρίς υψηλά επίπεδα κληρονομικής ασθένειας, τα παιδιά που γεννιούνται από ξαδέρφια πεθαίνουν νωρίτερα απ’το σύνηθες. Τέτοιες ενώσεις στους Μορμόνους της Γιούτα – όχι ασυνήθιστα αιμομικτικός πληθυσμός οι ίδιοι – απ’τα μέσα του 19ου έως τα μέσα του 20ου αιώνα οδήγησαν σε αξιοσημείωτη αύξηση της κακής υγείας. Τα αποτελέσματα έγιναν χειρότερα όσο τα βρέφη μεγάλωναν, ίσως διότι ο θάνατος στα γηρατειά έχει ισχυρότερη γενετική βάση από τα τυχαία περιστατικά της μόλυνσης ή της ασιτίας που σκότωναν τα μωρά των αποίκων. Η καρδιακή νόσος είναι επίσης πιο συχνή μεταξύ των παιδιών εξαδέλφων. Μια μελέτη μισού εκατομμυρίου εγκυμοσυνών στη σύγχρονη Αμερική υποδηλώνει ότι το ποσοστό θανάτου των γιων και των κορών εξαδέλφων αυξάνεται περίπου στο 5% πάνω απ’το μέσο όρο. Τα προϊόντα των γάμων θείων με ανιψιές, ένα σχήμα συχνό στην Ινδια κι αλλού, τα πάνε ακόμα χειρότερα κι ακόμα κι αν η γνήσια αιμομιξία – η συνουσία μεταξύ αδελφών, ή γονέων και παιδιών – είναι σπάνια, οι απόγονοι πληρώνουν μεγάλο τίμημα. Ένας Γερμανός αδερφός κι αδερφή, υιοθετημένη απ’τη γέννησή τους και ξένοι μέχρι που συναντήθηκαν ως ενήλικες, είχαν τέσσερα παιδιά, δύο εκ των οποίων είχαν επηρεαστεί σοβαρά. Μια μελέτη περίπου 30 καναδικών παιδιών που γεννήθηκαν από τέτοιους γονείς επίσης υποδηλώνει ότι σχεδόν τα μισά κληρονομούν κάποια ανωμαλία, και το ίδιο ίσχυε και στην πρόσφατη περίπτωση αιμομιξίας πατέρα με κόρη στο Σέφιλντ της Αγγλίας.

Ένα πιο λεπτό, αλλά πιο έντονο, αποτέλεσμα της ενδοοικογενειακής συνουσίας έχει εμφανιστεί στην Ισλανδία. Ανάμεσα στα 150.000 ζευγάρια που γεννήθηκαν μεταξύ του 1800 και του 1965, οι σύντροφοι που ήταν κοντινοί συγγενείς είχαν περισσότερα, παρά λιγότερα, παιδιά απ’το μέσο όρο. Ακόμα κι έτσι, η αναλογία των παιδιών πρώτων και δεύτερων εξαδέλφων που αναπαρήχθησαν τα ίδια (κι επομένος ο αριθμός των εγγονών που γεννήθηκαν από ένα ζευγάρι συγγενών) ήταν αρκετά κάτω απ’το μέσο όρο, εν μέρει επειδή πολλοί απ’εκείνους τους απογόνους πρώτης γενιάς πέθαναν νέοι. Ο Κάρολος Δαρβίνος και η ξαδέρφη του Έμμα ίσως ήταν μαρτυρία αυτού του φαινομένου, γιατί οι επτά από τους 10 γιους και κόρες πέθαναν πριν την ώρα τους ή έζησαν αλλ’έμειναν άτεκνοι. Η συγγενική αναπαραγωγή μπορεί νά’ναι πιο βλαβερή στις προοπτικές μιας οικογένειας από,τι θεωρούταν κάποτε.

Και όμως η ανησυχία του μεγάλου άντρα για τα παιδιά του δεν ήταν πλήρως δικαιολογημένη. Από τους γιους του, ο Γουλιέλμος έγινε τραπεζίτης κι ο Λεονάρδος υψηλόβαθμο στέλεχος του στρατού. Ο Γεώργιος εκλέχθηκε καθηγητής αστρονομίας κι ο Φραγκίσκος λέκτορας στη βοτανική στο Κέιμπριτζ, ενώ ο Οράτιος προχώρησε ως κατασκευαστής επιστημονικών οργάνων και ήταν για έναν καιρό δήμαρχος της πόλης του. Οι απόγονοι του φυσιοδίφη παντρεύτηκαν με μέλη αρκετών εξεχόντων οικογενειών συπεριλαμβανομένων εκείνων των Κέινς και των ΧάξλεΪ. Και, παρά τις ανησυχίες του προγόνου τους για την κληρονομημένη αδυναμία, έχουν παραγάγει δεκάδες απογόνων γνωστών στην επιστήμη, στην ιατρική και τα επαγγέλματα.

Η ενδοοικογενειακή αναπαραγωγή ασφαλώς επηρεάζει την ανθρώπινη υγεία, αλλά σε μέρη της Ινδίας τα παιδιά εξαδέλφων είναι στην πραγματικότητα υγιέστερα απ’άλλα επειδή οι γάμοι εξαδέλφων είναι πιο κοινοί σε οικογένειες με τουλάχιστον λίγα χρήματα. Αγχώνονται να τα κρατήσουν στην οικογένεια, ενώ οι άποροι δεν έχουν τίποτα να κληροδοτήσουν. Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο η επιτυχία των απογόνων του Δαρβίνου εξαρτάται πολύ περισσότερο απ’την πνευματική κληρονομιά τους παρά απ’το dna τους. Όπως πολύ συχνά στην εξέλιξη, οι απλοί κανόνες που κινούν τον κόσμο της φύσης συγχέονται ή ακυρώνονται όταν προσπαθούμε να τους εφαρμόσουμε απλοϊκά σ’εμάς.

Επιπλέον στοιχεία:
1. Ακόμα κι αν ο Δαρβίνος μεταστρεφόταν στο χριστιανισμό πριν πεθάνει, αυτο δε θ’ακύρωνε καθόλου τη θεωρία του. Ο Δαρβίνος είχε κάποια άγχη για την ορθότητα των παρατηρήσεών του σ’όλη του τη ζωή, αν και κατά το τέλος ανακουφίστηκε κάπως όταν είδε πως κι άλλοι επιστήμονες υιοθέτησαν κι επιβεβαίωναν τις ιδέες του.
2. Ο πρόγονος του ανθρώπου δεν ήταν ο σημερινός χιμπατζής, λογικά όμως θά’ταν κάποιο είδος που τού’μοιαζε πολύ.
3. Η πρώτη εκκλησία που δέχτηκε, τουλάχιστον συμβολικά για να μη φανεί οπισθοδρομική τη θεωρία του Δαρβίνου ήταν η αγγλικανική. Η ορθόδοξη ήταν η τελευταία. Εντούτοις η αποδοχή της εξέλιξης δε σημαίνει τίποτα πέρα από μια προσπάθεια να φανεί η εκκλησία πιο σύγχρονη, γιατί με βαθύτερη εξέταση οι εξελικτικές αρχές αντιτίθενται στο χριστιανισμό. Από τη μία ο χριστιανισμός υποστηρίζει θεία προέλευση του πνεύματος του ανθρώπου, ανωτερότητα στην υπόλοιπη φύση ενώ η εξέλιξη ακριβώς τα αντίθετα, προέλευση του ανθρώπου όπως όλοι οι υπόλοιποι οργανισμοί απ’τη φύση με εξέλιξη. Η τελευταία είναι η μόνη αποδεδειγμένη άποψη.
4. Λέμε εκ των υστέρων πως ο γάμος του Δαρβίνου ίσως ήταν λάθος, αλλά στην πραγματικότητα χωρίς τη γυναίκα του, η οποία τον υποστήριζε σε κάθε πρόβλημά του, επειδή αυτος αγχωνόταν εύκολα και η υγεία του δεν ήταν καλή, ίσως δεν είχε πετύχει τίποτα απ’αυτά που έκανε. Δεν ξέρω γιατί παντρεύτηκε την ξαδέρφη του, πιστεύω πως προφανώς δεν ήταν σκοπός του να ψάχνει γυναίκες, και ίσως δεν του πρότεινε κανείς καμία, άρα στράφηκε σε μια είδη γνωστή. Μια ιδέα μου πέρασε λίγο απ’το μυαλό πως ίσως ήθελε να πειραματιστεί στα παιδιά του αλλά μετά το μετάνιωσε κι αγχωνόταν, αλλ’αυτό μου φάνηκε υπερβολικό. Η σχέση του με τη γυναίκα του πάντως ήταν ιδιαίτερη, σχεδόν παθολογική, αφού τη χρειαζόταν για κάθε υποστήριξη και συχνά την αποκαλούσε «μανούλα» (αυτό το θέμα θέλει δική του δημοσίευση). Η μητέρα του είχε πεθάνει ενώ αυτός ήταν 8 ετών.
5. Ο Θάνατος της δεκάχρονης κόρης του ήταν σταθμός στη ζωή του Δαρβίνου. Από τότε έχασε την πίστη του παντελώς σ’έναν αγαθό θεό κι έγινε αγνωστικιστής. Το γεγονός τον έριξε σε κατάθλιψη για ένα χρόνο, τον οποίον δε μπορούσε σχεδόν καθόλου να δουλέψει. Δε γνωρίζουμε ακριβώς για τις αιτίες θανάτου των παιδιών του, η κόρη του όμως πέθανε από φυματίωση ή οστρακιά, κατάσταση που ίσως επιδεινονόταν από πιθανό δυσλειτουργικό ανοσοποιητικό σύστημα. Το πρώτο παιδί του επίσης πέθανε βρέφος από άγνωστο σύνδρομο, ενώ το τελευταίο ίσως είχε σύνδρομο Ντάουν εξαιτίας της μεγάλης ηλικίας της μάνας, πάθηση που δεν έχει σχέση με την αιμομιξία. Ακόμα κάποιοι μελετητές υποστηρίζουν πως τα παιδιά του Δαρβίνου δεν είχαν κανένα πρόβλημα στη νεαρή τους ηλικία, απλώς εκμεταλλεύονταν το φόβο των γονέων τους για πιθανές ασθένειες για να τραβούν την προσοχή.
6. Η κλεοπάτρα ήταν ελληνικής υποτίθεται καταγωγής, αν και η δυναστεία των Πτολεμαίων είχε υιοθετήσει τις αιγυπτιακές βασιλικές ψυχασθενικές αιμομικτικές συνήθειες (από πού πιστεύετε πως προήλθαν τα επώνυμα φιλομήτωρ ή φιλάδελφος;). Επίσης στις περιοχές εκείνες της Μέσης Ανατολής, και στους Εβραίους και στους Άραβες και στους Αιγύπτιους, απαγορεύθηκε ιστορικά μόνο η αιμομιξία στην πολύ στενή οικογένεια, όχι παραπέρα. Μαζί με μια οικογενειοκρατική αντίληψη, το γεγονός αυτό έχει δημιουργήσει ΄νεα προβληματικό σύστημα στη Μέση Ανατολή που αντανακλάται και στην ψυχολογία των ανθρώπων εκεί. Θέμα μεγάλο που απαιτεί δική του δημοσίευση.
7. Εάν η Αγγλία απαγορεύσει στους Πακιστανούς να παντρεύονται μεταξύ τους, αυτό θά’ναι ένα ακόμα σοβαρο λάθος της, έπειτα απ’την επιτροπή εισόδου σ’όλους τους μετανάστες των πρώην αποικιών της και την εξίσωση του ρατσισμού με έγκλημα. Οι Πακιστανοί, μη έχοντας νόμιμα διαθέσιμους ομοειδείς τους, θα στραφούν στο Βρετανικό πληθυσμό πετατρέποντας τη Βρετανία τελικά σε μουσουλμανικό κράτος.
8. Η αυτογονιμοποίηση στα φυτά είναι αντίστοιχο της θεωρητικής αλλ’αδύνατης αιμομιξίας μονοζυγωτικών διδύμων. Οι απόγονοι δε θά’ναι ίδιοι, γιατί κάποια υπολειπόμενα γονίδια θα κρύβονται και ίσως εμφανιστούν με το γενετικο ανασυνδυασμό της γονιμοποίησης. Επίσης η γύρη και τα ωάρια των φυτών είναι στην πραγματικότητα η γαμετοφυτική γενιά, ξεχωριστή απ’το μητρικό φυτό, στο οποίο έχουν στα σπερματόφυτα εξελιχθεί να ζουν παρασιτικά.
9. Έχουν μελετηθεί διάφοροι τρόποι αποφυγής της αιμομιξίας στον άνθρωπο. Ο κύριος τρόπος είναι
Το φαινόμενο του Βέστερμαρκ,
Κατά το οποίο μικρά παιδιά που μεγαλώνουν μαζί ανεξαρτήτως συγγένειας αναπτύσσουν κατά κανόνα σεξουαλική αποστροφή μεταξύ τους κατά την ενηλικίωση. Η διαδικασία αυτή ισχύει μέχρι τα 6 χρόνια. Επειδή λοιπόν ήταν ωφέλιμη η συμπεριφορά στους προγόνους μας ν’αποφεύγουν γενικώς αυτούς με τους οποίους μεγάλωσαν, οι οποίοι πιθανότατα ήταν και συγγενείς, διατηρήθηκε απ’τη φυσική επιλογή.
10. Το απόσπασμα εκείνο με το περιφρονητικό γέλιο έγινε μια φορά όπου σε μια απογραφή ρώτησαν στο σπίτι του Δαρβίνου αν υπήρχε γάμος συγγενών. Όλοι γέλασαν, διότι δεν ήθελαν ν’αφήσουν τους θεωρητικολόγους να βγάζουν αυθαίρετα θεωρίες με τ’αποτελέσματα, δέχονταν μόνο την επιστημονικη αναζήτηση.
11. Η
Γερμανική περίπτωση
Των δύο αδερφών που συναντήθηκαν ενήλικες είναι αρκετά γνωστή. Η επιστήμη έχει δείξι πως αν αποστερηθούν τα παιδιά την ευκαιρία ανάπτυξης του φαινομένου του Βέστερμαρκ τείνουν στην ενηλικίωση να θεωρεί ο ένας τον άλλον σεξουαλικά ελκυστικούς
(γενετική σεξουαλική έλξη),
επειδή το ανθρώπινο είδος, όπως και πολλά άλλα, προτιμά να αναπαράγεται και γενικώς να σχετίζεται με άτομα που του μοιάζουν αρκετά, επομένως δεν απέχουν πολύ γενετικά, εξού και ο ρατσισμός, ο φανατισμός κλπ. Πλέον όμως οι διάφορες οάδες του είδους μας έχουν αποκλίνει πάρα πολύ, ώστε θά’ναι προβληματικότατη η προσπάθεια επανένωσής του.
12. Πιστεύετε ότι η επιτυχία των παιδιών του Δαρβίνου δεν οφειλόταν στο dna; Σίγουρα θα είχε γενετική βάση, και ίσως αρκετά μεγάλη. Ο δείκτης νοημοσύνης άλλωστε και διάφορα άλα ψυχολογικά χαρακτηριστικά κληρονομούνται κατά μεγάλο βαθμό.

Γενικά λοιπόν ο Δαρβίνος, καθώς και οι μεταγενέστεροι επιστήμονες, έχουν αποδείξει πως η αναπαραγωγή συγγενικών γενετικά αναπαραγόμενων οργανισμών μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στους απογόνους. Ο μηχανισμός είναι απλώς. Όλοι οι οργανισμοί φέρουν στο dna τους κάποιες αρνητικές μεταλλάξεις που συνήθως κρύβονται ως υπολειπόμενα γονίδια. Όταν διασταυρώνονται δύο συγγενικά άτομα, τότε η πιθανότητα εμφάνισης ενός υπολειπόμενου γονιδίου δύο φορές στο dna, άρα και η εκδήλωση της αρνητικής μετάλλαξης, είναι μεγαλύτερη. Φυσικά δύο υπολειπόμενα γονίδια μπορούν να συναντηθούν και σε άτομα που εμφάνισαν ανεξάρτητα τυχαία την ίδια μετάλαξη ή μοιράζονται κάποιον πολύ παλιό άγνωστο κοινό πρόγονο.

Τελικά, κατάλαβα απ’αυτήν την περίπτωση, ότι δε μπορεί να ξέρει κανείς τον πραγματικό εσωτερικό λόγο δημιουργίας ενός αξιόλογου έργου. Στη συγκεκριμένη περίπτωση για παράδειγμα, οι εκτενέστατες μελέτες στη φυτική διασταύρωση και σίγουρα πολλά άλλα στοιχεια των δαρβινικών θεωριών έχουν αιτία το βαθύτερο οικογενειακό άγχος του. Έπονται άρθρα που θα εξετάζουν άλλες πτυχές της προσωπικότητας του Δαρβίνου, όπως τη σχέση του με τον πατέρα του, τη σχέση του με τη γυναίκα του, τη μυστιριώδη ασθένειά του, κλπ.

Στην κωμητία Άθενς – Κλαρκ της Γεωργίας (πολλές περιοχές της Αμερικής έχουν ονόματα ιστορικών περιοχών,, μάλλον από εκεί εμπνεύστηκαν οι ιδρυτές τους), μια μικρή μερίδα πληθυσμού αντέδρασε στην μόνη αντιπρωσόπευση στο Κογκρέσο της κωμητίας από τον υπερσυντηρητικό υποψήφιο Πολ Μπρουν, ο οποίος προεκλογικά διακήρυξε ότι η θεωρία της εξέλιξης είναι ψέματα που βγαίνουν κατευθείαν απ’το λάκο της Κολάσεως. Αυτός και οι ομοΪδεάτες του πιστεύουν στο δημιουργισμό, μια άποψη που κάθε άνθρωπος που έχει ασχοληθεί με την εξέλιξη θά’χει ακούσει, η οποία σε γενικές γραμμές υποστηρίζει ότι όλο το σύμπαν και η ζωή δημιουργήθηκαν στη σημερινή τους μορφή απ’το Θεό όπως ακριβώς τα περιγράφη η Παλαιά Διαθήκη σε 7 μέρες πριν περίπου 7.000 χρόνια. Η συγκεκριμένη ομάδα ανθρώπων είναι αγύριστα κεφάλια, που απλώς απορρίπτουν οποιαδήποτε ιδέα δεν ταιριάζει με τις απόψεις τους, και μάλιστα επιτίθενται δρυμύτατα με κάτι υποτιθέμενα επιχειρήματα στους εξελικτές, αλλά δυστυχώς έχουν μεγάλη επιρροή στις νότιες συντηρητικές πολιτείες. Η Αμερική είναι η μόνη ανεπτυγμένη χώρα με τόσο μεγάλη αντίσταση στην εξέλιξη, κοντά στο 50%, περισσότερο σε μερικά αυστηρά συντηρητικά μέρη.

Ως αντίδραση
λοιπόν, ο βιολόγος τυ Πανεπιστημίου της Γεωργίας Τζιμ Λίμπενς Μακ ξεκίνησε μια εκστρατεία απ’το facebook με τίτλο «ο Δαρβίνος στο κογκρέσο», όπου προέτρεψε όσους διαφωνούσαν να ψηφίσουν τον Καρολο Δαρβίνο, τον οποίον τελικά ψήφισαν περίπου 4.000 άτομα. Οι ψήφοι τους ωστόσο ακυρώθηκαν, αλλά εγώ νόμιζα πως ήθελε τη θέση να την πάρει ο βιολόγος.

Σαν σήμερα 19 Απριλίου του 1882
πέθανε ο μέγας επιστήμων Δαρβίνος
σε ηλικία 73 ετών από καρδιακή προσβολή. Η δουλειά του ανθρώπου αυτού σημάδεψε μια για πάντα την μετέπειτα σκέψη, επιστημονική και μη, με την κατάρριψη του παλιούβ δημιουργιστικού τρόπου σκέψης και την κατανόηση της πραγματικής λειτουργίας της φύσης. Πλέον όλα τα βιολογικά, αλλά συχνά και τα ανθρώπινα πράγματα άρχισαν να ερμηνέυονται με βάση την εξέλιξη, ώσπου φτάσαμε σήμερα που πρακτικά κυριαρχεί η εξελικτική σκέψη και πλέον όλα έχουν ερμηνευθεί με βάση αυτήν, και ταιριάζουν έτσι πολύ καλύτερα. Σαφώς η αρχική δαρβίνιος θεωρία δέχθηκε αρκετές τροποποιήσεις, αλλά ο κορμός της παραμένει ακόμα και σήμερα σταθερός, μιας κι όπως έχω πει αλλού, η φυσική επιλογή είναι πραγματικότητα της φύσης και δεν αλλάζει.

Ο ίδιος ο Δαρβίνος ευτυχώς πρόλαβε την αποδοχή της θεωρίας του, δεν πρόλαβε ωστόσο τις μετέπειτα τροποποιήσεις, σημαντικές προσθήκες και διορθώσεις και την επανάσταση που έφεραν. Εδώ θα υποθέσουμε πως ο Δαρβίνος συνεχίζει να ζει σ’ένα
παράλληλο σύμπαν,
και πληροφορείται από μια γήινη ομάδα υποστηρικτών και συνεχιστών της σκέψης του για τις εξελίξεις με μια επιστολή.

Αγαπητέ Κάρολε Δαρβίνε,

Είμαστε μια ομάδα υποστηρικτών και συνεχιστών του τρόπου σκέψης σας από τον πλανήτη που αφήσατε πριν 120 χρόνια. Τα παραπάνω που διαβάσατε δε θα πρέπει να σας εκπλήσσουν, μιας και ο ίδιος είχατε ελπίσει για τη μελλοντική τεχνολογική εξέλιξη του ανθρώπου. Νιώθουμε λοιπόν το χρέος να σας ενημερώσουμε για τις αλλαγές που συνέβησαν από το κλείσιμο της υπόθεσής σας στον πλανήτη μας έως σήμερα το 2012, που σίγουρα θα σας ενδιαφέρουν. Όμως θα πρέπει να πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Το μόνοπου μπορούμε να προλογήσουμε είναι η ευρεία αποδοχή της θεωρίας σας και οι νέες προεκτάσεις που έχει πάρει.

Όλος ο κόσμος λοιπόν έχει περάσει από τις πιο ραγδαίες μεταβολές στην ιστορία του από τα τέλη του 19ου αι. έως σήμερα. Γενικά η παραγωγή έχει αυξηθεί, το βιωτικό επίπεδο των ανθρώπων έχει ανέβει σημαντικά, η εκπαίδευση είναι πολύ πιο ευρεία (σύντομη αναφορά στην εξέλιξη της βιομηχανικής επανάσταςης και οικονομίας). Οι χρήσεις του ηλεκτρισμού έχουν επεκταθεί, και πλέον δεν υπάρχει σπίτι χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα. Στην πραγματικότητα οι περισσότερες σημερινές δραστηριότητες γίνονται χάρη στο ηλεκτρικό ρεύμα (σύντομη αναφορά στις σημαντικότερες ηλεκτρικές συσκευές). Η μετακίνηση επίσης σήμερα είναι πολύ πιο εύκολη, και γίνεται με ατομικά οχήματα, που σχεδόν κάθε άνθρωπος έχει, και μαζικά διά ξηράς, θθαλάσσης ή αέρας (σύντομη αναφορά στα αεροπλάνα, και στα νέα μέσα μεταφοράς), όλα χάρη στο πετρέλαιο και στη μηχανή εσωτερικής καύσης (σύντομη αναφορά). Επαναστατικές αλλαγές ήρθαν και στην επικοινωνία, και σήμερα άτομα από μακρινά μέρη του κόσμου μπορούν να συνομιλήσουν σε απευθείας χρόνο κανονικότατα (σύντομη αναφορά στο τηλέφωνο, την κινητή τηλεφωνία και σ’άλλα επιτεύγματα). Πλέον έχουμε καταφέρει να ταξιδέψουμε στο διάστημα και να στείλουμε μηχανήματα σε μακρινούς πλανήτες για συλλογή πληροφοριών (σύντομη αναφορά στη διαστημική έρευνα). Η φυσική και η χημεία έχουν αναπτυχθεί ραγδαία (σύντομη αναφορά στις εξελίξεις). Και πόσα άλλα επιτεύγματα έχουμε ν’αναφέρουμε. Εάν ερχόσασταν σήμερα στον πλανήτη μας, σίγουρα θα είχατε εκπλαγεί από τις αλματώδεις μεταβολές. Δεν μπορούμε να περιγράψουμε επ’ακριβώς σε μία επιστολή το βαθμό της τεχνολογικής εξέλιξεις που έλαβε χώρα τον τελευταίο αιώνα. Το πεδίο της γνώσης πάντως είναι τόσο μεγάλο σήμερα, ώστε δε θα μπορούσε κανείς να σπουδάσει όλα τα περί φύσης για παράδειγμα για να γίνει φυσιοδίφης. Θα πρέπει να επιλέξει εξειδίκευση.

Παρά όμως τη ραγδαία υλική ανάπτυξη, το ανθρώπινο μυαλό έμεινε βασικά όμοιο. Ακόμα σε πολλά μέρη του κόσμου κυριαρχεί ο πόλεμος και η καταστροφή. Όπως αναπτύχθηκε η τεχνολογία για τη βελτίωση της ανθρώπινης ζωής, έτσι, να μην πούμε και περισσότερο, αναπτύχθηκε και για πολεμικούς σκοπούς. Στην πραγματικότητα, πολλά σημερινά επιτεύγματα όπως το αεροπλάνο, ο ηλεκτρονικ΄΄ος υπολογιστής και η πυρηνική ενέργεια είχαν στρατιωτικές απαρχές. Ο κόσμος μας λοιπόν συγκλωνίστηκε συθέμελα από δύο παγκοσμίους πολέμους τον πρώτο 1914-1919 και το δεύτερο 1939-1945, που άρχισαν μεταξύ μεγάλων κρατών για οικονομικούς κυρίως λόγους (σύντομη αναφορά στους πολέμους, στα αίτια και στις συνέπειές τους). Κατά τους πολέμους αυτους διαπράχθηκαν απερίγραπτες φρικαλεότητες, και εκατομμύρια άνθρωποι χάθηκαν. Οι εκβάσεις των πολέμων έφεραν νέες αλλαγές στην παγκόσμια τάξη – παλαιά κράτη έπεσαν, δημιουργήθηκαν νέα, ανέκυψε η ανάγκη ένωσης. Η κάποτε ισχυρή Αυστριακή Αυτοκρατορία για έχει πέσει και χωριστεί σε κράτη κατά τον 1ο παγκόσμιο πόλεμο. Μετά το 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, είχαμε την ίδρυση του Ισραήλ, την ανάσταση του παλιού εβραϊκού κράτους. Εδώ έχουμε ν’αναφέρουμε πως η πρώην χώρα σας έχασε αρρκετή από τη δύναμή της με το τέλος του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου, και οι περισσότερες αποικίες της έχουν ανεξαρτητοποιηθεί. Το σημαντικότερο όμως αποτέλεσμα του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου ήταν ο χωρισμός του κόσμου σε δύο κυριολεκτικά στρατόπεδα, από τη μία τον καπιταλιστικό δυτικό κόσμο με μεγάλη δύναμη τις Η.Π.Α., που ακολούθησε το οικονομικό σύστημα που περιέγραψα παραπάνω στη σύντομη αναφορά, κι από την άλλη τον κουμουνιστικό ανατολικό κόσμο με μεγάλη δύναμη τη Σοβιετική Ένωση (Ρωσία + άλλα κράτη), που ακολούθησε το σύστημα του Μαρξ (ήταν γνωστό στο Δαρβίνο) (σύντομη αναφορά στην πολιτειακή μεταβολή της Ρωσίας, και στη συνέχεια του Ψυχρού Πολέμου). Τα στρατόπεδα αυτά λοιπόν βρίσκονταν σε ανταγωνισμό μεταξύ τους, χωρίς ωστόσο να έρθουν ποτέ σε ευθεία σύγκρουση, βάζοντας όμως μικρότερες χώρες να διεξάγουν τους πολέμους (αναφορά στην Κορέα και στο Βιετνάμ). Ο ανταγωνισμός τελικά έπαυσε εντελώς το 1991 με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, και πλέον τα περισσότερα κράτη ακολουθούν το δυτικό πρότυπο (αναφορά στις εξαιρέσεις).

Κατά τη διάρκεια του ψυχρού Πολέμου έγινε προσπάθεια ένωσης πολλών κρατών με τη δημιουργία του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (σύντομη ιστορική αναδρομή και αναφορά στους στόχους του). Αργότερα συστάθηκε η ΕυρωπαΪκή Ένωση ως μια οικονομική κι αργότερα στρατιωτική, πολιτική και πολιτιστική συμμαχία των ευρωπαΪκών κρατών, που δε μένει ωστόσο χωρίς προβλήματα (σύντομη αναφορά στην ιστορία, τους στόχους και τα προβλήματά της). Πλέον έχουμε με χαρά ν’ανακοινώσουμε ότι τα ανεπτυγμένα κράτη σχεδόν ποτέ δεν πολεμούν μεταξύ τους, συνεχίζουν κάποια ωστόσο να εμπλέκονται σε πολέμους μικρότερων κρατών για δικά τους συμφέροντα. Και με την αναφορά στα μικρότερα κράτη, έχουμε να πούμε πως ο κόσμος δεν έχει μόνο τη φωτεινή πλευρά που παρουσιάσαμε παραπάνω, αλλά πως σήμερα ο κόσμος μας χωρίζεται σε δύο πόλους, από τη μία αυτόν των ανεπτυγμένων χωρών (Ευρώπη, Βόρεια Αμερική, Ασία κυρίως Άπω Ανατολή, Αυστραλία, καθώςκαι λίγα διάσπαρτα σ’άλλες ηπείρους κράτη), κι από την άλλη αυτόν των υπανάπτυκτων, αναπτυσσόμενων ή τριτοκοσμικών χωρών κυρίως της τροπικής ζώνης (Αφρική, Μέση Ανατολή και Νότια και Νοτιοανατολική Ασία, μεγάλο μέρος της Λατινικής Αμερικής, και διάσπαρτα κράτη σ’άλλες ηπείρους καθώς και ωκεάνια νησιωτικά συμπλέγματα), χώρες πρώην αποικιακές που μαστίζονται από πολέμους, εσωτερικές ταραχές, απολιταρχικά καθεστώτα, θρησκευτικό φανατισμό, αναλφαβητισμό, και ασθένιες, των οποίων το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού δε μετέχει των τεχνολογικών εξελίξεων που αναφέραμε παραπάνω. Εάν ήσασταν εδώ, ίσως σας ενδιέφερε να μελετούσατε τα αίτια των διαφορών κια να βγάζατε ένα τελικό συμπέρασμα, όπως και πολλοί άλλοι.

Πάντως έχουμε με χαρά να σας ανακοινώσουμε πως σήμερα ο θεσμός της δουλείας έχει σχεδόν παντού καταργηθεί, από την άλλη έχουμε με λύπη να σας αναφέρουμε πως πλέον ο λαός των Τασμανών κι αυτός των κατοίκων της Γης του Πυρός δεν υπάρχουν. Εάν κάνατε σήμερα το ταξίδι με το Μπιγκλ, πράγμα αμφίβολο γιατί η χαρτογράφηση γίνεται πλέον με δορυφόρους από το διάστημα (σύντομη αναφορά στην τεχνολογία των δορυφόρων), θα βλέπατε πολλές αλλαγές. Η Αυστραλία, αν και δεν έχει γίνει υπερδύναμη, είναι μία από τις πιο ανεπτυγμένες χώρες του Νοτίου Ημισφαιρίου και του κόσμου, ενώ η Νέα Ζηλανδία βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο, με ειρηνική πλέον συνήυπαρξη Ευρωπαίων και Μαορί. Η Αργεντινή και η Χιλή έχουμε να πούμε πως αναπτύχθηκαν αρκετά, όχι όμως τόσο όσο οι προηγούμενες χώρες, ενώ η Βραζιλία και οι γειτονικές της, έχουν ανέβει αρκετά, βρίσκονται όμως στα όρια του τρίτου κόσμου. Η Νότια Αφρική είναι ιδιότυπη χώρα με μεγάλες ανισότητες, από τη μία με τους ανεπτυγμένους Ευρωπαίους κι από την άλλη με τους εξαθλιωμένους Μαύρους. Τα ωκεάνια κοραλιογενή νησιά παραμένουν ακόμα υπανάπτυκτα, αν κι όπως είπα, όλες οι χώρες έχουν κάπως ανέβει από το 19ο αι.

Και τελειώνοντας αυτό το μέρος της επιστολής μας έχουμε να σας αναφέρουμε για τη σημαντικότερη κατ’εμάς εφεύρεση του 19ου αι., τον ηλεκτρονικό υπολογιστή. Είναι ένα μηχάνημα βασισμένο στο διαδικό σύστημα που αρχικά έγινε για την εκτέλεση πράξεων, γρήγορα όμως οι λειτουργίες του επεκτάθηκαν. Μια νέα επιστήμη έχει ανοίξει απ’τους υπολογιστές, η πληροφορική (σύντομη αναφορά στην πληροφορική και τους υπολογιστές). Σήμερα πάμπολλες δουλειές γίνονται μέσω αυτού του μηχανήματος, από απλό γράψιμο, αρχειοθέτηση και στατιστική έως σχεδιασμός, βιντεοσκόπηση κ.ά. (σύντομη αναφορά στις λειτουργίες). Το πιο εκπληκτικό έγινε ωστόσο όταν οι υπολογιστές δικτυώθηκαν μαζικά για να δημιουργήσουν το Διαδίκτυο (σύντομη αναφορά στο Διαδίκτυο). Μέσω Διαδικτύου γίνονται τα πάντα: πληροφόρηση για οποιοδήποτε σχεδόν θέμα, συζήτηση κι επικοινωνία, ανταλαγές αρχείων, αγοραπωλησίες, διασκέδαση, ακόμα και γραφειοκρατικές διαδικασίες και ψήφος (σύντομη αναφορά στις λειτουργίες του Διαδικτύου). Από εκεί εγώ, ο συγγραφέας αυτής της επιστολής, καθώς και πολλοί άλλοι πληροφορήθηκαν για τη ζωή και το εξαίρετο έργο σας.

Δε θα σας ενοχλούσαμε όμως εάν δεν ήταν να σας αναφέραμε τις επαναστατικές αλλαγές στην επιστήμη της ζωής (βιολογία) με την αποδο΄χη της θεωρίας σας. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα με τη σειρά. Πρώτον θα σας χαροποιήσει ιδιαίτερα η ανακάλυψη του μηχανισμού της κληρονομικότητας, που δεν καταφέρατε ποτέ να διαλευκάνετε σ’αυτόν τον πλανήτη. Είναι πλέον γνωστό πως τα κληρονομικά χαρακτηριστικά των οργανισμών είναι αποθηκευμένα στα κύτταρά τους, και δεν επηρεάζονται από τις συνθήκες της ζωής, όπως εσείς υποθέσατε. Η χρήση ή η αχρησία κάποιου οργάνου δεν επηρεάζει σε κανένα βαθμό την κληρονομικότητα γι’αυτο το αρακτηριστικό. Η προσαρμογή των οργάνων σε κάθε περιβάλλον έχει να κάνει μόνο με τη φυσική επιλογή που επέδρασε σε προϋπάρχουσα ποικιλία, όχι με τη χρήση ή μη του οργάνου στο εκάστοτε περιβάλλον και τη μετάδοση της κατάστασής του στους απογοόνους. Στην πραγματικότητα οι βασικοί νόμοι της κληρονομικότητας είχαν διασαφηνιστεί στον αιώνα σας από τον Αυστριακό ερευνητή και μοναχό Γκρέγκορ Μέντελ, που όμως έπεσε στην αφάνεια γιατί τα ευρήματά του θεωρήθηκαν αντιπροσωπευτικά μόνο μιας ειδικής περίπτωσης (σύντομη αναφορά στο Μέντελ, στους νόνμους του και στα πειράματά του, και στην επανανακάλυψη της θεωρίας του). Στον 20ο αι., μετά την επανανακάλυψη των μεντέλιων νόμων, βρέθηκαν κι άλλες μορ΄φες μη μεντελιανής κληρονομικότητας (αναφορά σ’αυτές), ενώ φαίνεται ότι σε ορισμένες σπάνιες περιπτώσεις στοιχεία κληρονομούνται και εκτός των κληρονομικών στοιχείων που αναφέρθηκαν στην παραπάνω σύντομη αναφορά, κι εκεί ίσως παίζει ρόλο και το περιβάλλον (σύντομη αναφορά στην επιγενετική). Με τις εξελίξεις αυτές λιπόν άνοιξε μια νέα επιστήμη στη βιολογία, η γενετική, που αναλύει αυτούς ακριβώς τους μηχανισμούς, κι επίσης έχει συμβάλλει στην κατανόηση πολλών κληρονομικών παθήσεων. Πλέον όλες σας οι απορίες, για τη στειρότητα ή την αυξημένη ζωτικότητα των υβριδίων, για τις αρνητικές συνέπειες της αιμομιξίας, για τους αταβισμούς, αλλά και για το φαινόμενο στείρων και διαφορετικών κατηγοριών εντόμων στα κοινωνικά είδη έχουν διασαφηνιστεί χάρη στη γενετική και στην κατανόηση των νόμων της κληρονομικότητας (σύντομη αναφορά στα ευρήματα για τις παραπάνω απορίες). Μάλιστα η γενετική έχει προχωρήσει τόσο πολύ, ώστε να έχουμε πλέον τη δυνατότητα να παρεμβαίνουμε στις συστάσεις των οργανισμών, να κλονοποιούμε, να ελέγχουμε για ασθένειες, ακόμα και να διορθώνουμε προβλήματα, επιτεύγματα που δυστυχώς ακόμα εμποδίζουνται από δήθεν ηθικά ζητήματα (σύντομη αναφορά στη βιοηθική).

Και με την αναφορά μας στην κληρονομικότητα εύλογο είναι ν’αναρωτηθείτε πού αποθηκεύεται αυτο το υλικό. Έχουμε λοιπόν να πούμε πως το κύτταρο, ακόμα και το πιο απλό, είναι απείρως συνθετότερο απ’ό,τι ΄πιστευόταν στον αιώνα σας. Με προηγμε΄να μικροσκόπια βρήκαμε πως, μέσα σ’αυτό το πρωτόπλασμα που λέγατε, υπάρχουν και λειτουργούν δεκάδες διαφορετικών οργανιδίων, το καθένα με ξεχωριστή λειτουργία, θέση και κατασκευή, και σε περίπτωση που δυσλειτουργήσει κάποιο απ’αυτά όλο το κύτταρο καταστρέφεται. Όμως δε θα πρέπει να εκπλαγείτε και να σας πέσει η επιστολή απ’τα χέρια, γιατί, όπως φαίνεται, όλα αυτά τα οργανίδια χωρίζονται σε ομάδες κι ανάγονται σε λίγα βασικά, τα οποία μέσω εξελίξεως διαφοροποιήθηκαν στο τόσο πολύπλοκο αυτό βαθμό. Και το σημαντικότερο απ’όλα, βρέθηκε τελικά το αποθηκευτικό μόριο για της γενετικές πληροφορίες και ο τρόπος έκφρασής τους (σύντομη αναφορά στο dna, στο rna και στις πρωτεΐνες, στην αντιγραφή, τη μεταγραφή και τη μετάφραση).

Ως επόμενο των παραπάνω διαπιστώσεων, η ταξινόμηση των οργανισμών θά’πρεπε ν’αλλάξει. Πλέον δεν έχουμε απλά δύο βασίλεια, το φυτικό και το ζωικό. Αυτά αποτελούν ένα μέρος μόνο του όλου εξελικτικού δέντρου της ζωής. Η ζωή πλέον έχει χωριστεί σε τρεις επικράτειες, στα βακτήρια, στα αρχαία, και στα ευκαρυωτικά (σύντομη αναφορά στην καθεμία ξεχωριστά, καθώς και στις διαφορές προκαρυωτικού από ευκαρυωτικό κύτταρο), η κάθε μία με τα δικά της βασίλεια, συνομοταξίες κ.ά. Στην πραγματικότητα ο προγονικός τύποςς για της ζωή είναι το προκαρυωτικό κύτταρο. Αυτό πρωτοεμφανίστηκεπριν 3,5 δυσεκατομμύρια χρόνια, και τέτοιοι οργανισμοί, αν και αφανείς συνεχιζουν να βρίσκονται στο υπόβαθρο κάθε οικοσυστήματος και να το κινούν (σύντομη αναφορά στα πρώτα μικροαπολιθώματα βακτηρίων, και στους σημαντικούς ρόλους τους στα σημερινά οικοσυστήματα). Στην πραγματικότητα το ευκαρυωτικό κύτταρο είναι μία συμβίωση διαφορετικών οργανισμών (σύντομη αναφορά στην ενδοσυμβιωτική θεωρία και στην πιθανή ιική προέλευση του πυηρήνα), και οι γνωστοί πολυκύτταροι οργανισμοί είναι απλώς συμβιώσεις διαφοροποιημένων κυττάρων ίδιας γενετικής σύστασης, γι’αυτό άλλωστε και μπορούν να συνεργάζονται τόσο καλά, ακόμα και να θυσιάζονται για το κοινό καλό, αφού δεν υπάρχει ατομικό συμφέρον, όπως και στα κοινωνικά έντομα. Στην πραγματικοτητα τα κοινωνικά έντομα ίσως μπορούμε να τα θεωρήσουμε ως υπεροργανισμό (σύντομη αναφορά στον όρο). Έτι συμπεραίνουμε ότι το οικοσύστημα μπορεί κανονικότατα να σταθεί μόνο με προκαρυωτικούς, οι ευκαρυωτικοί όμως δε μπορούν να ζήσουν χωρίς αυτούς.

Δεν έχουμε να πούμε κάτι για τη θεωρία της φυσικής επιλογής, αφού είναι κάτι το δεδομένο πλέον στην επιστήμη. Ωστόσο η εξέλιξη έχει βρεθεί πως μπορεί να γίνει και σε ορισμένεςπεριπτώσεις με κάπως πιο απότομες μεταβολές (σύντομη αναφορά στην πολυπλοΪδότητα των φυτών, στη νεοτενία και σ’άλλες μορφές απότομης μορφολογικής αλλαγής). Επίσης η γενετική σύσταση των οργανισμών μπορεί ν’αλλάξει τυχαία με τη γενετική μετατόπιση σε μικρούς πληθυσμούς (σύντομη αναφορά στη διαδικασία). Όλες όμως οι νέες μορφές, απ’όποια διαδικασία κι αν προέλθουν, υπόκεινται στον ίδιο κοσμολογικό σχεδόν νόμο της φυσικής επιλογής, και οι πιο προσαρμοσμένοι διατηρούνται, ενώ οι άλλοι εξαφανίζονται. Έχουμε ακόμα να σας αναφέρουμε προς μεγάλη σας ανακούφηση πως η ίδια η φυσική επιλογή έχει παρατηρηθει εν δράση (σύντομη αναφορα στο βιομηχανικό μελανισμό και στα πειράματα με τα βακτήρια στα εργαστήρια). Πλέον δεν υπάρχει καμία αμφιβολία για την ύπαρξη της εξέλιξης. Μάλιστα άνοιξε ένα νέο πεδίο στη βιολογία, η εξελικτική βιολογία, η οποία ερευνά ακριβώς αυτήν τη διαδικασία. Θά’ταν πολύ καλό αν γινόταν να γνωριζόσασταν με κορυφαίες προσωπικότητες αυτής της σχολής, όπως ο Στίβεν Τζέι Γκουλντ ή ο Ρίτσαρντ Ντόκινσς(σύντομη αναφορά σ’αυτους και σ’άλλους σημαντικούς εξελικτικούς βιολόγους). Έχει ακόμανανοίξει ένα άλλο πεδίο, αυτό της εξελικτικής αναπτυξιακής βιολογίας, το οποίο ερευνά την εμβρυική ανάπτυξη των οργανισμών σε σχέση με την εξέλιξη.

Η γεωλογία επίσης έχει ναπαρουσιάσει κι αυτή τις προόδους της. Πλέον είναι γνωστό ότι οι ήπειροι δεν είναι στατικές και απλώς ανυψώνονται ή καθιζάνουν στον τόπο τους, αλλά μετακινούνται αέναα. Αυτό διότι ο φλοιός τη Γης είναι χωρισμένος σε μεγάλες πλάκες, τις λιθοσφαιρικές πλάκες, που πλέουν συνεχώς πάνω στο λιωμένο μανδύα της (σύντομη αναφορά στην τεκτονική των πλακών). Πλέον, βασισμένοι στις ομοιότητες των γεωλογικών σχηματισμών διαφόρων ηπείρων, καθώς και στα κοινά απολιθώματα που βρίσκονται σ’αυτούς, μπορούμε εύκολα να χρονολογήσουμε την περίοδο που ήταν ενωμένες ή αυτήν που αποσχίστηκαν. Η χρονολόγηση σήμερα γίνεται με πολύ ακριβέστερο τρόπο, όχι μόνο με βάση τα χαρακτηριστικά απολιθώματα κάθε περιόδου και τη θέση των γεωλογικών σχηματισμών ως προς άλλους, αλλά και με ανάλυση των αναλογιών των διαφόρων ισοτόπων των στοιχείων στο πέτρωμα σύντομη αναφορά στη ραδιοχρονολόγηση). Επίσης από τα ισότοπα, από τη φύση των ορυκτών και από μικρές λεπτομέρειες του πετρώματος μπορούμε νά’χουμε μια ιδέα για το κλίμα μιας παλιάς περιόδου (σύντομη αναφορά στην παλαιοκλιματολογία). Με τα δεδομένα που έχουμε μπορούμε να κάνουμε προσομοιώσεις σε υπολογιστές με μεγάλη ακρίβεια για την κατάσταση της Γης σε παλαιότερες γεωλογικές περιόδους, καθώς και πιθανές προβλέψεις για το μέλλον. Έτσι γνωρίζουμε σήμερα πως οι ήπειροι έχουν έως τώρα συνενωθεί τρεις φορές, και σήμερα πάμε πάλι προς ένωση (σύντομη αναφορά στην παλαιογεωγραφία). Όσον αφορά το κλίμα, μπορούμε να έχουμε αρκετά ακριβείς πληροφορίες για την κατάσταση παλιά, και έτσι γνωρίζουμε πως πάντοτε υπήρχαν κλιματικές μεταβολές, και ιδιαίτερα για τα τελευταία εκατομμύρια χρόνια πως το κλίμα έχει ψυχθεί και περιερχόμαστε συχνά σε παγετώδεις περιόδους (σύντομη αναφορά στην αλλαγή). Δεν ήταν μόνο η γνωστή σας τελευταία παγετώδης περίοδος, είχαν προηγηθεί κι άλλες τρεις. Σήμερα με την υπερθέρμανση του πλανήτη, για την οποία θ’αναφέρουμε παρακάτω, ίσως ο πλανήτης βγει τελικά απ’αυτόν τον κύκλο.

Ακόμα το απολιθωματικό αρχείο έχει εμπλουτιστεί από τον αιώνα σας. Εκατοντάδες νέες περιοχές έχουν εξερευνηθεί, χιλιάδες νέοι εξαφανισμένοι οργανισμοί έχουν περιγραφεί και ταξινομηθεί, και οι μέθοδοι ανάκτησης απολιθωμάτων έχουν βελτιωθεί, ώστε σήμερα, πέρα από τον ίδιο τον οργανισμό, να μπορούμε να μελετήσουμε εκτενέστερα το ίζημα στο οποίο θάφτηκε και να συμπεράνουμε κάτι για το τότε περιβάλλον και τις τότε συνθήκες. Τα περισσότερα απολιθώματα, όπως είναι αναμενόμενο, είναι τμήματα και θραύσματα, υπάρχουν όμως και φορές που βρίσκονται ολόκληροι σκελετοί ή οργανισμοί με διατηρημένα ακόμα και κάποια μαλακά μέρη. Σε μερικές τοποθεσίες μάλιστα οι οργανισμοί είναι τόσο καλά διατηρημένοι, ώστε μπορούμε να γνωρίζουμε όλη την εσωτερική ανατομία τους και τις σχέσεις τους μ’άλλα είδη, ενώ κάποιες φορές έχουν απολιθωθεί ολόκληρα οικοσυστήματα (σύντομη αναφορά σε Burgess Shale, Rhynie Chert κ.ά.). Σημαντικά επίσης είναι και τα μικροαπολιθώματα, μικροσκοπικά απολιθώματα μονοκύτταρων οργανισμών, γύρης, σπορίων, που μας βοηθούν για την εκτίμηση του κλήματος και της χλωρίδας μιας παλαιοπεριοχής. Τέλος πλέον είναι γνωστά πολλά απολιθώματα από ακόμα παλαιότερες περιόδους της Κάμβριας, τοποθετώντας την εξελικτική ιστορία των πολυκύτταρων οργανισμών πολύ παλαιότερα και διαλευκαίνοντας κάπως την αρχή τους. Αρκετά απολιθώματα εκεινων των εποχών έχουν άμεση σχέση με μεταγενέστερα είδη, άλλα όμως είναι εντελώς διαφορετικά με αλλόκοτη εμφάνιση (σύντομη αναφορά σε απολιθώματα εδιακάριας περιόδου και παλαιότερα).

Αλματώδη ανάπτυξη παρουσιάζει επίσης και η ιατρική. Εάν ζούσατε στον πλανήτη μας σημερα, ίσως είχε βρεθεί η αιτία των βασανιστικών συμπτωμάτων σας και λαμβάνατε μια καλή χημική θεραπεία. Επίσης οι καρδιακές προσβο λές, ένα δυστυχώς κοινό φαινόμενο λόγω τρόπου ζωής (σύντομη αναφορά σε παχυσαρκία, κακή διατροφή κι άλλα αίτια) είναι περιπτώσεις που συχνά θεραπεύονται. Αλλά το κύριο ενδιαφέρον για εσάς αναμφίβολα θα είναι η διασαφήνηση της φύσης των μολυσματικών παραγόντων. Πρώτα όμως να πούμε για την άμυνα – όλοι οι οργανισμοί διαθέτουν άμυνα προς τις ασθένειες, αλλά το πιο πολύπλοκο τέτοιο σύστημα το έχουν τα σπονδυλωτά (σύντομη αναφορα στο ανοσοποιητικό σύστημα και τις λειτουργίες του). Παρόλο που φαίνεται όμως υπερβολικά σύνθετο για νά’χει εξελιχθεί με τη διαδικασία σας, έχουμε να πούμε πως η σύγκρισή του μ’αυτό των πρωτόγονων χορδωτών δείχνει καθαρά την προέλευσή του από εκείνη τη μορφή. Δυστυχώς όμως η πολυπλοκότητα αυτή μπορει να οδηγήσει και σε κακό, και συχνά το ανοσοποιητικό σύστημα μπερδεύει στοιχεία του σώματος ή αβλαβείς ξένες ουσίες για εισβολείς και κάνει επίθεση προκαλώντας βασανιστικά συμπτώματα (σύντομη αναφορά στις αυτοάνοσες παθήσεις και στις αλλεργίες).
Η ποικιλία των μολυσματικών παραγόντων λοιπόν είναι μεγάλη. Μπορεί στον αίώνα σας τα παράσιτα, τα εντερικά σκουλήκια και λοιποί μακροσκοπικοί οργανισμοί νά’ταν ήδη γνωστοί, όμως πλέον έχει γίνει είναι γνωστή και η αιτία των πιο δυσνόητων για τότε μεταδοτικών παθήσεων όπως η χολέρα, η φυματίωση κ.ά. Βακτήρια, μύκητες, μονοκύτταροι ευκαρυωτικοι οργανισμοί (σύντομη αναφορά στα χαρακτηριστικκά τους), έχουν εμπλακεί σε διάφορες ασθένειες. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν ωστόσο οι ιοί, ατελείς μορφές ζωής αποτελούμενες μόνο από γενετικό υλικο περιβάλλόμενο από πρωτεΪνικό φάκελο (σύντομη αναφορά στους ιούς). Σήμερα έχουμε αναπτύξει πολλά περισσότερα εμβόλια για την καταπολέμησή τους (ο εμβολιασμός ήταν ήδη γνωστός από τότε), αλλά και χημικά φάρμακα (σύντομη αναφορά στα αντιβιωτικά και τα λοιπά φάρμακα). Υπάρχουν ωστόσο παθήσεις που ακόμα δε μπορούμε να καταπολεμήσουμε, μόνο να υποστηρίξουμε τον ασθενή (σύντομη αναφορά σε έιτζ και λοιπά). Τέλος έχουμε ν’αναφέρουμε μία από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις στην ιατρική, ότι δεν είναι μόνο οργανισμοί αυτοί που μεταδίδουν και προκαλούν ασθένεια, αλά και πρωτεΐνες. Την τρομώδη νόσο σίγουρα θα τη γνωρίζετε, αν και ποτέ δεν ασχοληθηήκατε μ’αυτήν.Βρέθηκε λοιπόν ότι αυτή η νόσος, καθώς κι άλλες σπάνιες παθήσεις ζώων και ανθρώπων, προκαλουνται από μια ιδιαίτερα ανθεκτική μολυσμαντική πρωτεΐνη, το πριόν (σύντομη αναφορά στις σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες, στα χαρακτηριστικά τους και στην ιστορία τους). Δυστυχώς αυτές οι ασθένειες παραμένουν έως τώρα ανίατες, τα μόρια που τις προκαλούν είναι σχε΄δον άφθαρτα σε φυσικές συνθήκες, και ο μόνος τρόπος ανοσίας είναι με γενετική αθεκτικότητα ενός οργανισμού. Κατά το πρότυπο αυτών των παθήσεων φαίνεται να λειτουργούν κι άλες κοινότερες εκφυλιστικές νόσοι (σύντομη αναφορά στις νευροεκφυλιστικές και αμυλοειδωτικές παθήσεις και στη μελέτη τους).
Έτσι λοιπόν η ασθένεια των ελών που περιγράψατε στη Νότια Αμερική είναι η ελονοσία προκαλούμενη από πρωτόζωο και μεταδιδόμενη από κουνούπια (σύντομη αναφορά στην ελονοσία), και οι ασθένειες που αποδεκάτισαν τους Τασμανούς ίσως είναι ιικές των Ευρωπαίων (σύντομη αναφορά και σ’αυτές), στις οποίες οι ιθαγενείς δεν είχαν προηγουμένως εκτεθεί για να εξελίξουν ανθεκτικότητα. Παρόλο που η ιατρική κατόρθωσε να μειώσει ή και να εκμηδενίσει ορισμένες παθήσεις, σήμερα έχουμε μεγάλο πρόβλημα με παθήσεις των γηρατειών και του τρόπου ζωής, που προέρχονται από την παχυσαρκία, την ελλειπη σωματική άσκηση, το κάπνισμα κ.ά. (σύντομη αναφορά σ’αυτές τις παθήσεις).
Η αιτιολογία του καρκίνου επίσης έχει διασαφηνιστεί (σύντομη αναφορά στην καρκινογένεση), και πολλές μορφές του πλέον είναι θεραπεύσιμες (σύντομη αναφορά στη θεραπεία). Δυστυχώς λόγω της κακής διατροφής, της ακτινοβολίας από διάφορες πηγές και των επιβλαβών ουσιών η συχνότητα της πάθησης αυτής δεν είναι μικρή.

Όσο για την ανθρώπινη εξέλιξη, δεν έχουμε να πούμε κάτι, πέρα από το ότι η θεωρία σας είναι πλήρως σύμφωνη με τα ευρήματα. Πλέον γνωριζουμε δεκάδες απολιθωμάτων ανθρωπίδων, με ιστορία 2 περιπου εκατομμυρίων ετών (σύντομη αναφορά στα διάφορα ανθρωποειδή είδη και στα στοιχεία τους). Ο σημερινός άνθρωπος ωστόσο εξελίχθηκε πριν μόνο 500000 χρόνια, και σύντομα μετανάστευσε από την Αφρική για να κατοικήσει τελικά σ’όλον τον κόσμο. Επομένως όλοι οι άνθρωποι, όπως σωστά υποθέσατε, ανήκουν στο ίδιο είδος (Homo sapiens), με τοπικές όμως διαφορές. Η πρόβλεψή σας επίσης για τη νέα τροπή που θά’παιρνε η ψυχολογία βγήκε επίσης σωστή. Η φρενολογία και λοιπές αντιεπιστημονικές μέθοδοι έχουν πλέον ξεχαστεί προ πολλού, και σήμερα εφαρμόζουμε κυρίως επιστημονικά συστήματα που ψάχνουν να βρουν λύσεις στα προβλήματα του ανθρώπινου μυαλού (σύντομη αναφορά στις σχολές της ψυχολογίας). Μάλιστα υπάρχει και ο κλάδος της εξελικτικής ψυχολογίας, αυτός που μελετά την ανθρώπινη συμπεριφορά με βάση την εξέλιξη, ένας κλάδος όμως που παραμένει στο θεωρητικό επίπεδο κι αντιμετωπίζει ακόμα κριτική από τους υποστηρικτές των σχολών που ερμηνεύουν τα πάντα σύμφωνα με τ’αποτελέσματα του περιβάλλοντος (σύντομη αναφορά στη διαφωνία).

Όλη όμως αυτή η λαμπρή και ραγδαία ανάπτυξη είχε και το κόστος της. Το περιβάλλον του πλανήτη μας υποβαθμίζεται περισσότερο από ποτέ. Το κλίμα ίσως θερμαίνεται λόγω έκλυσης μεγάλων ποσοτήτων διοξειδιίου του άνθρακα από τις κάθε λογής καύσεις, βιομηχανικές και μεταφορικές, αν και οι απόψεις για τη σοβαρότητα του φαινομένου αυτού διίστανται (αναφορά στο πρόβλημα), τοξικά αέρια από καύσεις και βιομηχανίες εκλύονται στην ατμόσφαιρα, τοξικές ουσίες από βιομηχανικά και οικιακά λύματα καταλήγουν στα νερά, ραδιενεργά απόβλητα θάβονται στο έδαφος, με αβέβαιο όμως μέλλον, τα υπερβολικά σκουπίδια απειλούν τον υδροφόρο ορίζοντα με τις ουσίες που απορέουν απ’αυτά, τεράστιες ποσότητες δυσαποδόμητων σκουπιδιών επιπλέουν στους ωκεανούς (σύντομη αναφορά στα προβλήματα). Δάση και φυσικά οικοσυστήματα καταστρέφονται για χάρη της ανάπτξης της γεωργίας και των πόλεων (ο σημερινός πληθυσμός έχει φτάσει στα 6 δισεκατομμύρια και συνεχίζει ακάθεκτη άνοδο), με αποτέλεσμα εκατοντάδες είδη να εξαφανιστούν, και πολλαπλάσια ν’απειλούνται. Εάν πηγαίνατε σήμερα στα Νησιά Φόκλαντς δε θα βλέπατε την αλεπού της περιοχής, ούτε στην Τασμανία θα βρίσκατε το θυλακίνο. Ωστόσο η μοιρολατρική σας άποψη πως όπου πάει ο Ευρωπαίος η φύση είναι καταδικασμένη σε καταστροφή δε δικαιολογείται πλήρως. Όλα τ’ανεπτυγμένα κράτη, αλλά και κάποια αναπτυσσόμενα, έχουν θεσπίσει νομοθεσία για την προστασία του περιβάλλοντος, θέτουν όρια στα επίπεδα τοξικών ουσιών στα τρόφιμα , στο νερό και στο περιβάλλον, ενώ ορισμένες τις απαγορεύουν, ορίζουν φυσικές περιοχές ως προστατευόμενες κ.ά. με αρκετή συνήθως επιτυχία. Έχουν επίσης ιδρυθεί κρατικές αλλά και μη κρατικές, τοπικές αλλά και παγκόσμιες, οικολογικές οργανώσεις (σύντομη αναφορά σ’αυτές και τους στόχους τους), με σκοπό την προστασία της φύσης, και, στο μέτρο του δυνατού, έχουν καταφέρει πολλά.

Εδώ τελειώνει το περιεχόμενο της επιστολής μας, που ήταν ουσιαστικά μια μεγάλη διαβεβαίωση για την αποδοχή κι επέκταση της εξελικτικής θεωρίας. Η εξέλιξη πλέον είναι αποδεκτή απ’όλη την επιστημονικη κοινότητα, και διδάσκεται στα σχολεία. Πράγματι τόσο αποδεκτή και στηριγμένη είναι, ώστε ακόμα και οι περισσότερες θρησκειες προσπάθησαν να συμφιλιωθούν με την ιδέα. Παρόλα αυτά, κάποιοι φανατικοί φονταμενταλιστές, κυρίως στις Η.Π.Α. συνεχίζουν ν’αντιτίθενται στη θεωρία προβάλλοντας κούφια επιχειρήματα θρησκευτικής φύσεως. Μην πτοείστε όμως απ’αυτούς, αυτοί δεν έχουν καμία αξία για τη βελτίωση του ανθρώπινου είδους. Ίσως τελικά κάποια όντα του πλανήτη μας νά’πρπεε ναελεγχθούν από τη φυσική επιλογή. Πάντως έχετε γίνει καθολικά γνωστός, έχετε πάρει χαρακτήρα συμβόλου, κι αναφέρεστε κι εσείς και η δουλειά σας από εχθρούς, αλλά πολύ περισσότερο, από φίλους. Τώρα πια μπορείτε να είστε ήσυχος ότι η θεωρία σας ρίζωσε βαθιά στη σκέψη των ανθρώπων.

Με μεγάλη εκτίμηση,

Ομάδα Υποστηρικτών και Συνεχιστών της Σκέψης του Καρόλου Δαρβίνου