νεότερη προσθήκη, άνθος μπρουγκμάνσιας, απογόνου του τότε φυτού, 11/10/2016

Προχθές, βγαίνοντας στο μπαλκόνι το βράδυ για να δω τη
Λίμπο
την κουνέλα μου, απρόσμενα είδα κάτι λευκό. Ήταν το πρώτο άνθος της ντατούρας μου, που κανονικά είναι
Μπρουγκμάνσια,
Γένος ξυλωδών συγγενών της
ντατούρας
ιθαγενές της Νότιας Αμερικής, το οποίο έχει διαχωριστεί απ’τις άλλες ντατούρες, αν κι επειδή έχουν παρόμοια χαρακτηριστικά και ιδιότητες, συχνά την αποκαλώ ντατούρα κι αυτήν. Το μπουμπούκι εκείνο είχε μεγαλώσει αρκετά, αλλά νόμιζα πως δεν ήταν ακόμα η μέρα για ν’ανοίξει. Σε σχέση με πέρσι, που τα τέσσερα πρώτα άνθη άνοιγαν με απόσταση μιας μέρας, τώρα τα υπόλοιπα 3 μπουμπούκια είναι πολύ μικρότερα ακόμα. Το φυτό μάλλον ταλαιπωρείται στη γλάστρα που βρίσκεται, αν και μεσαίου μεγέθους, και γι’αυτό θα πρέπει να το μεταφυτεύσω, αλλά το φθινόπωρο, για να μην του διακόψω ίσως την ανθοφορία. Άκρες νηματοειδών ριζών βγαίνουν απ’τις τρύπες του πυθμένα, ενώ το καλοκαίρι πέρσι, το πρώτο της καλοκαίρι ως μεγάλο φυτό, είχε πάθει πολλά απ’τη ζέστη με πτώση πολλών φύλλων και καταστροφή της καλοκαιρινής ανθοφορίας. Σε όσο πάντως μεγάλη γλάστρα κι αν την βάζω, τελικά θα τη γεμίζει ρίζα, αφού αναπτύσσεται σαν αγριόχορτο και μπορεί να ξεπεράσει τα τρία μέτρα σ’ένα χρόνο, γι’αυτό θα πρέπει περιστασιακά να κλαδεύω και τη ρίζα. Κάθε φθινόπωρο έτσι κι αλλιώς την κλαδεύω μέχρι τη μέση, κάτι που σίγουρα θα νεκρώνει κι αρκετές λεπτές ρίζες που δε λαμβάνουν πλέον την απαιτούμενη τροφή, αλλά αυτό δεν επαρκεί. Εκείνη την εποχή οι ρίζες αποθηκεύουν στο φλοιό τους πολλά θρεπτικά συστατικά, τα οποία απελευθερώνουν την επόμενη άνοιξη οπότε υπάρχει εκρηκτική ανάπτυξη και σε βλαστό και σε ρίζα. Το κόψιμο θα πρέπει να γίνει κάπου στις αρχές του φθινοπώρου.

Το άνθος αυτό, παρά το μικρό μέγεθος του φυτού, ήταν αρκετά μεγάλο. Στην πραγματικότητα κάθε άνθος που είχε το φυτό ήταν περίπου του ίδιου μεγέθους, ακόμα κι αυτό που βγήκε το φθινόπωρο, τρεις μήνες μετά τη βλάστηση του σπόρου της, όταν το φυτό ήταν κοντότερο από 30 εκατοστά. Θεωρητικά τα φυτά αυτά ανθίζουν στον επόμενο χρόνο, και γι’αυτό θυμάμαι πως είχα φοβηθεί μήπως ήταν μονοετές είδος απλής ντατούρας κι όχι μπρουγκμάνσια, αλλά τελικά αποδείχθηκε το δεύτερο. Το άνθος βρισκόταν στη διχάλα δύο κλαδιών, στην κορυφή δηλαδή ενός βλαστού ο οποίος έκανε δύο διακλαδώσεις μετά το σχηματισμό του άνθους για να συνεχίσει η ανάπτυξη, όπως γίνεται πάντα σ’αυτό το είδος. Και οι μικρές δύο διακλαδώσεις είχαν διχοτομηθεί, και στη μία υπήρχε μικρότερο μπουμπουκάκι. Το μήκος του άνθους ήταν γύρω στα 15 εκατοστά, και το πλάτος γύρω στα 8-10. Είχε μακριά πράσινα και χνουδωτά συνενωμένα σέπαλα, ελεύθερα από τα πέταλα σχεδόν σ’όλο το μήκος τους, σχηματίζοντας ένα χαλαρό χιτώνα λίγο πριν τη μέση του άνθους. Ο ύπερος είναι μικρός και σφαιρικός, κρυμμένος στη μέση και κάτω, απ’όπου σχηματίζεται ο καρπός. Τα πέντε μεγάλα και λευκά πέταλα σχημάτιζαν το σωλήνα, το καθένα πλατύ στο ανοιχτό άκρο του με λεπτή οξεία κορυφή, ελαφρώς χνουδωτά απ’έξω και λεία από μέσα, με υφή χαρτιού. Εκτός απ’το κεντρικό νεύρο υπήρχαν και άλλα δύο πλευρικά, ίσως και περισσότερα, απομεινάρια του συστήματος στα κανονικά φύλλα. Στα σέπαλα δε μπορούσα να το δω αυτό, μιας και ήταν πολύ λεπτότερα, και δεν ήθελα σε καμία περίπτωση να καταστρέψω το άνθος. Οι μακριοί στήμονες ήταν πέντε με κυλινδρικούς ανθήρες γεμάτους ψιλή γύρη, ενώ ο στύλος ήταν ακόμα μακρύτερος στο κέντρο, με πολλαπλό στίγμα που πάλι δεν μπορούσα να εξετάσω. Το άνθος μύριζε λεμόνι, και για να μην το χάσω, αφού την επόμενη μέρα θα μαραινόταν, κάθισα μπροστά του για να το απολαύσω, όπου περιήλθα σε διαλογισμό σχεδόν ψυχοναυτικής φύσεως, αν και δεν έφαγα τίποτα απ’το φυτό αυτό.

Αρχικά καθόμουν κάτω, μπροστά στο άνθος, μυρίζοντάς το, και πρόσεξα πως δεν είχα ούτε το αλλεργικό μπούκωμα ούτε άλλα αρνητικά συμπτώματα που είχα παλαιότερα και ελάχιστα τα εμφάνισα φέτος, αν κι έβηξα λίγες φορές, αυτό όμως ίσως γιατί ο λαιμός μου έχει πρόβλημα. Υποθέτω πως μετά τη
Δεύτερή μου μεταμόσχευση
(κανονικά ημιμεταμόσχευση) Στον κερατοειδή, το ανοσοποιητικό σύστημα, που πριν προσπαθούσε ν’απορρίψει το προηγούμενο μόσχευμα, σταμάτησε να υπερλειτουργεί κι έτσι σταμάτησαν τα αλλεργικά συμπτώματα. Αρχικά το είχα αποδώσει στις κορτιζόνες, αλλά η παύση των συμπτωμάτων συνέχισε κι αφότου έκοψα αυτά τα φάρμακα.

Έπειτα άρχισα να σκέφτομαι για την ιστορία αυτού του φυτού. Το μυαλό μου πρώτα πήγε στο Μεξικό, όπου γινόταν αρκετή χρήση τέτοιων φυτών. Στα
Νάουατλ
Το άνθος λεγόταν «ξότσιτλ» ή «ξοτσίτλ» (κανονικά σχεδόν όλες οι ναουατλικές λέξεις στην παραλήγουσα τονίζονται, τα μάγια τονίζουν στη λήγουσα), και ήταν πολύ σημαντικό σύμβολο που μάλλον συνδεόταν με την άνοιξη και τη γονιμότητα, αφού συχνά αναφερόταν στα ποιήματά τους και με τέτοια στολίζονταν οι ναοί, οι νεκροί, οι γιορτές και οι ευγενείς. Ο Ξοτσιπίλλι ήταν ο πρίγκιπας των λουλουδιών ή ανθισμένος πρίγκιπας, που κατ’επέκτασιν έγινε και ο προστάτης των παραισθησιογόνων φυτών. Από την άλλοι, οι ίδιοι διέπρατταν «ενάρετους» πολέμους (ανθισμένοι πόλεμοι), με μόνο σκοπό να συλλάβουν αιχμαλώτους για τις ανθρωποθυσίες. Ο θάνατος στον πόλεμο ή στη θυσία λεγόταν ανθισμένος θάνατος, ένας πολύ τρομακτικός συνδυασμός λέξεων. Τιμημένος ήταν κι ο θάνατος δηλαδή για τους αιχμαλώτους πολέμου, αφού συνήθως από νάουατλ πόλει ςκατάγονταν κι αυτοί και παρόμοια πράγματα πίστευαν, γι’αυτό οι περισσότεροι δεν ήθελαν να ελευθερωθούν ακόμα κι αν μπορούσαν. Όποιος πάντως έδειχνε φανερά πως φοβόταν να θυσιαστεί, εκτελούταν ατιμωτικά μπροστά στο ναό, οπότε ότι διάθεση κι αν είχε κάποιος την ίδια κατάληξη θά’βρισκε. Μια παρανοΪκή κοινωνία που είχε στήσει ολόκληρη θρησκευτική φιλοσοφία γύρω από το γεγονός των 10.000 θυσιών ετησίως στο μεγάλο ναό της Πόλης του Μεξικού, περί ανταπόδωσης στους θεούς της ζωής την οποία μας δίνουν συνεχώς με τη θυσία τους και τον πόνο τους, που σίγουρα εξυπηρετούσε κάποιον υλιστικό σκοπό. Μπορεί να ήταν για τον έλεγχο του πληθυσμού, αφού η εύφορη κοιλάδα του Μεξικού ήταν αρκετά στενή και ο ανταγωνισμός για την τροφή ήταν μεγάλος, μπορεί να’ταν για τη διατροφική κάλυψη των ευγενών τουλάχιστον με περισσότερη πρωτεΐνη από την ανθρωποφαγία, γιατί ζώα μεγάλα εξημερωμένα δεν υπήρχαν, άλλοι υποστηρίζουν ακόμα κι ότι το έκαναν για ν’αναβιώσουν παλιά ψυχικά τραύματα, αν και το τελευταίο δεν το πιστεύω καθόλου. Αν ήταν έτσι, όλοι οι άνθρωποι έχουν βιώσει οι ίδιοι ή οι πρόγονοί τους σοβαρά τραύματα, αλλά δεν έγιναν πουθενά αλλού θυσίες γι’αυτόν το σκοπό.

Όχι όμως, το φυτό αυτό δεν είναι από το Μεξικό, εκεί ήξεραν τις κοινές ντατούρες, είναι νιοτιοαμερικανικής προέλευσης. Εκεί στα υψίπεδα του Περού μπορούν να βρεθούν πολλά είδη, αλλά και σε χαμηλότερες περιοχές. Το συγκεκριμένο (Brugmansia aurea) κατάγεται από μεσαία υψόμετρα, γι’αυτό αντέχει αρκετά στο κρύο, όχι όμως σε θερμοκρασία υπό του μηδενός. Κι εκεί το φυτό είχε παρόμοιες χρήσεις από τους Ίνκας και διάφορους κοντινούς πολιτισμούς. Θυμήθηκα ένα κείμενο που είχα διαβάσει τις προάλλες στο Διαδίκτυο, όπου ένας Ισπανός χρονικογράφος ανέφερε κατάπληκτος ότι οι μάντεις στην αυτοκρατορία των Ίνκας ήταν πάρα πολλοί. Σε μία πόλη (δε θυμάμαι όνομα) 5.000 κατοίκω νμάλιστα έφταναν τους 400. Δεν έκαναν καμία δουλειά, παρά προέβλεπαν το μέλλον κι απαντούσαν σε ερωτήματα. Οποιοσδήποτε άνθρωπος μπορούσε να ζητήσει τη γνώμη τους, κι αυτοί τότε κλείνονταν σε μια καλύβα, όπου συνήθως με τη βοήθεια του ατσούμα, οποιουδήποτε από τα 4-5 γνωστά είδη αρκετά ισχυρών
Παραισθησιογόνων κάκτων του γένους Echinopsis (πρώην Trichocereus),
Ή με τους σπόρους του δέντρου
Anadenanthera,
Σχημάτιζαν το χρησμό τους, και την επόμενη μέρα έβγαιναν έξω για να τον ανακοινώσουν. Σκέφτηκα για την τεράστια μηχανή εξαπάτησης του κόσμου που είχε στηθεί σ’αυτήν και πολλές άλλες πρωτόγονες θρησκείες, την οποία οι απλοί κι όχι μόνο άνθρωποι τη δέχονταν ως αλήθεια. Και η μαντική είχε μεγάλες συνέπειες στις αρχαίες κοινωνίες. Μπορούσε ένας άνθρωπος να σκοτωθεί εάν θεωρούταν μελλοντικός υπαίτιος για κάτι κακό (βλ. την αντίδραση των γονέων του Οιδίποδα), θα μπορούσε μια μάχη να χαθεί, είτε εξαιτίας κάποιου αρνητικού χρησμού από πριν για την έκβασή της είτε εξαιτίας υπερβολικής αυτοπεποίθησης των μαχητών, οι οποίοι, ακούγοντας για θετική έκβαση, ίσως αμελούσαν την ετοιμότητά τους. Και άλλα πολλά τέτοια θα μπορούσε να’φερνε η μαντεία. Γι’αυτό και αργότερα, σε πολλούς προηγμένους πολιτισμούς, όπως στον αρχαιοελληνικό, ίσως κι από τους ίδιους τους ιερείς έγινε μια μικρή διευκρίνιση του τύπου «Συν Αθηνά και χείρα κίνει», δηλαδή μαζί με τη βοήθεια της Αθηνάς/του Θεού κούνα και το χέρι σου. Εγώ βασικά το εκλαμβάνω, αν ειπώθηκε από ιερέα, ως: «Κούνα κι εσύ το χέρι σου, και ο Θεός σίγουρα θα βοηθήσει», υπαινίσσοντας ότι ο Θεός είναι απαραίτητος για οποιαδήποτε προσπάθεια – χωρίς αυτόν όλα είναι αδύνατα, να μη χάσει ο λαός και την προσκόλληση στο ιερατείο, εναλλακτικά αν λεγόταν από κάποιον σκεπτικιστή «Κούνα κι εσύ το χέρι σου, και οι επικλήσεις στην Αθηνά/Θεό είναι δευτερεύουσας σημασίας», εννοώντας δηλαδή ότι πάνω απ’όλα είναι η προσπάθεια του καθενός, και οι εξ άνωθεν βοήθειες πιθανότατα δενέρχονται, επειδή αυτοί που τις δίνουν μάλλον δεν υπάρχουν. Και βέβαια σχεδόν σ’όλη την ιστορία, ακόμα και στη δεισιδαιμονική Αρχαία Αίγυπτο με τις χιλιάδες θεών και δαιμόνων που εξουσίαζαν τη ζωή, στη Βαβυλώνα με τους θεούς τιμωρούς, στο θυσιαστικό Μεξικό και στις σημερινές μουσουλμανικές φονταμενταλιστικές χώρες, σίγουρα θα υπήρχαν σκεπτικιστές, άνθρωποι που κατά βάθος δεν πίστευαν ακριβώς αυτά που πρέσβευε η θρησκεία τους, αλλά για ευνόητους λόγους δεν το αποκάλυπταν. Σίγουρα στην Αρχαία Αθήνα θα υπήρχαν και κρυπτοάθεοι ή αγνωστικιστές, που όμως εξαιτίας γεγονότων όπως ο φόνος του Σωκράτη δεν τόλμησαν ποτέ να διαδώσουν τις απόψεις τους. Σε λίγο παλαιότερους αιώνες όμως στην Αρχαία Ελλάδα οι προσωκρατικοί φιλόσοφοι ανοιχτά διακήρυσσαν τις διαφορετικές απόψεις τους συνήθως χωρίς τιμωρία, και το ίδιο έγινε και κατά την ελληνιστική και ρωμαΪκή εποχή, όπου γενικά το κράτος δεν είχε μεγάλη μέριμνα για τη θρησκεία. Μετά ήρθε ο τρισκατάρατος Μεσαίωνας. Οι Αθηναίοι προφανώς κατά τον 5ο αιώνα προσπάθησαν να ενισχύσουν τον τομέα της θρησκείας για νά’χει περισσότερη συνοχή η πόλη. Γι’αυτό και πραγματικές τιμωρίες για αθεΐα δε δίνονταν εύκολα σ’αυτούς που δεν πίστευαν (η δική του Σωκράτη είχε και πολιτική βάση, ήταν μια εξαίρεση), αλλά σ’αυτούς που δεν ακολουθούσαν τις δημόσιες εκδηλώσεις της θρησκείας, γιορτές κλπ, που προωθούσαν την αίσθηση της κοινότητας. Η Αθήνα πάνω απ’όλα ήταν μια κοινότητα, με το συνεχή φόβο ότι κινδύνευε να επικρατήσει η ανυπακοή στους νόμους και το ατομικό συμφέρον και η νεοϊδρυθήσα δημοκρατία να καταρρεύσει. Ένας που δεν πίστευε ωστόσο θα μπορούσε να τοποθετηθεί στο στόχαστρο πολύ ευκολότερα από κάποιον άλλον, κι όποτε διέπραττε κάποιο αδίκημα, ακόμα και μικρό, θα του προσαπτόταν και η αθεΐα. Συκοφάντες στην Αθήνα υπήρχαν πολλοί, αυτοί που θέλαν να φάνε τις θέσεις των άλλων για ν’αναδειχθούν οι ίδιοι κλπ. Αυτά ήταν τα αρνητικά της άμεσης δημοκρατίας. Δεν είναι όλοι οι άνθρωποι ικανοί γι’αυτήν, παρά τα λόγια πολλών που διακηρύσσουν πως όλοι είναι ίσοι σε μια δημοκρατική κοινωνία, αξίζουν της ίδιας μεταχείρησης απ’το νόμο κλπ. Όχι, αυτό είναι αδύνατον! Δε μπορούν να λειτουργήσουν όλι με γνώμονα το κοινό συμφέρον όπως επιτάσσει η άμεση δημοκρατία. Σε μια τέτοια κοινωνία, υπήρχαν κι αυτοί οι άνθρωποι, ίσως από κατώτερες και καταπιεσμένες κοινωνικές τάξεις που προσπαθούσαν ν’αναδειχθούν με διάφορους θεμιτούς και αθέμιτους τρόπους με μόνο μέλημα το προσωπικό συμφέρον. Τέτοιοι άνθρωποι ήταν μισητοί στους μεγάλους φιλοσόφους της εποχής, όπως ο Σωκράτης, ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης, που εστίαζαν στην καλλιέργεια της αρετής. Αρετή για να δρουν οι πολίτες σωστά στα θέματα διαχείρησης της πόλης τους, γιατί εκείνο το διάστημα η ΑθηναΪκή δημοκρατία είχε περιέλθει σε κρίση εξαιτίας του Πελοποννησιακού Πολέμου και των πολλών εσωτερικών συγκρούσεων, και πλέον, κατά τους φιλοσόφους αυτούς, η πόλη κυβερνούταν από φαύλους ανθρώπους, επηρεασμένους από τα ήθη των σοφιστών. Είχαν πολύ ρομαντική άποψη για τα παλιά καλά χρόνια της δημοκρατίας, που υποτίθεται έφεραν μεγάλη ανάπτυξη στην Αθήνα. Δεν έπαυσε ωστόσο η ανάπτυξη επειδή μόνο υποβαθμίστηκε ο θεσμός της δημοκρατίας, αλλά κι επειδή όλη η Ελλάδα σπαρασσόταν από ένα συνεχή πόλεμο. Κι επίσης εκείνα τα χρόνια δεν ήταν και τόσο δημοκρατικά όσο θέλουμε να πιστεύουμε. Κατά το χρυσό αιώνα του Περικλή για παράδειγμα, έγιναν πολλά εγκλήματα κατά το δίκαιο του ισχυροτέρου, όπως η μεταφορά του ταμείου της Αθηναϊκής Συμμαχία στην Αθήνα και η εγκαθίδρυση της ΑθηναΪκής Ηγεμονίας, πράγματα που ώθησαν πολλές πόλεις αργότοερα εναντίον της Αθήνας. Επίσης ο Περικλής στην πραγματικότητα ήταν ένας ειρηνικός δικτάτορας με μεγάλη ικανότητα χειρισμού του πλήθους με τρόπο ώστε να πιστεύει πως το ίδιο αποφασίζει για την πόλη. Εμείς τον αποκαλούμε «Χρυσό Αιώνα» επειδή από εκεί μας έμειναν τα περισσότερα μεγάλα καλλιτεχνικά έεγα. Αλλά τα έργα δηλώνουν χρήμα και δύναμη, όχι απαραίτητα αρετή και εγκράτεια. Γι’αυτόν το λόγο, καθώς και για την παρατήρηση ότι η δημοκρατία λειτουργεί με τη δύναμη του απαίδευτου πλήθους, οι μεγάλη φιλόσοφοι απομακρύνθηκαν απ’τη δημοκρατία. Ο Σωκράτης και ο Αριστοτέλης κάπως συγκεκαλυμμένα την επέκριναν, ο Πλάτων ωστόσο σε μεγάλη ηλικία συνέγραψε την πολιτεία, ένα ιδανικό υποτίθεται εναλλακτικό πολίτευμα. Σύμφωνα μ’αυτόν, μια υψηλή τάξη πολύ έξυπνων και ικανών ανθρώπων, που θά’χουν επιλεγεί από μικρή ηλικία και θά’χουν περάσει επιτυχώς τη μακρόχρονη εκπαίδευσή τους, θα μπορούν μετά τα 50 χρόνια να ηγηθούν της πόλης. Ποιος όμως θα κάνει την επιλογή και με τι κριτήρια; Μπορούμε εμίς σήμερ ανα δεχτούμε κάτι τέτοιο; Όχι. Υπάρχει άνθρωπος τέλειος ή τέλειο κράτος; Όχι. Έχουμε αρκετά, προφανώς γονιδιακά λάθη που δύσκολα φεύγουν. Εγώ, γνωρίζοντας κι αυτήν την άποψη του Πλάτωνα, θα προτιμούσα ένα δημοκρατικό κράτος που μπορεί να μη λειτουργούσε τόσο καλά ή γρήγορα από ένα όπου άλλοι, υποτίθεται ειδήμονες, αποφασίζουν για όλους. Το πρόβλημα το γνωρίζει πρώτα απ’όλα αυτός που το έχει, και όχι κάποιος επιλεγμένος σχεδόν ημίθεος στην υψηλότερη θέση του πλατωνικού κράτους.

Έπειτα σκεφτόμουν τη συμβολική αξία του άνθους αυτού του φυτού. Η ανθισμένη ντατούρα συχνά παραλληλίζεται με θελκτική γυναίκα τέλειας εμφάνισης, που κρύβει όμως από πίσω της δηλητήριο και προσπαθεί να σε αποπλανήσει. Σκέφτηκα πως το χωνί αυτό γίνεται ένα τεράστιο στόμα που προσπαθεί να σε καταπιεί, κι απ’αυτήν την εικόνα τραβήχτηκα αμέσως τρομαγμένος πίσω, γιατί ήταν σαν να μου έπιανε το σαγόνι. Ένας ψυχαναλυτής εδώ θα μπορούσε να πει για το συμβολισμό του σωληνοειδούς άνθους αυτού ως γυναικείου αιδοίου, το φόβο του ευνουχισμού κλπ. Ωστόσο εγώ το ερμήνευσα απλώς ως παράδοξη αντίδραση. Από την άλλη ωστόσο, λογικά αν το εξετάσουμε, ο συμβολισμός αυτός είναι πολύ υπερβολικός. Το βήμα από το να δει κάποιος το άνθος στο να αποπλανηθεί και να δοκιμάσει να φάει το φυτό είναι τεράστιο, και δε γίνονται τέτοια πράγματα εύκολα. Απλώς ο φόβος του ανθρώπου γι’αυτό το φυτό είναι παράλογος. Από την άλλη, το άνθος αυτό είναι μαλακό και λευκό, σε πλήρη αντίθεση με το υπόλοιπο φυτό που είναι δύσοσμο. Μάλλον για να το προτιμούν τα έντομα. Είναι λευκ΄΄ο, το χρώμα της αγάπης. Λευκή είναι η αγάπη, όπως και η Λίμπο η κουνέλα μου που είναι αγάπη. Σκέφτηκα πόσα ψυχολογικά σύνδρομα θα μπορούσε να’χει στο υποσυνείδητό του ένας άνθρωπος, με τα οποία θα μπορούσε να παραγάγει ποίηση ή άλλη τέχνη, χωρίς να χρειάζεται η επίκληση ενός θεού, όπως μας έλεγε τάχα ο σχολιαστής Designer στο fridge.gr,
Σε ένα άρθρο,
Όπου ισχυριζόταν ότι μόνο κάποιος ένθεος θα μπορούσε να παραγάγει ή να εκτιμήσει την τέχνη, επειδή η ικανότητα για κάτι τέτοιο «ανώτερο» προέρχεται από το Θεό. Κι όταν εννοούσε Θεό, αναφερόταν αποκλειστικά στο χριστιανικό θεό. Εγώ δε μπορώ να πιστέψω κάτι που δεν αποδεικνύεται, κάτι για το οποίο κάθε πολιτισμός έχει διαφορετική άποψη και μάλιστα κάθε τέτοια άποψη ανακηρύσσεται από τους θιασσώτες της σαν την υπέρτατη και μοναδική αλήθεια. Δεν υπάρχει κάτι πιο αλαζονικό. Το μόνο που με κρατά κάπως στην αποδοχή μιας τέτοιας οντότητας, και πάλι ως περισσότερο αφηρημένης ένοιας σε κατάσταση πιθανότητας, είναι η ύπαρξη της θρησκείας με τη μία μορφή ή την άλλη σ’όλους τους ανθρώπινους πολιτισμούς. Κάποιος άλλος θα μπορούσε να επιχειρηματολογήσει ότι πολλοί πολιτισμοί ιστορικά έκαναν κι άλλα μεγάλα λάθη, και η θρησκεία δεν είναι εξαίρεση. Μπορεί νά’ναι και σωστός.

Έπειτα προσπάθησα να εξετάσω το άνθος λογικά, εξελικτικά κι όχι συμβολικά. Τα σύμβολα τα φτιάχνουμε εμείς οι άνθρωποι, και είναι καθαρά νοητικά κατασκευάσματα. Για έναν άλλον οργανισμό πιθανότατα δεν είναι τίποτα. Έτσι και το άνθος της ντατούρας έχει πάρει αυτό το σχήμα για να επιτελέσει καλύτερα το σκοπό της αναπαραγωγής. Απ’την κατάσταση των ενωμένων πετάλω που έχουν πολλά συγγενικά σολανοειδή φυτά, η ντατούρα/μπρουγκμάνσια ίσως επιμήκυνε τον ανθικό σωλήνα παραπάνω, ίσως ως προσαρμογή στα έντομα της περιοχής της. Η νυχτερινή άνθιση, το έντονο λευκό χρώμα που κάνει αντίθεση με το φύλλωμα και τα υπόλοιπα στοιχεία προφανώς γύρω, και η έντονη οσμή των ανθέων προσελκύει νυκτόβια έντομα όπως νυχτοπεταλούδες, που μάλλον μπαίνουν μέσα για να βρουν νέκταρ. Καθώς μπαίνουν, πρώτα ακουμπούν στα στίγματα του φυτού, οπότε αν είχαν γύρη από προηγούμενο άνθος θα την άφηναν εκεί, κι έτσι θα γινόταν η διασταυρωτή γονιμοποίηση. Έπειτα το έντομο θα περνούσε από τους ανθήρες τω στημόνω και θα καλυπτόταν με λεπτή γύρη, και στο τέλος αυτού του μακριού ταξιδιού, μέσα στο σωλήνα θα βρει το νέκταρ. Γι’αυτό το άνθος του συγκεκριμένου φυτού έχει αυτά τα χαρακτηριστικά. Με μιας το τρομακτικό αιδοίο των ψυχαναλυτών μιας μοχθηρής δηλητηριώδους γυναίκας καταρρέει, γίνεται ένα τέλεια εξελιγμένο εργαλείο για τη διευκόλυνση της ετερογονιμοποίησης. Για ένα έντομο, το αιδοίο αυτό είναι απλώς ένας δύσκολος σωλήνας με ίγη σκόνη και εμπόδια στην αρχή και γλυκό μελάκι στο τέλος.

Πολλά άλλα άνθη έχουν εξελιχθεί για να διευκολύνουν την ετερογονιμοποίηση. Εκείνη τη στιγμή συμπτωματικά πέρασε ένα έντομο, αλλά ο βόμβος του χάθηκε πέρα απ’το μπαλκόνι. Γιατι δεν πέρασε από κοντά για να έρθει στο άνθος της ντατούρας; Μήπως θα καταλάβαινε πως εγώ ήμουν μπροστά, αν ήμουν ακίνητος; Δεν έχει και το΄σο υψηλό δείκτη νοημοσύνης. Ή μήπως, κάπως αλλιώς, με την εκπνοή του αέρος ή τις μικροκινήσεις μου για παράδειγμα, θα το αντιλαμβανόταν και θά’φευγε; Κι επίσης αν είχε μπει στο άνθος θα μπορούσα να το πιάσω για το
Βαρώνο,
το λοφιοφόρο μου γκέκο, για να το φάει. Θά’τρωγε πεταλούδα με μελάκι. Μετά όμως σκέφτηκα πώς, ακόμα κι αν ερχόταν το έντομο και μετάφερε γύρη, το αποτέλεσμα θα’ταν ίδιο με την αυτεπικονίαση, αφού άλλα όμοια άνθη στην περιοχή δεν υπάρχουν. Το είδος ωστόσο μπορεί ν’αυτεπικονιαστεί και χωρίς βοήθεια. Θυμήθηκα τις
εκτενέστατες μελέτες του Δαρβίνου
για τους μηχανισμούς που έχουν εξελίξει πολλά φυτά ώστε ν’αποφεύγουν την αυτεπικονίαση, η οποία μειώνει γενικώς τη γενετική ποικιλομορφία στον πληθυσμό και θεωρητικά στο απότερο μέλλον δεν είναι ωφέλιμη, αφού οι μεταλλάξεις περιορίζονται, και σε περίπτωση κρίσης το είδος ίσως δε μπορέσει τόσο εύκολα να προσαρμοστεί κι εξαφανιστεί. Η αυτεπικονίαση ήταν μια μορφή ενδοαναπαραγωγής, αιμομιξίας όπως θα λέγαμε, και η σοβαρότερη μορφή, αφού γίνεται με το γονιδίωμα του ίδιου ερμαφρόδιτου οργανισμού. Ο ανασυνδυασμός του γονιδιώματος μετά τη γονιμοποίηση μπορεί να βγάλει νέους γονιδιακούς συνδυασμούς, και ιδίως στα φυτά, που συχνά είναι πολυπλοειδή (πάνω από ένα ζεύγος χρωμοσωμάτων), αυτό μπορεί να δώσει αρκετή ποικιλία ακόμα και σ’ένα άτομο. Μπορεί επίσης να βγάλει στην επιφάνεια συνδυασμούς αρνητικών υπολειπόμενων γονιδίων που δε θα εμφανίζονταν πιθανότατα με την ετερογονιμοποίηση. Ο Δαρβίνος κατά βάση έκανε αυτά τα πειράματα, που αφορούσαν την ενδοαναπαραγωγή, για Να μελετήσει τις συνέπειές της, γιατί ο ίδιος είχε παντρευτεί την ξαδέρφη του, και φοβόταν μήπως τα παιδιά του θ’αποκτούσαν κάποιο γενετικό πρόβλημα, παραδόξως χρόνια μετά. Μέσα στους φόβους, τα άγχη και τις ανησυχίες ζούσε ο Δαρβίνος. Βρετανός ήταν κι αυτός ευκατάστατης οικογένειας, και δεν ξέφυγε της παράδοσης της οικογενειολαγνείας – ποιος είναι από ποιον πρόγονο, τι έκανε αυτός ο πρόγονος, πόσο χρήμα είχε, από πού κρατάει η σκούφια και τι οικονομική επιφάνεια έχει ο/η μέλλον/μέλλουσα σύζυγος, πού θα χώσουμε τα παιδιά για να κληρονομήσουν τις προηγούμενες θέσεις (σε κανένα πανεπιστήμιο, σε καμιά τράπεζα, σε καμία βιομηχανία, στο στρατό ή στην Εκκλησία). Αυτή η παράδοση συνεχίζεται ακόμα στους Βρετανούς, οι οποίοι γενικά είναι προσκολλημένοι σε κάτι τέτοιες παράξενες αξίες περί καταγωγής και οικογενειακών δέντρων. Λες κι ο πρόγονός σου απαραίτητα σου υπαγορεύει τι θα γίνεις. Στο κάτω-κάτω ωστόσο κι αυτή η αναπαραγωγική στρατηγική μπορεί να πρόκειται για φυσικώς επιλεγμένη συμπεριφορά. Ο Δαρβίνος είναι αρκετά ψυχαναλυμένη περίπτωση μεταθάνατον, και γι’αυτόν έχουν ειπωθεί πολλά. Για παράδειγμα ότι η επιμονή του για την καλή δουλειά – δεν ήταν βιαστικός όταν ετοίμαζε το βιβλίο της εξέλιξης, ήταν όμως πολύ υπομονετικός -, είχε ως βάση τα αρνητικά σχόλια του πατέρα του στα χρόνια της νεότητάς του ότι δεν ήταν ικανός για τίποτα. Άραγε κι εγώ, που συχνά δέχομαι τέτοια σχόλια, επειδή στην πράξη δεν κάνω κάτι σημαντικό, μπορεί να κάνω κάτι μεγάλο στο μέλλον; Αμφιβάλλω πολύ. Ο Δαρβίνος τότε ήδη είχε τη θέληση για μεγάλα πράγματα, αφού στην ηλικία των 22 ταξίδεψε στο Μπιγκλ. Εγώ 19 είμαι, και δεν ξέρω καλά-καλά να σηκώνομαι απ’τον υπολογιστή μου. Τότε όμως τα πράγματα ήταν αλλιώς. Τα παιδιά ήταν πολύ πιο αυτόνομα και μόνο η θέληση – εννοείται πως η οικογένεια θά’πρεπε να είχε χρήμα -, αρκούσε για να προχωρήσει κάποιος εκεί όπου ήθελε. Ο Δαρβίνος από σπουδαστής γιατρός, σπουδαστής ιερέας έπειτα, κατέληξε φυσιοδίφης, διαβάζοντας απλώς λίγα βιβλία κι έχοντας σχέση μ’άλλους φυσιοδίφες, χωρίς νά’χει πολλά πτυχία και χαρτιά κι αρχικά χωρίς να πληρώνεται. Σήμερα δε μπορεί να γίνει δεκτός οποιοσδήποτε έτσι. Σήμερα οι φοιτητές των πανεπιστημίων οπουδήποτε είναι πολύ περισσότεροι, και οι θέσεις για επίτιμους ελάχιστες, και μόνο για εξαιρετικές περιπτώσεις. Για τη δική μου περίπτωση, που θα ήθελα ν’ασχοληθώ με τη βιολογική επιστήμη που αγαπώ πολύ, και φορτώνομαι επιπλέον με την αναπηρία μου που θα με δυσκόλευε, τέτοιο μέλλον είναι αδύνατο.

Τελικά πάντως, από το παράδειγμα του Δαρβίνου, καταλαβαίνουμε πως για κανέναν επιστήμονα δεν ξέρουμε για ποιον πραγματικό λόγο κάνει τη δουλειά του. Άλλοι για τα χρήματα ή για την κατάληψη κάποιας υψηλής θέσης. Άλλοι μόνο και μόνο για το Νόμπελ, λες και όλοι οι νομπελίστες έχουν προσφέρει εξίσου. Άλλοι μπορεί για να λύσουν εσωτερικές ψυχικές συγκρούσεις, να ξεπεράσουν τραύματα (Δαρβίνος) ή φόβους, π.χ. το φόβο του θανάτου μέσω της υστεροφμίας. Δεν ξέρουμε κι ούτε θα μάθουμε εάν ο ίδιος ο ερευνητής δεν μας φωτίσει κάπως κατά τη διάρκεια της ζωής του λέγοντας ή γράφοντας κάτι ή γράψει κάτι που θ’αποκαλυφθεί μετά το θάνατό του. Το ίδιο και με τους καλλιτέχνες, που ο κόσμος αρέσκεται να τους ψυχαναλύει, αλλά είναι πολύ γνωστό πως η ερμηνεία των έργων τους συχνά απέχει έτη φωτός απ’το πραγματικό κίνητρο της δημιουργίας τους. Σε περίπτωση που ο καλλιτέχνης είναι ακόμα ζωντανός, με κάποια πιθανή ερμηνεία του έργου του θα διαμαρτυρηθεί, όπως είχε γίνει νομίζω με την Κική Δημουλά της οποίας ποίημα είχε μπει στις Πανελλήνιες και διαφώνησε ως προς την ερμηνεία του, οπότε το θέμα αφαιρέθηκε. Μήπως τελικά κάνει ο καθένας ό,τι κάνει επειδή φοβάται το θάνατο;

Το άνθος όταν μαραθεί θα το δώσω στο κουνέλι, επειδή μυρίζει ωραία, μου πέρασε απ’το μυαλό στιγμιαία. Όχι, αυτό είναι εγκληματικό! Μπορεί το κουνέλι νά’χει το ένζυμο της ατροπινεστεράσης και να μπορεί ως κάποιον βαθμο ν’αποδομήσει την ατροπίνη, αλλά δεν ξέρω τι γίνεται με τη σκοπολαμίνη. Το άνθος θα το κόψω και θα το πετάξω, δε θα το αφήσω να γίνει καρπός, για να ανοίξουν γρηγορότερα τα επόμενα. Πάντως η ντατούρα δεν είναι απρόσβλητη. Μπορεί το κουνέλι να την έχει δοκιμάσει και να την άφησε, κάμπιες ωστόσο πέρσι το φθινόπωρο είχαν καταστρέψει το φύλωμά της, ακυρώνοντας και τη φθινοπωρινή ανθοφορία. Δεν είναι απρόσβλητα αυτά τα χνουδωτά, δύσοσμα και υγρά φύλλα που βρίσκονται πίσω απ’το άνθος. Ωστόσο για όποιο σπονδυλωτό τα φάει οι συνέπειες είναι βαριές. Θυμήθηκα έπειτα όλες τις εμπειρίες χρήσης ντατούρας και μπρουγκμάνσιας που είχα διαβάσει σε διαδικτυακές σελίδες, όπως στο
erowid
με το μαύρο φόντο (κατευθείαν αυτό μου ήρθε στο μυαλό). Άλλοι πήραν ένα άνθος σαν αυτό που είχα μπροστά μου, άλλοι φύλλα, φύλλα και άνθη, ή, το ισχυρότερο, σπόρους. Ισχυρότερα είναι τα άνθη και οι σπόροι, γιατί εκείνα τα μέρη προσπαθεί περισσότερο να προστατεύσει το φυτό από εχθρούς. Κι αφού έφαγαν την πικρή ντατούρα είτε έτσι είτε σε τσάι, ήρθαν διάφορα σοβαρά σωματικά συμπτώματα. Αύξηση της σωματικής θερμοκρασίας, ταχυκαρδία, ξήρανση των βλενογόνων, υπερβολική διαστολή της κόρης των οφθαλμών, φωτοφοβία, προβλήματα στην εστίαση, ανισορροπία, τρέμουλο, αποπροσανατολισμός, δυσκολία στην ούρηση, δυσκολία στην ομιλία, αφού ο λαιμός έχει στεγνώσει. Κι έπειτα έρχονται και τα νοητικά/ψυχολογικά συμπτώματα. Τρομακτικό παραλήρημα, όπου ο χρήστης/ασθενής αποσυνδέεται πλήρως από την πραγματικότητα – μπορεί να μιλάει με ανθρώπους που δε βρίσκονται εκεί, να κάνει πράξεις χωρίς τα αντικείμενα να υπάρχουν, άνθρωποι κι αντικείμενα να εμφανίζονται και να εξαφανίζονται από το πουθενά, η αίσθηση του τόπου και του χρόνου ν’αλλοιώνεται, κι όλα αυτά με μειωμένη συνείδηση του ατόμου και μικρή μνήμη των γεγονότων έπειτα. Πόσοι πολλοί απ’αυτούς έχουν βρεθεί ημίγυμνοι, γυμνοί, με εμετό στα ρούχα, κρατώντας κάτι να τρέχουν στους δρόμους πιστεύοντας ότι κυνηγιούνται από δαίμονες και πνεύματα, ή άλλοι σε δρόμους και πάρκα πιστεύοντας πως είναι στο σπίτι τους ή πως μιλάνε με κάποιον κοντά τους που δεν υπάρχει ή πως τελειώνει ο κόσμος και θα πεθάνουν. Ακόμα χειρότερα, άλλοι έχουν οδηγήσει αυτοκίνητο! Οι περισσότεροι τέτοιας κατάστασης καταλήγουν στα νοσοκομεία ή στα κρατητήρια προσωρινά, μέχρι να τους παραλάβουν οι γονείς τους, αν και η κατάσταση της υγείας τους συνήθως δεν απειλείται άμεσα, εξαιτίας των περίεργων συμπτωμάτων τους. Συνήθως μετά δε θέλουν να ξαναπάρουν ντατούρα ποτέ, ενώ πολλοί έχουν δυσλειτουργίες και για βδομάδες μετά τη χρήση, ενίοτε και για περισσότερο. Έχουν υπάρξει περιπτώσεις αυτοακροτηριασμού υπό την επίροια της ντατούρας, χωρίς πλήρη συνείδηση της πράξης από το χρήστη ή και θανάτου σε υπερβολικές δόσεις. Έχουν επίσης αναφερθεί περιπτώσεις μόνιμης παραφροσύνης ύστερα από χρήση, αλλά επιστημονικά δεν έχουν εξεταστεί. Ωστόσο άτομα ήδη επιρρεπή στην ψύχωση δεν είναι απίθανο να διαταραχθούν από μια τέτοια κατάσταση. Γι’αυτό και πολλοί σαμάνοι θεωρούσαν το φυτό δαιμονικό, κατάλληλο μονο για πεπειραμένους σαμάνους ή σκοτεινούς μάγους, ικανό να τρελάνει κάποιον. Πολλοί Ινδιάνοι στο Μεξικό έκαναν προσευχές μόλις έβλεπαν ή άγγιζαν ένα τέτοιο φυτό για να προστατευτούν από την αρνητική επίδρασή του. Και στο Μεσαίωνα στην Ευρώπη είχε συνδεθεί με τις μάγισσες, οι οποίες έβαζαν υποτίθεται ένα σκουπόξυλο αλειμμένο με ντατούρα στον κόλπο τους (σύμβολο λαγνείας και πορνείας από τη φιλεύσπλαχνη Εκκλησία), για να πετάξουν και να συναντήσουν το Διάβολο. Αυτές έπιαναν κι έκαιγαν ζωντανές οι καλοί χριστιανοί. Στην πραγματικότητα μάλλον, όποια γυναίκα ήταν όμορφη και δεν καθόταν σε κάποιον υψηλόβαθμο ή ιερέα κατηγορούταν ως μάγισσα και καταδικαζόταν. Τόσο σκοτεινή ήταν η φήμη του. Ντατούρα: η βασίλισσα της σκοτεινής πλευράς όπως είχα διαβάσει στο valentine.gr. Αλλά οι περισσότεροι απ’αυτούς τους χρήστες δεν αξίζουν τη λύπη μας. Οι περισσότεροι απλώς άκουσαν από κάποιον άσχετο ή κάποιον φίλο τους τοξικομανή πως το «χόρτο» αυτό είναι νόμιμο και μαστουρώνει ως και για τρεις μέρες, κι έτρεξαν να το πάρουν χωρίς να ψάξουν συνέπειες, συμπτώματα, πιθανή τοξικότητα κλπ. Είναι αποδιοργανωμένες, μαστουρολάγνες προσωπικότητες με χίλια δυο ψυχολογικά προβλήματα, άλλοι από προβληματικές οικογένειες, άλλοι άστεγοι στο δρόμο, άλλοι σε φτωχές συνοικίες, πολλοί ωστόσο, προς έκπληξή μου διαβάζοντας ιστορίες χρηστών κυρίως από την Αμερική, φοιτητές πανεπιστημίων που είχαν δωσοληψίες με κύκλους ναρκομανών. Νιώθουν πιθανόν ελεύθεροι απ’τους γονείς τους και δοκιμάζουν οτιδήποτε. Όμως αυτή η ψευδής ελευθερία κοστίζει, και ιδιαίτερα βαριά μάλιστα στην περίπτωση της ντατούρας. Έτσι είχε γίνει δυστυχώς και μ’άλλες ουσίες. Τις έπαιρναν οπουδήποτε κι οποτεδήποτε, και μολονότι σπανιότατα είχαν τόσο ακραίες συνέπειες, προκάλεσαν το ενδιαφέρον του νόμου. Τα παραισθησιογόνα, που σε παλαιότερους πολιτισμούς εντάσσονταν σχεδόν στη σφαίρα των θεών, σε πολλούς ακόλουθους του δυτικού πολιτισμού έχουν γίνει απλώς μια ακόμα μέθοδος διαφυγής και «μαστούρας». Στην πραγματικότητα θα μπορούσαν νά’χουν πολύ πιο εποικοδομητικές χρήσεις απ’αυτό, αλλά ο κόσμος δεν αναγνωρίζει τη δύναμή τους και δεν ξέρει να τα χρησιμοποιεί. Μακριά λοιπόν από τη ντατούρα. Μακριά, μακριά, μακριά! Κι αν υπνοβατήσω και πάρω χωρίς να το καταλάβω; Σχεδόν αδύνατον, αντίστοιχο του να υπνοβατήσω και να προσπαθήσω ν’αυτοκτονήσω.

Το βράδυ εκείνο είχε φεγγάρι και τα δύο φωτεινότερα στοιχεία στο μπαλκόνι ήταν το άνθος της ντατούρας και η Λιμπίτσα μου. Και τα δύο σύμβολα ζωής και αγάπης. Το παιδάκι μου ήταν κατάλευκο σαν χαρούμενη χιονομπαλίτσα. Αγάπη, αγάπη στη Λίμπο. Αγάπη στα λιμπάκια της, και σ’όλα τα μικρά νεκρά λιμπάκια που δε μεγάλωσαν. Χάιδεψα την ήρεμη Λιμπίτσα, είδα τη στάθμη στο μπουκαλάκι της, και μπήκα μέσα στο σπίτι.

Advertisements