Το θέμα αυτό, που κανονικά θά’πρεπε να δημοσιευθεί χθες, στις 19 Απριλίου, ημέρα θανάτου του Δαρβίνου, καθυστέρησε και δημοσιεύεται σήμερα. Το 2009 λοιπόν είχε χαρακτηριστεί έτος Δαρβίνου, εξαιτίας του κλεισίματος 200 χρόνων από τη γέννηση και 150 από την έκδοση του βιβλίου της εξελικτικής θεωρίας του μεγάλου φυσιοδίφη. Εκείνη τη χρονιά λοιπόν είχαν γίνει πολλές εκδηλώσεις ανά τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας, με εξαίρεση ίσως κάποιες πρωτόγονες αφρικανικές χώρες και τις φονταμενταλιστικές της Μέσης Ανατολής. Η Βρετανία, η γενέτειρα του Δαρβίνου, ήταν απ’τις χώρες με τις περισσότερες εκδηλώσεις. Εκεί έγιναν διάφορες ομιλίες, πανεπιστημιακές διαλέξεις, μουσειακές εκθέσεις κλπ. Μέσα σ’όλον αυτόν τον πανικό έγιναν και μερικά αλλόκοτα πράγματα, όπως
η έκθεση μέρους της διατηρημένης γενειάδας του Δαρβίνου
στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Βρετανίας, το οποίο αποκαλείται και ναός του Δαρβίνου.

Τα γένια του Δαρβίνου βρέθηκαν τυχαία από τον τετράκις εγγονό του Randal Keynes, ο οποίος άνοιξε ένα παλιό κουτί μ’ένα φάκελο στο εσωτερικό, που έγραφε ότι ήταν οι τρίχες που έμειναν από τα χαρτιά του πατέρα. Τα γένια ήταν τυλιγμένα μέσα σε χαρτί. Το κουτί άνηκε στην Ενριέτα ή Έτη, μία από τις κόρες του Δαρβίνου, άκρως πουριτανή, αντισεξουαλική και λογοκρίτρια σημαντικών κειμένων του πατέρα της, που παντρεύτηκε στα 30 της (αργά για τότε), για την οποία είχα γράψει
Εδώ.
Η οικογένεια του Δαρβίνου ήθελε να κρατήσει μία δέσμη απ’τα γένια του μεγάλου επιστήμονα ως οικογενειακό κειμήλιο (μεγάλη αξία στα κειμήλια τω προγόνων έδιναν οι εύπορες οικογένειες των Βρετανών), αλλά πριν την επίσημη κηδεία του στο Αββαείο του Ουεστμίνστερ δε μπόρεσαν, μάλλον επειδή ο κόσμος ήταν πολύς και δεν ήθελαν να φανούν δημοσίως να κάνουν κάτι τέτοιο. Έτσι συνέλεξαν όσες τρίχες είχαν πέσει στο γραφείο του και στα χαρτιά του, που ίσως κάποιες απ’αυτές άνηκαν στα μαλλιά του κι όχι στα γένια του, μπορεί κι αλλού.

Ο Δαρβίνος όμως δεν ήταν ούτεάγιος, ούτε προφήτης. Ήταν απλώς ένας κοσμικός επιστήμονας που διατύπωσε μια επαναστατική θεωρία, και μάλιστα όχι ο μόνος. Ένας ακόμα Ουαλός επιστήμονας, ο Alfred Russel Wallace, διατύπωσε μια παρεμφερή θεωρία το ίδιο διάστημα, κι αρχικά το εύρημά του ανακοινώθηκε στην επιστημονική κοινότητα μαζί μ’αυτό του Δαρβίνου, απλώς ο δεύτερος, έχοντας γράψει έπειτα το γνωστό του βιβλίο για την εξέλιξη και πολλά άλλα, έγινε παγκοσμίως και διαχρονικώς γνωστός, ενώ ο άλλος πτωχός, μόνος κι αργότερα πνευματιστής, χάθηκε. Όλες αυτές οι τιμές κι εκδηλώσεις για το Δαρβίνο δεν έχουν στην πραγματικότητα σκοπό αποκλειστικά τον ίδιο, ο οποίος άλλωστε είναι νεκρός κι έχει αποσυντεθεί προ πολλού, ή κι αν για κάποιους ανθρώπους έχουν σκοπό τον ίδιο εξυπηρετούν κατά βάθος τους δικούς τους φόβους του θανάτου, ένα είδος συνέχισης της ζωής ενός ανθρώπου μεταθάνατον (μήπως τελικά δεν πιστεύουν ούτε οι θρησκευόμενοι στη μεταθάνατον ζωή τιμώντας συνεχώς τους αγίους και κάνοντας νεκρώσιμες τελετές, λες και φοβούνται μη χάσουν τη μνήμη των νεκρών ανθρώπων, ενώ κανονικά υποτίθεται πως θα τους ξανασυναντήσουν στον άλλον κόσμο;)αλλά χρησιμεύουν ως αφορμές για την ανάδειξη της εξελικτικής θεωρίας και της περαιτέρω προόδου σ’αυτόν τον επιστημονικό τομέα, διότι από την εποχή του Δαρβίνου έχουν γίνει πολλές τροποποιήσεις και διασαφηνίσεις στην αρχική θεωρία, ώστε σήμερα να μη μιλάμε για θεωρία του Δαρβίνου όταν αναφερόμαστε στη σύγχρονη εξελικτική θεωρία.

Η επιστήμη δεν προσκηνά λείψανα και φετίχ προφητών, αλλά δέχεται τις ιδέες σημαντικών επιστημόνων εφόσον ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, τις χρησιμοποιεί για ν’αναλύσει τον κόσμο γύρω μας ή, εάν δε φαίνεται ν’αντιστοιχούν στην πραγματικότητα, πρέπει να τις αναθεωρεί. Εδώ ν’αναφέρω όμως κάτι που οι περισσότεροι δαρβινιστές συνειδητά ή δημόσια δε δέχονται, αλλά ισχύει, ότι ο δαρβινισμός, ή εξελικτισμός για να μη συγχέονται οι αντίπαλοί του νομίζοντας ότι ακολουθούνται τυφλά όλα τα συμπεράσματα του Δαρβίνου σαν ιερές γραφές, δεν είναι πλήρως επιστήμη, είναι και ιδεολογία. Μια ιδεολογία βασισμένη στην επιστήμη που έχει ως σκοπό τη βιολογική ερμηνεία του κόσμου, η οποία αντιπαραβάλλεται σε ορισμένες οπισθοδρομικές αντιλήψεις, όπως του δημιουργισμού. Και μια ιδεολογία βασισμένη στην επιστήμη δε χρειάζεται προσκήνημα σε λείψανα ή σε ναούς (το μουσείο της Βρετανίας) ή σε αγίους τόπους (τα μέρη που επισκέφθηκε ο Δαρβίνος), ή λατρεία προς το συγγραφικό έργο ενός συγκεκριμένου ανθρώπου, όπως τις υπερβολές των Σοβιετικών με τη λατρεία του Λένιν και της μούμιας του,ωσάν ο κουμουνισμός νά’παιζε το ρόλο του υποκατάστατου της θρησκείας. Μήπως κι ο δαρβινισμός σ’αυτήν τη μορφή είναι υποκατάστατο της θρησκείας τελικά για ανθρώπους που υποτίθεται δηλώνουν είτε αγνωστικιστές είτε άθεοι, οι οποίοι τελικά συμπεριφέρονται ομοίως με τους θρησκευόμενους; Μήπως οι περισσότερες ισχυρές κοσμικές ιδεολογίες είναι τελικά υποκατάστατα της θρησκείας; Μήπως είναι στο γονιδίωμα του ανθρώπου να βρίσκεται σε μια ομάδα με ισχυρή πίστη σε κάποιες άυλες αξίες; Μήπως αρχικά είχε να κάνει με την διατήρηση της τάξης και της ηθικής σε μια ομάδα, κι επομένως την ομαλή λειτουργία της, άρα και τη διαιώνισή της;

Advertisements