Πρόσφατα λοιπόν αναρωτιόμουν γι’αυτό το περίεργο θέμα, αν το τατουάζ, όπως και κάθε άλλη μορφή τέχνης σήμερα, υπόκειται σε πνευματικά δικαιώματα. Θεωρητικά, σκέφτηκα, κάποιος καλλιτέχνης θα μπορούσε να θεωρήσει το έργο του ως δική του πνευματική ιδιοκτησία, την οποία θα μπορούσε να προστατεύσει από τροποποίηση, αντιγραφή ή κακή χρήση. Η κατάσταση ωστόσο με την εφαρμογή των νόμων περί πνευματικών δικαιωμάτων περιπλέκεται ακόμα περισσότερο εδώ, γιατί το έργο τέχνης ταυτίζεται με το σώμα του πιθανού παραβάτη. Έχω σκεφτεί λοιπόν κάποιες προβληματικές τέτοιες καταστάσεις:

Εάν κάποιος θέλει να τροποποιήσει ή να σβήσει το τατουάζ του, μπορεί ο καλλιτέχνης να τον εμποδίσει επικαλούμενος το γεγονός πως είναι δική του εργασία και δικαιώματα τροποποιήσης έ΄χει μόνον αυτός;
Εάν αυτός με το τατουάζ το επιδείξει κάπου, ενώ δικαίωμα του καλλιτέχνη είναι να μμην επιδεικνύεται το έργο του χωρίς την άδειά του, τι γίνεται;
Εάν επιδειχθεί δημοσίως, όπως σε μια ταινία χωρίς την άδεια του καλλιτέχνη, τι γίνεται;
Εάν κάποιος άλλος αντιγράψει το ίδιο τατουάζ σ’άλλον καλλιτέχνη, τι γίνεται;
Εάν αυτός που φέρει το τατουάζ πεθάνει, έχει το δικαίωμα ο καλλιτέχνης να κόψει το συγκεκριμένο κομμάτι δέρματος για να διατηρήσει το έργο τέχνης του;
Επίσης, εάν το τατουάζ είναι αντίγραφο μιας εμπορικής εικόνας ή σήματος, μπορεί η εταιρεία απ’όπου πάρθηκε το στοιχείο να ασκήσει δίωξη στον καλλιτέχνη (τέχνη ας πούμε λέγεται και το αντίγραφο) για παραβίαση των πνευματικών δικαιωμάτων;
Τέλος πρόσφατα, λόγω της νομικής προστασίας της πολιτισμικής κληρονομιάς των ιθαγενών, γίνεται να θεωρηθεί παράνομο ένα θέμα επηρεασμένο από εκείνους τους λαούς;

Και σίγουρα θα υπάρχουν πολλά ακόμα ερωτήματα. Αν και τα παραπάνω φαίνονται κάπως υπερβολικά, έχουν συζητηθεί αρκετές φορές μάλιστα, όπως διαπίστωσα κάνοντας μια σύντομη αναζήτηση στο google. Στην Αμερική κυρίως γίνεται διάλογος για την τοποθέτηση των τατουάζ υπό καθεστώς πνευματικών δικαιωμάτων, όπως και κάθε άλλης μορφής τέχνης, ώστε αν τα δικαιώματα αυτά παραβιαστούν, ο καλλιτέχνης να μπορεί ν’αποζημιώνεται. Σκέφτηκα μόλις τώρα μια κατάσταση στη χώρα που όλα αυτά μπορούν να’ναι πιθανά, στην Αμερική φυσικά, χιλιάδες άτομα να χρειαστεί να πληρώσουν τους σχεδιαστές των τατουάζ τους για παραβιάσεις πνευματικών δικαιωμάτων. Πόσα θα μπορούσε να κερδίσει έτσι ένας τέτοιος καλλιτέχνης, ιδίως αν έχει ζωγραφίσει διάσημες προσωπικότητες;
Σύμφωνα με άλλο σκεπτικό, το τατουάζ είναι μισθωμένη εργασία, όπου ο καλλιτέχνης λειτουργει απλώς ως μέσο για την υλοποίηση της ιδέας του πελάτη, οπότε τα δικαιώματα, αν υπάρχουν, θα χρεωθούν στον πελάτη. Στην πραγματικότητα όμως αυτό σπάνια ισχύει, αφού συχνά το σχήμα που αποτυπώνεται είναι έμπνευσης του καλλιτέχνη από ένα ασαφές αίτημα του πελάτη.

Όσο παράλογα κι αν φαίνονται τα παραπάνω, πρόσφατα είχαμε μια τέτοια περίπτωση
με τατουάζ και πνευματικά δικαιώματα.
Το δεύτερο μέρος της γνωστής χιουμοριστικής Αμερικανικής ταινίας Hangover, το οποίο κυκλοφόρησε φέτος το καλοκαίρι, πέρασε από κάποιες νομικές περιπέτειες όταν ο καλλιτέχνης S. Victor Whitmill μήνυσε την παραγωγό εταιρεία Warner για την επιτροπή αντιγραφής του τατουάζ του, που είχε γίνει κοντά στο μάτι του περιστασιακά εμφανιζόμενου και στα δύο μέρη ηθοποιού Mike Tyson, στον ηθοποιό που θά’παιζε περισσότερο στο δεύτερο μέρος Ed Helms. Η υπόθεση πέρασε από εκτενή δικαστική διαμάχη, όπου από τη μία ο καλιτέχνης υποστήριζε πως σημειώθηκε παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων, ενώ απ’την άλλη η παραγωγός εταιρεία θεωρούσε πως είναι αδύνατη η εφαρμογή αυτής της νομοθεσία στα τατουάζ, κι επίσης υποστήριζε πως ο Ed Helms είχε παίξει και στο πρώτο μέρος με το ίδιο τατουάζ χωρίς προβλήματα. Η πρόεδρος του συγκεκριμένου δικαστηρίου Catherine D. Perry απέρριψε προσωρινά το αίτημα του καλλιτέχνη, διότι οι νομικές συνέπειες για όλους τους εμπλεκόμενους στην ταινία ίσως ήταν αρκετά σκληρές, με αποτέλεσμα ακόμα και την απαγόρευση κυκλοφορίας της ταινίας. Αυτό γίνεται όταν επιτρέπονται κερδοσκόποι καλλιτέχνες νομικά να κυριαρχούν. Τελικά η ταινία κυκλοφόρησε φυσικά, ο καλλιτέχνης ωστόσο αναφέρει πως ίσως συνεχίσει τη διαμάχη.

Αν και τα παραπάνω μπορεί να φαίνονται υπερβολικά, πιστεύω πως κάποτε θα πρέπει να εφαρμόζονται. Αν για παράδειγμα ένας καλλιτέχνης τατουάζ δημιουργήσει ένα ιδιαίτερο ή δύσκολο σχήμα, πιστεύω πως θά’ναι απολύτως νόμιμο να το προστατεύσει από αντιγραφή τουλάχιστον με πνευματικά δικαιώματα. Ηδάλλως θα πρέπει να γνωστοποιηθεί ο πελάτης, και σε περιπτώσεις εμφάνισης π.χ. σε ταινία, αν είναι δυνατόν, να εκχωρούνται τα δικαιώματα σ’αυτόν.

Advertisements