Το ηλίχρυσό μου 18/11/2012.

Το πήρα απ’το ανθοπωλείο της γειτονιάς απ’όπου προμηθεύομαι τις γλάστρες, αρκετό απ’το χώμα, κι έχω πάρει μερικά φυτά, με το όνομα «κάρι». Σκέφτηκα πως θά’ταν το φυτό που δίνει το πολύ νόστιμο εξ Ινδίας κάρι που μπαίνει στο ρύζι, στο κρέας κλπ (μερικούς δεν τους αρέσει καθόλου και δεν ξέρω γιατί), αφού μύριζε ακριβώς το ίδιο, κι ότι αν το μάζευα, το αποξήραινα και το έτριβα σε σκόνη θά’φτιαχνα κάρι. Δεν είναι όμως το αυθεντικό κάρι, αλλά ένα θαμνώδες μυρωδικό φυτό της Μεσογείου με εκπληκτικά όμοια μυρωδιά. Το γνήσιο κάρι είναι μείγμα μπαχαρικών.

Ήταν απ’τα λίγα φυτά για το οποίο έμαθα το επιστημονικό όνομα και λοιπά στοιχεια αφού το αγόρασα. Πέρα απ’τις εμφανέστατες προσαρμογές του για ξηρό περιβάλλον, που θα με βοηθούσαν στην καλλιέργειά του, δεν ήξερα τίποτε άλλο. Απευθύνθηκα λοιπόν στο φυτομάγο συγγραφέα Zyklon b του fridge.gr, ο οποίος με υπέδειξε να ψάξω για το είδος Helichrysum italicum, κι αυτό είναι τελικά.

Το Helichrysum italicum (ιταλικό ηλίχρυσο), δηλαδή χρυσός ήλιος, είναι μεσογειακός αρωματικός θάμνος της οικογένειας των αστεριδών, των φυτών με τα χαρακτηριστικά
μαργαριτοειδή άνθη,
η οποία περιλαμβάνει από μαργαρίτες και ηλιόσπορους έως μαρούλια και ραδίκια. Συγγενικά του συγκεκριμένου είδους είναι άλλοι αρωματικοί μεσογειακοί θάμνοι αυτής της οικογένειας, όπως η γνωστή
λεβαντίνη.
Παρά το όνομά του, το φυτό ενδημεί σ’όλες τις ξηρές και πετρώδεις περιοχές της λεκάνης της Μεσογείου (δηλαδη και στη χώρα μας), όχι μόνο στην Ιταλία, και παρουσιάζει παρόμοιες προσαρμογές. Εδώ φαίνονται καθαρά τα αποτελέσματα της συγκλίνουσας εξέλιξης, της εξέλιξης δηλαδή άσχετων ειδών σε παρόμοιες μορφές ως προσαρμογή στο ίδιο περιβάλλον. Και τα αρωματικά μέλη των αστεριδών λοιπών όπως αυτό και η λεβαντίνη, και τα μεσογειακά αρωματικά των χειλανθών όπως το
δεντρολίβανο,
το
φασκόμηλο
κι άλλα, έχουν ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά ως προσαρμογή στο ξηρό ζεστό κλίμα, στο λίγο νερό και στην ανάγκη απόκρουσης των εχθρών, όπως βαθιές ρίζες, σκληρή δομή, ασιμόγκριζο χρώμα για την αντανάκλαση του υπερβολικού ηλιακού φωτός, χνουδωτό φύλλωμα για τη μείωση της απώλειας νερού και τη δυσκόλευση των εχθρών, κι οπλοστάσιο χημικών ουσιών κατά παθογόνων μικροοργανισμών, εντόμων και μεγαλύτερων ζώων, κάποιες εκ των οποίων τυχαίνει νά’χου φαρμακευτική δράση ή ωραία οσμή.

Το ηλίχρυσο λοιπόν είναι πυκνός θάμνος με γκριζωπά, χνουδωτά, μακρόστενα πυκνά φύλλα εναλλάξ, πυκνή δομή με δύσκαμπτους και ξυλώδεις προς τη βάση βλαστούς, και ύψος ως τα 60 εκ. Τα άνθη του βγαίνουν σε κίτρινα κεφαλάκια το καλοκαίρι, εξού και τ’όνομα χρυσός ήλιος, όπως της λεβαντίνης. Μυρίζει εντονότερα κάρι όταν ταράζεται, όταν φυσάει κι όταν βρέχεται, αν και τα μεσογειακά μυρωδικά δε θα πρέπει να βρέχονται στα φύλλα συχνά. Καλλιεργείται παρομοίως με οικολογικά ανάλογά του, δηλαδή σε ζεστή, ηλιόλουστη θέση με ελαφρύ έδαφος μέτριο σε οργανική ύλη και καλής αποστράγγισης, πότισμα αφού έχει στεγνώσει το έδαφος και αραιή σχετικά λίπανση, ενώ το χειμώνα αντέχει ως τους -12 περίπου βαθμούς Κελσίου. Μπορεί να φυτευθεί μεμονωμένο ή σε κοντές θαμνοστοιχίες όπως με τις λεβαντίνες. Οι κορυφές του μπορούν να κλαδεύονται για τη διατήρηση στρόγγυλου σχήματος, ενω΄ολόκληρο το φυτό μπορεί να κοπεί ως τη βάση του για αναζωογόνηση. Όπως τα περισσότερα μυρωδικά, δεν ταλαιπωρείται συνήθως από ασθένειες. Πολλαπλασιάζεται είτε με σπόρους σε ελαφρύ χώμα την άνοιξη είτε με μοσχεύματα ημιώριμου ξύλου με φλοιό του γονικού κλαδιού το καλοκαίρι .

Τα φύλλα του μπορούν ν’αποξηρανθούν και να χρησιμοποιηθούν σε σαλάτες και σάλτσες ως υποκατάστατο του κάρι, αν και είναι πολύ ελαφρότερα απ’το αυθεντικό. Τα ανθοφόρα κεφάλια του διατηρούν το κίτρινο χρώμα τους κι αποξηραμένα, γι’αυτό χρησιμοποιούνται σε ξηρές ανθοδέσμες. Το έλαιο των ανθέων χρησιμοποιείται ως ταθεροποιητής στην αρωματοποιιία, ενώ φαρμακευτικά έχει χρησιμοποιηθεί ενίοτε ως αντιφλεγμονώδες, αντιμυκητικό, στυπτικό και κατά των εγκαυμάτων και του ερεθισμένου δέρματος, μολονότι καμία απ’τις παραπάνω χρήσεις δεν έχει αποδειχθει επιστημονικώς. Δεδομένου όμως ότι συχνά οι ουσίες στα εθέρια έλαια αυτών των φυτών έχουν φαρμακευτικές ιδιότητες, ίσως ορισμένες αναφερόμενες ιδιότητές του νά’χουν στην πραγματικοτητα βάση, αν κι αυτό χρειάζεται αναλυτική εργαστηριακή μελέτη, πράγμα λίγο απίθανο για ένα τόσο σπάνια χρησιμοποιούμενο φυτό.

Τώρα δεν ξέρω αν κρατήσω εγώ το φυτό ή αν το δώσω στον πατέρα μου για να το αντικαταστήσω με κάποιο άλλο πιο εξωτικό ή μοναδικό είδος, μιας και η συλλογή μου αποτελείται κυρίως από τέτοια φυτά.

Πηγές:
άρθρο της αγγλικής Wikipedia για το ηλίχρυσο
ηλίχρυσο στο Plants for a Future
οι φαρμακευτικές ιδιότητες του ηλίχρυσου

Ενημέρωση 19/11/2012: Τελικά το απόγευμα της ίδιας μέρας που έγραψα το άρθρο τό’δωσα στον πατέρα μου, μαζί μ’ένα μόσχευμα
καρπόβρωτου,
επειδή έκοψα ένα κλαδί που ξέφευγε απ’το σχήμα και ήθελα να μην πάει χαμένο. Οι καλά ηλιόλουστες θέσεις στο μπαλκόνι μου δεν είναι και πάρα πολλές, και θα πιαστούν από άλλα είδη, ενώ η θέση του ηλίχρυσου θα καλυφθεί με μια Mimosa pudica την άνοιξη.

Advertisements