Το διάστημα Μαΐου-Νοεμβρίου του 1868, ο μεγάλος επιστήμονας Κάρολος Δαρβίνος έκανε ένα πείραμα για την εξακρίβωση της ιδέας ότι ο πυρήνας των βασικών συναισθημάτων είναι ο ίδιος σ’όλα τα μέλη του ανθρώπινου είδους. Η εντύπωση αυτή του προκλήθηκε όταν στο ταξίδι του με το Μπιγκλ, όπου παρόλο που δε γνώριζε τη γλώσσα του κάθε λαού, μπορούσε να καταλάβει τα συναισθήματα των ανθρώπων που συναντούσε από την προσωπική έκφραση. Πολλοί άλλοι επιστήμονες εππιβεβαίωσαν αυτήν την υπόθεση έπειτα, αν και μη επιστημονικά ήταν γνωστή από πάντα. Μάλιστα γι’αυτόν το λόγο καθώς και για το λόγο της αναγνώρισης των ατόμων ξεχωριστά, έχουμε συγκεκριμένη εγκεφαλική περιοχή στον οπτικό φλοιό που ασχολείται με τα πρόσωπα. Αυτή η περιοχή ξεκινά να λειτουργεί από τη βρεφική ηλικία, η οποία ενεργοποιείται ακόμα κι από αντικείμενα που μοιάζουν κάπως με πρόσωπο, οπότε θεωρείται σημαντικό για την ψυχική ανάπτυξη το μωρό να βλέπει την έκφραση της μάνας του.

Ο Δαρβίνος λοιπόν, το διάστημα εκείνο έδειχνε φωτογραφίες αντρών, γυναικών και παιδιών με διάφορα συναισθήματα, φωτογραφημένες από το Γάλλο φυσιολόγο Benjamine Amand Duchenne, σ’όσους ήταν ή επισκέπτονταν το σπίτι του, δηλαδή στην οικογένειά του, στους συνεργάτες του και στους φίλους του, συνολικά μόνο 24 άτομα. Τα αρνητικά συναισθήματα προκλήθηκαν με κεντρίσματα και ηλεκτροσόκ. Το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ λοιπόν, η αρχική έδρα του Δαρβίνου,
αναβίωσε αυτό το πείραμα
ηλεκτρονικώς από το Μάιο φέτος έως μάλλον αυτόν το μήνα με τις ίδιες φωτογραφίες, αλλά με 18.000 συμμετέχοντες. Το πείραμα έχει πλέον λήξει, αν και θεωρητικά κάποιος μπορεί να το κάνει για να δει πού βρίσκεται σε σχέση με τους άλλους εξεταζόμενους και μ’εκείνους της εποχής του Δαρβίνου. Το πείραμα και τ’αποτελέσματα φιλοξενούνται στη σελίδα
του Προγράμματος Αλληλογραφίας του Δαρβίνου
του πανεπιστημίου. Τα αποτελέσματα ήταν πολύ πιο ποικίλα, συμφωνούν όμως γενικά με τα ευρήματα του Δαρβίνου.

Ο Δαρβίνος είχε βρει για παράδειγμα ότι οι άνθρωποι μπορούσαν να βρίσκουν πολύ ευκολότερα τα βασικά ανθρώπινα συναισθήματα από τα πιο πολύπλοκα. Στο σημερινό πείραμα, πάνω απ’το 50% βρήκε τις εκφράσεις της έκπληξης, του τρόμου, και του πένθους και της απελπισίας, ενώ πάνω απ’το 25% βρήκε τη χαρά. Τα πολύπλοκα συναισθήματα ωστόσο ήταν πολύ δυσκολότερα στην ερμηνεία, με 40-60% λανθασμένες ερμηνείες στο κλάμα από πένθος, στον πόνο, στο βαθύ πένθος και στη σκληρότητα. Άλλα συναισθήματα ήταν πολύ ευκολότερο να δεχτούν κοντινές απαντήσεις, αλλ’όχι εύκολα την κατά το Δαρβίνο σωστή όπως η αγωνία,ο βασανισμός και ο φόβος, και ο φόβος με αγωνία. Το πρόσωπου που το μισό έκλεγε και το μισό γελούσε δέχτηκε μισές απαντήσεις για το κάθε συναίσθημα.

Επίσης εξακριβώθηκε η πίστη του Δαρβίνου ότι τα συναισθήματα δέχονται ασυνείδητη σχεδόν επεξεργασία απ’το μυαλό μας. Ο μέσος χρόνος απάντησης ήταν 4-16 δευτερόλεπτα, με τα πολυπλοκότερα συναισθήματα ν’απαιτούν τον περισσότερο χρόνο. Το μισό κλάμα και γέλιο είχε κατά μέσο όρο 16 δεύτερα, το κλάμα από πένθοςβ 12, το πένθος και η απελπισία 8, και η σκληρότητα 9, αν και οι επιστήμονες που αναβίωσαν το πείραμα αθεωρούν πως εκεί οι άνθρωποι δυσκολεύτηκαν ίσως επειδή η κατάσταση αυτή δε θεωρείται σήμερα ευρέως ως ξεχωριστό συναίσθημα.

Αν και ο χρόνος που πέρασε απ’το γνήσιο πείραμα του Δαρβίνου δε φαίνεται να επηρεάζει σημαντικά την ερμηνεία των βασικών συναισθημάτων, οι άνθρωποι παρατηρήθηκε πως απάντησαν διαφορετικά σε ορισμένες παλιές φωτογραφίες της εποχής. Στη φωτογραφία του βαθέος πένθους για παράδειγμα το μεγαλύτερο ποσοστό ανέφερε την πλήξη, η οποία ίσως δε θεωρούταν συναίσθημα στην εποχή του Δαρβίνου. Αυτό αντανακλά βασική αλλαγή στον τρόπο ερμηνείας των συναισθημάτων και κατ’επέκτασιν στη νοοτροπία των ανθρώπων. Επίσης το δαρβινικό πείραμα με σημερινά δεδομένα θεωρείται αρκετά προβληματικό, εφόσον ο Δαρβίνος έλεγξε μόνο λίγα άτομα με ακίνητες ασπρόμαυρες φωτογραφίες μόνο Βρετανών της μεσαίας τάξης της εποχής του. Σήμερα για την προβολή κάποιου συναισθήματος προς αναγνώριση χρησιμοποιούνται συνήθως βίντεο με επιπλέον στοιχεία όπως τόνο της φωνής, στάση του σώματος, κλπ. Επίσης ο εξεταζόμενος πληθυσμός είναι σαφώς ευρύτερος. Ο ίδιος ο Δαρβίνος είχε επίγνωση του προβλήματος του σχεδιασμού του πειράματος, και προσπαθούσε να το βελτιώνει όσο γίνεται, αν και πιστεύω πως δεν το θεώρησε ποτέ 100% αξιόπιστο, γιατί αλλιώς σίγουρα θα τό’στελνε στους τόσους αλληλογραφούμενους γνωστούς του για απάντηση. Ο σκοπός πάντως της αναβίωσης του πειράματος δεν ήταν η ακριβής απάντηση κατά το Δαρβίνο, αλλά ο εντοπισμός αλλαγών στον τρόπο ερμηνείας των συναισθημάτων σήμερα σε σχέση με τότε.

Advertisements