Πριν τρεις μέρες, στις 26 Σεπτεμβρίου, παρακολούθησα το θεατρικό έργο «Η Άνοδος του Αρτούρο Ούι» του Μπέρτολντ Μπρεχτ στο Θέατρο Κήπου της ΧΑΝΘ, που παιζόταν από έναν ερασιτεχνικό θεατρικό σύλλογο της Πυλαίας. Η είσοδος ήταν ελεύθερη, εφόσον πλέον υπάρχουν αρκετές γραφειοκρατικές διαδικασίες ώστε να μπορεί κανείς να βάλει εισιτήριο, και γι’αυτό το θέατρο ήταν κατάμεστο. Ο Μπρεχτ έγραψε αυτό το έργο το 1941 ευρισκόμενος αυτοεξόριστος στη Φινλανδία, περιμένοντας τη βίζα για την Αμερική – εγκατέλειψε τη Γερμανία στο διάστημα 1933-1948 για ν’αποφύγει τους Ναζί, πρώτα έμεινε στη Δανία, έπειτα στη Φινλανδία και μετά στην Αμερική -, όπου με αλληγορικό τρόπο αποτυπώνει την επάνοδο του Χίτλερ στην εξουσία. Το έργο κυρίως προοριζόταν για την αμερικανική σκηνή.

Αν κι αρχικά η υπόθεση φαίνεται να μην έχει κάποια άμεση σχέση με το φασισμό, η σύνδεση μας γίνεται προφανής χάρη στις συχνές ρητές αντιστοιχήσεις των γεγονότων του έργου με τα ιστορικά γεγονότα. Η υπόθεση εκτιλίσσεται στο Σικάγο της δεκαετίας του 1930 κατά το μεγάλο οικονομικό Κραχ των ΗΠΑ, όπου το Τραστ του Κουνουπιδιού (το τραστ των λαχανεμπόρων) έχασε πελατεία εξαιτίας της κρίσης. Τότε οι ηγέτες του καταφεύγουν στη λύση ενός παράνομου δανείου με κατασκευαστές αποβαθρών, με κύριο εμπόδιό τους το γέρο Δήμαρχο και οικονομικού διευθυντή των επιχειρήσεων Ντόξμποροου, ο οποίος δε ανέχεται καμία παράνομη ενέργεια, αν και με απάτες θα κατορθώσουν να τον μπλέξουν. Κάτι αντιλαμβάνεται το δημοτικό συμβούλιο και ξεκινά έρευνα της υπόθεσης, και τότε ο μαφιόζος Αρτούρο Ούι παρουσιάζεται ως σωτήρας προτείνοντας προστασία στο δήμαρχο. Αργότερα, δημιουργώντας κλίμα διάχυτου φόβου με την πρόκληση ταραχών, η συμμορία πουλάει προστασία σ’όλο το τραστ, ασκώντας βία ή και δολοφονώντας του διαφωνούντες. Βάζουν φωτιά στις αποθήκες των εμπόρων, την οποία όμως αποδίδουν στους εχθρούς τους, και στην παρωδία δίκης που ακολουθεί καταδικάζεται σε δεκαπενταετή φυλάκιση ένας αθώος άνθρωπος. Ο Ούι αποκτά δύναμη, φοβάται όμως παράλληλα τους υπόλοιπους ισχυρούς της συμμορίας του, δολοφονώντας στο τέλος τον ισχυρότερο υπασπιστή του Ερνέστο Ρόμα. Αργότερα η μαφία ελέγχει όλη την πόλη, επεκτείνεται στη γειτονική πόλη του Τσίτσερο και αργότερα σε πολλές ακόμα πόλεις της Αμερικής. Οι άνθρωποι καταλαβαίνουν τελικά σε τι παγίδα έπεσαν, αλλά είναι πολύ αργά για ν’αντιδράσουν.

Τα γεγονότα του έργου έχουν πλήρη αντιστοιχία με τα ιστορικά γεγονότα. Ο Ούι για παράδειγμα αναπαριστά το Χίτλερ, ο οποίος από αρκετά άσημος κατόρθωσε ν’αναρριχηθεί στην εξουσία. Το Τραστ του Κουνουπιδιού αντιστοιχεί στους Πρώσους γεωκτήμονες Γιούνκερς, οι οποίοι είχαν μεγάλη πολιτική δύναμη στη Γερμανία μέχρι το 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, αν και στα χρόνια προ του Χίτλερ είχαν υποπέσει σε βαθιά κρίση. Ο Ντόξμποροου αναπαριστά τον πρόεδρο της Γερμανίας φον Χίντενμπουργκ, η φωτιά στις αποθήκες την πυρκαγιά στο κοινοβούλιο της Γερμανίας, ο Ερνέστο Ρόμα τον Ερνστ Ρομ, έναν απ’τους ιδρυτές κι αρχηγό της ομάδας κρούσης του ναζιστικού κόμματος, η δολοφονία του τη Νύχτα των Μεγάλων Μαχαιριών του 1944, όταν ο Χίτλερ διέταξε να εκτελεστούν όλοι οι πιθανοί αντίπαλοί του, Η κατάληψη της πόλης την επάνοδο των ναζί στην εξουσία, η επέκταση στο Τσίτσερο την κατάληψη της Αυστρίας, και η επέκταση αλλού την αρχή του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου.

Έχω μόνο θετικά σχόλια να κάνω γι’αυτήν την παράσταση. Ο Μπρεχτ προσπαθεί μ’αυτήν την ιστορία να μας δείξει με τρόπο γλαφηρό πώς και υπό ποιες ακριβώς συνθήκες ο ναζισμός βρήκε πρόσφορο έδαφος στη Γερμανία και αναπτύχθηκε, και ίσως επιθυμεί να μας εφιστήσει την προσοχή στην επανεμφάνιση τέτοιων φαινομένων. Επίσης ο συντονισμός των 34 ηθοποιών της ομάδας ήταν άριστος. Εδώ θα πρέπει να πω πως το θέατρο παιζόταν αυτό το διάστημα σε διάφορες πόλεις της Ελλάδας, πριν γίνει όλο αυτό το θέμα με τη Χρυσή Αυγή. Παρεμπιπτόντως, τι έχετε να πείτε σχετικά με το θέμα της Χρυσής Αυγής;

Το έργο τό’χω βρει και με διάφορους άλλους τίτκλους, όπως «Η αποτρέψιμη άνοδος του Αρτούρο Ούι», «Αρτούρο Ούι, άνοδος και πτώση», κ.ά.

Advertisements