Η Ρουμανία είναι μια πολύ όμορφη χώρα. Ταξίδεψα εκεί τον Απρίλιο για τέσσερις μέρες κι επισκέφθηκα αρκετές πόλεις, μνημεία και ιστορικές τοποθεσίες, αν κι ακόμα δεν ανέβασα σχετικό άρθρο στο Ιστολόγιο. Δυστυχώς στο μικρό αυτό χρονικό διάστημα πρόλαβα σχετικά λίγα αξιοθέατα. Νά’ταν κι άλλο. Είναι μια χώρα κοντινή μας, που, αντίθετα μ’αυτό που νόμιζα πριν κι αυτό που πιστεύουν οι περισσότερη, θυμίζει πολύ περισσότερο ανεπτυγμένη κεντροευρωπαΪκή παρά βαλκανική, με πολύ καλές υποδομές στις μεγάλες πόλεις τουλάχιστον. Παρόλο που οι άνθρωποι είναι πολύ φτωχότεροι από εμάς εδώ, συμπεριφέρονται σαν να βρίσκονται σε ανεπτυγμένη χώρα. Αυτά τουλάχιστον ισχύουν για τα μεγάλα αστικά κέντρα και τα πιο μεγάλα και κεντρικά χωριά, δε γνωρίζω τι γίνεται αλλού.
Το κλίμα της είναι πιο κρύο και βροχερό απ’το δικό μας, υποστηρίζοντας τεράστια δάση στα βουνά και στις ακατοίκητες περιοχές. Κυρίως το νοτιοανατολικό τμήμα της πεδιάδα γύρω από το Δούναβη καλλιεργείται εντατικά, το υπόλοιπο καλλιεργείται λιγότερο και είναι αρκετά ορεινό και δασώδες. Από ερπετολογικής πλευράς, η χώρα φιλοξενεί 23 είδη ερπετών, τα 12 εκ των οποίων φτάνουν στο βορειότερο άκρο της εξάπλωσής τους εκεί, και 19 είδη αμφιβίων, τα 9 εκ των οποίων φτάνουν στο βορειότερο άκρο της εξάπλωσής τους εκεί. Τα περισσότερα τά’χει κοινά με την Ελλάδα, αν και υπάρχουν λίγα βορειοευρωπαΪκής και ανατολικοευρωπαΪκής καταγωγής είδη. Όπως και στη χώρα μας, τα ζώα αυτά έχουν γίνει αντικείμενο λαΪκών μύθων και δεισιδαιμονιών, που συνήθως τα συνδέουν με το κακό. Το παρακάτω άρθρο αναφέρει τους 33 γνωστότερους μύθους γύρω από τα ερπετά και τα αμφίβια στη Ρουμανία, πολλοί εκ των οποίων είναι παρόμοιοι μ’αυτούς που κυκλοφορούν στην Ελλάδα, και πιθανότατα και σ’άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Κοινά θέματα αυτών των μύθων είναι η απόδοση δηλητηρίου σε είδη που κανονικά δεν έχουν, ακόμακαι σε σαύρες, η σύνδεση κάποιων ερπετών και αμφιβίων με δερματικές παθήσεις, η σύνδεση των φιδιών με το γάλα, η απόδοση σε διάφορα ερπετά υπερφυσικών, μαγικών ή θεραπευτικών δυνάμεων, και, το χειρότερο απ’όλα, η πεποίθηση ότι τα ζώα αυτά βλάπτουν σκόπιμα τους ανθρώπους. Πολλοί κατηγορούν τη θρησκεία για τη γένεση αυτών των μύθων, με την αρνητική απεικόνηση του όφεως στην Παλαιά Διαθήκη, αλλά δε συμφωνώ. Μπορεί η θρησκεία να έπαιξε σημαντικό ρόλο στη σύνδεση των ερπετών με το κακό στη συλλογική σκέψη, αλλά τέτοιες δοξασίες προϋπήρχαν σε πολλές περιοχές του κόσμου, απ’όπου και η θρησκεία επηρεάστηκε. Ιδίως σε παραμεσόγειες και σημιτικές περιοχές, η απέχθεια προς τα ερπετά είναι έντονη, βλ. παράδοση, μύθος κι εκμετάλλευση των ερπετών στο Μαρόκο και στην Τυνησία.
Όποια και νά’ναι η πηγή των μύθων αυτών, το γεγονος παραμένει ότι δεν συνάδουν με τον σύγχρονο πολιτισμό και βλάτπουν ζώα και ανθρώπους, πολύ περισσότερο τα πρώτα, τα οποία συχνά θανατώνονται μόνο και μόνο επειδή έχουν συγκεκριμένη εμφάνιση ή ανήκουν σε μια συγκεκριμένη κατηγορία. Ιδανικά θά’πρεπε τέτοιος παραλογισμός να μην έχει επιβιώσει ως σήμερα, όμως ακόμα υπάρχουν άνθρωποι που πιστεύουν πράγματα όπως τα παρακάτω. Ευτυχώς το ποσοστό αυτό΄μειώνεται.
Το άρθρο προέρχεται από το ρουμάνικο ιστολόγιο για την προστασία των ερπετών στη φύση Herpetolife.
Το μετέφρασα από τα αγγλικά κάνοντας μόνο δύο διορθώσεις σε τυπογραφικά λάθη επιστημονικών ειδών – το “Sarcoptes scabiei” το έγραφε “Sarcoptes scabiae”, και το “Natrix tessellata” «Natrix tessallata”. Όσα είδη αναφέρονται ονομαστικά στο άρθρο τυχαίνει ν’απαντούν και στην Ελλάδα.

Μετάφραση: Bolko

Οι 33 πιο δημοφιλείς μύθοι και δεισιδαιμονίες για τα ερπετά και τα αμφίβια στη Ρουμανία

11 Μαρτίου 2014

Από τις παλαιότερες εποχές και στο εξής, προτού η επιστήμη αναπτυχθεί αρκετά για να εξηγήσει απλά πράγματα, οι άνθρωποι είχαν προσπαθήσει να εξηγήσουν τέτοια μυστηριώδη και παράξενα πράγματα με τους πιο παράλογους μύθους. Ακόμα κι αν η τεχνολογία και η επιστήμη έχουν αναπτυχθεί, κάποιες απ’αυτές τις δεισιδαιμονίες και τους μύθους γύρω από τα ερπετά και τα αμφίβια υπάρχουν ακόμα σήμερα. Αν δεν έχετε ακούσει γι’αυτούς τους θρύλους ακόμα, θ’ακούσετε γι’αυτούς τώρα. Οι περισσότεροι εξ αυτών συγκεντρώθηκαν από ένα νεαρό άντρα που ενδιαφερόταν για την ερπετολογία, ονόματι Αλεξάντρου Μπουζάτου.

1. Πιστεύεται ότι οι τρίτονες είναι σαύρες του νερού, που είναι εντελώς λάθος, αναλογιζόμενοι πρώτο απ’όλα πως είναι αμφίβια. Στην πραγματικότητα είναι υδρόβιες σαλαμάνδρες, που περνούν τη ζωή τους στο νερό από την άνοιξη μέχρι το τέλος της αναπαραγωγικής περιόδου.
2. Η σαλαμάνδρα της φωτιάς (Salamandra salamandra) είναι ένα χερσαίο αμφίβιο το οποίο μοιάζει με σαύρα, αλλά από εξελικτικής πλευράς είναι συγγενικότερο με τους βατράχους. Το δημοφιλές της όνομα ‘’η σαλαμάνδρα της φωτιάς’’ δημιουργήθηκε από τον ακόλουθο μύθο ‘’αν ριχτεί στη φωτιά δεν καίγεται και δεν βλάπτεται’’. Τέτοια πράγματα είναι εντελώς αναληθή! Μπορεί ν’αντέξει περισσότερο από μία σαύρα μέσα στη φωτιά λόγω της υγρασίας του δέρματος της, αλλά αν μείνει εκεί θα έχει έναν οδυνηρό θάνατο.
3. Ο φρύνος (Bufo viridis), ο οποίος είναι πολύ γνωστός στην παράδοσή μας και σε αρχαίους θρύλους, δεν είναι καθόλου ένοχος για τις ‘’κατηγορίες’’ που του επιρρίπτονται, ότι μεταφέρει και μεταδίδει ψώρα. Η ψώρα είναι μία δερματική νόσος που προκαλείται από ένα μικρό ακάραιο που επιστημονικά λέγεται Sarcoptes scabiei. Αυτό το ακάραιο δεν έχει καμία σχέση με τα αμφίβια. Το κοινό όνομα του είδους προέρχεται από την όψη του δέρματός του που φαίνεται νά’χει σπυριά πάνω του. Το δέρμα του φρύνου εκκρίνει μια τοξική ουσία που χρησιμοποιείται για την άμυνα έναντι των εχθρών.
4. Η ευρωπαΪκή πράσινη σαύρα (Lacerta viridis) είναι μία από τις πιο όμορφες σαύρες στη Ρουμανία, με το σώμα τον ενήλικων αρσενικών να καλύπτεται με σμαραγδένιο πράσινο και ανοιχτό μπλε. Το μέγεθός τους που είναι αρκετά μεγάλο τις κάνει να φαίνονται σαν επιβλητικό είδος. Τέτοια χαρακτηριστικά γέννησαν μυθώδεις δεισιδαιμονίες μεταξύ των διάφορων λαϊκών πίστεων. Κάποιες απ’αυτές τις δεισιδαιμονίες είναι ότι ‘’η ευρωπαϊκη πράσινη σαύρα είναι δηλητηριώδης, επιθετική και σε περίπτωση που δεχθεί επίθεση μπορεί να πηδήξει στα αρσενικά αναπαραγωγικά όργανα ή να συρθεί κάτω απ’τα παντελόνια σ’αυτά τα όργανα’’. Όλα αυτά δεν είναι τίποτα πέρα από ανέριστες δεισιδαιμονίες. Η μόνη πραγματική αλήθεια είναι ότι αν η ευρωπαϊκή πράσινη σαύρα πιαστεί δε θα διστάσει να δαγκώσει, αλλά το δάγκωμά της είναι εντελώς αβλαβές και ασήμαντο για τον άνθρωπο.
5. Ένα άλλο θύμα δεισιδαιμονιών είναι η ελληνική χελώνα (Testudo graeca ibera) που είναι χορτοφάγος και δε θα μπορούσε ποτέ να επιτεθεί σε ένα άλλο είδος. Στην ύπαιθρο της Dobrogea οι άνθρωποι είναι πεπεισμένοι πως αυτά τα αξιοθαύμαστα ζώα επιτίθενται στις κότες τους. Αυτές οι χελώνες συχνά ξεμυτίζουν σε πολιτισμένες περιοχές, σε κήπους ή μικρα βοσκοτόπια και καταλήγουν στις αυλές των ανθρώπων όπου ψάχνουν για τροφή και καταφύγιο. Οι άνθρωποι μετά τις βρίσκουν, συνθλίβουν το καβούκι τους και τις αφήνουν να πεθάνουν μέσα στην αγωνία. Μια άλλη ψευδής πληροφορία μεταξύ των ανθρώπων είναι ότι τα όργανα της ελληνικής χελώνας μπορούν να θεραπεύσουν την κήρωση και να βελτιώσουν τη σεξουαλική ζωή. Ένα πολύ σημαντικό πράγμα για να θυμάστε είναι ότι οι χελώνες είναι δύο ειδών, υδρόβιες και χερσαίες χελώνες. Η ελληνική χελώνα είναι χερσαίο είδος και πολλοί άνθρωποι πιστεύουν λανθασμένα ότι μπορεί να κολυμπήσει. Οι χερσαίες χελώνες συχνά ρίχνονται στο νερό όποτε βρίσκονται κοντά σ’αυτό, επειδή οι άνθρωποι νομίζουν πως αυτό είναι το περιβάλλον τους κι αυτό που πραγματικά γίνεται είναι ότι πνίγονται.
6. Αντίθετα με την ελληνική χελώνα, η ευρωπαΪκή ποταμοχελώνα (emys orbicularis) είναι σαρκοφάγο είδος. Κυνηγά μικρά υδρόβια έντομα, καρκινοειδή, μαλάκια, σκουλήκια, προνύμφες, αλλλά και άρρωστα ψάρια, προσφέροντας έτσι μεγάλη υπηρεσία στα υδρόβια ενδιαιτήματα και την πανίδα προλαμβάνοντας δυνητικές επιδημίες. Δυστυχώς υπάρχουν πολλές περιπτώσεις όπου ψαράδες πιάνουν την άτυχη νεροχελώνα στα δίχτυα τους και ο ανταγωνισμός του ανθρώπου έχει μεγαλοποιήσειτη δραστηριότητα του μικρού αυτού ερπετού στο βαθμό ενός πολύ βλαπτικού είδους για την αλιεία. Οι άνθρωποι πιστεύουν ότι βλάπτει άσχημα τα δίχτυα τους. Έτσι, αν οι ψαράδες πιάσουν μια χελώνα, είτε την πετάνε μέσα στη βάρκα και την αφήνουν να πεθάνει από πείνα, είτε την καρφώνουν μ’ένα μαχαίρι και την πετάνε πίσω στο νερό.
7. Το νερόφιδο (Natrix natrix) είναι ο κύριος χαρακτήρας μίας των γνωστότερων προφορικών ιστοριών της Ρουμανίας. Δυστυχώς είναι από τις λίγες ιστορίες που μας κάνουν να βλέπουμε τα φίδια με θετικό τρόπο. Λέγεται ότι το νερόφιδο ζει κρυμμένο μέσα στους τοίχους του σπιτιού και κάτω απ’τα θεμέλια του σπιτιού κι ότι βγαίνει έξω μονο αν βάλεις μια γαβάθα με ζεστό γάλα; Λέγεται πως είναι υπεύθυνο για την τύχη, την ευζωία και την ισορροπία του σπιτιού, και τις καλοκαιρινές νύχτες χτυπάει σαν ρολόι με την ουρά του πάνω στον τοίχο; Δεν κάνει τόσα παιδιά όσες ψυχές είναι στο σπίτι και αν το σκοτώσεις θα βιώνεις κακοτυχία θάνατο και κακά πράγματα και κάποιες φορές το σπίτι μπορεί να πάρει ως και φωτιά.
8. Για το λιμνόφιδο (Natrix tessellata) λέγεται πως είναι ένα φίδι που ζει μέσα ή γύρω απ’το νερό, τρώει ψάρια, αν θέλεις να το πιάσεις θα πρέπει να βάλεις το χέρι σου κάτω απ’το νερο και να το σπρώξεις ολόκληρο με το κεφάλι του κάτω απ’την επιφάνεια, έτσι δε θα σε δαγκώσει, γιατί αν ανοίξει το στόμα του κάτω απ’το νερό θα πνιγεί, και αν το βγάλεις απ’το νερό θα αφήσει μυρωδιά σκόρδου παντού πάνω σου; το λιμνόφιδο τρώει βατράχους και τους καταπίνει με ευχαρήστηση ζωντανούς έτσι για να τους ακούει να κλαίνε με φρίκη; αν κάνει τη φωλιά του δίπλα σε μια λίμνη κάνει πολλά μικρ΄ακαι τρώνε όλα τα ψάρια και τα βατράχια της λίμνης.
9. Υπάρχει επίσης ένας θρύλος για το σαυρομάτη λαφιάτη (Elaphe sauromates) στη νοτιοανατολική Ρουμανία. Σύμφωνα με το μύθο αυτό ο λαφιάτης τρώει μόνο πουλιά και αυγά και τα ψάχνει σε φωλίες και κουφάλες δέντρων; Μπορεί επίσης να καθίσει ακίνητος σ’ένα κλαδί και να υπνωτίσει τα πουλιά που σταματάνε δίπλα του με τα μάτια του και το υπνωτισμένο πουλι πηδάει σιγά-σιγά τραγουδώντας το τελευταίο του τραγούδι έως το θάνατο; Κάποιες φορές ο λαφιάτης μπαίνει στις φωλιές των κοτών και τρώει τα κοτοπουλάκια; Επίσης χώνεται μέσα στις σοφίτες ψάχνοντας για περιστέρια και σπουργίτια. Ένας άλλος θρυλος γι’αυτό το φίδι λέει ότι αν ένα φίδι χωθεί κάτω απ’το έδαφος κρύβεται εκεί για 7 χρόνια, και μετά απ’αυτό το χρονικό διάστημα εμφανίζεται με τη μορφή ενός φτερωτού δράκου.
10. Ο έφιος (Dolichophis caspius) είναι πολύ γνωστό στη ρουμάνικη παράδοση εξαιτίας της παροιμιώδους επιθετικότητάς του. «Σε κυνηγάει και αν το ενοχλήσεις, θα δαγκώσει το σαγόνι σου ή το μάτι σου; Δαγκώνει αγελάδες που βόσκουν από το στόμα ή το μαστάρι τους και κρέμεται από εκεί ρουφώντας γάλα όπως κάνουν τα μοσχάρια. Το μαστάρι της αγελάδας αδυνατίζει και το γάλα γίνεται ξινό ή το μαστάρι μικραίνει πολύ και δε δίνει άλλο γάλα. Ένας άλλος μύθος λέει ότι την εποχή της άνοιξης, όταν ο έφιος αναπαράγεται, συγκεντρώνεται σε μεγάλες μπάλες που παράγουν ένα είδος αφρού που μόλις στερεοποιηθεί λέγεται ιερή πέτρα και είναι πολίτιμη για τις μυστικές της δυνάμεις.
11. Αν και οι οχιές είναι εκπληκτικά είδη, έχουν γίνει το αντικείμενο πολλού φόβου και μίσους στη χώρα μας για πολύ καιρό. Η θρησκεία έχει παίξει σημαντικό ρόλο στη μετάδοση τέτοιων θρύλων, συσχετίζοντας τις οχιές με δαίμονες ή με το γεγονός ότι οι οχιές έχουν δεχθεί κατάρα απ’το Θεό να πατιούνται και να συνθλίβονται από την Εύα η οποία επίσης έπρεπε να ανέχεται τον πόνο του τοκετού και του δηλητηριώδους δαγκώματός τους στην φτέρνα της. Η απουσία γνώσης για τη ζωή και τις συνήθειες αυτού του υπέροχου πλάσματος έχει αντικατασταθεί με πολυάριθμους θρύλους. Εδώ είναι μερικοί απ’αυτούς: «Λέγεται ότι οι οχιές μπορούν να κεντρίσουν με τη γλώσσα τους, με την άκρη της ουράς τους ή με το κέρατο στο ρύγχος τους και όλα αυτά τα μέρη του σώματος της οχιάς είναι δηλητηριώδη; Μπορούν να πηδήξουν μέχρι και 1,3 εώς 12 μέτρα ψηλά (ανάλογα με την ευπιστεία αυτού που λέει την ιστορία); Οι οχιές μπορούν να σκαρφαλώσουν στις κορυφές των δέντρων κι από εκέι ψηλά μπορούν να πηδήξουν κάτω στα κλαδιά και να δαγκώσουν, ή μπορούν να πηδήξουν και να σε διαπεράσουν όπως ένα ακόντιο; Αν ενοχλήσεις μια οχιά που κάθεται πάνω σ’έναν λόφο θα δαγκώσει την ουρά της και θα κυλήσει στην κατηφόρα σαν τροχός για να σε πιάσει και όταν σε βρει θα πηδήξει και θα σε δαγκώσει. Ο μόνος τρόπος διαφυγής είναι να κρυφτείς ξαφνικά κάτω από ένα δέντρο και η οχιά θα χτυπήσει το δέντρω αντί για σένα; Οι οχιές ζουν μόνο σε ζευγάρια και αν σκοτώσεις τη μία, η άλλη θα σε ψάξει και θα σε δαγκώσει; Οι οχιές γίνονται πολύ μεγάλες, ως και 1,5-2 μέτρα (τα είδη στη Ρουμανία στην πραγματικότητα δεν ξεπερνούν τα 90 εκ).
12. Οι βάτραχοι μπορούν να ζήσουν στην κοιλιά ενός ανθρώπου αν καταποθούν κατά λάθος.
13. Οι σαύρες έχουν δηλητηριώδες δάγκωμα.
14. Οι χελώνες μπορούν να μπαινοβγαίνουν στο καβούκι τους όποτε θέλουν.
15. Τα φίδια δε δαγκώνουν κάτω απ’το νερό.
16. Τα φίδια μπορούν να κεντρίσουν με την άκρη της ουράς τους ή με τη γλώσσα τους.
17. Τα φίδια μπορούν να γητευτούν με ζεστό γάλα.
18. Αν χτυπήσετε θανάσιμα ένα φίδι, δε θα πεθάνει μέχρι τη δύση του ηλίου.
19. Τα φίδια μπορούν να φτάσουν τεράστιες διαστάσεις, μπορούν να γίνουν παχιά όσο μία ρόδα ααυτοκινήτου και μακριά όσο 4-5 ή ακόμα και 10 μέτρα.
20. Όλα τα φίδια είναι δηλητηριώδη.
21. Αν ένα φίδι δε χωθεί κάτω απ’τη γή μέχρι την Ημέρα του Σταυρού θα πρέπει να θανατωθεί γιατί σημαίνει ότι έχει δαγκώσει κάποιον και η γη δεν το δέχεται πλέον.
22. «Αν πάς για πικνίκ θα πρέπει να προσέχεις να μην κοιμηθείς με ανοιχτό το στόμα, γιατί μπορεί ένα φίδι να μπει στο στόμα σου και να διαμείνει στο στομάχι σου. Αν γίνει αυτό θα πρέπει να το δελεάσεις να βγει έξω με μία γαβάθα ζεστού γάλακτος κι ένας επιδέξιος άντρας θα πρέπει να περιμένει το φίδι και να πιάσει το κεφάλι του μόλις βγει έξω; Αν δεν το βγάλεις θα φάει όλη την τροφή που τρως και θα πεθάνεις από ασιτία.
23. Αν ένα φίδι έχει πονοκέφαλο θα έρθει κοντά σ’ένα δρόμο και θα ξαπλώσει στο δρόμο γι ανα πατηθεί.
24. Αν σκοτώσεις ένα φίδι στην πραγματικότητα σκοτώνεις ένα δαίμονα και θα σου συγχωρεθεί μία εκ των αμαρτιών σου.
25. Αν δεις ένα φίδι και δεν το σκοτώσεις θα χάσεις τον ανδρισμό σου.
26. Αυτός που τρώει ένα βραστό φίδι γίνεται νεότερος.
27. Αν ένα φίδι προσπαθεί να φάει ένα βάτραχο και σκοτωθεί με το κλαδί ενός δέντρου που παράγει ξηρούς καρπούς, αυτό το κλαδί μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να σταματήσει τη βροχή.
28. Τα φίδια είναι αθάνατα επει΄δη χάνουν το δέρμα τους και κοροϊδεύουν το θάνατο.
29. Οι άνθρωποι μπορούν να καταληφθούν απ’τα φίδια αν τα κοιτάξουν στα μάτια.
30. Τα φίδια είναι κολλώδη, γλοιώδη, υγρά και κρύα.
31. Τα φίδια μπορούν ν’ακούσουν.
32. Τα φίδια μπορούν να υπνωτίσουν ανθρώπους.
33. Αν σκοτώσεις ένα λαφιάτη θα αρρωστήσεις για λίγες μέρες.

Φυσικά όλοι αυτοί οι θρύλοι είναι παράλογοι και εντελώς αναληθείς!

Ορισμένες φορές η ανθρώπινη σκέψη ξεπερνά κατά πολύ τα όρια του παραλόγου, και καταλήγει να πλέει ακυβέρνητη μέσα στο βαθύ διάστημα της παράνοιας. Δεν έχω τίποτα άλλο να πω.

Advertisements