Μερικές προνύμφες H. illucens.

Σε πολλά βιβλία επιστημονικής φαντασίας, είτε επειδή έχουν καταστρέψει τη Γη, είτε επειδή έφυγαν στο διάστημα για διάφορους λόγους, όπως για εξερεύνηση, επέκταση, διωγμό από εξωγήινους κλπ, συνήθως λύνουν τις διατροφικές, φαρμακευτικές κλπ ανάγκες τους με τη βοήθεια ενός οργανισμού που παράγει τα πάντα. Για παράδειγμα στο διήγημα επιστημονικής φαντασίας «Διατηρείστε τη γη στο σκοτάδι» που διάβασα, όπου η γη είχε πέσει σε βαθύ πυρηνικό χειμώνα μετά από πυρηνικές δοκιμές, οι άνθρωποι είχαν δημιουργήσει έναν μεταλλαγμένο ποντικο που παρήγαγε ένα λάδι που χρησιμοποιούταν σε οτιδήποτε, από την παραγωγή τροφής ως την παραγωγή ίνας για ρούχα ή ενέργειας. Ο ποντικός αυτός αναπαραγόταν από μόνος του, κάτι που παραβιάζει το δεύτερο νόμο της θερμοδυναμικής και κάνει ψεύτικο ακόμα κι ένα βιβλίο επιστημονικής φαντασίας. Τελικά το νέφος της σκόνης άρχισε να πέφτει, αποκαλύπτοντας ξανά το ηλιακό φως, και μία ομάδα ακτιβιστών προσπαθούσε να πείσει τον κόσμο πως η γη πρέπει να διατηρηθεί στο σκοτάδι, γιατί τότε οι άνθρωποι ζούσαν με την απειλή της καταστροφής, οπότε ειρηνικά. Γι’αυτόν το λόγο, όταν ανακαλύπτεται ένας πολύπλευρα ωφέλιμος οργανισμός, συνήθως μικροοργανισμός, συχνά τα μμε τον παρουσιάζουν ως κατάλληλο για καλλιέργεια στο διαστημικό σταθμό, π.χ. η σπιρουλίνα. Στην πραγματικότητα κανένας σημερινός οργανισμός δεν πληροί όλες τις προϋποθέσεις ώστε να καλύπτει όλες τις ανάγκες του ανθρώπου, οπότε προς το παρόν για την προσπάθεια δημιουργίας ενός αυτάρκους κλειστού συστήματος, είτε κάτω από τη γη ή τη θάλασσα είτε στο διάστημα, πιθανόττατα θα χρησιμοποιηθεί ένας αριθμός συμπληρωματικών οργανισμών. Τέτοιοι οργανισμοί επίσης θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ευρέως σε συνθήκες ανθρώπινου υπερπληθυσμού και μεγάλης παραγωγής απορριμμάτων, που θα έκαναν την καλλιέργεια και εκτροφή παραδοσιακών φυτών και ζώων ασύμφορη ως προς τις ανάγκες χώρου και ενέργειας, αλλά και περιβαλλοντικά βλαπτική. Η μαύρη στρατιωτόμυγα (Hermetia illucens) είναι ένας τέτοιος οργανισμός. Είναι ένα έντομο με πολλές δυνητικές χρήσεις, όπως στην παραγωγή τροφής και ζώων και ανθρώπων, στην αποσύνθεση και εξυγείανση των οργανικών απορριμμάτων, στην παραγωγή λιπάσματος, και, ίσως με γενετικές παρεμβάσεις, στην ιατρική ή στη βιομηχανία.
Η μαύρη στρατιωτόμυγα ανήκει στην υπόταξη των βραχυκέραιων και στην τάξη των διπτέρων, όπως όλες οι μύγες, στην ανθυπόταξη των ταβανόμορφων, στην υπεροικογένεια των στρατιομυιοειδών, στην οικογένεια των στρατιομυιιδών, και στην υποοικογένεια των ερμητιινών. Έχει παγκόσμια εξάπλωση σε τροπικές και θερμές εύκρατες περιοχές, και πιστεύεται ότι αρχική πατρίδα της ήταν η Βόρεια Αμερική. Στη φύση αναπαράγεται συνήθως σε κοπριά ή νεκρή φυτική ύλη, ενώ συχνά βρίσκεται και σε σωρούς κομποστοποίησης κηπων. Μπορεί επίσης ν’αποικίσει πτώματα ζώων και ανθρώπων, ιδίως προς τα ύστερα στάδια της αποσύνθεσης, κατά τη σταδιακή ξήρανση του σώματος και την αναχώρηση των εξειδικευμένων και ανώτερων ανταγωνιστικά πτωματοφάγων μυγών των οικογενειών Calliphoridae και Sarcophagidae. Γι’αυτόν το λόγο είναι αντικείμενο μελέτης και της ιατροδικαστικής εντομολογίας.
Το ενήλικο έντομο έχει μήκος 15-20 χιλιοστών και μιμείται επακριβώς τη λασπόσφηκα (Trypoxylon politum). Έχει επίμηκες σώμα, μακριές κεραίες σαν σφήκα, με το πέμπτο ακραίο τμήμα μακρύτερο από τα υπόλοιπα, κίτρινους ταρσούς στα πίσω πόδια όπως το συγκεκριμένο είδος σφήκας, και δύο διαφανή παράθυρα στις πλευρές της βάσης της κοιλιάς που δίνουν την εντύπωση της στενής μέσης μιας σφήκας. Εξαιτίας της ομοιότητας αυτής συχνά οι άνθρωπι την σκοτώνουν χωρίς λόγο, αφού είναι εντελώς αβλαβής. Η μύγα ζει μόνο για 5-8 ημέρες, και όπως και σ’άλλα έντομα με βραχύβια ενήλικη φάση, η φάση αυτή χρησιμεύει καθαρά για την αναπαραγωγή και την εξάπλωση του είδους. Όπως στις περισσότερες μύγες, τα αρσενικά εκτελούν περίπλοκες πτήσεις στον αέρα για να προσελκύσουν τα θηλυκά. Επιλέγουν μικρές περιοχές όπου συχνά συμπλέκονται μ’άλλα αρσενικά στον αέρα. Το ζευγάρωμα γίνεται σε ανοιχτό χώρο εν πτήσει, κάτω απ’το ηλιακό φως. Έχει βρεθεί ότι οι βέλτιστες συνθήκες για το ζευγάρωμα και την ωοαπόθεση είναι: θερμοκρασία 24-40 βαθμοί, με το 99,6% των ωοαποθέσεων μεταξύ 27,5-37,5 βαθμών, υγρασία 30-70% και ένταση φωτός τουλάχιστον 63 μ mol m2s, αν και τα περισσότερα ζευγαρώματα γίνονται στα 200 μ mol m2s. Το μεγαλύτερο ποσοστό των ζευγαρωμάτων γίνεται στη δεύτερη μέρα της ζωής της μύγας, και των ωοαποθέσεων στην τέταρτη. Ένα θηλυκό μπορεί να γεννήσει έως και 900 αυγά, με 400-600 αυγά σε κάθε μάζα, τις οποίες εναποθέτει σε ξηρό σημείο πάνω ή δίπλα σε νεκρή οργανική ύλη, και ποτέ απευθείας πάνω ή μέσα της, πιθανόν για την αποφυγή του ανταγωνισμού από άλλα έντομα και της μόλυνσης από μικροοργανισμούς. Υποπροϊόντα της βακτηριακής αποσύνθεσης προσελκύουν τη μύγα. Σε θερμοκρασία 30 βαθμών τα αυγά εκκολάπτονται σε 100 ώρες, και στην ίδια θερμοκρασία οι προνύμφες ολοκληρώνουν την ανάπτυξή τους σε 15 ημέρες. Σε χαμηλότερες θερμοκρασίες η διαδικασία μπορεί να διαρκέσει από εβδομάδες έως και μήνες. Οι προνύμφες κυμαίνονται από 3 χιλ. έως 19 χιλ. ανάλογα με τη φάση ανάπτυξής τους, ενώ σπάνια μεγαλώνουν ακόμα περισσότερο, και μέχρι τη νύμφωση περνούν από 6 διαδοχικά στάδια, με έκδυση του εξωσκελετού στο τέλος του καθενός. Είναι λευκωπές, με σώμα προσαρμοσμένο για σκάψιμο, πεπλατυσμένο με αυλακώσεις ανάμεσα στα τμήματα, στενότερο προς το κεφάλι και πλατύτερο στο πίσω μέρος, όπου βρίσκονται και οι αναπνευστικοί πόροι. Οι προνύμφες των μυγών, επειδή συχνά κινούνται σε αναερόβιο υπόστρωμα, έχουν τους αναπνευστικούς τους πόρους συγκεντρωμένους συνήθως στο πίσω με΄ρος του σώματος. Έχουν μασητικά στοματικά μόρια και όπως όλες οι βραχυκέραιες μύγες, δεν έχουν καθόλου άκρα ως προσαρμογή στη διαβίωση μέσα στην τροφή τους. Ο εξωσκελετός τους είναι στεγνός, λείος, σκληρός, αλλά συγχρόνως εύκαμπτος, και ενδυναμώνεται με ανθρακικό ασβέστιο, αρκετά σπάνια ιδιότητα στα έντομα, το οποίο χρησιμεύει στην προστασία από εχθρούς και κατά τη νύμφωση. Σε βαθύ υπόστρωμα, οι προνύμφες αναπτύσσονται καλύτερα σε βάθος 15-20 εκ., και η μεγάλη τους δραστηριότητα, μαζί με την αποσύνθεση της οργανικής ύλης, ανεβάζουν τη θερμοκρασία. Είναι αεικίνητες και ως φωτοφοβικές, συνήθως βρίσκονται μέσα στο υπόστρωμα. Οι προνύμφες αναπτύσσονται βέλτιστα σε θερμοκρασία 35 βαθμών. Θερμοκρασίες κάτω από 25 βαθμούς μειώνουν τη δραστηριότητα και τη σίτισή τους δραματικά, ενώ σε θερμοκρασίες κάτω των 15 βαθμών σταματούν να τρώνε. Αδρανοποιούνται σε θερμοκρασίες κάτω των 10 βαθμών, και στη θερμοκρασία των 0 βαθμών μπορούν να επιβιώσουν για 4 ώρες. Στη φύση το χειμώνα διασώζονται χάρη στη μόνωση της οργανικής ύλης και στο μεγάλο τους αριθμό, ο οποίος μπορεί να κρατήσει τη θερμοκρασία σχετικά υψηλότερη από την περιβαλλοντική. Αδρανοποιούνται επίσης σε θερμοκρασία άνω των 45 βαθμών, οπότε αρκετές πεθαίνουν, ενώ η θνησιμότητα αυξάνεται δραματικά στους 47 βαθμούς. Αντέχουν σε κορεσμένες συνθήκες, ενώ σύμφωνα με μια μελέτη αναπτύσσονται καλύτερα σε κοπριά με ποσοστό υγρασίας 70%. Στην ατμόσφαιρα αφυδατώνονται εύκολα, με απώλεια βάρους 1% ανά ώρα σε μεγάλες προνύμφες και 1,5% ανά ώρα στις μικρότερες σε σχετική υγρασία 75%, με μεγαλύτερη απώλεια καθώς η υγρασία ελαττώνεται. Στο τελευταίο στάδιο της ανάπτυξης οι προνύμφες περιέρχονται στην προνυμφωτική φάση, οπότε μαυρίζουν, αδειάζουν και απενεργοποιούν το πεπτικό τους σύστημα, μετατρέπουν τα στοματικά τους μόρια σε άγκιστρα αναρρίχησης, και ψάχνουν ένα ξηρό μέρος για να μεταμορφωθούν. Η φάση αυτή μπορεί να διαρκέσει από λίγες μέρες έως εββομάδες ανάλογα με τη θερμοκρασία, τη διαθεσιμότητα τροφής και τη δυνατοτητα εξόδου από το περιβάλλον ανάπτυξης. Μετά τη νύμφωση και τη μεταμόρφωσει, η οποία διαρκεί 8 ημέρες σε θερμοκρασία 27 βαθμών, αλλά μπορεί να ολοκληρωθεί μετά από μέρες έως εβδομάδες ανάλογα με τις εξωτερικές συνθήκες, οι μύγες εκκολάπτονται απ’το κουκούλι ή βομβίκιο που αποτελείται από τον προνυμφικό εξωσκελετό, όπως σ’όλες τις μύγες, και ξεκινούν τον κύκλο ζωής από την αρχή.
Οι μαύρες στρατιωτόμυγες χρησιμοποιούνται για τη μετατροπή άχρηστης οργανικής ύλης σε προνύμφες, οι οποίες μπορούν να γίνουν τροφή, και σε κομπόστ. Μειώνουν επίσης εντυπωσιακά των όγκο των απορριμμάτων, το μικροβιακό φορτίο από βακτήρια όπως E. coli και Salmonella και τις οσμές, ενώ μία εύρωστη αποικία αποκλείει την κοινή ενοχλητική οικιακή μύγα (Musca domestica) κατά 94-100%, εμποδίζοντας την ανάπτυξη των προνυμφών της και την ωοαπόθεση των ενηλικών, κι επίσης μειώνει τον πληθυσμό του μικρού αλευροσκούληκου (Alphitobius diaperinus), που μπορεί να γίνει πρόβλημα στα ορνιθοτροφεία. Αν και πολλές άλλες μύγες είναι κατάλληλες γι’αυτήν τη δουλειά, το συγκεκριμένο είδος συγκεντρώνει πλεονεκτήματα που το καθιστούν κατάλληλο για συμβίωση με τον άνθρωπο. Τα ενήλικα άτομα ζουν λίγο και στο διάστημα αυτό δεν τρώνε, οπότε δεν υπάρχει κίνδυνος να φάνε ή να φτίσουν ανθρώπινη τροφή. Δε μπορούν να μεταδώσουν ασθένειες, επειδή δεν έχουν συχνή επαφή με δυνητικά μολυσμένη οργανική ύλη, αφού ακόμα και τα θηλυκά γεννούν δίπλα κι όχι μέσα σ’αυτήν. Σπάνια μπαίνουν σε κτίρια, και αν μπούν πιάνονται εύκολα, αφού είναι πολύ αργοκίνητες και δεν πετούν ενοχλητικά όπως οι οικιακές μύγες, εντούτοις μπορεί να συγκεντρωθούν σε βρώμικα με΄ρη όπως απλητες τουαλέτες. Οι ιδιότητες αυτές, συν το ότι πριν τη μεταμόρφωση φεύγουν από την οργανική ύλη κι έτσι μπορούν να συλλεγούν από μόνες τους, τις κάνουν ιδανικές για καλλιέργεια. Οι μύγες αυτές είναι κατάλληλες για τη μετατροπή κοπριάς ή φυτικής ύλης υψηλής ενέργειας όπως φρούτα σε βιομάζα και κομπόστ, και όχι τόσο καλές για τη μετατροπη ινωδών φυτικών μερών όπως φύλλα και χόρτα, τα οποία αναλαμβάνουν οι γεωσκώληκες. Στην πραγματικότητα τα δύο αυτά ασπόνδυλα έχουν αρκετά διαφορετικούς ρόλους, και σε καμία περίπτωση δεν αντικαθιστά το ένα το άλλο σ’ένα σύστημα κομποστοποίησης. Οι μύγες είναι ιδανικες για τη μετατροπή της οργανικής ύλης σε υψηλής ποιότητας ζωοτροφή, με ποσοστά βιομετατροπής σε ξηρή μάζα γύρω στο 24% (διακύμανση μεταξύ 7,8-24% ανάλογα με το ποσοστό αδρανούς υποστρώματος στο οργανικό υλικό σε κάθε μελέτη), κι όχι τόσο καλές για παραγωγή μεγάλης ποσότητας φυτικού λιπάσματος, αφού ο υψηλός μεταβολισμός και η γρήγορη ανάπτυξή τους καταναλώνουν μεγάλο μέρος της οργανικής ύλης, με μείωση γύρω στο 50% (διακύμανση από 42 έως 56% ανάλογα με το ποσοστό αδρανούς υποστρώματος σε κάθε μελέτη). Το κομπόστ που απομένει, το οποίο αποτελείται κυρίως από τα περιττώματα των προνυμφών κι έχει χάσει το 24% του αρχικού του αζώτου, είναι καφέ, εύθρυπτο και μυρίζει χώμα, και μπορέι να αναμιχθεί απευθείας με το χώμα ή να περάσει από τους γεωσκώληκες για περαιτέρω επεξεργασία κι εμπλουτισμό. Το υγρό της κομποστοποίησης ωστόσο είναι αρκετά όξινο και τοξικό για τους γεωσκώληκες, οπότε δε θα πρέπει να ποτιστούν μ’αυτό. Αν και πολλοί έχουν σκεφτεί να συνδυάσουν τα δύο συστήματα κομποστοποίησης για να ενώσουν τα οφέλη και των δύο, σχεδόν πάντοτε αυτό΄οδήγησε σε αποτυχία. Οι προνύμφες της μύγας ανεβάζουν τη θερμοκρασία σε θανατηφόρες για τους γεωσκώληκες τιμές, δημιουργώντας παράλληλα ένα τοξικό όξινο περιβάλλον. Μικρός ριθμός προνυμφών στρατιωτόμυγας ωστόσο μπορεί να επιβιώσει σε αποικίες γεωσκωλήκων, ενώ οι γεωσκώληκες μπορεί να βρεθούν κοντά σε αποικίες μυγών, χωρίς ωστόσο οι μικροί αυτοί αριθμοί να ωφελούν σημαντικά.
Με κατάλληλο σχεδιασμό του χώρου της αποικίας, όπως με τρύπες ή με ράμπες γωνίας μέχρι 45 μοιρών που θα οδηγούν σε λεκάνες ή δοχεία, όπου οι προνύμφες θα μεταναστεύουν πριν τη μεταμόρφωση, οι προνυμφωτικές προνύμφες μπορούν να συλλεγούν από μόνες τους χωρίς καθόλου χειρωνακτική εργασία. Στη φάση αυτή είναι θρεπτικότερες, αφού έχουν αποθηκεύσει αρκετά θρεπτικά συστατικά και ενέργεια για την επικείμενη μεταμόρφωση, την ενήλικη ζωή και την αναπαραγωγή, ενώ έχουν αδειάσει το πεπτικό τους σύστημα και καθαριστεί αρκετά κατά τη μετανάστευςή τους, οπότε δε φέρουν παράσιτα, σε αντίθεση με τους γεωσκώληκες, που μπορεί να φέρουν παράσιτα εάν έχουν μολυσμένη τροφή στο πεπτικό τους σύστημα. Επίσης περισσότερα ζώα τις δέχονται απ’ό,τι τους γεωσκώληκες, χωρίς όμως αυτό΄να σημαίνει ότι τα σκουλήκια είναι ακατάλληλη τροφή – το αντίθετο, είναι κι αυτά πολύ θρεπτικά για όσα ζώα τα τρώνε. Οι προνύμφες συνήθως ταΐζονται ζωντανές, αλλά μπορούν και ν’αποξηρανθούν σε σκόνη που θ’αναμιχθεί με άλλες τροφές ή θα χρησιμοποιηθεί ως διατροφικό συμπλήρωμα. Οι προνύμφες μπορούν να ταϊστούν σε πουλερικά όπως κότες, γαλοπούλες, πάπιες, χήνες, κλπ, άγρια πουλιά σε σταθμούς σίτισης πουλιών, κατοικίδια πουλιά, γουρούνια, σκυλιά, μικρά εντομοφάγα θηλαστικά όπως σκαντζόχοιρους, ερπετά, αμφίβια, ψάρια και σαρκοφάγα αρθρόποδα όπως ταραντούλες και σκορπιούς. Αποτελούνται κατά 42% πρωτεΐνη και 35% λίπος σε ξηρή μάζα, παρόμοιες με τη σύσταση των ιχθυάλευρων, ενώ η αναλογία ασβεστίου προς φώσφορο είναι 2,6/1, κάνοντάς τα από τα λίγα έντομα τόσο υψηλά σε ασβέστιο ώστε να μη χρειάζονται πασπάλισμα με το ειδικό συμπλήρωμα όταν ταϊζονται σε ζώα με υψηλές απαιτήσεις σε ασβέστιο όπως ερπετά. Πολλές σαύρες και νεροχελώνες τα τρώνε είτε στην αναπτυσσόμενη είτε στην προνυμφωτική φάση, ενώ τις μύγες τις εκτιμούν χαμαιλέοντες, δενδρόβια γκέκο και δενδρόβιοι βάτραχοι που μπορούν να πιάσουν ιπτάμενους στόχους, και με λίγο κόψιμο στα φτερά ή τύχη και όλα τα υπόλοιπα εντομοφάγα. Έχοντας διαβάσει για τα οφέλη αυτής της τροφής, την πρωτοδοκίμασα στις 27 Οκτωβρίου του προηγούμενου έτους για το λοφιοφόρο μου γκέκο, το οπίο τις έφαγε από την πρώτη μέρα που τις είδε. Γενικώς οι προνύμφες αυτές είναι αρκετά κινητικές με αποτέλεσμα να τραβούν την προσοχή του θηρευτή, και λίγα είναι τα ζώα που δεν τις τρώνε. Το γκέκο μου έχει φάει ως και 7 μεσαίου μεγέθους προνύμφες σε μια φορά, αν και συνήθως τρώει 3-4 μεγαλύτερες. Οι προνύμφες θα πρέπει να τοποθετηθούν σε μπολ για να μη φύγουν στο τερράριο πριν η σαύρα τις βρει, γιατί σε περίπτωση που το υπόστρωμα είναι χώμα θα χωθούν από κάτω, ενώ αν είναι χαρτί όπως και στη δική μου περίπτωση, θα χωθούν από κάτω, και, μην έχοντας κάποιο ένστικτο ν’αναρριχηθούν, θα παραμείνουν εκεί όπου θ’αφυδατωθούν και θα πεθάνουν, χωρίς η σαύρα να μπορεί να τις φάει. Επίσης να προσέχετε σε είδη όπως λοφιοφόρα γκέκο που χρειάζονται ψέκασμα, οι προνύμφες ή το μπολ τους να μη βρέχονται, γιατί σε βρεγμένες επιφάνειες μπορούν να σκαρφαλώσουν εύκολα, ακόμα και κατακόρυφα τοιχώματα, και να σκορπιστούν στο τερράριο, κάτι που έπαθα αρκετές φορές. Όσο και θρεπτικά αν είναι όμως, σε καμία περίπτωση δε θα πρέπει ν’αποτελούν τη μόνη τροφή για ένα εντομοφάγο ή παμφάγο ερπετό, αλά πάντοτε θα πρέπει να προσφέρεται ποικιλία θηραμάτων, αν και μπορούν ν’αποτελέσουν τη βάση της διατροφής. Παρόλα αυτά το γκέκο μου προτιμά άλλες προνύμφες από τις μύγες αυτές, και αν έχει άλλα έντομα αυτές τις τρώει στο τέλος ή και τις αφήνει. Για λίγα ζώα ή αν το περιβάλλον δεν επιτρέπει, δεν αξίζει η εκτροφή των εντόμων αυτών, αφού μπορούν να αγοραστούνσε ποσότητα και ν’αποθηκευθούν. Χωρίς τροφή σε θερμοκρασία δωματίου θα επιβιώσουν πολύ καιρό, αλλά η ιδανικές θερμοκρασίες είναι μεταξύ 10-16 βαθμών. Μπορούν να τοποθετηθούν και στο ψυγείο. Σε περίπτωση που οι προνύμφες που αγοράσατε είναι αρκετά μικρές, μπορείτε να τις μεγαλώσετε σ’ένα μίγμα πολτοποιημένων φρούτων και λαχανικών όπως μπανάνας, καρότου, μήλου, ακόμα και όξινων εσπεριδοειδών στους 30 περίπου βαθμούς μέχρι το κατάλληλο μέγεθος, και ύστερα να τις αποθηκεύσετε. Το feeders.gr είναι το μόνο κατάστημα που διαθέτει Phoenix worms στην Ελλάδα – από εκεί παίρνω κι εγώ. Αν και πιθανότατα χρησιμοποιούταν ως τροφή για τα ερπετά από κάποιους χομπίστες από αρκετά παλιά, η εμπορική τους παραγωγή γι’αυτόν το σκοπό είναι αδικαιολόγητα πρόσφατη. Ο πρώτος που ασχολήθηκε με την εμπορική προώθηση του είδους ως τροφή για κατοικίδια ήταν ο δρ. Craig Sheppard στις ΗΠΑ, ο οποίος έχει μελετήσει διεξοδικότατα το είδος κι έχει δώσει τις περισσότερες τιμές όσον αφορά τις απαιτήσεις και την απόδοση του είδους που διαβάσατε στο άρθρο αυτό, διαφημίζοντάς τα ως «Phoenix worms”, τα οποία κατοχυρώθηκαν ως εμπορικό σήμα από το αρμόδιο γραφείο των ΗΠΑ το 2006, κάνοντάς τα έτσι το πρώτο πατενταρισμένο έντομο τροφή. Άλλες εταιρείες χρησιμοποιούν ονόματα όπως «Reptiworms” ή “Calciworms”. Παρόλο που η ονομασία Phoenix Worms έχει διαδοθεί ευρέως γι’αυτές τις προνύμφες, στην πραγματικότητα είναι νόμιμα κατοχυρωμένη απ’την εταιρεία και η χρήση της για εμπορικούς σκοπούς πέραν της παράγουσας εταιρείας είναι θεωρητικά παράνομη. Η γενόσιμη ονομασία για τις προνύμφες είναι «black soldier fly larvae συντ. bsfl”.
Όπως και τα περισσότερα καλλιεργούμενα έντομα, έτσι και οι προνύμφες της μύγας Hermetia illucens είναι εδώδιμες για τον άνθρωπο. Αν και δυσανασχετούμε στο δυτικό πολιτισμό με την ιδέα της κατανάλωσης εντόμων, η αλλήθεια είναι ότι τα έντομα αποτελούν πλούσια πηγή ζωικής πρωτεΐνης κι άλλων συστατικών και καταναλώνονται ευρέως σε χώρες της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής. Ακόμα και οι Αρχαίοι Έλληνες έτρωγαν τζιτζίκια. Στην πραγματικότητα η εκτροφή εντόμων για ανθρώπινη κατανάλωση είναι περιβαλλοντικά πολύ φιλικότερη απ’αυτήν μεγαλύτερων ζώων, για τα οποία αλλοιώνονται τεράστιες εκτάσεις φυσικού περιβάλλοντος, εκτοπίζονται πολλά είδη, και ο ρυθμός μετατροπής της ζωοτροφής σε κρέας είναι πολύ πιο χαμηλός. Στη συγκεκριμένη περίπτωση μάλιστα, υψηλής ποιότητας τροφή παράγεται απευθείας από τα σκουπίδια. Εφόσον αδειάζουν κι απενεργοποιούν το πεπτικό τους σύστημα στη φάση που συλλέγονται, δεν έχει μεγάλη σημασία το τι έτρωγαν πριν. Μαγειρεμένες μυρίζουν καπως σαν βραστές πατάτες, ενώ γευστικά έχουν περιγραφεί σαν κάτι μεταξύ ξηρού καρπού και κρέατος, σκληρές από έξω και μαλακές από μέσα. Το 2013 η Αυστριακή σχεδιάστρια Katharina Unger εφηύρε ένα μηχάνημα σαν κουζινική συσκευή, το οποίο μπορεί να δώσει 500 γραμμάρια προνυμφών την εβδομάδα, περίπου δύο γεύματα δηλαδή από αποφάγια. Η συσκευή αυτή θα μπορούσε να επιτφρέπει στον καθένα να παράγει τη δική του ζωική πρωτεΐνη. Το μεγάλο πρόβλημα είναι η εύρεση ικανού αριθμού αυγών ή μικρών προνυμφών για την παραγωγή, μιας και οι μύγες αυτές δύσκολα αναπαράγονται σε εσωτερικό χώρο.
Όπως ο άνθρωπος μπορεί να φάει τις μύγες, έτσι και οι μύγες μπορούν να φάνε τον άνθρωπο, και όχι μόνο νεκρό. Μυίαση ονομάζεται η προσβολή ενός ζωντανού σπονδυλωτού ζώου από προνύμφες μύγας. Απ’ό,τι συμπέρανα ψάχνοντας, σχεδόν κάθε είδος σαπροφάγας μύγας μπορεί να παρασιτήσει στο ανθρώπινο σώμα, είτε σε νεκρωτικούς είτε σε ζωντανούς ιστούς υπό κατάληλες συνθήκες. Εκτός από τα λίγα υποχρεωτικά παρασιτικά είδη που παρασιτούν σε υγιή άτομα, συνήθως προσβολές από προνύμφες μύγας παθαίνουν άτομα με κατεσταλμένο ανοσοποιητικό σύστημα, π.χ. από aids, με νεκρωτικές πληγές, παραμελημένοι ηλικιωμένοι ή άτομα με παράλυση π.χ. από εγκεφαλικό επεισόδιο, άτομα με διανοητική αναπηρία, ταλαιπωρημένοι αλκοολικοί ή τοξικομανείς, κι άλλες ομάδες που δε μπορούν να φροντίσουν τον εαυτο΄τους. Αν και τα περισσότερα είδη των μυιάσεων είναι πτωματοφάγα ή τουλάχιστον ελκύονται περισσότερο προς το κρέας, σπανιότερα ακομα και η κοινή μύγα μπορεί να προσβάλει τον άνθρωπο, και ακόμα σπανιότερα η H. illucens. Έχω βρει μόνο δύο περιπτώσεις ψάχνοντας, η μία εντερικής μυίασης σ’ένα επτάχρονο κοριτσάκι από τη Μαλαισία και η άλλη δερματικής σε μια Αμερικανίδα που ταξίδεψε στην Αφρική. Συνήθως η μύγα γεννά τα αυγά της κοντά στο σημείο όπου εμφανίζονται οι προνύμφες, ή το άτομο καταπίνει αυγά τα οποία εκκολάπτονται στον πεπτικό σωλήνα, όπου πεθαίνουν από τα γαστρικά υγρά ή αναπτύσσονται περαιτέρω σε άτομα που από πρόβλημα υγείας δεν παράγουν αρκετά υγρά. Πολλά ζώα προσβάλλονται από μύγες επίσης, και σπάνια απ’το συγκεκριμένο είδος.
Η κατασκευή ενός κομποστοποιητή για την παραγωγή τέτοιων μυγών ως τροφή για ζώα ή και ανθρώπους δεν είναι δύσκολη. Εάν ωστόσο έχετε λίγα μικρά ζώα, όπως λίγα εντομοφάγα ερπετά ή πουλιά, ή μπορείτε να βρείτε προνύμφες σε ποσότητα σε χαμηλό κόστος, δεν αξίζει να τις εκθρέψετε, αφού οι προνύμφες διατηρούνται για πολύ καιρό. Για περισσότερα ζώα, ή αν η εύρεση των προνυμφών είναι δύσκολη, μπορείτε να φτιάξετε έναν κομποστοποιητή. Για ευκολότερη συγκομιδή και μικρότερες απώλειες από εντομοφάγα και αστάθμητους παράγοντες, ένας κλειστός κάδος ή δοχείο είναι καλύτερο από ένα σωρό κομποστοποίησης. Το δοχείο θα πρέπει να έχει τρύπες αερισμού και τρύπες ή ράμπες στα πλάγια που θα οδηγούν σε λεκάνες για την αυτόματη συλλογή των προνυμφών. Δεν είναι ανάγκη να είναι ανοιχ΄το, αφού οι μύγες θα εντοπίσουν ακόμα και μικρά ανοίγματα και θα γεννήσουν τα αυγά εκεί. Μία ειδική συσκευή, το Biopod, έχει σχεδιαστεί για την εύκολη καλλιέργεια της μύγας αυτής. Η κατασκευάστρια εταιρεία παρέχει από μικρές τέτοιες συσκευές οικιακής χρήσης έως μεγάλες για τη δημοτική διαχείριση των οργανικών απορριμμάτων. Ό,τι και αν είναι το δοχείο, θα πρέπι να γεμίσει με κατάλληλη για τις μύγες τροφή, όπως χαλασμένα φρούτα και λαχανικά, ή κοπριά ζώων. Αν και μπορούν να επεξεργαστούν ζωικά προϊόντα, δεν είναι τόσο καλές όπως εξειδικευμένα κρεατοφάγα είδη, και η υψηλή ποσότητα ζωικών προϊόντων θα προκαλέσει πρόβλημα. Το πιο δύσκολο κομμάτι στην επιτυχή εκτροφή των μυγών αυτών είναι το ξεκίνημα της αποικίας. Αν δεν υπάρχουν πολλές τέτοιες μύγες στην περιοχή σας, θα πρέπει να τηνξεκινήσετε με αυγά ή προνύμφες, που μπορεί να είναι δυσεύρετα ή ακριβά στη μεγάλη ποσότητα που θα χρειαστείτε. Αλλιώς αργά ή γρήγορα θα έρθουν, αν κι αρχικά μπορεί ενοχλητικα είδη όπως η οικιακή μύγα ή οι πράσινες μύγες να επισκέπτονται τον κομποστοποιητή. Εφόσον όμως εδραιωθεί η αποικία, εκτός του ότι θ’αποκλείσει όλες τις υπόλοιπες μύγες, δε θα στερέψει ποτέ, αφού τα παραπροΪόντα της δραστηριότητας των προνυμφών λειτουργούν ως ελκτικά για τα ενήλικα θηλυκά. Μεγάλο μειονέκτημα των στρατιωτομυγών είναι ότι δε μπορούν να εκτραφούν πρακτικά σε εσωτερικό χώρο. Για τους περισσότερους που έχουν κάπου έξω να βάλουν το κουτί τους μπορεί να μην είναι αυτό πρόβλημα, αλλά για όσους μένουν σε μικρά σπίτια ή για τους κατοίκους βορειότερων χωρών που σπάνια έχουν μπαλκόνια, είναι πρόβλημα. Τα ζευγαρώματα σε κλειστούς χώρους σε τεχνητό φως είναι σπάνια, και η ωοαπόθεση ακόμα πιο σπάνια. Ο ελάχιστος χώρος όπου μπορεί να γίνει αναπαραγωγή είναι 99 λίτρα, ενώ Γερμανοί επιστήμονες πιο πρόσφατα κατόρθωσαν να τις αναπαραγάγουν σε χώρο 10 λίτρων. Όσες προσπάθειες αναπαραγωγής έγιναν υπό τεχνητο΄φωτισμό ή σε θερμοκήπιο στέφονταν συνήθως με αποτυχία. Σε μια μελέτη ωστόσο του 2010, Κινέζοι επιστήμονες κατόρθωσαν ν’αναπαραγάγουν τη μαύρη στρατιωτόμυγα με τη βοήθεια λαμπτήρων χαλαζια και ιωδίου 500 w. Μεγαλύτερη αναπαραγωγική δραστηριότητα σημειώθηκε σε ένταση φωτός 110 μ mol m2s, φάσματος μεταξύ 450-700 νανομέτρων, δηλαδή στη ζώνη του ορατού φωτός, ενώ κάποιον ρόλο ίσως παίζει και η υπεριώδης ακτινοβολία μεγάλου μήκους κύματος. Χομπίστες επίσης έχουν κατορθώσει ν’αναπαραγάγουν τη μύγα αυτήν σε εσωτερικό χώρο με λαμπτήρες φθορισμού υψηλής απόδοσης, παρόλα αυτά ο αριθμός των ζευγαριών είναι μικρός, εάν ο χώρος δεν είναι αρκετά μεγάλος.
Η μεγάλης κλίμακας χρήση της μύγας είναι ακόμα δυστυχώς σπάνια. Κομποστοποίηση μ’αυτό το είδος γίνεται κυρίως σε οικιακούς κήπους, μικρές φάρμες οργανικής καλιέργειας, και σπανιότερα σε μεγαλύτερες οργανικές φάρμες, κτηνοτροφικές μονάδες ή σε δημοτικά συστήματα διαχείρισης οργανικών απορριμμάτων. Επίσης προγράμματα προωθούν τη μύγα αυτή για παραγωγή ζωοτροφής από σκουπίδια σε υπανάπτυκτες χώρες, ώστε να μειωθούν τα κόστη των ζωοτροφών. Αν η μύγα αυτή χρησιμοποιούταν περισσότερο, ίσως θα είχαν λυθεί εν μέρει τουλάχιστον πολλα προβλήματα της διαχείρησης των απορριμμάτων. Στην Ελλάδα φυσικά η εκτροφή της μύγας αυτής είναι σχεδόν άγνωστη.

Πηγές και ιστοσελίδες:
άρθρο στην αγγλιή Wikipedia για τη μύγα Hermetia illucens
πληροφορίες για τη μαύρη στρατιωτόμυγα
συγκεντρωμένη έρευνα για τις καλύτερες πρακτικές καλλιέργειας της H. illucens
το Biopod
Επιστημονικές έρευνες:
τα βακτήρια μεσολαβούν για την ωοαπόθεση της μαύρης στρατιωτόμυγας
η μαύρη στρατιωτόμυγα ως πιθανό μέτρο του μεταθανάτιου διαστήματος
το αποτέλεσμα του είδους των πόρων στην ανάπτυξη των προνυμφών της H. illucens
η ανάπτυξη της H. illucens μέσα στο βοβμίκιο
τα αποτελέσματα διαφόρων τύπων υποστρώματος στη νύμφωση της H. illucens
μία περίπτωση ανθρώπινης εντερικής μυίασης από H. illucens
ανθρώπινη δερματικής μυίαση από H. illucens
η πρώτη αναφορά για μύγες H. illucens σε ανθρώπινα πτώματα στην Ιβηρική Χερσόνησο
σωματαισθητική κωδικοποίηση της θέσης του κεφαλιού στη μαύρη στρατιωτόμυγα

Ενημέρωση 28/9/2016: Οι προνύμφες της μαύρης στρατιωτόμυγας είναι από τις καλύτερες τροφές για το γενειοφόρο μου δράκο. Τα υπόλοιπα ζώα της συλλογής μου, όπως το λοφιοφόρο και τα κηλιδωτά γκέκο, δεν τις συμπαθούν και τόσο, επειδή είναι σκληρές, και για αυτό σπάνια τους τις δίνω πλέον και συνήθως δεν τις τρώνε. Τα νεαρά κηλιδωτά γκέκο μάλιστα δε μπορούν να τις χωνέψουν και τις αφοδεύουν ολόκληρες. Αντίθετα ο δράκος, που είναι προσαρμοσμένος να σπάει σκληρές τροφές, της τρώει με μεγάλη ευκολία.

Advertisements