Πριν μερικές μέρες, ψάχνοντας στο Γκουγκλ για ιθαγενή φρούτα της νέας Καληδονίας που θα μπορούσε να τρώει το λοφιοφόρο γκέκο στη φύση, μήπως και θα μπορούσα να βρω αντίστοιχά τους που ίσως ωφελήσουν το δικό μου στην αιχμαλωσία, βρήκα στο πρώτο αποτέλεσμα ένα σχετικό άρθρο. Δεν ήταν ωστόσο αυτό που έψαχνα, αλλά ένα άρθρο σε ιστολόγιο, που εξηγούσε την κατάσταση με τα φρούτα στη Νέα Καληδονία. Έλεγε πως επειδή η αγροτική παραγωγή της Νέας Καληδονίας καλύπτει μόνο το 40% των αναγκών του πληθυσμού, είναι απαραίτητη η εισαγωγή προϊόντων από το εξωτερικό. Αν και κάποια τροπικά φρούτα που παράγονται τοπικά όπως καρύδες και μπανάνες είναι φθηνά, τα περισσότερα άλα φρούτα και λαχανικά είναι αρκετά ακριβά, δυσεύρετα, και συχνά φθάνουν ταλαιπωρημένα και χτυπημένα. Γι’αυτό και πολλοί Νεοκαληδόνιοι της πρωτεύουσας κυρίως κλείνουν συμβόλαια με εταιρείες που τους φέρνουν έτοιμα γεύματα σε χαμηλότερο κόστος. Έψαξα περισσότερο στα άρθρα, και ανακάλυψα πως πρόκειται για ιστολόγιο που έχει να κάνει με τη ζωή στη Νέα Καληδονία, ίσως από τις ελάχιστες πηγές στα αγγλικά, αφού, ως γνωστόν, οι Γάλλοι συνηθίζουν να μη γράφουν ή να μιλάνε αγγλικά και η Νέα Καληδονία είναι γαλλική κτήση.
Συγγραφέας του ιστολογίου είναι η Αμερικανογαλλίδα Τζούλι Χάρις (Julie Harris), ένας ζωντανός, ενεργητικός, πολυπράγμων άνθρωπος με αγάπη για τη μάθηση και την εργασία. Όπως περιγράφει τον εαυτό της η ίδια, είναι τρελή για τη δημιουργικότητα, την καινοτομία και τη μάθηση για τη ζωή. Σπούδασε ψυχολογία στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σακραμέντο μεταξύ 1984-1988, και για πολλά χρόνια εργάζεται ως ανεξάρτητη σύμβουλος επικοινωνιών. Έχει εμπειρία στο σχεδιασμό ιστοσελίδων, ιστολογίων και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στην επιμέλεια κειμένων διαφόρων τύπων, και στην εκπαίδευση κατόχων ιστοσελίδων ή άλλων διαδικτυακών μέσων, επιχειρηματιών κλπ για την προώθηση και καλύτερη επικοινωνία τους στο Διαδίκτυο. Για πολλά χρόνια δουλεύει στον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), όπου διαχειρίζεται τον τομέα της κοινωνικής δικτύωσης, εκπαιδεύει μέλη σε στρατηγικές επικοινωνίας και κοινωνικής δικτύωσης, και επιμελείται κείμενα. Έχει ταξιδέψει στη Νέα Καληδονία με την οικογένειά της δύο φορές, η πρώτη μεταξύ 2005 και 2007 και η τρέχουσα μεταξύ 2012 και 2015.
Στο ιστολόγιό της αναρτώνται άρθρα, πληροφορίες, φωτογραφίες, ειδήσεις, γνώμες, σχόλια, αφηγήσεις κλπ για τη Νέα Καληδονία και τη ζωή στον τόπο αυτόν. Αν και η συγγραφέας ζει στην πρωτεύουσα Νουμέα, έχει επισκεφθεί σχεδόν κάθε τόπο του νησιωτικού συμπλέγματος, κι επειδή της αρέσει το ταξίδι κι επιθυμεί περισσότεροι να επισκέπτονται τον τόπο αυτόν, φροντίζει να δίνει και χρήσιμες πληροφορίες και συμβουλές για επίδοξους τουρίστες ή για όσους έχουν ήδη φτάσει εκεί, καθώς και βοήθεια για όσους ενδιαφέρονται να μείνουν εκεί.
Ο πληθυσμός της Νέας Καληδονίας σύμφωνα με εκτίμηση του 2014 είναι 267.840 κάτοικοι. Σύμφωνα με ανάλυση του 2009, το 40,3% του πληθυσμού είναι ιθαγενείς Κανάκ, το 29,2% Ευρωπαίοι, το 8,7% από τα Νησιά Ουάλις και Φουτούνα, το 2% Ταϊτιανοί, το 1,6 Ινδονήσιοι, το 1% Βιετναμέζοι, το 0,9% Νιβανουάτου, και το υπόλοιπο 16,2% άλλοι. Οι δύο κύριες ομάδες οπότε είναι οι Ευρωπαίοι και οι ιθαγενείς Μελανήσιοι, των οποίων συχνά τα συμφέροντα αντικρούονται. Απ’ό,τι συμπέρανα από το ιστολόγιο, η ζωή για τους Ευρωπαίους δεν διαφέρει σημαντικά απ’αυτήν σε μια δυτική χώρα. Οι περισσότεροι είναι γαλλικής καταγωγής, ζουν συνήθως στις πόλεις ή σε πιο ανεπτυγμένες αγροτικές περιοχές, με μεγαλύτερη συγκέντρωση στα νότια του Νησιού και ασχολούνται με πιο ακριβοπληρωμένα επαγγέλματα. Μπορεί να έχουν κάποια προβλήματα όσον αφορά τις μικρότερες επιλογές εμπορικών προΪόντων, τη δυσκολία μετακίνησης σε άλλα μέρη του κόσμου ή την ανάγκη φοίτησης σε γαλλικά πανεπιστήμια, αφού αυτό της Νέας Καληδονίας δεν έχει πολλές σχολές και μαθήματα, αλλά γενικώς το βιωτικό τους επίπεδο είναι υψηλό και οι περισσότεροι δεν επιθυμούν να εγκαταλείψουν το νησί. Πολλοί Ασιάτες επίσης ακολουθούν παρόμοιο τρόπο ζωής. Η συγγραφέας για παράδειγμα έχει αγαπήσει τη Νεά Καληδονία, θεωρεί πως είναι κατάλληλο μέρος για να μεγαλώνουν τα παιδιά, αφού ζουν και παίζουν όλη τη μέρα έξω, και πιστεύει ότι είναι από τα ομορφότερα μέρη στον κόσμο. Η κατάσταση με τους ιθαγενείς είναι εντελώς διαφορετική ωστόσο. Αρκετοί ζουν στις πόλεις ακολουθώντας μοντέρνο ττρόπο ζωής με ή χωρίς κάποια παραδοσιακά στοιχεία, ενώ πολλοί άλλοι ζουν σε πιο παραδοσιακούς οικισμούς, ακολουθώντας κάποια από τα πατροπαράδοτα έθιμα. Βρίσκονται γενικώς σε χαμηλ΄΄οτερη κοινωνικοοικονομική θέση από τους Ευρωπαίους, με πολλούς απ’αυτούς ν’ασχολούνται με υποδεέστερα επαγγέλματα όπως εργάτες στα χωράφια ή στα ορυχεία, και μεγάλο ποσοστό τους είναι πάμφτωχο. Πολλοί φτωχοί νέοι, ιδίως στις πόλεις, στρέφονται στον αλκοολισμό και στο έγκλημα. Ο μεγαλύτερος πληθυσμός τους βρίσκεται στη Βόρεια Επαρχία και στα Νησιά της Πίστης στα ανατολικά, οι οποίες είναι σχετικα λιγότερο ανεπτυγμένες από τη Νότια Επαρχία. Η αποικιοκρατία τους έχει προκαλέσει κρίση ταυτότητας, αφού ενώ πριν ήταν χωρισμένοι σε φυλές, με αρκετές διαφορές μεταξύ τους, και ακολουθούσαν αρκετά διαφορετικό τρόπο ζωής και σύστημα αξιών με μεγάλη έμφαση στη συλλογικότητα, ξαφνικά βρέθηκαν αντιμέτωποι με το δυτικό πολιτισμό με την έμφασή του στον ατομικισμό, τον ανταγωνισμό και το βιομηχανικό σύστημα παραγωγής, οπότε υπήρξε η ανάγκη ένωσής τους σε μια νέα ταυτότητα για μία κοινή και νέα πορεία. Υπάρχουν ρεύματα υπέρ και κατά της ανεξαρτητοποίησης από τη Γαλλία, ενώ πολλοι ιθαγενείς θα επιθυμούσαν ανεξαρτησία, αλλά είναι αβέβαιοι για το μέλλον της χώρας. Δεν έχουν περάσει και πολλά χρόνια από τις τελευταίες εχθροπραξίες μεταξύ Ευρωπαίων και Ιθαγενών, και μολονότι σπάνια σήμερα η διαμάχη καταλήγει σε βία, οι σχέσεις μεταξύ των δύο αυτών ομάδων δεν είναι πάντοτε φιλικές και συνεργατικές. Γενικά ωστόσο οι δύο κοινότητες ζουν ξεχωριστά, αγνοώντας ο ένας τον πολιτισμό του άλλου, εκ΄τος κι αν κάποιος γνωρίζει άτομα ή έχει περάσει χρόνο στην άλλη ομάδα, κατάσταση παρόμοια με παρόμοιες τέτοιες χώρες ανά τον πλανήτη, όπως το Ισραήλ και η Νότια Αφρική μετά το Απαρτχάιντ. Η σκοτεινή αυτή πλευρά της Νέας Καληδονίας, την οποία δε γνώριζα καν πριν πιστεύοντας πως οι διαφωνίες είχαν λυθεί εδώ και δεκαετίες, δεν αποσιωπάται στο ιστολόγιο.
Η Νέα Καληδονία βρίσκεται σε μία κρίσιμη καμπή της ιστορίας της τα τελευταία χρόνια, η οποία θα κρίνει το μακροπρόθεσμο μέλλον της. Σύντομα θα τεθεί το δημοψήφισμα περί ανεξαρτησίας. Το σύμπλεγμα αυτό πέρασε τα ίδια ταραχώδη γεγονότα με πολλές αποικιοκρατούμενες περιοχές του κόσμου. Το Νησί ιδώθηκε για πρώτη φορά από τον Βρετανό εξερευνητή Τζέιμς Κουκ στις 4 Σεπτεμβρίου του 1774, κατά το δεύτερο ταξίδι του. Το ονόμασε «Νέα Καληδονία», γιατί το βορειοανατολικό τμήμα του του θύμιζε τη Σκοτία, που οι Ρωμαίοι την αποκαλούσαν «Καληδονία (Caledonia)”. Η δυτική ακτή του νησιού προσεγγίστηκε από το Γάλλο εξερευνητή Ζαν-Φρανσουά ντε Γκαλόπ το 1788, σύντομα πριν την εξαφάνισή του. Ο Γάλλος εξερευνητής Μπρουνί Ντεντρεκαστό χαρτογράφησε μεγάλο μέρος του Συμπλέγματος το 1992, και τα Νησία της Πίστης ανακαλύφθηκαν το 1796. Ο Γάλλος εξερευνητής Ντιρμόν Ντιρβίλ χαρτογράφησε περαιτέρω την περιοχή το 1827, αλλά κατά τ’άλλα οι επαφές των Ευρωπαίων με το Αρχιπέλαγος ήταν ελάχιστες μέχρι το 1840. Εντωμεταξύ οι ιθαγενείς είχαν αποικίσει τα νησιά εδώ και 2.800 χρόνια. Τα πρώτα αρχαιολογικά ευρήματα είναι πήλινα αγγεία που ανήκουν στον πολιτισμό των Λαπίτα, οι οποίοι ήταν πιθανότατα οι πρόγονοι των Πολυνησίων κι όχι των Μελανησίων, που είχαν αποικήσει πολλά νησιά του Ειρηνικού εκείνο το διάστημα. Ήταν πολύ καλοί στη ναυσιπλοΐα και γνώριζαν την κατεργασία του πηλού, τέχνη η οποία ξεχάστηκε αργότερα στα περισσότερα μικρά νησιά του Ειρηνικού, γιατί το κατάλληλο χώμα είτε ήταν σπάνιο είτε δεν υπήρχε. Δε γνωρίζουμε ακόμα εάν στη Νέα Καληδονία οι Μελανήσιοι συγχωνεύτηκαν με τους Πολυνήσιους, οι πρώτοι έδιωξαν τους δεύτερους, ή οι πρώτοι κάτοικοι ήταν πράγματι Μελανήσιοι. Σύντομα μετά την άφιξη των ανθρώπων, παρατηρείται απότομη εξαφάνιση όλων των μεγάλων ζώων του Συμπλέγματος – η τελευταία μειολανιοειδής χελώνα, μέλος μιας πανάρχαιας ομάδας χελωνών του Μεσοζωικού, ένας μικρός χερσαίος οπληφόρος κροκόδειλος, απομεινάρι κι αυτός της πανίδας του Νοτίου Ημισφαιρίου του Μεσοζωικού, ένας βαρανός των παράκτιων περιοχών, ένα μεγάλο μεγάποδο πουλί που έμοιαζε με δεινόσαυρο, καθώς και μικρότερα ζώα όπως μεγάλες νυχτερίδες κι αρπακτικά πτηνά -, τα οποία πιθανότατα δεν είχαν αντίληψη του κινδύνου όπως πολλά νησιωτικά ζώα, και οι άνθρωποι τα έφαγαν όλα εξαιτίας έλλειψης κρέατος.
Την εποχή πουκατέφθασαν οι Ευρωπαίοι, οι Μελανήσιοι είχαν πληθυσμό γύρω στους 60.000. Ήταν χωρισμένοι σε πολλές φυλές, η κάθε μία αποτελούμενη από έναν αρχηγό και μερικές εκτεταμένες οικογένειες, με έναν αρχηγό η κάθε μία. Τα μέλη των φυλών εργάζονταν για το κοινό καλό, και δε θεωρούταν σωστό να μείνουν άνθρωποι φτωχοί ή αδικημένοι. Ο σεβασμός στους ηλικιωμένους, καθώς και στα ανώτερα μέλη της ιεραρχίας θεωρούταν υψίστης σημασίας, και οι ρόλοι των φύλων ήταν ξεχωριστοί, με τους άντρες υπεύθυνους για τις περισσότερες εξωτερικές εργασίες, το κηνύγι και το ψάρεμα, την ηγεσία και τον πόλεμο, και τις γυναίκες συνήθως για τις οικιακές εργασίες και την ανατροφή των παιδιών. Σε μερικές φυλές μάλιστα οι γυναίκες και τα μικρά παιδιά έμεναν χωριστά απ’τους άντρες, όπως και σε πολλές φυλές της Νέας Γουινέας. Υπήρχαν στεριανές και θαλασσινές φυλές, ανάλογα με τον τόπο που ζούσαν και τα επαγγέλματα που ακολουθούσαν κατά παράδοση τα περισσότερα μέλη τους. Διάφορες φυλές κάθε φορά μπορεί να ήταν είτε σε συμμαχία, είτε σε πόλεμο, και συχνά γινόταν κανιβαλισμός των εχθρών. Σύμφωνα με μια θεωρία, η έλλειψη κρέατος στη διατροφή των ανθρώπων των μικρών νησιών του Ειρηνικού οδήγησε στην εθιμοποίηση του κανιβαλισμού. Ασχολούνταν είτε με τη γεωργία, κυρίως με την καλλιέργεια τάρο και γιαμ, το κυνήγι ή και το ψάρεμα, και ζούσαν σε μικρά χωριά από καλύβες, οι οπίες ήταν πλεκτές από καλάμια και κλαδιά, μ’ένα κεντρικό ξύλο στήριξης, και στις στέγες, ιδίως στα σπίτια των αρχηγών, τοποθετούνταν ξύλινοι οβελίσκοι ως κατοικία των πνευμάτων των προγόνων και για την απώθηση των κακών πνευμάτων. Η θρησκεία τους ήταν κυρίως ανιμιστική και προγονολατρική, με κάθε φυλή νά’χει τα δικά της τοτέμ, που συνήθως ήταν ζώα, στοιχεία του περιβάλλοντος κλπ. Δεν υπήρχε ιερέας, αλλά η κάθε οικογένεια εκτελούσε από μόνη της τα θρησκευτικα της καθήκοντα σε ιερές τοποθεσίες, σε νεκροταφεία κλπ, ενώ κάθε φυλή είχε το μάγο της, τον οποίον συμβουλεύονταν σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Οι Νεοκαληδόνιοι Μελανήσιοι ανέπτυξαν πλούσια μυθολογία, η περισσότερη εκ της οποίας έχει καταγραφεί, είτε σε κάποια δική τους γλώσσα είτε στα γαλλικά, αλλά δυστυχώς είναι δύσκολα προσβάσιμη. Οι νεοκαληδονιες γλώσσες είναι περίπου 28-35, με ορισμένες υπό αμφισβήτηση αν είναι διάλεκτοι ή πλήρεις γλώσσες, κι ανήκουν στον κλάδο των αυστρονησιακών γλωσσών, όπως τα μαλαισιανά και οι πολυνησιακές γλώσσες.
Όλα άλλαξαν από τη δεκαετία του 1840, οπότε οι Ευρωπαίοι άρχισαν να επισκέπτονται το νησί για εμπόριο σανδαλόξυλου. Σύντομα το εμπόριο ξύλου μετατράπηκε σε εμπόριο ιθαγενών, και όπως συνέβη και με τους πληθυσμούς της Νέας Γουινέας, των Νησιών του Σολομώντα και γειτονικών συμπλεγμάτων του νότιου Ειρηνικού, πολλές χιλιάδες ιθαγενών εκτοπίστηκαν από τη Νέα Καληδονία και τα Νησιά της Πίστης για να δουλέψουν στις φυτείες ζαχαροκάλαμου στο Κουίνσλαντ της Αυστραλίας και στα Νησιά Φίτζι. Οι πληθυσμοί αυτοί αποκαλούνταν «Κανάκ» από τους Ευρωπαίους, από το χαβανέζικο «κα νάκα», που σημαίνε ο άνθρωπος, κι από εκεί προήλθε το σημερινό όνομα των ιθαγενών της Νέας Καληδονίας «Kanak”, το οποίο δηλαδή είναι ένα ρατσιστικό ευρωπαϊκό εξώνυμο που απλώς χρησιμοποιείται επειδή δεν υπήρχε άλλη ενοποιητική ονομασία πριν. Γι’αυτόν το λόγο, αρκετοί προτιμούν να χρησιμοποιούν τον όρο Μελανήσιος, αν και το Κανάκ έχει πλέον εδραιωθεί. Οι Ευρωπαίοι της Νέας Καληδονίας αποκαλούνται συνήθως Καληδόνιοι ή Νεοκαληδόνιοι, ενώ οι Γάλλοι απόγονοι των πρώτων αποίκων λέγονται και «Καλντός (Caldoches)”. Το εμπόριο αυτό λοιπόν δεν έπαυσε μέχρι και τις αρχές του 20ου αιώνα.
Οι δύο μεγάλες θαλασσοκράτειρες δυνάμεις της εποχής, η Αγγλία και η Γαλλία, έκαναν λοιπόν αγώνα δρόμου για την κατάκτηση του Συμπλέγματος. Όπως είχε γίνει και μ’άλλες παρόμοιες περιοχές με ιθαγενείς, φρόντιζαν να τους προπαγανδίζουν τις βλέψεις τους πρώτα με ιεραποστόλους, πριν προχωρήσουν στα όπλα. Έτσι οι Βρετανοί έστειλαν προτεστάντες ιεραποστόλους της Ιεραποστολικής Εταιρείας του Λονδίνου το 1840, και οι Γάλλοι έκαναν το ίδιο με τους Αδελφούς Μαριστές το 1843. Αν και οι περισσότεροι ιθαγενείς έγιναν επίσημα χριστιανοί (σήμερα το 60% όλων των κατοίκων είναι καθολικοί, το 30% προτεστάντες ευαγγελιστές κλπ κυρίως ιθαγενείς και το υπόλοιπο 10% άλλοι όπως μουσουλμάνι από ασιατικές χώρες, βουδιστές κλπ), εξακολουθούν να τηρούν περισσότερο ή λιγότερο την πατροπαράδοτη θρησκεία. Οι ιθαγενείς ήταν αρχικά εχθρικοί προς τους κατακτητές, με σημαντικότερο γεγονός τη σύλληψη και τον κανιβαλισμό του πληρώματος του αμερικανικού πλοίου Κάτερ από τη φυλή Πούμα το 1849. Τελικά η Γαλλία πρόλαβε τον αγώνα, και στις 24 Σεπτεμβρίου του 1853, ο ναύαρχος Φεβριέ Ντεπουάν υπό τις διαταγές του Ναπολέοντα γ, ανακήρυξε τη Νέα Καληδονία γαλλικό έδαφος, και η πρωτεύουσα Νουμέα, τότε με το όνομα «Πορτ ντε Φρανς» ιδρύθηκε στις 25 Ιουνίου του 1854. Αρχικά λίγοι αποίκησαν το νησί, αλλά σύντομα, από τη δεκαετία του 1860, η Νέα Καληδονία έγινε αποικία καταδίκων, και μέχρι την παύση της λειτουργίας της το 1897, είχαν σταλεί συνολικά 22.000 κατάδικοι, πολλοί εκ των οποίων ήταν μέλη της Παρισινής Κομούνας και άλλοι πολιτικοί κρατούμενοι, οι περισσότεροι των οποίων επέστρεψαν στη Γαλλία μετά από αμνηστεία το 1879-1880. Λίγοι Ευρωπαίοι μετανάστευαν στο νησί. Το 1864 ανακαλύφθηκε νικέλιο στις όχθες του ποταμού Ντιαότ, και με την ίδρυση της Εταιρείας Νικελίου, οι εξώρυξη άρχισε το 1876. Οι Γάλλοι έφερναν εργάτες από γειτονικά νησιά, την Ιαπωνία και την Ινδοκίνα για να δουλέψουν στα ορυχεία, ενώ οι ιθαγενείς αποκλείστηκαν εντελώς απ’την οικονομία, και περιορίστηκαν σε καθορισμένα εδάφη, όπου ζούσαν μέσα στην εξαθλίωση και πέθαιναν από ασθένειες που μετέφεραν οι Ευρωπαίοι, κατάσταση που οδήγησε τους Μελανήσιους σε επανάσταση το 1878, όταν ο αρχηγός Άτα κατόρθωσε να ενώσει πολλές φυλές με σκοπό να διώξουν τους Γάλλους απ’το νησί. Οι Γάλλοι δυσκολεύονταν ν’αντιμετωπίσουν την εξέγερση, ώστε κάλεσαν ενισχύσεις από την Ινδοκίνα, αλλά στο μεταξύ κατορθωσαν να προσεταιριστούν αντίπαλες φυλές και σκότωσαν τον αρχηγό, με αποτέλεσμα το κίνημα να διαλυθεί. Ο ανταρτοπόλεμος στοίχησε τις ζωές 200 Γάλλων και 1.000 Μελανησίων. Το κρανίο του Άτα μεταφέρθηκε στο Παρίσι ως ανθρωπολογικό δείγμα, κι επεστράφη πίσω στους Μελανήσιους μόλις το 2014!
Τον Ιούνιο του 1940, σύντομα μετά την κατάκτηση της Γαλλίας από τους Ναζί, το Γενικό Συμβούλιο της Νέας Καληδονίας ψήφισε υπέρ της Ελεύθερης Γαλλικής κυβέρνησης, αναγκάζοντας το δοσίλογο κυβερνήτη σε φυγή στην Ινδοκίνα το Σεπτέμβριο του ίδιου έτους. Το Μάρτιο του 1942, με τη βοήθεια της Αυστραλίας, η Νέα Καληδονία έγινε ναυτική βάση των Συμμαχικών Δυνάμεων, με την έδρα του Αμερικανικού Ναυτικού και Στρατού στη Νουμέα. Ο στόλος που ανάγκασε σε υποχώρηση το Ιαπωνικό Ναυτικό στη Μάχη της Θάλαςςας τον Κοραλίων το Μάιο του 1942 εξόρμησε από τη Νουμέα. Οι Αμερικανοί αριθμούσαν 50.000 άνδρες, όσο δηλαδή και ο πληθυσμός της Νέας Καληδονίας εκείνη την εποχή. Το σύμπλεγμα δεν υπέστη καμία καταστροφή απ’τον πόλεμο, και οι Αμερικανοί ίδρυσαν σχολεία, νοσοκομεία και γενικώς ανέτπυξαν τον τόπο.
Το 1946, η Νέα Καληδονία μετονομάστηκε από γαλλικό εξαρτημένο έδαφος σε γαλλική υπερπόντια κτήση, και όλοι οι κάτοικοι του συμπλέγματος είχαν λάβει τη γαλλική υπηκοότητα έως το 1953. Έκτοτε οι πληθυσμοί των Ευρωπαίων και των Πολυνησίων αυξήθηκαν, εις βάρος των ιθαγενών. Από το 1976 έως το 1988, η Νέα Καληδονία άλλαξε τη νομοθεσία της 5 φορές, προς δυσαρέσκεια των ιθαγενών. Το γεγονός ωστόσο που θα πυροδοτούσε σοβαρές πλέον συζητήσεις περί ανεξαρτησίας ήταν η ομηρία 27 γάλλων χωροφυλάκων και στη συνέχεια ενός εισαγγελέα και 7 παραστρατιωτικών στη Νήσο Ουβέα από το εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα των Κανάκ, απαιτώντας συζήτηση με τη γαλλική κυβέρνηση για ανεξαρτησία. Η ομηρία διήρκησε από τις 22 Απριλίου ως τις 5 Μαΐου, οπότε η γαλλική κυβέρνηση έστειλε ειδικές δυνάμεις για την διάσωση των ομήρων, αντιμετωπίζοντας το γεγονός ως τρομοκρατική ενέργεια. Η ομάδα, αν και δε συντονίστηκε καλά, κατόρθωσε να σπύρει τον πανικό στους Κανάκ, οι οποίοι παράτησαν τις θέσεις τους επιτρέποντας στους ομήρους να διαφύγουν. Στην αψιμαχία, σκοτώθηκαν 2 Γάλλοι χωροφύλακες και 19 Κανάκ, με υποψίες ότι οι Γάλλοι τους εκτέλεσαν επίτηδες. Με΄τα το γεγονός αυτό υπεγράφη η συμφωνία του Ματινιόν, ένας συμβιβασμός μεταξύ της πλευράς υπέρ της πίστης στη Γαλλία και αυτής της ανεξαρτησίας, η οποία επικυρώθηκε με δημοψήφισμα και πρόέβλεπε δεκαετή ειρηνική ανάπτυξη, συμφωνία για μη συζήτηση του θέματος της ανεξαρτησίας για το διάστημα εκείνο, υποστήριξη των Κανάκ, αμνηστεία στους συμμετέχοντες στην ομηρεία, παύση των διερευνήσεων για τους θανάτους των ταραχών, και δυνατότητα επαναδιαπραγμάτευσης το 1998. Το 1998 υπεγράφη το σύμφωνο της Νουμέας, που προβλέπει σταδιακή μεταφορά εξουσιών από τη Γαλλία στη Νέα Καληδονία για τα επόμενα 20 έτη, με στόχο η επικράτεια να γίνει πλήρως ανεξάρτητη εκτός αππό τους τομείς της άμυνας, της ασφάλειας, του δικαστικού συστήματος και των οικονομικών, οι οποίοι θα εξαρτώνται από τη Γαλλία, και μετά το πέρας του διαστήματος αυτού να μπορεί να γίνει δημοψήφισμα υπέρ της ανεξαρτησίας. Το σχέδιο αυτό απ’ό,τι φαίνεται στην πράξη δεν προχωρά όπως προβλεπόταν, με αρκετή εξάρτηση ακόμα από τη Γαλία. Οι χρονολογίες που δίνονται για το δημοψήφισμα επίσης δεν είναι σταθερές, με γενικόλογες προτάσεις από το 2014 έως το 2018, ενώ το έτος του δημοψηφίσματος μπορεί να παραταθεί ως και το 2020. Απ’ό,τι φαίνεται, οι Γάλλοι δε θέλουν να χάσουν το μικρό αυτό αλλά πλούσιο κομματάκι γης. Υποτίθεται αυτοδιάθεση των εθνών και λοιπές αερολογίες, που ισχύουν μόνο εφόσον συμφωνούν με τα συμφέροντα των ισχυρών, κι αλλιώς θεωρούνται τρομοκρατικά κινήματα, βλ. το γεγονός της ομηρίας παραπάνω, την κατάσταση με την Παλαιστίνη ή το Κουρδιστάν. Νομίζετε πως το ελληνικό κράτος θα υπήρχε αν δε συνέφερε στις Μεγάλες Δυνάμεις η διάσπαση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας; Παρόλα αυτά ίσως με τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα να είναι δύσκολη η μακροπρόθεσμη διατήρηση της Νέας Καληδονίας και τελικά ν’ανεξαρτητοποιηθεί. Δε θεωρώ ωστόσο διόλου απίθανο κάποιοι διεφθαρμένοι ιθαγενείς να πουλήσουν τα κοιτάσματα της χώρας σε εταιρείες γαλλικών ή άλλων ξένων συμφερόντων για λίγο μπαγιόκο για τις τσέπες τους. Πιστεύω πως μετά την ανεξαρτησία, η Νέα Καληδονία θα γίνει κάτι σαν άλλες παρόμοιες αποικιοκρατούμενες χώρες, δηλαδή θα βυθιστεί στην υπανάπτυξη, συν του ότι οι περισσότεροι Ευρωπαίοι θα εγκαταλείψουν το Νησί. Εάν τώρα έχουν εισέλθει με κάποιον τρόπο σε πορεία ανάπτυξης πριν την πλήρη ανεξαρτησία, ίσως τα πράγματα να είναι καλύτερα.
Πολιτικά στην παρουσά φάση η Νέα Καληδονία είναι σχεδόν ανεξάρτητη, με δική της κυβέρνηση και ένα νομοθετικό σώμα 54 ατόμων από τις τρεις επαρχίες του Συμπλέγματος – τη Βόρεια Επαρχία με πρωτεύουσα την Κονέ, τη Νότια Επαρχεία με πρωτεύουσα τη Νουμέα και τα Νησιά της Πίστης με πρωτεύουσα τη Λιφού. Η Γαλλία εκπροσωπείται από έναν ύπατο αρμοστή, ενώ στο γαλλικό κοινοβούλιο η Νέα Καληδονία εκπροσωπείται από 2 διορισθέντες βουλευτές και 2 γερουσιαστές. Υπάρχουν διάφορα κόμματα, με τα κυρίαρχα ν’αντιτίθενται στην ανεξαρτησία, αν και μεγάλη επιρρογή ασκούν και τα υπέρ, που συνασπίζονται υπό το όνομα κανακικό σοσιαλιστικό εθνικοαπελευθεροτικό μέτωπο. Με το νέο σχήμα, αναγνωρίζεται και η εθιμική εξουσία. Όλη η επικράτεια είναι χωρισμένη στις 8 παραδοσιακές εθιμικές περιοχές, οι οποίες χωρίζονται σε 57 φυλαρχίες με τους αρχηγούς τους, οι οποίες με τη σειρά τους χωρίζονται σε 314 φυλές με τους αρχηγούς τους, οι οποίες περιλαμβάνουν 4.000-5.000 οικογένειες με τους αρχηγούς τους. Έχει συσταθεί δεκαεξαμελής εθιμική γερουσία με δύο μέλη από κάθε περιοχή, της οποίας η προεδρία αλλάζει ετησίως ανά περιοχή και έχει εξουσία σε νομοθετικά θέματα που αφορούν την ταυτότητα των Κανάκ, ενώ οι Κανάκ διατηρούν αυτονομία σε θέματα γάμου, υιοθεσίας, κληροδότησης και γεωκτησίας εν μέρει, αλλά σε ποινικά θέματα το εθιμικό δίκαιο επίσημα περιορίζεται, επειδή κάποιες ποινές, όπως η σωματική τιμωρία ή η θανατική ποινή, δεν είναι αποδεκτές από τους Γάλλους. Παρόλα αυτά ανεπίσημα εξακολουθούν να γίνονται, με αποτέλεσμα τη σύγκρουση των ιθαγενών με την αστυνομία. Οι πέντε ευρύτερα ομιλούμενες μελανησιακές γλώσσες έχουν επίσης αναγνωριστεί, αν και δεν έχουν επίσημη θέση, την οποία έχει μόνο η γαλλική.
Όπως προανέφερα, η Νέα Καληδονία είναι πολύ πλούσια γεωλογικά. Ως ξηρά στο μεταίχμιο της Αυστραλιανής Πλάκας με αυτήν του Ειρηνικού, βρίσκεται σε σημείο αλληλεπίδρασης των πλακών, με μεγάλο μέρος των εδαφών της ν’αποτελείται από ανυψωμένο θαλάσσιο βυθό και υπερβασικά πετρώματα του μανδύα – στη Νέα Καληδονία βρίσκεται η μεγαλύτερη εκτεθημένη έκταση τέτοιων πετρωμάτων στον κόσμο -, πλούσια σε μετάλλα όπως νικέλιο, χρώμιο, σίδηρο, κοβάλτιο, μαγκάνιο, άργυρο, χρυσό, μόλυβδο και χαλκό. Περίπου το 1/3 του Νησιού αποτελείται από τέτοια πετρώματα. Η Νέα Καληδονία διαθέτει το 25% των αποθεμάτων νικελίου του κόσμου, το οποίο είναι και το κύριο εξαγωγικό της προϊόν – το 90% των εξαγωγών, είτε ως μετάλλευμα νικελίου είτε ως σιδηρονικέλιο. Με την πτώση των τιμών του νικελίου κατά την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008-2009, η εξώρυξή του μειώθηκε δραματικά, αφού το κόστος παραγωγής ήταν μεγαλύτερο από το κέρδος, με αποτέλεσμα το 2009 οι παγκόσμια προσφορά νικελίου να έχει πέσει κατά 6% σε σχέση με το 2008. Από το δεύτερο μισό του 2009 ωστόσο και μετέπειτα η αγορά ξεκίνησε ν’ανακάμπτει, και πλέον είναι ακμάζουσα και πάλι. Το αεπ της Νέας Καληδονίας είναι το υψηλότερο των Νησιών του Ειρηνικού, ξεπερνώντας κι αυτό της Νέας Ζηλανδίας, αλλά η κατανομή του πλούτου είναι άνιση. Κατά τα’άλλα το νησί είναι φτωχό ή διατηρείται φτωχοποιημένο. Τα αρόσιμα εδάφη είναι λιγοστά, βιομηχανία δεν υπάρχει εκτός από λίγα εργοστάσια μικρής κλίμακας για την κατεργασία τροφίμων, υφασμάτων ή πλαστικών, η οικοδομή είναι μέτρια ανεπτυγμένη, και το 15% του αεπ προέρχεται από οικονομική βοήθεια της Γαλλίας. Τα περισσότερα προϊόντα και υπηρεσίες εισάγονται από τη Γαλλία, άλλες Ευρωπαϊκές χώρες, την Αυστραλία και ασιατικές χώρες. Το 2011 το εμπορικό ισοζύγιο υπολογίστηκε σε -3,11 δισεκατομμύρια δολάρια! Ενόψει αυτών των δεδομένων, δεν πιστεύω ότι το μέλλον της Νέας Καληδονίας θα είναι καλύτερο μετά την ανεξαρτησία.
Αν δεν είχε το μεγάλο γεωλογικό, βιολογικό, ιστορικό και πολιτισμικό ενδιαφέρον, η Νέα Καληδονία σίγουρα θά’ταν άγνωστη σχεδόν σ’όλους, επειδή στην πραγματικότητα είναι πολύ μικρή, με έκταση του όλου συμπλέγματος τα 18,575 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Αποτελείται από το κεντρικό νησί της Νέας Καληδονίας ή της Μεγάλης Γης (Grande Terre), το Αρχιπέλαγος Μπελέπ στα βόρεια, το Νησί των Πεύκων στα νότια, τα Νησιά της Πίστης και αυτά των Μάθιου και Χάντερ στα Ανατολικά και τα Νησιά Τσέστερφιλντ και τους Υφάλους Μπελόνα στα δυτικά. Η Μεγάλη Γη, μαζί με το Νησί των Πεύκων και τα Μπελέπ είναι ηπειρωτικά τμήματα, όντας βόρειες προεκτάσεις της κατά 93% βυθισμένης ηπείρου Ζηλανδίας, του ανατολικότερου θραύσματος της μεσοζωικής νότιας υπερηπείρου Γκοντβάνα, η οποία διαχωρίστηκε μαζί με την Αυστραλία από την Ανταρκτική περίπου πριν 130-85 εκατομμύρια χρόνια, ενώ η ίδια διαχωρίστηκε από την Αυστραλία πριν περίπου 85-60 εκατομμύρια χρόνια. Το ηπειρωτικό αυτό τμήμα είναι πολύ χαμηλό και μακρύ, έκτασης 3.500.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων, με τη Νέα Ζηλανδία, το Νησί Νόρφολκ που ανήκει πολιτικά στην Αυστραλία και τη Νέα καληδονία ως τα μόνα εκτεθημένα σημεία της, αν και σε παγετώδεις περιόδους, οπότε η στάθμη της θάλασσας έπεφτε, αποκαλυπτόταν μεγαλύτερο μέρος της. Η Νέα Καληδονία έφτασε κοντά στην παρούσα θέση της πριν περίπου 50 εκατομμύρια χρόνια, με αρκετές γεωλογικές ανακατατάξεις μέχρι περίπου 1,8 εκατομμύρια χρόνια πριν. Τα υπόλοιπα νησιά είναι πιο πρόσφατα – τα Νησιά της Πίστης είναι κοραλιογενή που αναπτύχθηκαν σε κορυφές βυθισμένων ηφαιστείων του τόξου Βανουάτου ή Νέων Εβρίδων, τα Νησιά του Μάθιου και του Χάντερ είναι ηφαιστειογενή στο νοτιότερο άκρο του τοξου αυτού, και τα Νησιά Τσέστερφιλντ είναι ανυψωμένοι ύφαλοι. Μόνο η Μεγάλη Γη είναι ορεινή, με μια οροσειρά που διασχίζει το νησί κατακόρυφα στο μέσο, με 5 κορυφές άνω των 1,500 μέτρων, με ψηλότερο βουνό το Μον Πανί ύψους 1.628 μέτρων, ενώ υπάρχουν και μικρότερα βουνά και κορυφογραμμέςπρος άλλες κατευθύνσεις. Το νησί είναι μακρόστενο με κατεύθυνση από τα βορειοδυτικά στα νοτιοανατολικά, έκτασης 16.372 τετραγωνικών χιλιομέτρων, μήκους μόλις 350 χιλιομέτρων και πλάτους 70 χιλιομέτρων στο πλατύτερο σημειο. Έχει λίγα ποτάμια και λίμνες, με μεγαλύτερο τον ποταμό Ντιαότ, μήκους 100 χιλιομέτρων, ο οποίος έχει λεκάνη απορροής 620 τετραγωνικα χιλιόμετρα και εκβάλλει στα βορειοδυτικά, ακολουθώντας τους δυτικούς πρόποδες του Μον Πανί. Όπως και σ’άλλα παρόμοια τροπικά μέρη με ρηχές θάλασσες, μεγάλο μέρος της Μεγάλης Γης, του Νησιού των Πεύκων και γειτονικών νησιών περικλείονται από έναν κοραλιογενή ύφαλο, το φραγματικό ύφαλο της Νέας Καληδονίας, δημιουργώντας μία από τις μεγαλύτερες λιμνοθάλασσες στον κόσμο, έκτασης 24.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Το σύμπλεγμα είναι αρκετά απομονωμένο, με απόσταση περίπου 1.200 χιλιομέτρων από την Αυστραλία, 1.500 χμ από τη Νέα Ζηλανδία, 1.800 χμ από τη Νέα Γουινεά και 1.300 χμ από τα Φίτζι. Βρίσκεται στο νότιο άκρο της τροπικής ζώνης, με συντεταγμένες 21Ί30΄ νότιο γεωγραφικό πλάτος και 165Ί30΄ ανατολικό γεωγραφικό μήκος, οπότε το κλίμα είναι τροπικό, αν και μετριάζεται από τους αληγείς νοτιοδυτικούς ανέμους του Ειρηνικού. Οι εποχές είναι κατά βάση δύο, η βροχερή ή το καλοκαίρι με θερμοκρασίες γύρω στους 27-30 βαθμούς Κελσίου, και η ξηρή ή ο χειμώνας, με θερμοκρασίες γύρω στους 20-23 βαθμούς, οι οποίες είναι αντίθετες σε σχέση με τις δικές μας, αφού το Σύμπλεγμα βρίσκεται στο Νότιο Ημισφαίριο. Σπάνια η θερμοκρασία ξεπερνά τους 30 βαθμούς, και κατά την ξηρή περίοδο μπορεί να πέσει κάτω από τους 15 βαθμούς το βράδυ. Κατά τη βροχερή περίοδο η Νέα Καληδονία πλήττεται από κυκλώνες και τροπικές καταιγίδες, που αν και δεν προξενούν τεράστιες καταστροφές συχνά, πάντοτε αποτελούν κίνδυνο. Μετά από μία τέτοια καταιγίδα του 1994 επανανακαλύφθηκε και το λοφιοφόρο γκέκο, το οποίο θεωρούταν εξαφανισμένο από το 1866! Η οροσειρά ανακόπτει το μεγαλύτερο μέρος των βροχών, που πέφτουν στα ανατολικά και στα υπόλοιπα νησιά, μετατρέποντας το δυτικό τμήμα και μεγάλο μέρος του νότιου, το οποίο καλλιεργείται περισσότερο, σε ένα ημιξηρο ενδιαίτημα με υπομεσογειακό κλίμα, που αρχικά καλυπτόταν με σαβάνα, σκληροφυλλα δάση και θαμνότοπους, αν και με την ανθρώπινη δραστηριότητα τα ενδιαιτήματα αυτά έχουν περιοριστεί. Οι περιοχές στα ανατολικά και στα ψηλότερα υψόμετρα, σχεδόν όλο το Νησί των Πεύκων, καθώς και τα μεγαλύτερα των υπολοίπων νησιών καλύπτονται με πυκνά τροπικα δάση που κρύβουν τεράστια βιοποικιλότητα.
Οι βιολόγοι διαφωνούν με τους γεωλόγους όσον αφορά την αρχαιότητα της Νέας Καληδονίας. Αν και η βάση του συμπλέγματος προέρχεται από τη Ζηλανδία, σύμφωνα με γεωλογικές αναλύσεις μπορεί όλη η Νέα Καληδονία να ήταν βυθισμένη μέχρι 50 ή και 30 εκατομμύρια χρόνια πριν, ή τουλάχιστον ένα μικρό μέρος εμφανίστηκε πριν 50 εκατ. Χρόνια, κι ακολούθησε η ανύψωση περισσότερων τμημάτων πριν 30 εκατ. Χρόνια, και πιθανόν το όλο σύμπλεγμα ξαναβυθίστηκε σχεδόν όλο ή εξολοκλήρου πριν 23 εκατ. Χρόνια. Στην παρούσα φάση η Νέα Καληδονία δεν κινδυνεύει να ξαναβυθιστεί, αφού βρίσκεται σε φάση ανύψωσης. Η προέλευση μεγάλων τμημάτων της από το βυθο της θάλασσας δε μπορεί ν’αμφισβητηθεί, αφού τα υπερβασικά της πετρώματα έχουν υποθαλάσσια προέλευση, αλλά οι βιολόγοι διαφωνούν στο ότι όλη η Νέα Καληδονία είχε βυθιστεί, επειδή πολλά είδη της είναι αρχαιότερα της υποτιθέμενης ανύψωσής της, χωρίς ζωντανούς συγγενείς σε γειτονικές περιοχές που θα δικαιολογούσαν την πρόσφατη διασπορά τους από εκεί. Γι’αυτό έχει προταθεί μια μέση λύση, η θεωρία των μεταπληθυσμών, σύμφωνα με την οποία ποτέ η Νέα Καληδονία δε βυθίστηκε εντελώς, αλλά πάντα υπήρχαν μέρη της πάνω απ’την επιφάνεια της θάλασσας όπου διασώζονταν οι οργανισμοί της, και σε περιόδους ανύψωσης μεγαλύτερων εκτάσεων, την επαναποίκιζαν. Όπως και αν έγιναν τα πράγματα, σήμερα η Νέα Καληδονία λειτουργεί ως κιβωτός όπου έχουν επιβιώσει αλλού εξαφανισμένα είδη, ενώ άλλα έχουν εξελιχθεί σε πλήρη απομόνωση. Αν και υπάρχει επικοινωνία με άλλες περιοχές, με ανταλλαγές αρκετών ειδών, το σύμπλεγμα είναι αρκετά απομονωμένο για τα περισσότερα φυτά και χερσαία ζώα. Η βιοποικιλότητά της είναι υπερβολικά μεγάλη αναλογικά με το μέγεθός της, φαινόμενο που πιθανότατα οφείλεται στα πολλαπλά περιβάλλοντα – από ορεινά δάση έως παραθαλάσσιοι βάλτοι και σαβάνες – που δημιουργεί το πλούσιο ανάγλυφο το οποίο επηρεάζει και το κλίμα, καθώς και στην ποικιλία εδαφών, με αρκετή εξέλιξη νέων φυτικών ειδών στα υπερβασικά εδάφη. Η Χλωρίδα του Συμπλέγματος είναι η πλουσιότερη στον κόσμο, με μεγαλύτερη ποικιλία ειδών ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο από κάθε άλλον τόπο, ενώ 5 οικογένειες (Amborellaceae, Oncothecaceae, Papracrypyiaceae, Phellinaceae και Strasburgiaceae), 107 γένη και 3.380 είδη ενδημούν στη Νέα Καληδονία και πουθενά αλλού. Υπολογίζεται ότι περίπου το 75% των νεοκαληδόνιων φυτικών ειδών είναι ενδημικά. Πολλά από τα φυτικά είδη της περιοχής είναι αρχαία ή σπάνια, και η χλωρίδα, ιδίως στα πιο δασώδη μέρη, μοιάζει μ’αυτήν του ύστερου Κρητιδικού και του πρώιμου Καινοζωικού. Σε πολλά μέρη του Συμπλέγματος έχει διατηρηθεί το λεγόμενο δαφνοδάσος, μια μορφή υποτροπικού δάσους με αειθαλή λειόφυλλα φυτά, που πριν τις έντονες παγετώδεις περιόδους και την επακόλουθη ψύχρανση και ψύξη του κλίματος, κάλυπτε μεγάλο μέρος του υποτροπικού και θερμού εύκρατου κόσμου. Η μεσόγειος κάποτε καλυπτόταν από΄τέτοια δάση, που σήμερα έχουν επιβιώσει μόνο στις Κανάριες Νήσους και σε προστατευμένες παράκτιες περιοχές. Η δάφνη είναι από τα λίγα φυτά που απέμειναν απ’αυτήν τη χλωρίδα. Η Νέα Καληδονία είναι το τροπικό μέρος με τον μεγαλύτερο αριθμό ειδών κωνοφόρων, ενώ στα περισσότερα τέτοια μέρη τα φυτά αυτά έχουν εκδιωχθεί σε ψυχρότερες τοποθεσίες. Αραουκαριοειδή (το γένος Araucaria μόνο έχει 13 ενδημικά είδη), ποδοκαρποειδή και κυπαρισσοειδή κωνοφόρα μπορούν να βρεθούν στα περισσότερα ενδιαιτήματα του νησιού. Πολλές αραουκάριες έχουν προσαρμοστεί στα υπερβασικά πετρώματα, ενώ άλλα είδη έχουν εξελιχθεί κατά μοναδικό τρόπο, όπως το ημιυδρόβιο κωνοφόρο Falcatifolium taxoides ή το μόνο γνωστό παρασιτικό κωνοφόρο Parasitaxus usta. Η κύκας Cycas seemannii είναι το μόνο κυκαδόφυτο των νησιών, η οποία μπορεί να βρεθεί και σε γειτονικά συμπλέγματα. Στα ανθοφόρα φυτά, η κατανομή των οικογενειών παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον, αφού το ποσοστό μανολιοειδών και παρόμοιων αρχαίων κλάδων σε σχέση με πιο σύγχρονα μονοκοτυλήδονα ή δικοτυλήδονα είναι μεγαλύτερο από άλα μέρη του κόσμου. Στη Νέα Καληδονία επίσης απαντάται η αμπορέλα (Amborella trichopoda), το μόνο μέλος της τάξης της, απόγονος του αρχαιότερου κλάδου των ανθοφόρων φυτών. Έχει πολλά προγονικα χαρακτηριστικά, όπως στροβιλόμορφα και ελαφρώς διαφοροποιημε΄να άνθη και ξύλο χωρίς ξυλώδεις σωλήνες, σαν αυτό των περισσότερων γυμνόσπερμων. Πολλά άλλα μέλη της χλωρίδας είναι απομεινάρια της χλωρίδας της Γκοντβάνας, όπως το γένος οξιάς Nothofagus, με μέλη στην Αυστραλία, στη Νότια Αμερική και κάποτε στην Ανταρκτική. Φίκοι, φοίνικες, πάνδανοι, αυστραλιανά φυτά όπως γρεβιλέες και μελανολεύκες, και πολλά άλλα είδη επίσης φύονται στον τόπο αυτόν. Ορισμένες σύγχρονες οικογένειες παγκόσμιας εξάπλωσης, όπως τα αγρωστώδη, οι ορχιδέες, τα μπανανοειδή και τα αροειδή, έχουν σχετικά μικρή αντιπροσώπευση στη Νέα Καληδονία. Η ποικιλία σε βρύα, λυκόφυτα και φτέρες είναι επίσης μεγάλη, με αρκετά ενδημικά είδη. Η φτέρη Cyathea intermedia είναι η ψηλότερη δενδρώδης φτέρη στον κόσμο. Η τοξικότητα πολλλών υπερβασικών εδαφών του νησιού έχει εμποδίσει τα περισσότερα εισαγόμενα είδη να εισβάλουν σ’εκείνα τα οικοσυστήματα. Στην πραγματικότητα κάποιες περιοχές είναι τόσο πλούσιες σε βαρέα μέταλλα, που ιθαγενή φυτά έχουν εξελιχθεί να τα υπερσυσωρεύουν σε ρητίνες ή χυμούς ως άμυνα κατά των χορτοφάγων. Στα ξηρότερα και πιο καλλιεργούμενα μέρη ωστόσο, αρκετά εισαγόμενα είδη φυτών έχουν προσαρμοστεί κι εξαπλωθεί στο τοπικό οικοσύστημα. Η υπερβόσκηση και η επέκταση των καλλιεργήσιμων εκτάσεων έχουν κατακερματίσει επικίνδυνα το σκληρόφυλλο ξηρό δάσος, που κάποτε κάλυπτε μεγάλες εκτάσεις του ανατολικού τμήματος του Νησιού, ενώ η εξώρυξη νικελί αποτελεί απειλη για πολλά ενδιαιτήματα. Μετά την άφιξη των Ευρωπαίων, έχουν καταγραφει εξαφανίσεις 5 ειδών φυτών, και πολλλά άλλα απειλούνται, περιορισμένα πλέον σε μικρούς πληθυσμούς.
Η θάλασσα επίσης σφύζει από ζωή χάρη στους κοραλιογενείς υφάλους. Στην πραγματικότητα η δραστηριότητα στους υφάλους είναι τόσο μεγάλη, που δημιουργεί θόρυβο, ο οποίος χρησιμεύει ως στοιχείο προσανατολισμού για μικρά πολλών ζωικών οργανισμών ώστε να βρουν εύκολα το περιβάλλον τους. Πολλά μικρά ψάρια, μαλάκια, εχινόδερμα και φύκη είναι ενδημικά, ενώ καρχαρίες, σαλάχια, φάλαινες, η θαλάσσια αγελάδα ντούγκονγκ (Dugong dugon), θαλάσσιες χελώνες και θαλάσσια φίδια συχνάζουν ή αναπαράγονται στα νερά του Συμπλέγματος, και θαλασσοπούλια φωλιάζουν σε ακτές απομονωμένων περιοχών σε τεράστιους αριθμούς. Υπάρχουν ακόμα και ορισμένα αρχαία είδη, όπως ο ενδημικός ναυτίλος Nautilus macromphalus, ένα από τα 4 εναπομείναντα είδη ναυτίλων και τα 6 των ναυτιλοειδών (το άλλο γένος είναι ο Allonautilus), τα μόνα εναπομείναντα οστρακοφόρα κεφαλόποδα μαλάκια, με επίμηκες μακρύ όστρακο χωρισμένο σε διαμερίσματα, στα οποία προσθαφαιρούν αέρα για να ρυθμίζουν την πλευστότητά τους. Η ομάδα εμφανίστηκε στο Παλαιοζωικό, και μετά από μια περίοδο ακμής, έχασε τα περισσότερα είδη της κατά τη μεγάλη Περμοτριαδική Εξαφάνιση πριν 250 εκατ. Χρόνια, έπειτα οι αμμωνίτες εξαπλώθηκαν εις βάρος της, αλά μετά τη μεγάλη εξαφάνιση στο τέλος του Κρητιδικού πριν 65 εκατ. Χρόνια και την επακόλουθη εξαφάνιση των αμμωνιτών, ανέκαμψε κάπως, για να καταστραφεί σχεδόν ολοκληρωτικά με την ψύχρανση του κλίματος στις τελευταίες παγετώδεις περιόδους. Επίσης ενδημούν σφουγγάρια των κρητιδικών κλάδων lithistideae και tetractinellideae, το πτεροβράγχιο ημιχορδωτό Cephalodiscus graptolitoides, το οποίο μοιάζει με τους γραπτόλιθους του Παλαιοζωικού, και το γλυφειοειδές δεκάποδο Laurentaeglyphea neocaledonica, το οποίο ανακαλύφθηκε μόλις το 2005, και μαζί με το είδος Neoglyphea inopinata των Φιλιππίνων, αποτελούν τα δύο τελευταία είδη της μεσοζωικής κυρίως υπεροικογένειας των γλυφειοειδών. Πιθανολογείται ότι υπάρχουν πολλά ακόμα άγνωστα είδη στις θάλασσες της Νέας Καληδονίας, τα οποία ίσως ανακαλυφθούν στο μέλλον.
Στην ξηρά και στα γλυκά νερά υπάρχει ακόμα μεγάλη ποικιλία ζώων. Στις λίμνες και στα ποτάμια μπορούν να βρεθούν ασπόνδυλα όπως σφουγγάρια γλυκού νερού και διάφορα μαλάκια και καρκινοειδή, ενώ και τα χερσαία ασπόνδυλα είναι υπερποικίλα. Έως τώρα, έχουν περιγραφεί 200 είδη χερσαίων σαλιγκαριών, με το μεγαλύτερο τον Placostylus fibratus, ο οποίος μπορεί να ξεπεράσει τα 15 εκατοστά σε μήκος και τα 100 γραμμάρια σε βάρος, και πάνω από 4.000 είδη εντόμων και 200 αραχνών, εκ των οποίων πολλά είναι ενδημικά. Η οικογένεια Brachystichidae είναι η μόνη ενδημική οικογένεια αραχνών σ’ένα μικρό νησί. Υπάρχουν επίσης ενδημικά σκουλήκια, ακάρεα, σκορπιοί κι άλλα μικροασπόνδυλα, και το βέβαιο είναι ότι θα περιγραφούν πολλά περισσότερα στο μέλλον. Στα γλυκά νερά μπορούν να βρεθούν πολλά ψάρια, με πιο αξιοσημείωτο τον νεοκαληδόνιο γαλαξία (Galaxias neocaledonicus), ο οποίος ζει στις λίμνες Λακ αν Ουί και Γκραν Λακ, και είναι το βορειότερο μέλος του γένους του, το οποίο ενδημεί σε νότια μέρη της Αυστραλίας, της Νέας Ζηλανδίας, της Αφρικής και της Ν. Αμερικής. Χερσαια αμφίβια και θηλαστικά δεν υπήρξαν στο Σύμπλεγμα ποτέ, αν και με την έλευση του ανθρώπου κατέφθασαν. Ο μονος βάτραχος σήμερα είναι το είδος Litoria aurea, ενώ από θηλαστικά έχουν εισαχθεί αρουραίοι, ελάφια, γάτες, γουρούνια και σκυλιά, τα οποία βλάπτουν το οικοσύστημα. Το ηλεκτρικό μηρμύγκι Wasmania auropunctata επίσης έχει εισαχθεί, και απειλεί τους πληθυσμούς πολλών ασπονδύλων και μικρών σπονδυλωτών, ιδίως σε σπάνια είδη ή σε μικρές περιοχές. Τα γηγενή θηλαστικά είναι μονο 9 είδη νυχτερίδας – 4 φρουτοφάγες μεγανυχτερίδες και 5 εντομοφάγες μικρονυχτερίδες -, που κατέφφθασαν γεωλογικά πρόσφατα διά αέρος. Χωρίς πολλά θηλαστικά λοιπόν, πουλιά και ερπετά πήραν κάποιους απ’τους ρόλους τους, τα οποία γι’αυτόν το λόγο έχουν εξελιχθεί σε διάφορα ιδιαίτερα είδη. Από τα 100 είδη πουλιών, τα 22 είναι ενδημικά. Μεταξύ αυτών βρίσκεται το καγκού (Rhinochetos jubatus), ένα γερανόμορφο που ανήκει σε δική του οικογένεια, χωρίς ζώντες κοντινούς συγγενείς. Έχει σχεδόν χάσει την ικανότητα πτήσης του, και σε συνδυασμό με το χαμηλό αναπαραγωγικό του ρυθμό, είναι ιδιαίτερα ευάλωτο σε σαρκοφάγα θηλαστικά. Ένα ακόμα καγκού υπήρχε πριν την έλευση του ανθρώπου, το οποίο εξαφανίστηκε απ’το πολύ κυνήγι. Άλλα ιδιαίτερα πουλιά είναι το μεγαλύτερο περιστέρι παγκοσμίως (Ducula goliath), το περιστέρι Drepanoptila holosericea, τα παπαγαλάκια του γένους Eunymphicus, το παπαγαλάκι Cyanorhamphus saisetti, το οποίο εξελίχθηκε στα υπόλοιπα μέλη του γένους γειτονικών συμπλεγμάτων, και ο νεοκαληδόνιος κόρακας (Corvus monduloides), το εξυπνότερο ζώο του συμπλέγματος, με ικανότητα κατασκευής πολύπλοκων εργαλείων. Μερικά είδη γερακιών, καθώς και ο μπούφος, είναι τα μόνα αρπακτικά των Νησιών.
Το Σύμπλεγμα ακόμα έχει ν’αναδείξει μια τεράστια ποικιλία ερπετών, με τα 60 από τα 70 είδη και τα 11 από τα 23 γένη ενδημικά. Δύο ομάδες σαυρών κυριαρχούν – οι σκίγκοι και τα γκέκο, ενώ τα φίδια είναι μόνο τρία. Ο βόας του Ειρηνικού Candoya bibroni και το τυφλό φίδι των Νησιών της Πίστης (Rhamphotyphlus wileyi) βρίσκονται στα Νησιά της Πίστης, ενώ το παρθενογενετικό τυφλό φίδι Rhamphotyphlops braminus που εισήχθει από τον άνθρωπο έχει βρεθεί στο Νησί των Πεύκων. Οι σκίγκοι και τα γκέκο έχουν τεράστια ποικιλία για το μέγεθος της επικράτειας. Τα γκέκο είναι δύο οικογενειών, οι γκεκονίδες, οι οποίοι κατέφθασαν γεωλογικά πιο πρόσφατα, και ορισμένα είδη ίσως ήρθαν με τον άνθρωπο, και η παλιά αυστραλιανή οικογένεια των διπλοδακτυλιδών, η οποία έχει πολλά ιδιαίτερα είδη, εξειδικευμένα για συγκεκριμένα περιβάλλοντα με περίεργες προσαρμογές και καμουφλάζ. Τα γκέκο αυτά είναι παγκοσμίως γνωστά, επειδή πολλά από τα είδη διατηρούνται και αναπαράγονται ευρέως στην αιχμαλωσία. Αν θυμάστε απ’την αρχή του θέματος, είχα πει πως έχω ένα λοφιοφόρο γκέκο. Το λοφιοφόρο γκέκο (Correlophus ciliatus) λοιπόν είναι ένα απ’αυτά τα είδη, γύρω στα 20 εκατοστά με δύο πλευρικά λοφία που ξεκινούν από το κεφάλι και σταματούν στη λεκάνη. Επανανακαλύφθηκε το 1994, αφού θεωρούταν εξαφανισμένο για 128 χρόνια. Άλλα είδη είναι το γκέκο των Σαρασίνων (Correlophus sarasinorum), λεπτότερο και πιο εδαφόβιο απ’το λοφιοφόρο, το γκέκο των Μπελέπ (Correlophus belepensis), παρόμοιο με το λοφιοφόρο ενδημικό των Μπελέπ, το βρυοφόρο γκέκο ή τσαούα (Mniarogekko chahoua), ένα μεγάλο γκέκο γύρω στα 25 εκατοστά με σχέδια που θυμίζουν φλοιό με βρύα πάνω του για καμουφλάζ στους κορμούς, το ωτιοφόρο γκέκο (Rhacodactylus auriculatus), πιο σαρκοφάγο απ’τα υπόλοιπα με δύο προεξοχές σαν αυτάκια στο κεφάλι του, το γιγάντιο νεοκαληδόνιο γκέκο (R. leachianus), με την ποικιλία της Μεγάλης Γης το μεγαλύτερο γκέκο παγκοσμίως – έως 45 εκ σε μήκος και ως και 700 γραμ σε βάρος -, το τραχύρυγχο γκέκο (R. trachyrynchus), γύρω στα 30 εκ, κάτοικος μεγαλύτερων υψομέτρων και ωοζωοτόκο ως προσαρμογή στο άστατο δροσερό κλίμα, τα 4 είδη του γένους Eurydactylodes, προσαρμοσμένα να ζουν σε πυκνούς θάμνους και λεπτά κλαδιά, τα 12 είδη του γένους Bavayia, που ζουν σε ξηρότερες περιοχές κ.ά. Οι διπλοδακτυλίδες κατέφθασαν πολύ νωρίς ή ανέκαθεν υπήρχαν στο Σύμπλεγμα, και είναι πολύ πιθανό να υπήρχαν εκεί από το πολύ πρώιμο Καινοζωικό ή και το ύστερο Κρητιδικό, απ’όπου στη συνέχεια μετέβησαν κάποια είδη στη Νέα Ζηλανδία, εξελισσόμενα στα εξίσου ιδιαίτερα νεοζηλανδικά γκέκο. Για τους σκίγκους, οι οποίοι ανήκουν στην πολύ διαδεδομένη οικογένεια των λυγοσωμιδών, δεν έχω βρει πολλές πληροφορίες. Αξιοσημείωτο γένος είναι οι φοβοσκίγκοι (Phoboscincus) με δύο είδη, το P. garnieri της Μεγάλης Γης που φτάνει τα 30 εκ, και το σπανιότατο P. bocourti που έχει απομείνει μονο στο Νηςί των Πεύκων και θεωρούταν εξαφανισμένο μετά την περιγραφή του από ένα δείγμα του 1870, αλλά επανανακαλύφθηκε το 2003. Φτάνει τα 50 εκατοστά και φέρει κυρτά δόντια, υποδηλώνοντας σαρκοφαγικές τάσεις, κάνοντάς το έτσι το μεγαλύτερο χερσαίο σαρκοφάγο ζώο του νησιού μετά την εξαφάνιση των μεγαλύτερων από τους ανθρώπους.
Εκτός από τα ζώα που εξαφάνισαν οι ιθαγενείς μέχρι το 1500, ελάχιστες εξαφανίσεις έγιναν μετέπειτα και στη σύγχρονη εποχή, αν και πολλά είδη έχουν περιορισμένη εξάπλωση κι άλλα απειλούνται σοβαρά. Τα οικοσυστήματα στο δυτικό ξηρό τμήμα του νησιού, όπου βρίσκεται ο μεγαλύτερος ανθρώπινος πληθυσμός, αλλά και πολλά δάση απειλούνται από την υλοτομεία, τη γεωργία, την υπερβόσκηση και τα εισαγόμενα είδη. Πιο συγκεκριμένα τα ηλεκτρικα μηρμύγκια, οι αρουραίοι και τα άγρια σκυλιά, που έχουν εισχωρήσει μέσα στα δάση, αποτελούν τις μεγαλύτερες βιωτικές απειλές. Παρόλα αυτά, μεγαλύτερη απειλή απ’όλες είναι η εξώρυξη νικελίου σε μεγάλη κλίμακα, η οποία αποδασώνει μεγάλες περιοχές, αφήνοντάς τες σαν έρημα χωράφια με μπάζα, τα χώματα που εκτοπίζονται λασπώνουν τα ποτάμια, και η μόλυνση φτάνιε ως τους κοραλιογενείς υφάλους. Αν και η κυβέρνηση της Γαλλίας και της Νέας Καληδονίας προσπαθούν να μειώσουν την καταστροφή, αυτό΄δε φαίνεται να αποδίδει. Λέγεται πως περιβαλλοντικοί εμπειρογνώμονες και μελη περιβαλλοντικών οργανώσεων που πήγαν στο Νησί για να εκτιμήσουν την κατάσταση εξαναγκάστηκαν να φύγουν. Απ’ό,τι φαίνεται, η Γαλλία προσπαθεί να διατηρήσει την καλή της εικόνα μπροστά στους πανόπτες οφθαλμούς της Ευρωπαϊκής ένωσης, αλλά στις άκρες του κόσμου που δεν παρακολουθεί κανείς, εξακολουθεί να προσπαθεί να μειώσει τα κόστη της εξώρυξης όςο γίνεται, με ό,τι συνεπάγεται αυτό. Κάθε χώρα θα το έκανε αυτό, όχι μονο η Γαλλία. Δυστυχώς όπου δύναται να γίνει μεγάλο και γρήγορο κέρδος και δεν εξετάζει κανείς την παραγωγή μπορεί να κάνει ο καθένας ό,τι θέλει. Δεν υπάρχουν ηθικές συνειδήσεις και τα λοιπά. Υπάρχουν προστατευόμενες περιοχές στη Νέα Καληδονία, αλλά είναι μικρές κι ασύνδετες μεταξύ τους, με συνολική κάλυψη της επικράτειας μόλις κατά 3%. Πιστεύω πως με΄τα την ανεξαρτητοποίηση η κατάσταση θα γίνει πολύ χειρότερη πάντως.
Τουρισμός υπάρχειστη Νέα Καληδονία, αν και λιγότερο ανεπτυγμένος από τα γειτονικά συμπλέγματα. Το ταξίδι είναι λίγο λιγότερο από 24 ώρες με το αεροπλάνο, σκεφτείτε πόσο με το καράβι! Εκεί υπάρχουν δυνατότητες για όλους, από χουζούρεμα στις παραλίες μέχρι ιστιοπλοΐα, πεζοπορία, ορειβασία κλπ. Πόλος έλξης είναι επίσης και το πολιτιστικό κέντρο Ζαν Μαρί Τζιμπάου, το οποίο αποτελεί το κέντρο της πολιτιστικής ζωής των Κανάκ, στην πρωτεύουσα. Σχεδιάστηκε από τον Ιταλό αρχιτέκτονα Ρέντζο Πιάνο, με στοιχεία της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής των καλύβων των Κανάκ, αν και είναι χτισμένο με μοντέρνα υλικά σε μνημειώδες μέγεθος, κι εγκαινιάστηκε το 1998. Το όνομά του το πήρε από τον πρώην αρχηγό του εθνικοαπελευθερωτικού κινήματος Ζαν Μαρί Τζιμπάου, ο οποίος δολοφονήθηκε το 1989, και είχε το όραμα ίδρυσης ενός τέτοιου κέντρου για την ενοποίηση των Κανάκ. Η έξαλλη συμπεριφορά δεν είναι ανεκτοί από τους αρχηγούς των Κανάκ, και πέρα από συγκεκριμένες κοσμοπολίτικες παραλίες απαγορεύεται. Οπότε όχι γυμνόστηθες, μίνια ή γκέι όργια μπροστά στο απέραντο γαλάζιο του Ειρηνικού. Αυτά είναι για την Ταϊλάνδη, την Καραϊβική και τη Μύκονο. Η επίσκεψη επίσης σε ιερές τοποθεσίες των Κανάκ προϋποθέτει την άδειά τους. Απ’ό,τι έψαξα, σχετικά λίγη Έλληνες έχουν επισκεφθεί το μικρό αυτό΄Σύμπλεγμα στη μέση του πουθενά. Το επισκέπτονται πολλοί Αυστραλοί, ιδίως όσοι θέλουν να βελτιώσουν τα γαλλικά τους. Όπως και σ’άλλες γαλλόφωνες περιοχές, λίγοι μιλούν αγγλικά δυστυχώς. Για κάποιον παράξενο λόγο, πολλά νιόπαντρα ζευγάρια Γιαπωνέζων πηγαίνουν εκεί για μήνα του μέλιτος. Το ταξίδι εκεί είναι όπως προς ευρωπαϊκή χώρα, αλ΄λα με κάποιες διαφορές. Δε χρησιμοποιείται ευρώ εκεί, αλλά το φράγκο Ειρηνικού, με ισοτιμία 1.000 φράγκα για 8 ευρώ. Δεν ξέρω για΄τι οι Γάλλοι έχουν φτιάξει αυτό το σύστημα. Η Νέα Καληδονία είναι 9 ώρες μπροστά απ’τη Γαλλία, άρα 8 ώρες μπροστά απ’την Ελλάδα. Όταν κάποτε πάω εκεί, θα σας πω πως είναι. Θα ήθελα να ταξιδέψω ως εκεί με το ιστιοπλοϊκό, αλλά είναι λίγο δύσκολο αυτό. Α, και ξέχασα τους συνδέσμους για τα ιστολόγια, μετά από αυτήν τη μικρή εισαγωγή, την οποία ετοιμαζα για τέσσερις μέρες, συλλέγοντας πληροφορίες από τα ίδια τα ιστολόγια, τη Βικιπαίδεια, και από σελίδες για τη βιοποικιλότητα, τη δημογραφία και τον πολιτισμό της Νέας Καληδονίας. Εδώ είναι το ιστολόγιο για το διάστημα 2012-2015 και εδώ αυτό για το διάστημα 2005-2007.
Καλή περιήγηση!

Advertisements