Πριν τέσσερις μέρες, τη Δευτέρα 15 Απριλίου, επισκέφθηκα το κατάστημα Isle of Eco για ν’αγοράσω γεωσκώληκες κομποστοποίησης κι έντομα για το
Βαρώνο,
Το λοφιοφόρο γκέκο μου (Corelophus ciliatus). Είναι ίσως το πιο εξειδικευμένο κατάστημα της Ελλάδας για σκουλήκια, εξοπλισμό κομποστοποίησης και ζωντανές τροφές για ερπετά, κι αξίζει τη διαφήμισή μας. Υπήρχε μεγάλη ποικιλία εντόμων, εγώ όμως διάλεξα δύο είδη δοκιμαστικά, αλευροσκούληκα (mealworms) 30-50 περίπου γραμμάρια και 4 κηροσκούληκα ή και μελοσκούληκα (waxworms) πειραματικά. Κανένα απ’τα δύο είδη δεν είναι είδος σκουληκιού, παρά οι προνύμφες σκαθαριού και πεταλούδας αντίστοιχα. Τα έντομα και των δύο ειδών έγιναν λοιπόν με μεγάλο ενθουσιασμό δεκτά από το γκέκο, το οποίο την πρώτη κιόλας μέρα έφαγε τρία κηροσκούληκα και 5 αλευροσκούληκα, και το εναπομείναν κηροσκούληκο, το οποίο ίσως έβαζα στο ψυγείο γι’αργότερα αλλ’άλλαξα γνώμη, την επόμενη μέρα. Άλλα από τότε δε θέλει, γιατί είναι βαρυστομαχιασμένο και θα πρέπει να περάσουν 2-3 μέρες μέχρι να ξαναφάει, αυτήν τη φορά φρουτόκρεμα, κρέας την άλλη βδομάδα πάλι ή και αργότερα, οπότε βίντεο με επίθεση σε έντομο θ’αργήσει. Το είδος είναι κυρίως φρουτοφάγο, και δε θα πρέπει να επιβαρύνεται με πολλά έντομα. Στο ψυγείο λοιπόν τοποθετούνται οι προνύμφες αυτές για να πέσει ο μεταβολισμός τους ώστε να χρησιμοποιηθούν αργότερα, όπου μπορούν να ζήσουν για 4-5 μήνες. Δραστήρια θα πρέπει να τρέφονται με κάτι και αργά ή γρήγορα, σύμφωνα με το αναπτυξιακό τους πρόγραμμα, θα κάνουν κουκούλι και θα μεταμορφωθούν σε τέλεια έντομα. Τα αλευροσκούληκά μου λοιπόν τώρα βρίσκονται εκτός ψυγείου, σ’ένα τάπερ με διάτρητο καπάκι όπου προηγούμένως είχα
Σαλιγκάρια
Για τον ίδιο σκοπό, με ψωμί για να τρώνε και συμπληρωματικά κουνελίνη, και για υγρασία μαρούλι και ζοχό. Συγκεντρώνονται λοιπόν όλα κάτω και γύρο απ’την τροφή και τρώνε, αφήνοντας πίσω μια λεπτή σκόνη ως περιττώματα. Το μόνο μέλημά τους είναι το φαί, όπως και με τα σαλιγκάρια που είχα εκεί πριν, τα οποία εξαφάνιζαν μέσα σε λίγες μέρες ό,τι χόρτα τους έδινα, αφόδευαν κι όταν δεν είχε αρκετή υγρασία σταματούσαν να κινούνται και προσκολλώνταν είτε στα τιχώματα είτε στο καπάκι. Η νοημοσύνη των συγκεκριμένων ζώων είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Δεν έχουν συναίσθηση ούτε καν του πού βρίσκονται, αρκεί να υπάρχει πολή τροφή. Αν το καλοσκεφτούμε πάντως, και η δική μας νοημοσύνη δεν ξεφεύγει και τόσο πολύ απ’αυτό το στάδιο, αν αναλογιστούμε πως όλος μας ο πολιτισμός βασίζεται στα περιορισμένα ορυκτά καύσιμα, και λειτουργούμε ωσάν να’ναι ανεξάντλητα.

Με την ευκαιρία λοιπόν θα σας παρουσιάσω πληροφορίες για την εκτροφή των δύο αυτών εντόμων ως τροφή για ερπετά κι όχι μόνο. Για τη δική μου περίπτωση δεν ξέρω αν πρέπει να τα κάνω αποικία, από τη μία ο πληθυσμός τους αρκεί για αποικία, γιατί το γκέκο λίγα θα τρώει κάθε φορά, οπότε ο αριθμός τους φτάνει, αλλά αν κάνω θά’χω πολλά περισσότερα απ’όσα θα θέλω, από την άλλη αν δεν τα ταΐσω όλα γρήγορα (αδύνατον) ή δεν τα ψύξω, κάποια απ’αυτά θα προλάβουν να γίνουν κουκούλια και να μεταμορφωθούν. Το τελευταίο το θεωρώ αρκετά απίθανο, μιας και υπόστρωμα βαθύ για να κρύβονται δεν υπάρχει, και κάθε κουκούλι θα έχει μεγάλη πιθανότητα να φαγωθεί από τους μη μεταμορφωμένους ακόμα ομοίους του.

Τρία αλευροσκούληκα (Tenebrio molitor) 15/4/2013, ίσως δε φαγώθηκαν ακόμα.

Το αλευροσκούληκο (αγγλ. Mealworm) είναι λοιπόν η προνύμφη του μαύρου σκαθαριού των σιτηρών (darkling beetle) Tenebrio molitor της οικογένειας των τενεβριονιδών (tenebrionidae). Τα έντομα αυτά συναντώνται σήμερα παγκοσμίως, και μπορει να προκαλέσουν ζημιές σε αποθηκευμένα σιτηρά ή άλευρα. Κοιτίδα τους θεωρείται η Λεκάνη της Μεσογείου. Ίσως κάποτε όλοι μας να τα έχουμε φάει μαζί με το ψωμί ή τα ζυμαρικά, διότι η εξαφάνιση εντόμων που προσβάλλουν τα σιτηρά είναι σχεδόν αδύνατη, έτσι οι κρατικοί και οι διεθνείς κανονισμοί για την καθαρότητα των τροφίμων προβλέπουν μέχρι ενός συγκεκριμένου ορίου θραύσματα εντόμων σε διάφορα προΪόντα. Στη φύση οι πληθυσμοί αυτού κι άλλων ειδών είναι αρκετά μικρότεροι κι αραιότεροι. Εκεί το έντομο αυτό ζει κάτω από διάφορα αντικείμενα τρεφόμενο με σπόρους, νεαρά σπορόφυτα, ρίζες, νεκρά φυτικά μέρη και νεκρά έντομα κι άλλα ζώα. Το χρησιμοποιούμενο στάδιο της ζωής του είναι η σκωληκόμορφη προνύμφη του ή αλευροσκούληκο, που με κοντινότερη ματιά αποκαλύπτει την εντομοειδή της φύση, με 3 ζεύγη λεπτών ποδιών στο θώρακα και κεφάλι με μάτια, κεραίες και στοματικά εξαρτήματα εντόμου. Είναι κιτρινωπή και στην πάνω πλευρά κυρίως ο θώρακας και τα πιο πίσω τμήματά της είναι σκληρωτοποιημένα με επιπλέον χιτίνη για ενδυνάμωση.

Το αλευροσκούληκο έχει συγκεντρώσει μικτά σχόλια από την κοινότητα των ερπετοχομπιστών, με άλλους να λένε πως πρόκειται για την καλύτερη δυνατή τροφή και άλλους ότι είναι η χειρότερη δυνατή τροφή. Σε σχέση μ’άλλες ζωντανές τροφές ίσως εμφανίζει κάποια αρνητικά στοιχεία, π.χ. το μεγάλο ποσοστό άπεπτου σκληρού εξωσκελετού που ενδεχομένως να το κάνει δύσπεπτο για κάποια είδη ή μικρά ζώα, αλλά από θρεπτικής άποψης στην πραγματικότητα είναι πλούσια τροφή, περιέχοντας πρωτεΐνη κατά 25% και λίπος κατά 12% (οι πηγές γιακάθε πληροφορία αυτού του άρθρου στο τέλος). Πολλοί εκτροφείς ερπετών το χρησιμοποιούν ως βασική τροφή για χρόνια χωρίς κανένα πρόβλημα, με κάποιους εκτροφείς λεοπαρδαλωδών γκέκο (Eublepharis macularius) να το χρησιμοποιούν αποκλειστικά επί γενιές. Μια πρόσφατη μελέτη μάλιστα, μετρώντας την ανάπτυξη νεαρών γκέκο αυτού του είδους με διατροφή είτε αποκλειστικά αλευροσκουλήκων, είτε γρύλλων είτε και των δύο, απέδειξε ότι τα αλευροσκούληκα ενισχύουν περισσότερο την ανάπτυξη σε σχέση με τις άλλες δύο διατροφές, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι άλλες δύο ήταν βλαβερές, ωστόσο δεν είναι ακόμα γνωστό αν μια διατροφή αποκλειστικά από αλευροσκούληκα μπορεί να προκαλέσει μακροπρόθεσμα προβλήματα υγείας στα ερπετά. Αμφιβάλλω εντούτοις ότι κάποιος χομπίστας ερπετών θα ταΐζει τα ερπετά του με μία μόνο τροφή συνεχόμενα, η ποικιλία πάντοτε ωφελεί (τα φίδια και άλα σπονδυλωτοφάγα σαρκοφάγα εδώ εξαιρούνται). Επίσης τα αλευροσκούληκα έχουν ελαφρώς αυξημένα λιπαρά σε σχέση με άλλα έντομα, οπότε μπορεί να γίνουν παχυντικά. Τέλος κυκλοφορεί ο ανυπόστατος μύθος ότι εάν ένα αλευροσκούληκο δε χωνευθεί σύντομα μετά την κατανάλωση, μπορεί να μασήσει το στομάχι και να διαφύγει, σκοτώνοντας το ερπετό. Αυτό
Έχει αποδειχθεί πειραματικά πως δεν ισχύει.

Τα αλευροσκούληκα λοιπόν δε μπορούν να σκαρφαλώσουν σε λείες επιφάνειες, ούτε να τρέξουν πολύ γρήγορα, μπορούν όμως να σκάψουν ή να χωθούν σε κάποια απροσπέλαστη γωνία, γι’αυτό, εάν το τερράριο είναι πολύπλοκο, πολλοί κάτοχοι ερπετών τα προσφέρουν σ’ένα ρηχό μπολ. Επειδή είναι πιο αργοκίνητα απ’τους γρύλλους, τις μύγες ή τις κατσαρίδες, μπορεί να μην προσελκύουν την προσοχή κάποιων ερπετών αμέσως, ένας λόγος για τον οποίον κάποιοι δεν τα αγαπούν ως Τροφή, αλλά στο τέλος το ερπετό τα αντιλαμβάνεται και επιτίθεται. Στη δική μου περίπτωση ωστόσο και σε πολλές άλλες τα σκουλήκια αυτά τρώγονται σχεδόν αμέσως. Επειδή όμως, όπως τα περισσότερα έντομα, υπολείπονται σε ασβέστιο, πριν την προσφορά τους στα ερπετά θα πρέπει να πασπαλίζονται με την ειδική σκόνη ασβεστίου ή και πολυβιταμινών αν χρειάζεται. Ένα καλό τάισμα επίσης πριν με βιταμινούχο τροφή όπως λαχανικά και φρούτα (gut loading) μπορεί ν’αυξήσει τη θρεπτική τους αξία. Αλευροσκούληκα τρώνε διάφορα ψάρια, σχεδόν όλα τα αμφίβια, εντομοφάγες σαύρες, τα ελάχιστα εντομοφάγα φίδια που υπάρχουν, νεροχελώνες και παμφάγα χερσαία είδη χελωνών, εντομοφάγα πουλιά, σαρκοφάγα αρθρόποδα όπως ταραντούλες ή σαρκοφάγα έντομα όπως αλογάκια της Παναγίας, και εντομοφάγα θηλαστικά όπως
Σκαντζόχοιροι
Και τρωκτικά. Μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν ως δολώματα στο ψάρεμα και ως τροφή για πουλερικά όπως κότες και πάπιες, ή για την προσέλκυσηάγριων ωδικών πτηνών σε σταθμούς σίτισης.

Τα έντομα αυτά είναι απ’τα ευκολότερα στην εκτροφή ή καλλιέργεια. Χρειάζονται απλώς ένα ρηχό και πλατύ δοχείο με υπόστρωμα, το οποίο λειτουργεί συγχρόνως και ως τροφή, και σχεδόν τίποτε άλλο. Το καπάκι στο δοχείο είναι προαιρετικό, γιατί τα έντομα αυτά δε μπορούν να σκαρφαλώσουν λείες επιφάνειες, κι ως σκαθάρια σπανιότατα πετούν, κι αν υπάρχει θα πρέπει να’ναι διάτρητο ή από σίτα για καλό αερισμό. Το υπόστρωμα μπορεί να είναι 2-10 εκατοστά, ανάλογα με τον αριθμό των εντόμων, την επιφάνεια του δοχείο κλπ, και μπορεί ν’αποτελείται από κάτι σιτηρώδες πλούσιο σε άμυλο όπως πίτυρο, βρώμη, τριμμένη φρυγανιά κλπ. Συμπληρωματικά μπορούν να τοποθετούνται κομμάτια παλιού ψωμιού ή ξηρών ζυμαρικών στην επιφάνεια, ενώ για υγρασία κατάλληλα είναι φρούτα και λαχανικά όπως μαρούλι, χόρτα, καρότο, αγκούρι, μήλο, μπανάνα, και πατάτα ως κάτι πιο αμυηλώδες. Οι υγρές τροφές θα πρέπει ν’αφαιρούνται αν αρχίζουν να μουχλιάζουν, γιατί τότε μπορεί να βλάψουν όλη την αποικία, και για να μη βρέχεται το υπόστρωμα καλό είναι να βρίσκονται πάνω σ’ένα κομμάτι χαρτιού ή κάτι παρόμοιο, αλλά αν είναι μικρά τα κομμάτια συνήθως τρώγονται ολόκληρα γρήγορα και δεν υπάρχουν τέτοια προβλήματα. Όπως όλα τα έντομα, ο ρυθμός ανάπτυξης είναι ανάλογος της θερμοκρασίας, σε υψηλότερες θερμοκρασίες δηλαδή είναι ταχύτερος. Το πρώτο στάδιο της ζωής του αλευροσκούληκου είναι το αβγό, που γεννιέται απ’το ενήλικο θηλυκό σκαθάρι μήκους 2 χιλιοστών και πλάτος 0,9 χιλιοστών, λευκό που με τη σκόνη γίνεται κιτρινωπό. Το αβγό στις συνήθεις θερμοκρασίες γύρω στους 20 βαθμούς εκκολάπτεται σε 10-12 μέρες σε μια μικροσκοπική προνύμφη, η οποία τρέφεται απ’το υπόστρωμα. Πρακτικά στα πρώτα αυτά στάδια τα έντομα είναι αόρατα, μιας και πολύ δύσκολα μπορούν να εντοπιστούν μέσα στο υλικό κι αυτό στην πράξη δε χρειάζεται. Όπως σ’όλα τα αρθρόποδα, η ανάπτυξη γίνεται σε στάδια, με αποβολή του παλαιότερου εξωσκελετού κι ανάπτυξη αμέσως μετά, μέχρι τη σκλήρυνση του επόμενου. Η προνύμφη, που παραμένει στο στάδιο αυτό για περίπου 12-54 μέρες, περνά από 9-20 τέτοια στάδια μέχρι να φτάσει στο στάδιο της χρυσαλίδας, νύμφης ή κουκουλιού (pupa), όπου συσπειρώνεται, χάνει το σκληροτοποιημένο θώρακά της και μένει ακίνητη στην επιφάνεια συνήθως του υποστρώματος για περίπου 20 μέρες. Τα στάδια της προνύμφης και της νύμφης μπορούν να επιμηκυνθούν για μήνες εάν τα έντομα ψυχθούν στο ψυγείο ή διαχειμάσουν στη φύση. Η καλύτερη φάση προνύμφης για χρήση είναι η μεγαλύτερη δυνατή, γύρω στα 2 εκατοστά. Ορισμένοι εκτροφείς έχουν χορηγήσει στις προνύμφες τους ορμόνες νεότητας εντόμων ώστε τεχνητά να τις μεγαλώσουν περισσότερο, κάνοντάς τες όμως ανίκανες για αναπαραγωγή, αν και σήμερα είναι διαθέσιμος κι ο μεγαλύτερος συγγενής του αλευροσκούληκου, το Zophobas morio.

Όσο τα κουκούλια αναπτύσσονται, καφετιάζουν περισσότερο, και στο τέλος εκδύονται κι αναδύονται τα ενήλικα σκαθάρια, σχεδόν κρεμώδους χρώματος στην αρχή και μαλακά, έπειτα καφετιάζουν και σκληρωτοποιούνται, και σε 10 μέρες θά’χουν γίνει μαύρα, γυαλιστερά, σκληρά κι έτοιμα για αναπαραγωγή. Τρέχουν πολύ γρήγορα, αλλά σπάνια πετούν και δε σκαρφαλώνουν σε λείες επιφάνειες, οπότε είναι δύσκολο να ξεφύγουν. Κατά την αναπαραγωγική διαδικασία το αρσενικό κυνηγά το θηλυκό μέχρι αυτό να σταματήσει, έπειτα ανεβαίνει πάνω του γυρίζοντας τον αιδοιαγό του (πέος των εντόμων) κάτω απ’το θηλυκό κι αφήνοντας τους σπερματοφόρους σάκους (τα χερσαία αρθρόποδα δεν έχουν το σπέρμα τους σε υγρό, αλλά σε μικρούς στερεούς σάκους). Έχει ακόμα παρατηρηθεί ότι το αρσενικό φυλάγει το θηλυκό για ένα μικρό χρονικό διάστημα μετά για να μη ζευγαρώσει μ’άλλα αρσενικά, συμπεριφορά πολύ ασυνήθιστη για έντομο. Το θηλυκό λοιπόν έπειτα σκάβει στο υπόστρωμα και γεννά 500 περίπου αβγά, και ο κύκλος επαναλαμβάνεται εις το διηνεκές. Ο μέσοςο όρος ζωής του σκαθαριού είναι 80 μέρες, και θεωρητικά κι αυτή η φάση μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως τροφή για ερπετά, αλλά είναι σκληρότερη και πολλά είδη δεν την προτιμούν. Ορισμένα είδη, όπως οι γενειοφόροι δράκοι κι άλλα είδη δράκων, σκίγκων και κάποιων ερημόβιων γκέκο όπως οι τερατοσκίγκοι, τρώνε χωρίς πρόβλημα τα σκαθάρια.

Έχουν επινοηθεί διάφορα συστήματα καλλιέργειας αυτών των εντόμων για τον περιορισμό των απωλειών. Ο λόγος είναι διότι τα κουκούια είναι ευάλωτα σε επίθεση και απ’τις προνύμφες και απ’τα σκαθάρια, ενώ επίσης τα αβγά χάνονται κατά το καθάρισμα. Η αποικία δε θα πρέπει να καθαρίζεται συχνά, αφού τα περιττώματα είναι ξηρά και δεν προκαλούν κανένα πρόβλημα, ενώ η αποσύνθεση τω νεκρών εντόμω είναι αμελητέα, με τα έντομα αυτά ν’αποξηραίνονται εύκολα στο ξηρό περιβάλλον της αποικίας. Οι νεκρές προνύμφες και κουκούλια αφυδάτώνονται και μαυρίζουν, οπότε μπορούν ν’αφαιρεθούν προαιρετικά, ενώ τα σκαθάρια μένουν όπως είναι, απλώς ακίνητα κι αποξηραμένα. Υπάρχουν φορές ωστόσο που θα χρειαστεί να καθαριστεί η αποικία για να φύγουν όλα τα άχρηστα περιττώματα και ν’ανανεωθεί όλο το υπόστρωμα, με τον πλέον εύκολο τρόπο το άδειασμα όλης της αποικίας σ’ένα ψιλό κόσκινο, πάνω στο οποίο θα μείνουν μόνο τα έντομα και λίγη τροφή. Στην περίπτωση που η αποικία περιέχει όλες τις φάσεις ανάπτυξης, τα αβγά θα φύγουν μαζί με τα σκουπίδια, γι’αυτό καλό είναι μέρος των σκουπιδιών να κρατηθεί μαζί με νέα τροφή ώστε να εκκολαφθεί ό,τι υπάρχει εάν υπάρχει. Για την εξάλειψη αυτής της δυσκολίας, συχνά γίνεται καλλιέργεια σε δύο δοχεία, ένα για τις προνύμφες κι ένα για τα σκαθάρια. Τα κουκούλια ή όσα νεαρά σκαθάρια επιβιώνουν μεταφέρονται σ’ένα άλλο πανομοιότυπο δοχείο, όπου αναπαράγονται κι έπειτα πεθαίνουν ή ταΐζονται στα ερπετά. Από εκεί έπειτα θα εμφανιστούν οι νέες προνύμφες. Σύμφωνα με μια άλη μέθοδο που διάβασα, τα σκαθάρια κρατούνται μέσα σ’ένα μικρό κουτί επενδεδυμένο με υγρό χαρτί, μαζί με λίγη τροφή για μερικές μέρες με επαναλήψεις της διαδικασίας πολλές φορές, και τα νεαρά αλευροσκούληκα μεταφέρονται προσεκτικά στο δοχείο ανάπτυξης, αν και μου φάνηκε αδικαιολόγητα πολύπλοκη. Επειδή σε ορισμένες περιόδους της αποικίας οι διαθέσιμες προνύμφες θά’ναι λίγες, ενώ άλλοτε παράγονται πολύ περισσότερες απ’όσες θα χρειαστούν για τάισμα σε μια δεδομένη χρονική στιγμή ή γι’αναπαραγωγή, καλό είναι αρκετές να ψύχονται για το διάστημα που δεν υπάρχουν μεγάλες διαθέσιμες στην αποικία.

Ο κυριότερος εχθρός των αποικιών αυτών των εντόμων είναι η υγρασία, η οποία μπορεί να ευνοήσει την ανάπτυξη δύο επιβλαβών οργανισμών, ακαρέων και μούχλας. Τα ακάρεα είναι μια πολυπληθής ομάδα αραχνοειδών εξελιγμένα να ζουν παντού, και τα συγκεκριμένα που αναπαράγονται στις αποικίες αγαπούν την υγρασία και τη θρεπτική τροφή, και είναι μικροσκοπικά, σαν κινούμενη σκόνη. Δεν παρασιτούν στα αλευροσκούληκα ούτε έχουν σχέση με τα ακάρεα που παρασιτούν στα ερπετά, αλλά αν ο πληθυσμός τους είναι υπερβολικός μπορεί να επιβαρύνουν την αποικία με τον ανταγωνισμό τους. Η μούχλα είναι μύκητες διαφόρων ειδών, κάποιοι εκ τωνν οποίων παράγουν αμυντικές τοξίνες, κι Επειδή είναι δύσκολο να διαπιστώσουμε αν το συγκεκριμένο είδος μύκητα που προσέβαλε την αποικία δεν είναι βλαβερό, δεν ταΐζουμε τίποτα απ’την αποικία στα ερπετά, αλλά την καταστρέφουμε. Ίσως αν υπάρχει καθαρό μέρος στην αποικία και πολλά υγιή σκουλήκια μπορούμε να τα κρατήσουμε και να συνεχίσουμε από εκεί. Ένα άλλο, πολύ σπανιότερο παράσιτο είναι ο σκόρος των σιτηρών (Plodia interpunctella), μια μικροσκοπική πεταλουδίτσα που ενδέχεται να προσβάλλει ψωμιά κι άλλα δημητριακά στο σπίτι. ΟΙ προνύμφες της είναι μικροσκοπικές, με κύριο ορατό σημείο τους τους μετάξινους ιστούς που υφαίνουν πριν κάνουν κουκούλι. ΟΙ πεταλούδες είναι τριγωνικού γενικού σχήματος και πετούν.

Δύο κηροσκούληκα (Galleria mellonella 15/4/2013, το ίδιο βράδυ φαγώθηκαν.

Το δεύτερο έντομο είναι το κυροσκούληκο ή μελοσκούληκο, προνύμφη της μεγάλης πεταλούδας του κεριού Galleria mellonella. Υπάρχει και η μικρή πεταλούδα του κεριού Achroia grisella, αλλ’αυτή δε χρησιμοποιείται ως ζωντανή τροφή. Οι πεταλούδες αυτές, μαζί με την πεταλούδα των σιτηρών που ανέφερα παραπάνω, είναι οι γνωστότερες της οικογένειας των πυραλιδών (pyralidae). Στη φύση το είδος αυτό ζει στις κυψέλλες των μελισσών τρεφόμενο με κερί και μέλη, και σε μεγάλους αριθμούς γίνεται σοβαρό παράσιτο, εμποδίζοντας την ομαλή λειτουργία τους. Οι προνύμφες τρέφονται κάτω από την επιφάνεια της κηρίθρας, ώστε να μη γίνονται αντιληπτές απ’τις μέλισσες, και πίσω τους αφήνουν μια στοά με μετάξινες ίνες, με τις οποίες προσδένονται στο υλικό. Μία κυψέλη παρασιτίζεται από το έντομο όταν μια ενήλικη θηλυκή πεταλούδα κατεβαίνει κατακόρυφα και γεννά τα αυγά της στην κηρίθρα. Επειδή πρέπει να προσγειωθούν κατακόρυφα, η προφύλαξη των κυψελών είναι εύκολη, καλύπτοντάς την απλώς από πάνω. Το χρησιμοποιούμενο στάδιο εδώ είναι οι προνύμφες ή κάμπιες, που είναι παχιές, με 3 ζεύγη θωρακικών ποδιών κι άλλα 4 ζεύγη παραποδίων ή βοηθητικών άκρων από το 3ο μέχρι το 6ο τμήμα της κοιλιάς, κρεμώδους χρώματος με σκούρο κεφάλι και άκρες ποδιών, μήκους 2-3 εκατοστών. Δε μπορούν να σκαρφαλώσουν λείες επιφάνειες, κινούνται ασταθώς και δεν έχουν έντονο το ένστικτο της κατεύθυνσης ή του κρυψίματος, γι’αυτό είναι αρκετά εύκολα στη σύλληψη στο τερράριο. Η ίδια μεγάλη ομάδα ερπετών, λοιπών σπονδυλωτών και αρθρόποδων μπορεί να τα φάει, αλά τα συγκεκριμένα έντομα σπάνια χρησιμοποιούνται ως βασική τροφή, διότι περιέχουν πολύ λίπος (γύρω στο 40%) κι επομένως είναι αρκετά παχυντικά, κι εξαιτίας αυτού γίνονται εθιστικά στα ερπετά, όπως σ’εμάς γίνονται τα γλυκά για παράδειγμα. Ωστόσο είναι η ιδανική τροφή για ερπετά που πρέπει να πάρουν βάρος, θηλυκά σε αναπαραγωγή, πριν τη χειμέρια νάρκη, συμπληρωματικά κατά την ανάπτυξη και κατά τη διαδικασία εξημέρωσης ενός φοβισμένου ζώου, το οποίο θα μας συνδυάσει μ’αυτό το εύγευστο φαγητό και θα πλησιάζει πιο εύκολα στο χέρι μας όταν βρισκόμαστε κοντά του. Όπως όλα τα έντομα, και τα κηροσκούληκα θα πρέπει να πασπαλίζονται με την ειδική σκόνη ασβεστίου. Το καλοτάισμα με κάποια θρεπτική τροφή δε χρειάζεται γιατί τα έντομα αυτά ήδη είναι θρεπτικά, κι άλλωστε σ’αυτό το είδος είναι αδύνατο εξαιτίας των ιδιαίτερών του διατροφικών αναγκών.

Οι ιδιαίτερες αυτές ανάγκες τό’χουν κάνει σχετικά ανεπιθύμητο στην εκτροφή για πολλούς ερπετοχομπίστες, αφού είναι πολύ πιο εύκολη η αγορά μιας συγκεκριμένης ποσότητας, που έτσι κι αλλιώς θα χρησιμοποιείται αραιά. Τα εμπορικά κηροσκούληκα διατίθενται ψυγμένα μέσα σε πριονίδι, όπου μπορούν να ζήσουν έτσι ως και για 5 μήνες χωρίς πρόβλημα. Η εκτροφή τους απ’την άλλη θα πάρει περισσότερο χρόνο, θα χρειαστεί ιδιαίτερο υπόστρωμα, αλά θα δώσει πολλά περισσότερα έντομα. Για το υπόστρωμα έχουν αδικαιολόγητα γραφτεί πολλές και διάφορες πολύπλοκες συνταγές που τό’χουν αναδείξει σε ειδική τέχνη. Τα βασικά του συστατικά στην πραγματικότητα είναι αλεύρι ή πίτυρο και μέλι, στην ποσότητα που θα κάνει το υλικό υγρό, αλλά εύθραυστο αν συμπιεστεί.

Η εκτροφή ξεκινά με την τοποθέτηση μερικών κηροσκουλήκων σ’ένα δοχείο με λίγους πόντους τέτοιου υποστρώματος και μερικά κάθετα κομμάτια χαρτονιού από χαρτοκιβώτια. Επειδή θα βρίσκονται ήδη στα τελευταία στάδια της προνύμφης, σύντομα, σε 2-3 βδομάδες, οι προνύμφες θα υφάνουν ένα κουκούλι στο οποίο θα παραμείνουν για 1-2 βδομάδες, κι έπιτα θα εξέλθουν ως μικρές καφέ πεταλούδες (σκόροι). Το στάδιο του ενήλικου εντόμου σ’αυτό και σε πολλά άλλα είδη μικρής πεταλούδας, π.χ. στους μεταξοσκώληκες, κι άλλων εντόμων έχει απλοποιηθεί μόνο για το σκοπό της αναπαραγωγής, γι’αυτό και οι πεταλούδες αυτές δεν έχουν λειτουργικό πεπτικό σύστημα. Σκοπός τους είναι να ψάξουν το αντίθετο φύλο, να ζευγαρώσουν και να πεθάνουν. Τα θηλυκά γεννούν ως και 1600 αβγά στις ρωγμές του χαρτονιού, όπως θά’καναν στις κηρίθρες στη φύση, και μετά από 4-5 μέρες σε θερμοκρασία γύρω στους 25 βαθμούς τα αβγά εκκολάπτονται. Οι πεταλούδες μπορούν να ταϊστούν σε ζώα που προτιμούν γρήγορα ή ιπτάμενα έντομα, όπως δενδρόβια γκέκο, χαμαιλέοντες, δεντροβατράχους, δενδρόβιες ταραντούλες, αλογάκια της Παναγίας κλπ. Όταν λοιπόν έχουν μεγαλώσει λίγο οι νεαρές προνύμφες, μπορούν να μεταφερθούν σε μεγαλύτερο δοχείο με νέο υπόστρωμα, όπου θα συνεχίσουν την ανάπτυξη, η οποία γίνεται σε 7 στάδια και διαρκεί 4-6 εβδομάδες. Οι περισσότερες έπειτα μπορούν να ψυχθούν για μελλοντική χρήση αφού έχουν φτάσει το τελικό τους μέγεθος, και λίγες μπορούν να μείνουν για την αναπαραγωγή. Οι προνύμφες από εκτροφή είναι πολύ κινητικότερες από τις αγορασμένες, γιατί οι πρώτες έχουν περισσότερη ενέργεια γιατί τρώνε.Δεν είναι και τόσο δύσκολη η εκτροφή τους τελικά.

Δεν τα τρώνε όμως μόνο τα ερπετά ή τα λοιπά εντομοφάγα ζώα αυτά τα έντομα, μπορεί να τα καταναλώσει και ο άνθρωπος. Και τα δύο παραπάνω είδη, και φυσικά πολλά άλα, θεωρούνται πολύ θρεπτικές τροφές όσον αφορά την πρωτεΐνη και το λίπος που περιέχουν, και γι’αυτό έχουν προταθεί ως κατάλληλες τροφές για φτωχές αναπτυσσόμενες χώρες. Τα στοιχεία για τη θρεπτική αξία του αλευροσκούληκου παραπάνω τα πήρα από μια τέτοια μελέτη. Μπορεί εμάς να μας φαίνεται σήμερα παράξενη η βρώση εντόμων, αλλά στην πραγματικότητα ιστορικά οι περισσότεροι λαοί έτρωγαν έντομα. Ακόμα και σήμερα, σε τροπικές περιοχές όπως στη Λατινική Αμερική, στην Αφρική, στην Αυστραλία, στη ΝΑ Ασία, αλλά και στην Κίνα, στην Κορέα και στην Ιαπωνία, διάφορα έντομα καταναλώνονται συχνά. Αλλά και ιστορικά πολύ περισσότεροι λαοί έτρωγαν έντομα. Οι αρχαίοι ημών πρόγονοι για παράδειγμα έτρωγαν τα τζιτζίκια ψητά κανονικά. Κάποτε τα έθιμα αυτά εξαφανίστηκαν απ’την Ελλάδα, ίσως ως συνέπεια της επίδρασης του πολιτισμού της Μέσης Ανατολής, αλλ’αυτό είναι άλλη ιστορία. Γενικώς πάντως σήμερα ο δυτικός πολιτισμός βασίζεται στα ενεργοβόρα εκτρεφόμενα ζώα για την πρωτεΐνη του, γι’αυτό περιφρονεί όλες τις άλλες επιλογές. Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι κάτι το τόσο περίεργο να τρώμε έντομα. Ήδη τρώμε τα αρθρόποδα της θάλασσας, τις γαρίδες, τους αστακούς κλπ, θεωρώντας τα μάλιστα τροφές πολυτελείας, κι από στεριανά ασπόνδυλα τρώμε Σαλιγκάρια, Τα οποία επίσης θεωρούμε τροφές πολυτελείας. Τα έντομα στην πραγματικότητα είναι παρόμοιας θρεπτικής αξίας με τα κανονικά κρέατα, με τα πλεονεκτήματα ότι χρειάζονται πολύ λιγότερο χώρο για την καλλιέργειά τους, μπορούν να τραφούν με παραπροΪόντα της γεωργίας και μετατρέπουν πολύ πιο αποτελεσματικά την προσφερόμενη τροφή σε κρέας απ’ό,τι τα εκτρεφόμενα ζώα. Παρόλα αυτά, δε γνωρίζω κάποιο πρόγραμμα καλλιέργειας εντόμων σε αναπτυσσόμενη ή ανεπτυγμένη χώρα ακόμα.

Πηγές και ιστοσελίδες:
Αλευροσκούληκα:
άρθρο για το αλευροσκούληκο στην αγγλική Wikipedia
εκτροφή αλευροσκουλήκων
Των κανονικών και των μεγαλύτερων (Zoophoba morio).
Abigale’s edibles,
Σελίδα για την εκτροφή αλευροσκουλήκω και τη χρήση τους για ανθρώπινη κατανάλωση.
το κίτρινο αλευροσκούληκο ως νέα πηγή πρωτεΐνης
ποικιλομορφία του ρυθμού ανάπτυξης στα αιχμάλωτα είδη: η περίπτωση του λεοπαρδαλώδους γκέκο (pdf)
Κηροσκούληκα:
άρθρο για το κηροσκούληκο στην αγγλική Wikipedia
εκτροφή κηροσκουλήκων
ο κύκλος ζωής του κηροσκούληκου

Ενημέρωση 28/11/2015: Οι ανάγκες μου σε αλευροσκούληκα έχουν αυξηθεί, αφού ταΐζω κι άλλα ζώα. Με τέτοια ταΐζω το γενειοφόρο μου δράκο (Pogona vitticeps), ο οποίος μπορεί να φάει έως και 45 τη φορά, κι επίσης τέτοια έτρωγε ο τερατοσκίγκος (Teratoscincus roborowskii) και ο κερασφόρος βάτραχος (Ceratophrys cranwelli), όταν ήταν μικρότερος. Το λοφιοφόρο γκέκο εξακολουθεί να τα τρώει, αλλλά γενικώς προτιμά τα γρηγορότερα έντομα όπως τους γρύλλους και τις κατσαρίδες. Όταν τρώει αλευροσκούληκα, τρώει συνήθως 6-7 τη φορά. Έχω προσέξει ότι αργεί να τα χωνέψει σε σχέση με άλλα έντομα εξαιτίας της σκληρότητάς τους, ιδίως σε χαμηλότερες θερμοκρασίες. Επίσης περιστασιακά του δίνω και ενήλικα σκαθάρια, είτε όπως είναι είτε με κομμένα έλυτρα, για να είναι μαλακότερα, αν και δεν έχει πρόβλημα. Το Isle of Eco ασχολείται με τα περί της κομποστοποίησης. Το κομμάτι που αφορά τα κατοικίδια εξελίχθηκε στο feeders.gr, ένα μεγάλο pet shop με μεγάλη εξειδίκευση στα ερπετά, που φέρει μεγάλη ποικιλία εντόμων για τροφή.
Επειδή λοιπόν οι ανάγκες μου έχουν αυξηθεί, προσπαθώ να φτιάξω αποικία. Στα παρακάτω βίντεο θα δείτε την πρόοδο μιας αποικίας, η οποία στο τέλος έβγαλε ελάχιστα σκαθάρια, παρόλο που τα κουκούλια ήταν πολλά. Το ίδιο ακριβώς είχα πάθει και το καλοκαίρι, οπότε είχα pιάσει δίπλα στα έντομα τον πιθανότατο ένοχο, ένα σαμιαμίδι. Σαμιαμίδια (Hemidactylus turcicus) τριγυρνούν στο χώρο όπου εκτρέφω τα έντομα, και ίσως τα τρώνε. Οπότε για να έχω αποικία, θα πρέπει να την καλύψω με σίτα (έως τώρα δεν τις σκέπαζα, αφού τα έντομα δε φεύγουν και ήθελα να έχω πλήρη αερισμό προς αποφυγή παντός κακού). Ήδη έχω δημιουργήσει μία νέα μικρή αποικία, με πολύ πίτουρο και αρκετές προνύμφες. Παρακάτω παραθέτω τα βίντεο:

Προνύμφες και λίγακ ουκούλια, 14/10/2015:

Τα περισσότερα κουκούλια, 5/11/2015:

Προς αναζήτηση των σκαθαριών, 18/11/2015:

Οι ανάγκες μου σε μελοσκούληκα δεν έχουν αυξηθεί πολύ. Πού και πού αγοράζω και δίνω στο λοφιοφόρο γκέκο και στο γενειοφόρο δράκο, αλλά μπορεί να κάνω και μια αποικία απ’αυτά δοκιμαστικά.

Ενημέρωση 28/4/2016: Τελικά έβγαλα περίπου 150 σκαθάρια το Δεκέμβριο, τα οποία έβαλα σε νέο κουτί με πίτουρο, σε θερμοκρασία 24-29 βαθμών, όπου αναπαρήχθησαν και βγήκαν πολλά μικρά. Τάιζα τα σκαθάρια συμπληρωματικά με φρούτα όπως μήλο, αχλάδι ή μπανάνα για ενυδάτωση και βιταμίνες, ενώ για επιπλέον πρωτεΐνη έδινα τροφή ψαριών σε νυφάδες και περιστασιακά κάπιο νεκρό έντομο, όπως προνύμφη σκαθαριού Pachnoda, το οποίο το έκοβα λίγο για να μπορούν να μπουν μέσα και την άλλη μέρα το είχαν αδειάσει όλο. Τα πρώτα μικρά άρχισαν να γίνονται αντιληπτά το Φεβρουάριο, και μεγάλωσαν πολύ γρήγορα. Πιστεύω πως η συμπληρωματική πρωτεΐνη τα ωφέλησε αρκετά. Ο αριθμός των προνυμφών που έχω τώρα είναι πολύ μεγάλος, κι αργούν να τελειώσουν, ακόμα και με το γενειοφόρο δράκο που τρώει 40-70 τη φορά. Χθες χώρισα τα νέα σκαθάρια, 75 περίπου στον αριθμό, σε καινούργιο κουτί. Είναι τελικά το ευκολότερο έντομο στην εκτροφή. Παρακάτω οι φωτογραφίες εντόμων δικής μου εκτροφής:

προνύμφες και κουκούλια Tenebrio molitor 27/4/2016

σκαθάρια Tenebrio molitor 27/4/2016

Advertisements