Τα νάουατλ
(nahuatl)
είναι η γλώσσα των φυλών νάουα του Μεξικού, μία ομάδα εκ των οποίων ήταν οι Μεξίκα που έμειναν γνωστοί στην ιστορία ως Αζτέκοι, από τη μυθική τοποθεσία του Αζτλάν απ’όπου κατάγονταν. Οι Αζτέκοι ίδρυσαν αυτοκρατορία μεταξύ του 15ου και του 16ου αι. που είχε υπό τον έλεγχό της πολλά άλλα κράτη, νάουα κι άλλων φυλών. Ο πληθυσμός της αυτοκρατορίας τους υπολογίζεται ως και στα 12 εκατομμύρια, με την πρωτεύουσα του Μεξίκο ή Τενοτστιτλάν (σήμερα Πόλη του Μεξικού) να είχε περί τις 200.000. Μετά την κατάρρευση της αυτοκρατορίας από τους Ισπανούς κατακτητές, ο πληθυσμός πλήχθηκε έντονα από ευρωπαϊκές ασθένειες, όπως η ευλογιά, με αποτέλεσμα να πεθάνει γύρω στο 80%. Οι εναπομείναντες βρίσκονταν σχεδόν σε καθεστώς δουλείας, αν και οι πρώην ευγενείς για ένα διάστημα κράτησαν εικονικά τους τίτλους τους, ενώ οι Ισπανοί άποικοι, οι οποίοι ήταν κυρίως άντρες, έπαιρναν τις γυναίκες τους με αποτέλεσμα ο πληθυσμός να μετατραπεί σιγά-σιγά σε μιγάδες. Οι μιγάδες αρχικά δυστυχώς δεν αναγνωρίζονταν ούτε ως μέλη της μίας ούτε της άλλης πολιτισμικής ομάδας, με αποτέλεσμα να έχουν αρνητική αντιμετώπιση, σήμερα όμως αποτελούν πάνω από το 50% του πληθυσμού του Μεξικού. Οι γνήσιοι Νάουα παραμένουν σε σχετικά απομονωμένες περιοχές, ενώ με τη μετανάστευση σήμερα υπάρχουν πολλοί και στις μεγάλες πόλεις. Ο αριθμός τους υπολογίζεται στα 2 εκατομμύρια μαζί μ’αυτούς που δε μιλούν τη γλώσσα, αλλά η κυβέρνηση του Μεξικού μετράει τις εθνωτικές ομάδες σύμφωνα με τη γλώσσα που μιλούν, κι έτσι αυτοί που μιλούν νάουατλ υπολογίζονται περίπου στα 1,5 εκατομύρια.

Η νάουατλ ανήκει στον κλάδο των γιουτοαζτεκικών γλωσσών, ταξινόμηση αντίστοιχη με τον ινδοευρωπαΪκό κλάδο, το σημιτικό, τον τουρκομογγολικό κλπ, που γενικά αντιστοιχεί και σε κάθε φυλή που τον μιλάει. Με την κάθοδο στο Μεξικό από κάποιο μέρος των νότιων σημερινών ΗΠΑ η γλώσσα δέχτηκε επιδράσεις από τα μάγια και τις άλλες γλώσσες που ομιλούνταν εκεί, γινόμενη μέρος της λεγόμενης μεσοαμερικανικής γλωσσικής περιοχής, των οποίων το ανακάτεμα κάνει δύσκολη την ταξινόμησή τους, αν κι η συγκεκριμένη γλώσσα παρέμεινε αρκετά ξεχωριστή ως προσφατότερη. Οι πρώτοι Νάουα κατέβηκαν γύρω στο 500 μ.Χ., ενώ οι Μεξίκα ήρθαν το 1200 μ.Χ., κι έπειτα από πολλές περιπλανήσεις και πολέμους εγκαταστάθηκαν σ’ένα νησί της λίμνης Τεξκόκο (σήμερα έχει σχεδόν αποξηρανθεί), όπου ίδρησαν την πόλη τους. Η γλώσσα τους χαρακτηρίζεται συγκολλητική, με ικανότητα πρόσθεσης προθέσεων, καταλήξεω κλπ που μπορούν ν’αλλάξουν το νόημα μιας λέξης. Συχνά μια λέξη με πολλά τέτοια μορφήματα κι άλλες λέξεις γίνεται ένα μακρινάρι με νόημα σχεδόν ολόκληρης πρότασης. Τα ρήματα κλείνονται και δέχονται αρκετά μορφήματα, ενώ τα ουσιαστικά λιγότερα. Τα επίθετα είναι λίγα και σπάνια, συνήθως για να χαρακτηριστεί ένα άλλο ουσιαστικό ενσωματώνεται σε μια σύνθετη λέξη με το ουσιαστικό που το χαρακτηρίζει, ενώ και τα επιρρήματα, εκτός από λίγα που λειτουργούν κι ως προθέσεις, δεν υπάρχουν και το νόημά τους δημιουργείται με τον παραπάνω τρόπο της σύνδεσης. Τα φωνίεντα χωρίζονται σε μακρά και βραχέα, όπως στα αρχαία ελληνικά, το συμφωνικό σύμπλεγμα «τλ» είναι κοινό, ενώ οι λέξεις τονίζονται συνήθως στην παραλήγουσα. Κάποια σύμφωνα όπως το ρ, το φ, το ντ και το μπ λείπουν, ενώ αυτό που γράφεται ως ξ, π.χ. Μεξικό στην πραγματικότητα προφέρεται ως sh. Το παραδοσιακό σύστημα γραφής των Αζτέκων ήταν ένα μείγμα εικόνων, ιδεογραμμάτων και σπανιότερα φωνογραμμάτων, το οποίο υιοθέτησαν από τους Μάγια. Η γνώση της γραφής περιοριζόταν μόνο στις ανώτερες κοινωνικές τάξεις και στο ιερατείο, όπως στην Αρχαία Αίγυπτο, και χρησιμοποιούταν για την καταγραφή αρχείων, γενεαλογιών, ημερολογιακών πληροφοριών, και ιστοριών, κυρίως ως βοήθημα απομνημόνευσης παρά ως αυθύπαρκτο κείμενο. Με την ισπανική κατάκτηση οι λαοί του Μεξικού υιοθέτησαν και το λατινικό αλφάβητο, το οποίο σιγά-σιγά εκτόπισε το προηγούμενο, όχι τόσο επειδή ήταν τελειότερο, που ήταν (όσον αφορά μόνο τα νάουατλ, οι μάγια είχαν πλήρη γραφή), αλλ’επειδή οι Ισπανοί συνέδεαν το προηγούμενο με την ειδωλολατρεία. Η ορθογραφία της νάουατλ στο λατινικό αλφάβητο βασίζεται στην ισπανική. Στις λίγες δεκαετίες μετά την κατάκτηση γράφτηκαν αρκετά έργα στη γλώσσα αυτή, πολλά ιστορικού περιεχομένου, που ως τις μέρες μας αποτελούν τις κύριες πηγές για τον πολιτισμό των Αζτέκων. Η κυρίαρχη διάλεκτός τότε στην οποία γάφτηκαν όλα τα έργα ήταν αυτή του Τενοτστιτλάν, η οποία αποκλήθηκε από τους μεταγενέστερους κλασική νάουατλ. Οι Ισπανοί διατήρησαν τη χρήση της αρκετά διαδεδομένης αυτής γλώσσας, την οποία χρησιμοποιούσαν στη διοίκηση και στον εκχριστιανισμό, έως ότου ο Κάρολος ο 2ος έβγαλε διάταγμα το 1696 για την αποκλειστκή χρήση της ισπανικής γλώσσας στις αποικίες της Ισπανίας. Έτσι η βούληση ενός μόνο αλαζόνα ανδρός κατέστρεψε ανεπιστρεπτή μια γλώσσα, έναν πολιτισμό και μια λογοτεχνία που μόλις τότε άρχισε να εξελίσσεται. Σύντομα τα γραπτά στη γλώσσα αυτήν μειώθηκαν, κι έπαυσαν εντελώς με το διάταγμα του 1770 για την απαγόρευση όλων των ιθαγενών γλωσσών. Σήμερα η γλώσσα αυτή έχει καταλήξει περιθωριακή, κάτι αντίστοιχο των μειονοτικών γλωσσών στην Ελλάδα, και τίποτα σχεδόν δε γράφεται σ’αυτήν, αν και γίνονται προσπάθειες από Μεξικανούς εθνικιστές για την αναβίωσή της. Είναι σπασμένη σε διάφορες διαλέκτους, αρκετές εκ των οποίων αρκετά παραλλαγμένες και περισσότερο ή λιγότερο ισπανοποιημένες. Τα ισπανικά έχουν υιοθετήσει αρκετές λέξεις της γλώσσας αυτής, ενώ μερικές που έχουν να κάνουν με το Μεξικό και ιδιαίτερα στοιχεία του έχουν υιοθετηθεί διεθνώς, όπως η σοκολάτα (ξοκόλατλ), πικρό νερο κανονικά (προΪόν πολυτελείας για τους Αζτέκους), η ντομάτα (τόματλ), το τσίλι (τσίλι), το αβοκάντο (αάκατλ = όρχις), το πεγιότ (πέγιοτλ), είδος παραισθησιογόνου κάκτου του Μεξικού, το αξόλοτλ ή αξολότλ (αξόλοτλ), τέρας του νερού, υδρόβια σαλαμάνδρα του Μεξικού, το κογιότ (κόγιοτλ), ο οσελότος (οσέλοτλ), το ουλάμα (ολαμαλίστλι), μεσοαμερικανικό παιχνίδι της μπάλας, και φυσικά το ίδιο το όνομα του Μεξικού.

Μέχρι να μαζέψω λοιπόν υλικό για να κάνω την επόμενη δημοσίευσή μου για τους Αζτέκους, θα σας δώσω μερικά τραγούδια σ’αυτήν τη γλώσσα, άλλα με την παραδοσιακή μουσική κι άλλα με σύγχρονα όργανα. Δυστυχώς δεν έχω βρει μεταφράσεις στα περισσότερα για να ξέρω τι λένε, μερικά όμως είναι παραδοσιακά κι έχουν να κάνουν με των πολιτισμό των Αζτέκω και τις τότε λατρεμένες θεότητες.

Μουσική με παραδοσιακά όργανα:

Ένα κομμάτι ροκ:

κομμάτι ενός μέλους της Εκκλησίας τω Αυτοχθόνω Αμερικανών
(πεγιοτισμός)
ως χαιρετισμός του Ήλιου:

ΝαουατλοΪσπανικό χιπ χοπ:

Κι ένα άλλο κομμάτι πεγιοτιστή:

Παραδοσιακός χορός:

ΝαουατλοΪσπανικό τραγούδι προς το θεό Ουιτζιλοπότστλι:

Τραγούδι για την άνοιξη:

Τραγούδι για τη φωτιά:

Τραγούδι για παιδάκια:

Ένα αστείο βίντεο με μικρό παιδάκι που προσπαθεί να μάθει ένα τραγουδάκι:

Σκεφτείτε τώρα τέτοια παιδιά να τα παίρουν οι ιερείς και να τα θυσιάζουν σ’έναν υποτιθέμενο θεό. Αυτά τα μικρά λιμπάκια. Και για να πάρετε μια πρόγευση για το θέμα της επόμενης δημοσίευσης:

Και οι αριθμοί στη γλώσσα αυτήν:

Και βέβαια τα παραπάνω είναι μόνο ένα δείγμα. Υπάρχουν περισσότερα βίντεο στο youtube κι αλλού και για τη μουσική και για τη γλώσσα.

Advertisements