Το θέμα αυτό μ’ενδιαφέρει ιδιαίτερα, διότι πάσχω από γλαύκωμα στο ένα μάτι σύντομα μετά τη γέννησή μου, για την αντιμετώπισή του έχω εμφυτεύσει βαλβίδα και παίρνω καθημερινά φαρμακευτική αγωγή για τον έλεγχο της πίεσης, και μολονότι η δική μου περίπτωση οφείλεται καθαρά σε μηχανκά αίτια, έχω και το μικρό φόβο ότι η μηχανική βλάβη έχει πυροδοτήσει ή ενδέχεται να πυροδοτήσει μια νευροεκφυλιστική διαδικασία με κάποιον τρόπο, η οποία θα μπορούσε να επεκταθεί και στο υπόλοιπο νευρικό μου σύστημα.

Η ιδέα ότι το γλαύκωμα είναι απλώς η εκφύλιση του οπτικού νεύρου λόγω υψηλής ενδοφθάλμιας πίεσης δεν επαρκεί για την πλήρη εξήγηση της πάθησης. Εδώ και πολλά χρόνια οι επιστήμονες έχουν παρατηρήσει ότι πολλοί ασθενείς με υψηλότερη απ’το φυσιολογικό οφθαλμική πίεση δεν παρουσιάζουν γλαύκωμα, ενώ το 1/3 περίπου των ασθενών με γλαύκωμα έχουν πίεση μέσα στα φυσιολογικά όρια. Αντίθετα το γλαύκωμα
φαίνεται νά’ναι μια νευροεκφυλιστική πάθηση,
όπως η νόσος του Αλτσχάιμερ, του Πάρκινσον και των Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ, όπου τα νευρικά γαγγλιακά κύτταρα του αμφιβληστροειδούς πεθαίνουν με παρόμοιο τρόπο οδηγώντας σε βλάβες το οπτικό νεύρο που δέχεται εισόδους απ’αυτά.

Η αιτιολογία του γλαυκώματος δεν είναι ακόμα πλήρως γνωστή. Προφανώς πρόκειται για ομάδα νευροεκφυλιστικών παθήσεων που τείνουν να σχετίζονται με υψηλή ενδοφθάλμια πίεση. Υπάρχουν συγγενείς περιπτώσεις, το 90% σποραδικές και το 10% περίπου γενετικές, όπου παρατηρείται δυσμορφία στο σύστημα αποχέτευσης του υγρού του οφθαλμού (αν κι εδώ η εκφύλιση μπορεί να συνεχίζεται και μετά τη διόρθωση του προβλήματος σε πολλές περιπτώσεις), αλλ’οι περισσότερες εμφανίζονται σε μεγάλη ηλικία, γύρω στα 60 χρόνια, χωρίς προφανή αιτία.
Κάποιοι επιστήμονες έχουν συνδέσει
το γλαύκωμα με βακτηριακή μόλυνση, μολονότι αυτό δεν είναι γνωστό αν ισχύει σ’όλες τις περιπτώσεις, πώς συμβάλλει στο πρόβλημα ή αν απλώς είναι μια τυχαία σύμπτωση. Το γλαύκωμα είναι η δεύτερη αιτία απώλειας όρασης παγκοσμίως και το 15% των τυφλώσεων προέρχονται απ’αυτήν την πάθηση. Θ’αναφέρω για το κοινό γλαύκωμα ή ανοιχτής γωνίας, γιατί υπάρχει και το γλαύκωμα κλειστής γωνίας, το οποίο προέρχεται από ξαφνικό πρόβλημα στην αποχέτευση του οφθαλμικού υγρού και είναι επείγουσα κατάσταση.

Ο ρόλος της υψηλής πίεσης στην εκφύλιση δεν είναι γνωστός. Σύμφωνα με μια θεωρία το ηθμοειδές πέταλο, ένα κομμάτι ιστού απ’το οποίο εξέρχεται το οπτικό νεύρο απ’τον οφθαλμό και μετακινείται ανάλογα με τις αλλαγές στην εσωτερική πίεση, δεν είναι τόσο ευλύγιστο κατά τις μεταβολές της πίεσης στους ασθενείς με γλαύκωμα, ώστε το νεύρο να πιέζεται περισσότερο απ’το σύνηθες. Κατά μια άλλη θεωρία, η πίεση αιμάτωσης, δηλαδή η διαφορά ανάμεσα στην αρτυριακή και την ενδοφθάλμια πίεση, όταν είναι χαμηλή, δηλαδή η πίεση μέσα στον οφθαλμό είναι υψηλή ενώ η αρτυριακή χαμηλή, η αιμάτωση στον αμφιβληστροειδή και στο οπτικό νεύρο περιορίζεται προκαλώντας βλάβη. Όποια κι αν είναι η αιτία είναι φανερό πως δεν είναι μόνο οι αυξομειώσεις στην πίεση ή η ψυλή πίεση οι υπεύθυνοι παράγοντες για τη νευρική εκφύλιση, αν και είναι σημαντικά επιβαρυντικοί παράγοντες. Ο βαθύτερος μηχανισμός θά’ναι παρόμοιως με τις υπόλοιπες σποραδικές νευροεκφυλιστικές παθήσεις.

Η ομοιότητα λοιπόν του εκφυλισμένου οφθαλμικού νευρικού ιστού με τον εγκεφαλικό στις νευροεκφυλιστικές παθήσεις ήταν φανερή στους επιστήμονες για πολύ καιρό, αν και αρχικά δεν είχε γίνει κάποια σύνδεση. Κατά το γλαύκωμα καταστρέφονται επιλεκτικά κυρίως τα οφθαλμογαγγλιακά κύτταρα, η τελευταία στρώση κυττάρων του αμφιβληστροειδούς που καταλήγει στο οπτικό νεύρο. Επομένως οι ίνες του τελευταίου μειώνονται, οδηγώντας σε αδυνάτισμα κι εκφύλιση. Στις κατεστραμμένες περιοχές του αμφιβληστροειδούς συναντάται
το β αμυλοειδές,
το τρομακτικό αυτό σωματίδιο που συσσωρεύεται στη νόσο του Αλτσχάιμερ και σε παρόμοιες παθήσεις. Επιπλέον, όπως και στις άλλες νευροεκφυλιστικές παθήσεις, η πάθηση μεταδίδεται απ’το ένα κύτταρο στο άλλο, καθώς και μέσα από συνάψεις σε απομακρυσμένα οπτικά κέντρα του εγκεφάλου, όπως ο πλευρικός γονατώδης πυρήνας του θαλάμου, κέντρο αναμετάδωσης των οπτικών πληροφοριών στον οπτικό φλοιό (διασυναπτική βλάβη). Εκτός απ’τα παραπάνω ανησυχητικά στοιχεία,έχει βρεθεί ακόμα μεγαλύτερη
σύνδεση της νόσου του Αλτσχάιμερ με το γλαύκωμα.
Έχουν ανιχνευθεί ασυμπτωματικές μικροαλλοιώσεις στον αμφιβληστροειδή και στο οπτικό νεύρο ατόμων με Αλτστχάιμερ ακόμα κι αρχικών σταδίων, οι οποίες ίσως βοηθούν στην πρώιμη διάγνωση της νόσου, ενώ σε περιπτώσεις όπου συνυπάρχει Αλτσχάιμερ με διαγνωσμένο γλαύκωμα η πορεία και των δύο παθήσεων είναι ταχύτερη, με εκτεταμένη καταστροφή των οπτικών περιοχών του εγκεφάλου. Τέλος ορισμένα συμπτώματα του Αλτσχάιμερ, όπως το άγχος και η ταραχή το βράδυ, ίσως να έχουν να κάνουν με την καταστροφή του υπερχιασματικού πυρήνα του υποθαλάμου και παρομοίων περιοχών που ρυθμίζουν το βιολογικό ρολόι, οι οποίες λαμβάνουν τις ρυθμιστικές πληροφορίες απ’τα οφθαλμικά γαγγλιακά κύτταρα.

Για τη διάγνωση του γλαυκώματος λοιπόν σήμερα δεν επαρκεί η υψηλή πίεση, αλλ’ως κύρια στοιχεία αξιολογούνται η εκφύλιση του οπτικού νεύρου και η ελάττωση της περιφερειακής όρασης. Η πίεση ωστόσο θεωρείται ότι παίζει σημαντικό ρόλο στην επιδείνωση της πάθησης, γι’αυτό χορηγούνται φάρμακα κατά της ενδοφθάλμιας πίεσης. Σύμφωνα με την νευροεκφυλιστική θεωρία ωστόσο θα πρέπει ν’αναπτυχθούν φάρμακα κατά της εκφύλισης επίσης για νά’ναι η θεραπεία ακόμα πιο αποτελεσματική. Κάποιες θεραπείες με βλαστοκύτταρα (βλ. το δεύτερο σύνδεσμο του άρθρου) έχουν αναπτυχθεί πειραματικά, αλλά δεν είναι γνωστό πότε θα εφαρμοστούν κλινικά σε ανθρώπους.

Τέλος και το πιο ανησυχητικό, είναι γνωστό πως οι νευροεκφυλιστικές παθήσεις μεταδίδονται μέσω των αμυλοειδών πρωτεϊνών που τις προκαλούν, με πρώτο παράδειγμα τη νόσο Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ, η οποία έχει μεταδοθεί οφθαλμικά αποδεδειγμένα 4 φορές μέσω μεταμόσχευσης κερατοειδούς, και μπορεί πάμπολλες άλλες. Επειδή τα πρώτα συμπτώματα αντιστοιχούν συνήθως πάνω-κάτω με την πύλη εισόδου της παθολογικής πρωτεΐνης πριόν σ’αυτήν την πάθηση, μπορούμε να υποθέσουμε πως πολλές δήθεν σποραδικές περιπτώσεις που ξεκινούν με οπτικές διαταραχές όπως η παραλλαγή του Heidenhain προέρχονται από οφθαλμική μόλυνση με τον παράγοντα από οφθαλμολογικές εξετάσεις, οφθαλμολογικές επεμβάσεις, ακόμα κι από φακούς επαφής. Βλ.
εδώ
Άλλες νευροεκφυλιστικές παθήσεις, αν κι όχι ακόμα επίσημα αποδεδιγμένο σε πραγματικές συνθήκες, όπως το Αλτσχάιμερ,
μεταδίδονται επίσης.
Μια τρομακτική, αλλά πιθανή υπόθεση είναι η μετάδοση των αμυλοειδών πρωτεΐνών μέσω των κοινών οφθαλμολογικών εξετάσεων. Έχει γίνει καμία μελέτη που να σχετίζει την εμφάνιση Αλτσχάιμερ ή γλαυκώματος με ιστορικό οφθαλμολογικών εξετάσεων, ιδίως σε συνθήκες όπου είχαν εξεταστεί προηγούμενοι ασθενείς μ’αυτήν την πάθηση; Όχι. Επίσης, έχει γίνει καμία μελέτη που να αναζητά μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης Αλτσχάιμερ σε ασθενείς με γλαύκωμα, π.χ. με επέκταση της εκφύλισης απ’τα οπτικά κέντρα του εγκεφάλου αλλού; Ούτε. Μέχρι να γίνουν αυτές οι μελέτες και να παρθούν προστατευτικά μέτρα κα΄τα της μετάδοσης αμυλοειδωτικών παθήσεων πέρα απ’το Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ, θα παραμένουμε εκτεθημένοι σ’αυτές τις θανατηφόρες παθολογικές πρωτεΐνες.

Advertisements