Ήρθε και φέτος η ημέρα του Δαρβίνου 12 Φεβρουαρίου, οπότε πρέπει να κάνω ένα ανάλογο δημοσίευμα. Ίσως είμαι κι ο μόνος στο ελληνικό Διαδίκτυο που τηρεί με σχεδόν θρησκευτική ευλάβεια την ημέρα του Δαρβίνου. Είναι κάτι σαν γιορτή του Ιστολογίου. Φέτος όμως, ψάχνοντας διάφορα άλλα πράγματα για ετοιμασία άρθρων, ξέχασα τη μέρα αυτήν μέχρι πριν δύο μέρες, οπότε τότε μόνο άρχισα να ψάχνω θέμα, το οποίο δε θά’πρεπε νά’ναι και πολύ μεγάλο ώστε να προλάβω να το βάλω στις 12 Φεβρουαρίου – θα μπορούσα να το βάλω κι αργότερα, όμως δε θα φαινόταν τόσο καλά -, και τελικά θυμήθηκα ένα θέμα που σχεδίαζα για καιρό να γράψω στο μυαλό μου, για όσα πράγματα πήραν τιμητικά το όνομα του Δαρβίνου, είτε πριν είτε μετά το θάνατό του.

Ως φυσιοδίφης που ταξίδεψε σε μακρινά μέρη και πρώτος ευρετής της σύγχρονης μορφής εξελικτικής θεωρίας, είναι αναμενόμενο
το όνομά του
να δόθηκε τιμητικά σε διάφορες τοποθεσίες, είδη, πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και επιστημονικούς θεσμούς. Ίσως είναι μέσα στα συγχρονότερα ιστορικά πρόσωπα με τα περισσότερα στοιχεία στο όνομά του.

Καθώς λοιπόν περνούσε το πασίγνωστο Μπιγκλ με βοηθητικές βάρκες το 1833, όπου επέβαινε κι ο Δαρβίνος, κατά τη χαρτογραφική του αποστολή στο Νότιο Ημισφαίριο (1831-1836) από έναν πορθμό, που ονομάστηκε Πορθμός του Μπιγκλ στη Γη του Πυρός της Νότιας Αμερικής, ένα κομμάτι παγετώνα αποκολλήθηκε από έναν κάθετο γκρεμό κι έπεσε στη θάλασσα, προκαλώντας τεράστια κύματα που απειλούσαν τις βάρκες. Τότε ο Δαρβίνος μαζί με τρεις ναύτες εντόπισαν μέσα στην καταχνιά έναν μικρότερο πορθμίσκο, όπου κατέφυγε το πλοίο και οι βάρκες, ο οποίος ονομάστηκε Πορθμός του Δαρβίνου. Πορθμός Δαρβίνου ονομάστηκε επίσης ένα κανάλι μεταξύ των νησιών Μόρεσμπι και Λάιελ (ο Κάρολος Λάιελ ήταν γεωλόγος και φίλος του Δαρβίνου) του συμπλέγματος τω Νησιων της Βασίλισσας Καρλότας στη Βρετανική Κολομβία του Καναδά από το γεωγράφο George M. Dawson προς τιμήν του Δαρβινου το 1878.

Ένα χρόνο αργότερα, στις 12 Φεβρουαρίου του 1834, περνώντας πάλι το Μππιγκλ απ’το ίδιο μέρος, ο πλοίαρχος Φιτς-Ρόι ονόμασε το ψηλό βουνό βορειοανατολικά του Πορθμού του Δαρβίνου Όρος Δαρβίνου, κάνοντάς του, όπως είπε κι ο Δαρβίνος, ένα βουνό δώρο για τα 25α γενέθλιά του. Η σχέση του Δαρβίνου με τον πλοίαρχο Φιτς-Ρόι ήταν αμφίθυμη, πότε με εντάσεις και φόβο απ’το μέρος του ‘δαρβίνου μην εκδιωχθεί απ’το πλοίο και πότε υποτίθεται φιλική. Στο βιβλίο του πάντως για το ταξίδι του με το Μπιγκλ, ο Δαρβίνος προσπάθησε να περιγράψει τον πλοίαρχο με καλά λόγια για να μην τον προσβάλλει δημοσίως, αναφέροντας όμως πάλι την κυκλοθυμικότητα και τη δυσκολία του χαρακτήρα του. Ο πλοίαρχος ωστόσο, παρά τις διαφωνίες του με το Δαρβίνο, τον περιέγραψε θετικά στον απολογισμό του ταξιδιού του. Το βουνό αυτό λοιπόν είναι το δεύτερο ψηλότερο στη Γη του Πυρός, ύψους 2400 μέτρων με απότομες πλαγιές και παγετώνες, και σήμερα ανήκει στη Χιλή. Κατακτήθηκε για πρώτη φορά μόλις το 1979, ενώ το τμήμα των νότιω Άνδεων όπου βρίσκεται, αποκαλείται και οροσειρά του Δαρβίνου. Άλλο μεγάλο βουνό που πήρε το όνομά του είναι το Όρος Δαρβίνου ύψους 4218 μέτρων στη Σιέρα Νεβάδα της Καλιφόρνιας, το οποίο ονομάστηκε έτςι το 1895 από τους Αμερικανούς γεωγράφους Theodor S. Solomons και E. C. bonner ως μέρος ολόκληρης της περιοχής που πήρε ονόματα σχετικά με εξελικτικούς επιστήμονες, π.χ. Όρος Λαμάρκ, όρος Σπένσερ, Όρος Χέκελ, Κοιλάδα της Εξέλιξης κλπ. Επίσης στο βουνό αυτό βρίσκεται ο παγετώνας του Δαρβίνου και στους πρόποδες το Φαράγγι του Δαρβίνου. Ένα Όρος Δαρβίνου επίσης υπάρχει στην Τασμανία της Αυστραλίας, την οποία επισκέφθηκε ο Δαρβίνος, αν και το όνομα δόθηκε αργότερα. Το βουνό βρίσκεται στη δυτική ακτή του νησιού με ύψος 1033 μέτρα. Δυτικά του υπάρχει μια εγκαταλελειμμένη κοινότητα που είχε αναπτυχθεί γύρω από ένα σιδηροδρομικό σταθμό όπου φορτωνόταν μετάλλευμα από τα τώρα εγκατελελειμμένα ορυχεία της περιοχής με το όνομα Δαρβίνος. Ένα είδος φυσικού γυαλιού στην περιοχή, που προήλθε από υψηλή θερμοκρασία που έλιωσε τα πετρώματα κατά μια παρελθοντική μετεωριτική σύγκρουση, επίσης λέγεται γυαλί Δαρβίνου, επειδή πρωτοβρέθηκε σ’αυτό το βουνό. Στο νησί Ιζαμπέλα ή Τσάθαμ των Γκαλαπάγκος το κεντρικό ηφαίστειο έχει επίσης ονομαστεί Ηφαίστειο Δαρβίνου. Στην Ανταρκτική τέλος, μια μικρή οροσειρά στα βάθη της ειπήρου έχει ονομαστεί Όροι Δαρβίνου από μια βρετανική αποστολή του 1901-1904 προς τιμήν όχι του γνωστού Καρόλου Δαρβίνου, αλλά του γιου του Λεονάρδου Δαρβίνου, τότε επίτιμου γραμματέα της Βασιλικής Γεωγραφικής Εταιρείας (η τάση προς την επιστήμη είναι κληρονομική;).

Χαρτογραφώντας το Μπιγκλ τη βόρεια Αυστραλία το 1839 στο 3ο μεγάλο ταξίδι του, ο πλοίαρχος John Clements Wickham (υποπλοίαρχος στο δεύτερο ταξίδι που ήταν κι ο Δαρβίνος) εντόπισε έναν κολπίσκο, τον οποίον ονόμασε Λιμάνι του Δαρβίνου προς τιμήν του φυσιοδίφη. Ο οικισμος του Πάλμερστον, που ιδρύθηκε το 1869 κοντά σ’αυτό το λιμάνι, άλαξε επίσημα όνομα σε Δαρβίνος (Darwin) το 1911. Σήμερα είναι η πρωτεύουσα της σχετικά αραιοκατοικημένης Βόρειας Επικράτειας της Αυστραλίας, με πληθυσμό 129.000 κατοίκων. Άλλοι οικισμοί με το όνομα του Δαρβίνου είναι ο Δαρβίνος, με παλαιότερο όνομα λιμάνι Δαρβίνου στη χερσόνησο Λαφόνια του Ανατολικού Φόκλαντ που είχε επισκεφθει ο ίδιος, ο οποίος ιδρύθηκε το 1859, τη χρονιά έκδοσης του βιβλίου της Καταγωγής των Ειδών, και το Όρος Δαρβίνου, μια μικρή πόλη στη Ζιμπάμπουε που ονομάστηκε έτσι από τον Άγγλο εξερευνητή Frederick Courtney Selous στα τέλη του 19ου αι.

Στην Πόλη του Δαρβίνου της Αυστραλίας βρίσκεται το γνωστό Πανεπιστήμιο Καρόλου Δαρβίνου, ενώ κοντά στην πόλη βρίσκεται το Εθνικό Πάρκο Καρολου Δαρβίνου. Στο Κέιμπριτζ της Αγγλίας το 1964 ιδρύθηκε το Κολέγιο Καρόλου Δαρβίνου, που ονομάστηκε έτσι προς τιμήν της οικογένειας του Δαρβίνου, η οποία είχε στο παρελθόν μέρος της γης όπου χτίστηκε το κολέγιο. Εκεί φοιτούν μεταπτυχειακοί φοιτητές, κυρίως για διδακτορικές σπουδές, και από την Αγγλία και απ’το εξωτερικό. Στα Νησιά Γκαλαπάγκος υπάρχει το Ερευνητικό Κέντρο Καρόλου Δαρβίνου που εμπεριέχει το Ίδρυμα Καρόλου Δαρβίνου, το οποίο ασχολείται με την προστασία του οικοσυστήματος των νησιών. Η ΛινναΪκή Εταιρεία απονέμει απ’το 1908 το βραβείο Δαρβίνου-Ουάλας (ο δεύτερος ανεξάρτητος ευρετής της εξελικτικής θεωρίας περίπου συγχρόνως με το Δαρβίνο) για μεγάλες προόδους στην εξελικτική βιολογία. Τέλος, θα πρέπει οπωσδήποτε ν’αναφέρω το θεσμό των Βραβείων Δαρβίνου, ενός ανεπίσημου χιουμοριστικού ετήσιου διαδικτυακού βραβείου που απονέμεται σ’όσους έχουν αφαιρέσει τα γονίδιά τους απ’την ανθρωπότητα για το καλό της, π.χ. πεθαίνοντας με υπερβολικά χαζό τρόπο.
Η σελίδα τους
Είναι εδώ.

Ο Δαρβίνος έχει ακόμα δώσει τ’όνομά του σε αμέτρητα είδη. Υπολογίζεται ότι 120 είδη και 9 γένη φέρουν το όνομά του. Από τα γένη, μερικά είναι ο δαρβινόπτερος (Darwinopterus), ένα γένος πρωτόγονω πτερόσαυρω με μακριά ουρά από την Κίνα, η δαρβίνια (Darwinia), ένα γένος αειθαλών μυρτοειδών θάμνων της Αυστραλίας, και το αρχαίο γένος πιθηκοειδών δαρβίνιος (Darwinius), μ’ένα μόνο είδος (D. macillae) εόκαινου εποχής ηλικίας 47 εκατομμυρίων ετών από τη σημερινή Γερμανία. Το μαΪμουνάκι αυτό βρέθηκε από έναν ερασιτέχνητ ο 1983, αλλά τα δύο κομμμάτιατου πουλήθηκαν χωριστά. Επανενώθηκαν το 2007, οπότε έγινε και η εκτενής εξέταση του απολιθώματος. Τα είδη που έχουν πάρει τ’όνομα του Δαρβίνου είναι πάρα πολλά, και δε μπορώ να τα’αναφέρω όλα, αφού άλλωστε δεν τα ξέρω όλα. Αυτό με την πιο ενδιαφέρουσα ιστορία είναι ωστόσο το ρέα του Δαρβίνου (Rhea darwini, έπειτα άλλαξε σε Rhea pennata), ένα είδος ρέα (στρουθοκαμηλοειδές πουλί της Νότιας Αμερικής), το οποίο έψαχνε διακαώς ο Δαρβίνος ακούγοντας μαρτυρίες από ντόπιους ισπανούς αγελαδοτρόφους (γκαούτσος) ή Ινδιάνους πως υπήρχε ένα μικρότερο είδος ρέα απ’το γνωστό κατά το ταξίδι του στην Παταγονία το 1833, ώσπου μια μέρα κατάλαβε πως έτρωγε αυτό το είδος, κι έτσι έσωσε τα εναπομείναντα μέλη του και τά’στειλε στο βοτανολόγο και φίλο του Τζον Χένσλοου στην Αγγλία, ο οποίος με τη σειρά του τά’δωσε στον ορνιθολόγο Τζον Γκουλντ οπότε αναγνωρίστηκαν ως ξεχωριστό είδος το 1837. Η γειτνίαση και σ’ένα σημείο ένωση των επικρατειών αυτού του είδους με του άλλου γνωστότερου και μεγαλύτερου (R. Americana) βορειότερης εξάπλωσης ήταν ένα απ’τα πάμπολλα παραδείγματα της σταδιακής μετάλλαξης των ειδών που άρχισαν να ταλανιζουν το Δαρβίνο. Ομοίως και στα Γκαλαπάγκος, παρατηρώντας ο Δαρβινος του σπίνους που ήταν διαφορετικοί κι ελαφρώς τροποποιημένοι σε κάθε νησί, επίσης αμφέβαλε για την υποτιθέμενη σταθερότητα των ειδών, αν και οι σπίνοι στην πραγματικότητα δεν ήταν η αφορμή για την ανάπτυξη της θεωρίας της εξέλιξης, όπως υποστηρίζεται συχνά. Η θεωρία της εξέλιξης αναπτύχθηκε σιγά-σιγά με διάφορα παραδείγματα από διάφορες ομάδες οργανισμών. Πάραυτα, οι σπίνοι των Γκαλαπάγκος λέγονται ανεπίσημα σπίνοι του Δαρβίνου. Ένα άλλο περίεργο είδος είναι ο βάτραχος του Δαρβίνου (Rhinoderma darwini), είδος που ανακάλυψε ο ίδιος στα υγρά και κρύα δάση της νότιας Χιλής, αν κι ονομάστικε μετά την αποστολή δειγμάτων στην Αγγλία. Είναι μικρός βάτραχος 3 εκατοστών πρασινωπός, με το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό ότι ο αρσενικός φυλάγει τα αβγά κι έπειτα τοποθετεί τους γυρίνους στο φωνητικό του σάκο του λαιμού του για το πρώτο στάδιο της ανάπτυξής τους, κι όταν μεγαλώσουν ανοίγει το στόμα και φεύγουν. Άλλα φυτικά είδη είναι η ίριδα της Αργεντινής (Herbertia darwini) που περιγράφηκε το 2008, ο θάμνος (Berberis darwini), και διάφορα άλλα.

Και φυσικά, το όνομα του Δαρβίνου έχει λεξικοποιηθεί στη γλώσσα όπως και τα ονόματα πολλών άλλω σημαντικών ανθρώπων, με παράγωγα όπως δαρβινισμός, δαρβινιστής, δαρβίνιος, δαρβινικός κλπ που αναφέρονται στην κεντρική ιδέα του της εξέλιξης των ειδών, αφήνοντας μόνιμο αποτύπωμα στον παγκόσμιο πολιτισμό. Κλείνοντας όμως έχω να κάνω και μια θλιβερή παρατήρηση. Αν κι ο Δαρβίνος βοήθησε τόσο πολύ στην κατανόηση της προέλευσης και πορείας της ζωής του πλανήτη μας, και κατ’επέκτασιν και του είδους μας, κι όπως βλέπουμε λόγω της σημασίας του έργου του το όνομά του δόθηκε σε διάφορα μέρη και πράγματα ανά τον κόσμο, η συνεισφορά του στην παγκόσμια γνώση δεν αναγνωρίζεται το ίδιο όσο άλλων επιστημόνων, π.χ. αυτή του ΑΪνστάιν ή του Πλανκ. Δηλαδή, αν κι ο Δαρβίνος αναφέρεται φυσικά μεταξύ των σημαντικότερων επιστημόνων, τα πορίσματά του, αν κι εύκολα κατανοητά απο σχεδόν όλους αφού αφορούν το χειροπιαστό βιολογικο κόσμο κι όχι αφηρημένες μαθηματικές έννοιες της φυσικής για παράδειγμα, συνήθως εξετάζονται επιφανειακά, αντίθετα μ’αυτά των άλλων επιστημόνων, με αποτέλεσμα ακόμα ο κοινός νους να μην έχει εντάξει την εξελικτική σκέψη στην καθημερινή ζωη, π.χ. αναλύοντας τα βιολογικά, κοινωνικά ή ψυχολογικά φαινόμενα με βάση τις αρχές της εξέλιξης, όπως έχει εντάξει αρχές τις φυσικής στην εξήγηση των ιδιιοτήτων των υλικών σωμάτων, του ηλεκτρισμού κλπ. Ο λόγος μάλλον είναι, εκτός του ότι δυστυχώς ακόμα και σήμερα πολλοί άνθρωποι ανεπτυγμένων χωρών δε γνωρίζουν επαρκώς την εξελικτική θεωρία, ότι κάποια απ’τα επακόλουθα αυτής της θεωρίας, π.χ. η προέλευσή μας από νοητικά κατώτερα είδη ή η εξήγηση της λειτουγίας του νου σύμφωνα με φυσικώς επιλεγμένες αρχές, ενοχλούν ακόμα κάποιον κόσμο, όχι απαραίτητα θρησκευόμενους, μπορείνα ενοχλούν επίσης άτομα με ανθρωπιστικές πεποιθήσεις. Ας ελπίσουμε ότι στο μέλλον η προσέγγιση της βιολογικής πραγματικότητας θα γίνει πιο δαρβινική.

Advertisements