Πριν από λίγες μέρες, αναφέροντας για
Τις εξωφρενικές προετοιμασίες μερικών για την υποτιθέμενη συντέλεια του κόσμου,
Είχα πει πως στην Αμερικοί πολλοί ήταν αυτοί που συσσώρευαν προμήθειες και πυρομαχικά για ν’αντιμετωπίσουν τη λεγόμενη αποκάλυψη των ζόμπι (zomibe apocalypse), μια τραγική κατάσταση κατά την οποία η σύγχρονη κοινωνία θα διαλύθεί από μια επιδημία ζόμπι που θα μεταβάλλουν τους υγιείς ανθρώπους σε όμοιούς τους χωρίς εμπόδια. «Και ποιος το πιστεύει αυτό;» Θα πείτε. Ναι, είναι θέμα που έχει συζητηθεί σε θεωρητικό επίπεδο από επιστήμονες και κόσμος υπάρχει που πιστεύει πως μπορεί να γίνει στην πράξη. Για να μαζεύουν κάποιοι προμήθειες και πυρομαχικά και να τρομοκρατούνται σημαίνει πως το πιστεύουν πραγματικά, όπως άλλοι πιστεύουν στην Αποκάλυψη του Ιωάννη, στην επίσκεψη των εξωγήινων κλπ.

|Τι είναι όμως αυτή η αποκάλυψη των ζόμπι ακριβώς και πώς δημιουργήθηκε αυτή η ιδέα; Πρώτο απ’όλα, τα ζόμπι αυτά δεν έχουν καμία σχέση με τα παραδοσιακά\
Ζόμπι των βουντού,
ανθρώπους δηλαδή που με τεχνικές μαγείας βρίσκονταν στο μετέχμιο ζωής και θανάτου ή κατ’άλλους επανέρχονταν από το θάνατο για να εκτελέσουν διάφορα επιβεβλημένα πράγματα, όπως να γίνουν σκλάβοι κάποιων αρχόντων, να γίνουν κατευθυνόμενοι δολοφόνοι κλπ. Πέραν του ότι τα ζόμπι της αποκάλυψης είναι πρώην νεκροί ή σχεδόν νεκροί, τα υπόλοιπα στοιχεία τους τα δανείζονται από άλλες μορφές μεταδοτικού νεκρομετατρεπτισμού, όπως τους βρυκόλακες, ή τους λυκανθρώπους. Σύμφωνα λοιπόν με την ιδέα της
αποκάλυψης των ζόμπι,
από κάποια αιτία, π.χ. επιστημονικό πείραμα, τρομοκρατική ενέργεια, μεταφυσικό γεγονός νεκρανάστασης, μυστηριώδης ασθένεια, παρέμβαση άλλων οντοτήτων, δαιμόνων, εξωγήινων κλπ, κάποιοι άνθρωποι θ’αναστηθούν από τους νεκρούς ή θα μετατραπούν από ζωντανοί σε σχεδον νεκρές μορφές. Αυτά τα «ζόπι» θα λειτουργούν χωρίς πολύ μυαλό, κινούμενα νωχελικά παντού και επιτιθέμενα στους ανθρώπους τους οποίους θα κατασπαράζουν ή θα τους μετατρέπουν με κάποιον τρόπο σε ζόμπι, το συνηθέστερο, αν και σε αρκετές νεότερες ταινίες τα ζόμπι συχνά έχουν τη δυνατότητα να συμπεριφέρονται ως κανονικοί άνθρωποι για ν’αποφεύγουν τον εντοπισμό. Η επιδημία αυτή χωρίς αυστηρά κατασταλτικά μέτρα, δε θά’χει απολύτως καμία θεραπεία, και θα συνεχίζει να εξαπλώνεται αανεμπόδιστα σ’όλην την ανθρωπότητα, διηθώντας το στρατό, την αστυνομία, τις κυβερνήσεις και τελικάόλην την κοινωνία, η οποία γρήγορα θα καταρρεύσει εντελώς. Συχνά παραμένουν λίγοι επιζήσαντες σ’έναν πρωτόγονο, διαλυμένο κόσμο, οι οποίοι θα πρέπει να ξεκινήσουν τον πολιτισμό από την αρχή. Παραδόξως, σε καμία ταινία δεν έχει εξεταστεί πάντως η πιθανότητα τα ζόμπι αυτά να είναι στην πραγματικότητα κάποια ανώτερη μορφή ανθρώπου η οποία θα εγκαθιδρύσει μια νέα και καλύτερη κοινωνία (καλό υλικό για εναλλακτικές υποθέσεις).

Η ιδέα της αποκάλυψης των ζόμπι άρχισε να σχηματίζεται κατά τα μέσα του 20ου αι. στις ΗΠΑ, οπότε έγινε ιδιαίτερα δημοφιλής με διάφορες ταινίες όπως «Η Νύχτα των Ζωντανών Νεκρών» του George A. Romero το 1968, ο οποίος ήταν ο πρώτος που ανακάτεψε την ιδέα του ζόμπι μ’αυτήν του βρυκόλακα. Κατά το Ρομέρο τα ζόμπι εμφανίζονταν τυχαία από κάποια διαδικασία που επαναδραστηριοποιούσε τον εγκέφαλο μετά το θάνατο. Ακολούθησαν άλλες 6 δικές του ταινίες, με την επόμενη την «Αυγή των Νεκρών» το 1978. Παρόμοια ταινία ήταν το «Ζόμπι 2» του Lucio Fulci, που δημοσιεύθηκε λίγους μήνες μετά την Νύχτα των Ζωντανών Νεκρών, αν και δεν πρόκειται για προσπάθεια υπονόμευσης της προηγούμενης ταινίας όπως αναφέρεται συχνά, αλλά για σχεδόν συμπτωματικό γεγονός. Αργότερα παρήχθησαν πολλές ακόμα ταινίες με θέμα την αποκάλυψη των ζόμπι, ιδίως μετά την έκδοση του βιβλίου «Το Φίδι και το Ουράνιο Τόξο» του Αμερικανού ανθρωπολόγου Wade Davis το 1985, όπου μελετούνταν επιστημονικά πιθανές μέθοδοι μετατροπής των ανθρώπων σε ζόμπι από μάγους του βουντού, όπως η «Κόλαση των Ζωντανών Νεκρών» του 1981, όπου τα ζόμπι δημιουργούνται έπειτα από ένα υποτιθέμενο μεταλλαξιγόνο αέριο, η «Επιστροφή των Ζωντανών Νεκρών» του 1985 του Dan O’Banno, όπου για πρώτη φορά εμφανίζονται τα ζόμπι να κατασπαράζουν ανθρώπινους εγκεφάλους, ο «Εγκεφαλικά Νεκρός» το 1992, ο «Ντελαμόρτε Ντελαμόρε» του 1994, η σειρά 5 ταινιών του «Παραμένοντος κακού» από το 2002 έως το 2012, οι «28 μέρες μετά» και οι «28 βδομάδες μετά» του 2002 και του 2007 αντίστοιχα βρετανικής παραγωγής, και πολλές άλλες, καθώς και το «Ημερολόγιο των Νεκρών» του 2008 και την «Επιβίωση των Νεκρών» του 2010, νέες παραγωγές του παλιού Ρομέρο. Σήμερα ταινίες τέτοιες παράγονται επίσης στην Ευρώπη και σε Ασιατικές χώρες, κάνοντας το φαινόμενο παγκόσμιο, αν και η Αμερική ακόμα πρωτοστατεί σ’αυτού του ειδους την επιστημονική φαντασία.

Πέρα από το χώρο των τρομακτικών ταινιών, η ιδέα της αποκάλυψης των ζόμπι, ως κάτι βαθιά ριζωμένο στην καθημερινή κουλτούρα, έχει χρησιμοποιηθεί περιστασιακά σε υποθετικές επιστημονικές αναλύσεις. Στην επιδημιολογική ανάλυση των Filip Munz, Ioan Hudea, Joe Imad και Robert J. Smith (προσέξατε πως μόνο το τελευταίο όνομα είναι γνήσιο αγγλοσαξονικό; Αποτελέσματα του brain drain της Αμερικής) του Πανεπιστημίου Κάρλτον και του Πανεπιστημίου της Οτάβα του Καναδά για παράδειγμα του 2009, με τίτλο «Όταν τα Ζόμπι επιτίθενται» οι επιστήμονες συμπεραίνουν ότι εάν υπήρχε μια τέτοιου είδους διεισδυτική και άπαυστη επιιδημία ζόμπι, το καλύτερο μέσο αντιμετώπισής της θα’ταν η όσο το δυνατόν εγκαιρότερη κι επιθετικότερη αντίδραση. Η καραντίνα και μια μορφή υποθετικής θεραπείας θα μππορούσαν επίσης να εφαρμοστούν, αλλά ένα λάθος ή μια καθυστέρηση θα μπορούσε να φέρει την καταστροφή, οπότε ασφαλέστερη τακτική παραμένει η επίθεση. Σε περίπτωση που θα χρειαστεί η κοινωνία να δράσει επιθετικά σκέφτηκα εγώ, αναπόφευκτο είναι πως θα καταστραφούν μαζί με τους κακούς και υγιή μέρη. Εάν τώρα τα ζόμπι έχουν τη δυνατότητα να ενσωματώνονται επιτυχώς στις ανθρώπινες κοινωνίες, υπόθεση που δεν εξετάστηκε στη συγκεκριμένη εργασία, αμφιβάλλω να υπάρχει σίγουρος τρόπος αντιμετώπισής τους. Στην ίδια εργασία οι ερευνητές υπέθεσαν ότι μακροπρόθεσμα ολόκληρη η κοινωνία θ’αντικαθίστανταν από ζόμπι ή τελικά νεκρούς, αφού ο αριθμός τους συνεχώς θ’αυξάνεται, κι απλώς όσοι νέοι άνθρωποι γεννιούνται τελικά θα μετατρέπονται σε ζόμπι.

Ένας άλλος Αμερικανός επιστήμονας, ο Adam Chodorow του Κολεγίου Σάντρα Ντέι Ο’κόνορ στο Πανεπιστήμιο της Πολιτείας της Αριζόνας εξέτασε τα υποθετικά αποτελέσματα μιας επιδημίας ζόμπι ως προς τους φόρους εισοδήματος και ιδιοκτησίας σύμφωνα με την ομοσπονδιακή και τις πολιτειακές νομοθεσίες των ΗΠΑ. Συμπέρανε ότι πιθανότατα τα ζόμπι θ’αναγνωρίζονταν ως ακόμα ζωντανοί άνθρωποι, στην ίδια κατάσταση με τους πάσχοντες από εγκεφαλικό επεισόδιο, Αλτσχάιμερ ή μόνιμο κώμα, κάνοντας τη φορολογική τους θέση πολύπλοκη. Προτείνει λοιπόν στο νομοθετικό σύστημα να θεσπίσει ιδιότυπους νόμους για τους ζωντανούς νεκρούς.

Η αποκάλυψη των ζόμπι έχει χρησιμοποιηθεί επίσης μεταφορικά ως μια κατάσταση στην οποία η κοινωνία θα είναι απροετοίμαστη, για την οποία κάποια στοιχειώδης προετοιμασία θα μπορούσε να σώσει. Τέτοια χρήση είχε
στο άρθρο του Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ
(CDC) (το δικό μας ΚΕΕΛΠΝΟ είναι αντιγραφή του παραπάνω) του 2011 για τη σπουδαιότητα της ετοιμότητας προς κάποια καταστροφή, με παράδειγμα μια υποτιθέμενη αποκάλυψη των ζόμπι. Προφανώς ο συγγραφέας θα προσπάθησε, πιθανόν ανεπιτυχώς, να χειριστή τον εύκολο εντυπωσιασμό των Αμερικανών (wow και τα γνωστά) με κάτι τέτοια, μήπως και πείσει τον κόσμο να βάλει τελικά μυαλό μήπως και προετοιμαστεί για κάποια καταστροφή, διότι ως γνωστόν πολλές περιοχές των ΗΠΑ πλήττονται από σοβαρές φυσικές καταστροφές σχετικά συχνά.

Σήμερα η μόνη ομάδα που ασχολείται ειδικά με τη μελέτη υποθετικών ζομποαποκαλύψεων είναι το Ινστιτούτο Θεωρητικών Μελετών για τα Ζόμπι του Πανεπιστημίου της Γλασκώβης στη Σκοτία, μια ομάδα επιστημόνων που αναλύει με πραγματικές υποθέσεις τι θα μπορούσε να γίνει σε περίπτωση αποκάλυψης των ζόμπι, διαλύει τους μύθους των ταινιών και συγγράφει άρθρα και βιβλία για το θέμα.

Πέρα όμως από τη θεωρητική αναζήτηση, πολλοί επιστήμονες έχουν δοκιμάσει να υποθέσουν μια αιτία η οποία θα μπορούσε να μετατρέψει έναν άνθρωπο σε ζόμπι των ταινιών, αλλά και να πυροδοτήσει παρόμοια επιδημία. Στον πραγματικό κόσμο δεν υπάρχει κάποιο παθογόνο στοιχείο που να μπορεί να κάνει αυτό το πράγμα, αν και μεταδόσιμες ασθένειες που προκαλούν παρόμοια συμπτώματα υπάρχουν, αλλά είναι αδύνατον να προκαλέσουν τέτοιου είδους επιδημία. Οι συνηθέστερες τέτοιες ασθένειες που εξετάζονται από τους επιστήμονες ως ζομποποιητικοί παράγοντες είναι
παράσιτα που τρέπουν τη συμπεριφορά του ξενιστή
ώστε να διευκολύνουν την εξάπλωσή τους, όπως το τοξόπλασμα ή πολλά παράσιτα των ασπονδύλων, επικίνδυνοι νευρολογικοί ιοί όπως η λύσσα, ή ανίατες νευροεκφυλιστικές μεταδόσιμες παθήσεις όπως το Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ που προκαλούνται από τις παθολογικές πρωτεΐνες πριόν. Με την τελευταία πάθηση είχε γίνει ένα μικρό περιστατικό που θα μπορούσε ν’αποκληθεί αποκάλυψη των ζόμπι, όταν στις δεκαετίες του 1950-60 στην απομονωμένη περιοχή των Φόρε της Νέας Γουινέας
ξέσπασε επιδημία Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ
(κούρου) η οποία προερχόταν από το θρησκευτικό κανιβαλισμό των νεκρών, αρκετοί εκ των οποίων είχαν πεθάνει απ’την πάθηση. Η ασθένεια αυτή ήταν τόσο τρομακτική για τους ιθαγενείς, οι οποίοι θεώρησαν πως προέρχεται από πράξεις κακής μαγείας. Ακόμα όμως κι αυτή η νόσος, η οποία πρακτικά δεν αντιμετωπίζεται κι ο παράγοντάς της είναι ανθεκτικότατος, δε μπορεί να εξαπλωθεί πολύ εύκολα μεταξύ των ανθρώπων, ούτε σε μεγάλες αποστάσεις. Παρόμοιες επιδημίες ζόμπι με την ίδια ασθένεια αντιμετωπίζουν περιστασιακά πληθυσμοί ζώων, με σοβαρότερη σήμερα την ανεξέλεγκτη ως τώρα επιδημία χρόνιας εξασθενητικής νόσου στα ελάφια της Βόρειας Αμερικής.

Γι’αυτό οι επιστήμονες υποθέτουν πως όχι κάποια απ’τις παραπάνω ασθένειες από μόνη της, αλά
ο τεχνητός συνδυασμός κάποιων απ’αυτές
στο εργαστήριο θα μπορούσε ίσως να φέρει την πραγματική αποκάλυψη των ζόμπι. Το 2011 ο καθηγητής του Χάρβαρντ Ryan Bradley υπέθεσε ότι η σύνδεση ενός πριόν μ’έναν ιό θα μπορούσε να δημιουργήσει έναν ανίκητο πρακτικά ζομποποιητικό παράγοντα. Το πριόν αυτό θα μπορούσε επιλεκτικά να επιτίθεται σε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου όπως ο μετωπιαίος φλοιός που ελέγχει την κοινωνική συμπεριφορά και τον έλεγχο των παρορμήσεων και την παρεγκεφαλίδα, η οποία ελέγχει την ισορροπία και το συντονισμό, προκαλώντας συμπτώματα σαν αυτά των τρομωδών και κανιβαλιστικών ζόμπι των ταινιών. Ως απάντηση στο άρθρο αυτόΟ J. Fishman, διευθυντής λοιμωδών νοσημάτων από μεταμοσχεύσεις στο Γενικό Νοσοκομείο της Μασαχουσέτης συμπλήρωσε ότι ακόμα καλύτερος συνδυασμός θα’ταν η σύνδεση του πριόν με κάποιον ιό που προκαλεί εγκεφαλίτιδα, όπως τον ιό του έρπητα, ίσως και με κάποια αλκαλική ουσία όπως διττανθρακικό νάτριο για να προκαλέσει μεταβολική αλκάλωση με νευρολογικά συμπτώματα. Εάν όμως αυτοί οι επιστήμονες έκαναν μια σοβαρότερη ανάλυση κι όχι ένα καθαρά εντυπωσιοθηρικό άρθρο σε κάποιο περιοδικό, δε θα φτάνανε σε τέτοια συμπεράσματα. Ο λόγος είναι ότι οποιοσδήποτε απ’τους παραπάνω ιούς δρα αρκετά γρήγορα, προκαλώντας φλεγμονή κι άρα απόκριση του ανοσοποιητικού συστήματος, ενώ ένα πριόν θα πρέπει να δράσει αρκετά χρόνια ύπουλα στον ξενιστή μέχρι να εμφανιστούν τα συμπτώματα, επομένως πιθανότερο θά’ταν ο ιός να σκότωνε το θύμα πολύ πριν το πριόν, ή, αν θεραπευόταν, το πριόν να τον σκότωνε χρόνια αργότερα, χωρίς να μπορεί όμως να μεταδοθεί αποτελεσματικά σε άλλους, αφού ο ιός δε θα υπήρχε πλέον. Σε περίπτωση που με κάποιο εμβόλιο σταματούσε η εξάπλωση του ιού, ομοίως θα μειωνόταν και η εξάπλωση του πριόν, αν και περιστασιακές μεταδόσεις θα συνεχίζονταν για χρόνια, π.χ. μέσω ιατρικών διαδικασιών, όπως γίνεται και σήμερα, σε καμία περίπτωση σε επίπεδα επιδημίας ζόμπι. Πιο λογική θά’ταν η σύνδεση του γονιδίου του μεταλλαγμένου πριόν με κάποιον ιό που δε θα προκαλούσε συμπτώματα, αλλά θα λειτουργούσε απλώς ως όχημα ευκολότερης μεταφοράς του πριόν, π.χ. μεταφορά διά αέρος. Όσον αφορά τη μεταβολική αλκάλωση, δεν ξέρω πως αυτό θα μπορούσε να γίνει χωρίς να χρειαστεί να πάρει κάποια ουσία το θύμα ή να επηρεαστεί οξεία ο οργανισμός του, και μάλιστα να είναι κάτι μεταδόσιμο, εκτός κι αν ο συγγραφέας του συγκεκριμένου άρθρου ήθελε απλώς να γράψει κάτι που θα φαινόταν τρομακτικό.

Σε άρθρο επίσης του 2010 του περιοδικού National Geographic, εξετάστηκε το ενδεχόμενο ο ιός της λύσσας να μεταλλαχθεί ώστε να μεταδίδεται διά αέρος στους ασθενείς, υπόθεση που έχει χρησιμοποιηθεί και σε μερικές ταινίες για την αποκάλυψη των ζόμπι. Ο ερευνητής Samita Andreansky του Πανεπιστημίου του Μαϊάμι υπέθεσε πως ίσως θα μπορούσε αυτό να γίνει, ακόμα κι ο ιός να διασταυρωθεί με άλλους όπως αυτός του έμπολα για ακόμα τρομακτικότερα συμπτώματα, αν και κάτι τέτοιο πιθανότατα είναι φυσικά αδύνατον. Τέλος δεν πιστεύω πως ακόμα κι ένας τέτοιος ιός θα μπορούσε να μετατρέψει ολόκληρη την κοινωνία σε μια αποκάλυψη ζόμπι. Σίγουρ ακάποιο εμβόλιο θα μπορούσε να τον αποκρούσει, ενώ η μελλοντική εποχή που πιθανόν θα γινόταν αυτό σημαίνει ότι ίσως οι τρόποι αντιμετώπισης των ασθενειών θα’ναι ακόμα αποτελεσματικότεροι.

Ασθένειες που μπορούν να φέρουν την αποκάλυψη των ζόμπι τελικά δεν υπάρχουν. Δεν υπάρχουν επίσης αποδείξεις για ανάμειξη τω εξωγήινων, πνευμάτων, θεών, δαιμόνων, τρομοκρατών κλπ για ένα τέτοιο αποτέλεσμα. Ωστόσο η τρομακτικότητα της υπόθεσης αυτής θα της εξασφαλίσει τη διαιώνιση σε εσχατολογικά σενάρια επιστημονικής φαντασίας, κι αναπόφευκτό είναι κάποιοι άνθρωποι πάντοτε να την πιστεύουν. Όμως υπάρχει ένα παρόμοιο γεγονός στη φύση που μοιάζει εκπληκτικά πολύ με την αποκάλυψη των ζομπι. Αυτό είναι η αμυλοειδογένεση των επιβλαβών πρωτεΐνών, όπως του πριόν.

Οι πρωτεΐνες αυτές, όπως τα ζόμπι των ταινιών, είναι δυσλειτουργικές, δεν έχουν κάποιον συγκεκριμένο σκοπό ή συνείδηση και είναι ανίκητες. Το μονο που κάνουν είναι με την ύπαρξή τους να λειτουργούν ως καταλύτες για τη μετατροπή των φυσιολογικών αντιστοίχων τους στη μορφή τους – έτσι η μια κάνει ακόμα μία, οι δύο μετά άλλες δύο, οι τέσσερις άλλες τέσσερις και ούτω καθεξής, μέχρι ολόκληρο το σύστημα, π.χ. ο εγκέφαλος, να δυσλειτουργήσει και να καταστραφεί. Αυτό είναι μια αποκάλυψη των ζόμπι σε μοριακό επίπεδο. Αν και θεωρείται ως η μόνη διαδικασία ασθένειας που ακόμα δεν έχει αναστραφεί επιτυχώς, έχουν δοκιμαστεί μέθοδοι στο εργαστήριο που μπορούν να την περιορίσουν, συνεπώς ούτε και το πριόν θεωρητικά τουλάχιστον είναι ανίκητο. Οι σεναριογράφοι των ταινιών λοιπόν, εν αγνοία τους, δημιούργησαν μια κατάσταση παρόμοια με τη νόσο των Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ, του Αλτσχάιμερ κι άλλων παρόμοιων σε επίπεδο ανθρώπινης κοινωνίας, πριν ακόμα γίνει γνωστός ο τρόπος εξάπλωσης των παραπάνω ασθενειών.

Advertisements