Είναι μια απρόσμενη νέα ανακάλυψη που αλλάζει αρκετά για τον τρόπο σκέψης μας ως προς τους κροκοδείλους και τα ερπετά κατ’επέκτασιν.
Από:
in.gr

<"Δημοσίευση: 05 Δεκ. 2013, 18:02 | Τελευταία ενημέρωση: 05 Δεκ. 2013, 18:32

Έξυπνο ερπετό
Κροκόδειλοι βρέθηκαν για πρώτη φορά να κυνηγούν με δόλωμα

Νόξβιλ, Τενεσί
Τα ερπετά αποδεικνύονται αρκετά πιο έξυπνα από ό,τι νομίζαμε: ο αμερικανικός αλιγάτορας και ο ινδικός κροκόδειλος χρησιμοποιούν κλαδάκια ως δολώματα για να προσελκύουν πουλιά που ψάχνουν υλικά για τις φωλιές τους. Είναι μάλιστα η πρώτη φορά που τεκμηριώνεται χρήση εργαλείων από οποιοδήποτε ερπετό.

Ο Βλάντιμιρ Ντίνετς του Πανεπιστημίου του Τενεσί πρόσεξε για πρώτη φορά την ασυνήθιστη κυνηγετική τακτική σε ινδικούς κροκόδειλους (Crocodylus palustris) που μελετούσε στο φυσικό τους περιβάλλον στην Ινδία: Τα ερπετά περίμεναν για ώρες στα ρηχά με ξυλάκια και μικρά κλαδιά να ισορροπούν πάνω στο ρύγχος τους, και ορμούσαν σε κάθε πτηνό που έκανε το λάθος να πλησιάσει.

Προκειμένου να επιβεβαιώσει τις υποψίες του, ο ερευνητής προχώρησε σε συστηματική παρατήρηση αμερικανικών αλιγατόρων (Alligator mississippiensis) στη Λουζιάνα. Οι αλιγάτορες ανήκουν μεν σε διαφορετικό γένος από τους κροκόδειλους, κατατάσσονται όμως κι αυτοί στην τάξη των κροκοδείλιων.

Στον ένα χρόνο που διήρκεσαν οι παρατηρήσεις, ο Ντίνετς και οι συνεργάτες του παρατήρησαν αρκετές περιπτώσεις αλιγατόρων που χρησιμοποιούσαν ξυλάκια ως δόλωμα. Αυτό που επιβεβαίωσε ότι πρόκειται πράγματι για κυνηγετική τακτική, αντί για τυχαίο γεγονός, ήταν ότι οι αλιγάτορες που σήκωναν κλαδάκια με το ρύγχος τους αυξάνονταν σημαντικά από το Μάρτιο ως το Μάιο, την εποχή αναπαραγωγής των πτηνών.

«Οι κροκόδειλοι θεωρούνται συνήθως ληθαργικά, βαρετά και χαζά πλάσματα» σχολιάζει ο Δρ Ντίνετς. «Η μελέτη αυτή αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε παραδοσιακά τους κροκόδειλους» υποστηρίζει.

Θεωρεί μάλιστα πιθανό ότι αυτή η κυνηγετική τακτική ήταν διαδεδομένη στην ομοταξία των ερπετών όταν τα πλάσματα αυτά κυριαρχούσαν στον πλανήτη: το ίδιο μπορεί να έκαναν κάποτε και οι δεινόσαυροι.

Η μελέτη δημοσιεύεται στην επιθεώρηση Ethology, Ecology and Evolution.

Επιμέλεια: Βαγγέλης Πρατικάκης"

Αυτή είναι η πρώτη επιβεβαιωμένη παρατήρηση χρήσης εργαλείων από ερπετά, ή τουλάχιστον μη πτηνοειδή ερπετά, γιατί με τη νέα κλαδιστική ταξινόμηση τα πτηνά βρίσκονται στον ίδιο κλάδο με τα ερπετά, και μάλιστα πιο κοντά στα κροκοδείλια από τα υπόλοιπα ως αρχόσαυροι που είναι. Στην ηθολογία, στην επιστήμη μελέτης δηλαδή της συμπεριφοράς των ζώων, χρήση εργαλείων νοείται η χρήση αντικειμένων ως προέκτασης του σώματος για οποιονδήποτε σκοπό. Συνήθως ο ορισμός δεν περιλαμβάνει την ενασχόληση με αντικείμενα κατά το παιχνίδι ή τη χρήση στατικών στοιχείων για διάφορους σκοπούς, χωρίς τα δύο παραπάνω να μην αποτελούν δείγμα της νοημοσύνης του ζώου που τα κάνει. Ως κατασκευή εργαλείων νοείται η τροποποίηση ενός αντικειμένου από ένα ζώο ώστε να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο, ενώ μεταεργαλεία είναι εργαλεία που χρησιμοποιούνται για να επηρεάσουν άλλα, και τα δύο είναι αρκετά σπάνιες συμπεριφορές στα ζώα. Κάποτε πιστευόταν ότι μόνο ο άνθρωπος μπορεί να κατασκευάσει και να χρησιμοποιήσει εργαλεία, όντας μία από τις ειδοποιούς διαφορές του από τα ζώα. Με την ανακάλυψη όμως νέων χωρών και νέων ειδών ζώων, καθώς και με την εξέλιξη της επιστήμης, αυτό το αξίωμα κατέρρευσε. Για αιώνες πιστευόταν ότι τα μόνα ζώα εκ΄τος από τον άνθρωπο που μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν εργαλεία είναι οι μεγάλοι πίθηκοι, όπως οι χιμπατζήδες, οι γορίλες ή οι ουρακοτάγκοι, όμως με τις συστηματικότερες παρατηρήσεις που ξεκίνησαν από τα τέλη του 19ου αιώνα, αν κι εντάθηκαν από τα μέσα του 20 ου, και συνεχίζονται ως σήμερα, αυτή η άποψη επίσης καταρρίφθηκε. Βρέθηκε ότι οι μεγάλοι πίθηκοι όχι μόνο χρησιμοποιούν εργαλεία για πάμπολλους σκοπούς, αλλά κατασκευάζουν κιόλας, ενώ χρήση ή και κατασκευή εργαλείων σημειώθηκε σε άλλα πρωτεύοντα, ελέφαντες, δελφίνια και σαρκοφάγα. Παράλληλα μελέτες στα πουλιά έδειχναν ότι πολύ περισσότερα είδη είχαν την ικανότητα χρήσης εργαλείων σε σχέση με τα θηλαστικά, ένα ακομα στοιχείο που συνέβαλε στην εξάλειψη του στερεοτύπου της ανωτερότητας του εγκεφάλου των θηλαστικών, το οποίο επικρατούσε ιδιαίτερα στην εποχή του Δαρβίνου και για μερικές δεκαετίες αργότερα. Πολλά πουλιά διαφόρων οικογενειών λοιπόν χρησιμοποιούν εργαλεία από διάφορα υλικά κυρίως για την πρόσληψη τροφής, ενώ μερικά όπως τα κοράκια τα κατασκευάζουν, ενίοτε αρκετά πολύπλοκα. Τις τελευταίες δεκαετίες, με την επέκταση των ηθολογικών παρατηρήσεων σε πολλά άλλα ζώα, βρέθηκε πως και πολλά από τα υποτιθέμενα λιγότερο έξυπνα θηλαστικά και πουλιά έχουν τέτοιες ικανότητες, τουλάχιστον στην απλούστερη μορφή τους. Ακόμα και τρωκτικά
Χρησιμοποίησαν εργαλεία στο εργαστήριο,
Και δε θα ήταν απίθανο αν αυτό γινόταν και στη φύση. Χρήση εργαλείων έχει επίσης αναγνωριστεί σε ορισμένα ψάρια, κοινωνικά έντομα και χταπόδια, μαλάκια που διακρίνονται για την υψηλή νοημοσύνη τους.

Μέσα σ’όλη αυτήν την επιστημονική φρενίτιδα παρατηρήσεων κι ανακαλύψεων, τα αμφίβια και τα ερπετά παρέμεναν σχεδόν στο περιθώριο, ως αδρανή και νοητικά κατώτερα όντα που θεωρούνταν κι εξακολουθούν να θεωρούνται από πολλούς σήμερα. Η επιστημονική τους παραμέληση έχει τις ρίζες της στη γενικά αρνητική αντίληψη των ανθρώπων παλαιότερων εποχών γι’αυτά τα ζώα, τουλάχιστον όσον αφορά το δυτικό κόσμο, στον οποίον άλλωστε αναφέρομαι, η οποία μεταφέρθηκε και στη συστηματική ταξινόμηση, όταν ο Κάρολος Λινναίος το 1758 τα έριξε στην ίδια κατηγορία, αν και σύντομα διαχωρίστηκαν δικαίως ως διαφορετικές ομοταξίες σπονδυλωτών. Αν και θ’ασχοληθώ εδώ μόνο με τα ερπετά, πολλά από τα παράπονα αυτά ισχύουν και για τα αμφίβια, τα οποία εντούτοις, για να λέμε και την αλήθεια, δεν έχουν τόσο μεγάλους εγκεφάλους. Παρόλο λοιπόν που η ανατομία, η φυσιολογία, η οικολογία και αρκετές πτυχές της συμπεριφοράς των ερπετών έχουν μελετηθεί ικανοποιητικά τις τελευταίες δεκαετίες, η γνώση μας ως προς τις νοητικές τους ικανότητες υστερεί πολύ σε σχέση μ’αυτήν για τα θηλαστικά, τα πουλιά, ακόμα και τα ψάρια. Το πραγματικό εμπόδιο στη μελέτη τέτοιων συμπεριφορών δεν είναι η χαμηλή νοημοσύνη των ερπετών, αλλά η σχετική ακαταλληλότητά τους για παρατήρηση, αφού ως βραδυμεταβολικά και για μεγάλο χρόνο αδρανή ζώα, παρουσιάζουν λίγες ευκαιρίες για καλή παρατήρηση κι ακόμα λιγότερες για την εκδήλωση έξυπνων συμπεριφορών, γι’αυτό και συχνά τέτοιες συμπεριφορές ανακαλύπτονται όλως τυχαίως, όπως τα παραπάνω ευρήματα στους κροκόδειλους. Μία μεγάλη μελέτη επί του θέματος
Εξέφραζε αυτήν ακριβώς την αγανάκτηση των επιστημόνων,
Χαρακτηρίζοντας τα ερπετά με λίγα λόγια ανεπίδεκτα μαθήσεως και άκαμπτα στη συμπεριφορά, πολύ πιο δύσκολο να μάθουν κάτι από τα θηλαστικά, τα πουλιά, ακόμα και τα ψάρια, αν και κανονικά δε φταίει το μυαλό τους όπως είπα, αλλά ο μεταβολισμός τους. Συχνά ως θετική ενίσχυση σε μελέτες μάθησης σε ζώα χρησιμοποιείται τροφή, την οποία δέχονται ως ανταμοιβή για τη ζητηθήσα συμπεριφορά. Μολονότι αυτό είναι εύκολο για ζώα που τρώνε συχνά, στα ερπετά η εφαρμογή ενός τέτοιου πρωτοκόλλου είναι προβληματική, αφού εφόσον φάνε, δε θά’χουν κάποιον λόγο να επαναλάβουν τη συμπεριφορά για καιρό μέχρι να χωνέψουν, οπότε μπορεί και να την έχουν ξεχάσει. Εντούτοις έχουν γίνει μερικές ενδιαφέρουσες έρευνες πάνω στις νοητικές ικανότητες των ερπετών, τις οποίες θα παραθέσω σε επόμενο άρθρο.

Η μελέτη του νευρικού συστήματος, της συμπεριφοράς και των νοητικών ικανοτήτων των ερπετών, εκτός του ότι θ’αποκαταστήσει τη θέση αυτών των ζώων στο νου τον ανθρώπων, θα μπορούσε να βελτιώσει την εικόνα που έχουμε για την εξέλιξη του νευρικού συστήματος στα σπονδυλωτά. Το γνωστικό αυτό κενό το διαπιστώνουμε διαβάζοντας επιστημονικές μελέτες όπου διάφορα κέντρα του εγκεφάλου και συμπεριφορές των πτηνών γίνεται προσπάθεια ν’αντιστοιχιστούν μ’αυτά των θηλαστικών, ενώ πιο δόκιμο θά’ταν ν’αναζητηθεί ανάλογο στα ερπετά, τους πλησιέστερους συγγενείς τους, κι έπειτα να γίνει η αντιστοίχηση των ευρημάτων με τα θηλαστικά, για τα οποία δυστυχώς δεν υπάρχουν ζώντα παραδείγματα της εξέλιξης του εγκεφάλου τους.

Τα κροκοδείλια πάντως είναι πολύ ιδιαίτερα ερπετά. Γονιδιακά συγγενεύουν περισσότερο με τα πουλιά όπως προανέφερα, παρά με τα υπόλοιπα ερπετά, ενώ διαθέτουν πολλά ανατομικά, φυσιολογικά και συμπεριφορικά χαρακτηριστικά που παραπέμπουν σε ομοιόθερμα ζώα. Στην πραγματικότητα πιθανότατα τα ζώα αυτά εξελίχθηκαν από ομοιόθερμους, δραστήριους προγόνους, ανακάλυψη που θα πρέπει να δημοσιεύσω οπωσδήποτε σε επόμενο άρθρο.

Advertisements