Δικτυωτό κεντροφόρο σαλάχι του γλυκού νερού (Potamotrygon orbignyi), από raylady.com.

Χωρίς να το είχα προσχεδιάσει, έφτιαξα μια σειρά άρθρων σχετικά με τη διατήρηση σε ενυδρείο διάφορων σπάνιων ή αρκετά παράξενων υδρόβιων οργανισμών. Αφού βρήκα λίγα ειδη, δε μπόρεσα να σταματήσω σ’αυτά και γι’αυτό συνεχίζω με λίγα ακόμα αρκετά ενδιαφέροντα. Στην αναμονή βρίσκονται άλλα δύο. Αυτό το άρθρο έχει να κάνει με τα σαλάχια του γλυκού νερού, κυρίως αυτά του Αμαζονίου.

Τα σαλάχια είναι πολύ εξειδικευμένοι χονδριχθύες (αρχαία ψάρια με χόνδρινο σκελετό), με μακρόστενο πεπλατυσμένο σώμα, πεπλατυσμένο κεφάλι και δύο τεράστια θωρακικά πτερύγια ανοιχτά προς τις δυο πλευρές που δίνουν στο ψάρι σχήμα δίσκου. Το σώμα προς την ουρά είναι λεπτό και μακρύ, και συχνά λέγεται η ουρά του σαλαχιού, αν και δεν αποτελεί μόνο την ουρά, όπου βρίσκονται τα υπόλοιπα μικρότερα πτερύγια του σώματος και οι απεκριτικοί κι αναπαραγωγικοί πόροι. Η σωματική κατασκευή τους υποδηλλώνει ζωή στον πυθμένα (βενθικοί οργανισμοί), όπου τα περισσότερα κάθονται ακίνητα στην επιφάνεια ή θάβονται μέσα στην άμμο προς ενέδρα θηραμάτων. Φυσικά όλα μπορούν να κολυμπήσουν, αν και όχι πολύ γρήγορα, θυμίζοντας μεγάλους ιπτάμενους δίσκους μ’ένα καλώδιο από πίσω. Διάφορες ομάδες ειδών, εξαιτίας του ευάλωτου σώματός τους που μπορεί να τραυματιστεί εύκολα έχουν εξελίξει διάφορες εναλλακτικές άμυνες, όπως ηλεκτρικό ρεύμα ή δηλητηριώδη κεντριά. Μακράν όμως η περισσότερο χρησιμοποιούμενη άμυνα είναι η ακινησία και το εκπληκτικό καμουφλάζ με το βυθό.

Όντας στην υφομοταξία των ελασμοβραγχίων μαζί με τους καρχαρίες, απ’τους οποίους άλλωστε εξελίχθηκαν κατά την Ιουρασική εποχή (πριν περίπου 150 εκατομμύρια χρόνια), έχουν πολλά κοινά στοιχεία μ’αυτούς. Γενικά είναι κι αυτά ψάρια μεγάλου μεγέθους, τα βράγχιά τους ανοίγουν με ζευγαρωτές σχισμές πίσω απ’το κεφάλι, και τα λέπια τους είναι πλακοειδή. Τα πλακοειδή λέπια είναι η αρχαιότερη μορφή λεπιού, και στην πραγματικότητα είναι οδοντίδια, με τη δομή ενός μικρού δοντιού. Θεωρείτε πως είναι προέκταση των στοματικών δοντιών στο σώμα για προστασία. Απ’αυτά εξελιχθηκαν οι υπόλοιπες μορφές λεπιών, οι οποίες δηλαδή έχουν οδοντική βάση. Κατ’επέκτασιν, μπορούμε να πούμε πως όλες οι μετέπειτα επιδερμικές αποφύσεις των ζώων, όπως οι φολίδες, οι πλάκες, τα φτερά και οι τρίχες, έχουν κατά βάθος οδοντική προέλευση. Οι καρχαρίες καλύπτονται ολόκληροι με οδοντίδια, ενώ τα σαλάχια συνήθως μόνο απ’την πάνω πλευρά, δίνοντάς τους υφή γυαλόχαρτου. Επίσης τα σαλάχια γονιμοποιούν εσωτερικά με τροποποιημένα οσφυικά πτερύγια, τους συλληπτήρες, και τα περισσότερα γεννούν τέλεια σχηματισμένα μικρά.

Τα κεντροφόρα σαλάχια ανήκουν στην τάξη των μυλιοβατόμορφων (myliobatiformes), κι έχουν σχεδόν παγκόσμια εξάπλωση, κυρίως στους τροπικούς. Εξέχον στοιχείο τους είναι το κεντρί που φέρουν στην ουρά τους, συνήθως προστατευμένο σ’έναν εξωτερικό δερματικό κωλεό, το οποίο χρησιμοποιούν για αμυντικούς σκοπούς. Θα το χρησιμοποιήσουν μόνο όταν η ζωή τους κινδυνεύει άμεσα, π.χ. εάν κάποιος εχθρός τα επιτεθεί, ή κάποιος άνθρωπος τα πατήσει, γι’αυτό και είναι κίνδυνος εκεί που ζουν, μιας και πολλά ζουν σε ρηχά νερά κι έχουν τέλειο καμουφλάζ με το βυθό. Δε θα σηκωθούν όμως ποτέ να επιτεθούν έναν άνθρωπο επειδή βρίσκεται κοντά τους, προτιμώντας να παραμένουν ακίνητα καμουφλαρισμένα στο βυθό. Γενικά το δηλητήρι΄΄ο τους δεν είναι θανατηφόρο, αν και προκαλεί σοβαρά συμπτώματα, ενώ το κεντρί πολλών σπάει και με΄νει μέσα στο σώμα του θύματος σε θραύσματα. Το ζώο αναγεννά νέο κεντρί όταν το προηγούμενο καταστραφεί. Πολλά είδη έχουν δύο κεντριά ταυτοχρονα, το ένα εν χρήση και το άλλο εφεδρικό, ώστε να το χρησιμοποιήσουν αμέσως μετά την απώλεια του πρώτου. Πάραυτα, έχουν σημειωθεί θάνατοι κυρίως από είδη της Ασίας και της Αυστραλίας. Ο πιο γνωστός άνθρωπος που πέθανε από τέτοιο σαλάχι θα μας είναι αναμφίβολα ο Stev Erwin, ο οποίος δέχτηκε χτύπημα κατευθείαν στο στήθος.

Τα σαλάχια του γλυκού νερού ανήκουνν στην υπεροικογένια των δασυατοειδών (dasyatoidea), στις οικογένειες των δασυατιδών (dasyatidae (Αφρική, ΝΑ Ασία)) και των ποταμοτρυγωνιδών (Potamotrygonidae (Ν. Αμερική)). Κοινότερα στα ενυδρεία είναι αυτά της Ν. Αμερικής, με κανένα των κοινώς διατηρούμενων ειδών να έχει θανατηφόρο δηλητήριο, αν και κανείς δε θά’θελε να τα πατήσει στον Αμαζόνιο. Είναι αρκετά μεγάλα και δύσκολα ψάρια, αν και μπορούν ν’αναπαραχθούν στα ενυδρεία. Το άρθρο για τη διατήρησή τους το βρήκα στο
tropicalfishfinder.co.uk.

Τα ποταμίσια σαλάχια της Ν. Αμερικής άρχισαν να εξελίσσονται κατά το τέλος του Κρητιδικού, πριν 65 εκατομμύρια χρόνια, οπότε η πλάκα της Ν. Αμερικής διαχωρίστηκε απ’αυτήν της Αφρικής (οι ήπειροι κινούνται συνεχώς, ακόμα και σήμερα) κι έπειτα άρχιζε από κάτω της να μπαίνει η πλάκα του ειρηνικού, η οποία προκάλεσε την ανύψωση των Άνδεων. Πριν απ’αυτό το διάστημα ο Αμαζόνιος ήταν ίσως μέρος ενός μεγαλύτερου ποτάμιου συστήματος που μπορεί να περιελάμβανε το ποτάμι που μετά τη διάσπαση των ηπείρων
έγινε ο ποταμός Κόνγκο της Αφρικής.
Για ένα σύντομο διάστημα μετά το διαχωρισμό της Ν. Αμερικής, η οποία ήταν ακόμα ξεχωριστή ήπειρος απ’τη Βόρεια, ο Αμαζόνιος έρεε προς τα δυτικά, όπου στο δέλτα του σίγουρα θα υπήρχαν δασυατοειδή κεντροφόρα σαλάχια. Με τη σταδιακή ανύψωση όμως των Άνδεων, η ροή του ποταμού τράπηκε προς τ’ανατολικά, αφού πρώτα υπήρξε ένα διάστημα όπου έρεαν δύο ποτάμια και προς τις δύο κατευθύνσεις. Η διαπίστωση αυτή βασίζεται σε μελέτες ιζηματογενών πετρωμάτων στις Άνδεις, οι οποίες
δείχνουν διάταξη κόκκων ιζήματος προς την αντίθετη κατεύθυνση κι από πετρώματα της δυτικής Ν. Αμερικής, όπου τώρα δε ρέει ποτάμι,
που αν ο ποταμός ήταν σταθερός δε θ’αναμένονταν. Τα σαλάχια λοιπόν προσαρμόστηκαν αρχικά στο υφάλμυρο δέλτα, κι έπειτα με κάποιον τρόπο παγιδεύτηκαν στο γλυκό νερό, όπου σταδιακά με τη φυσική επιλογή, δηλαδή με την επιβίωση μόνο των καλύτερα προσαρμοσμένων σ’αυτό το περιβάλλον, μεταλλάχθηκαν σε είδη του γλυκού νερού, διατηρώντας κατά τ’άλλα όλα τα χαρακτηριστικά των θαλάσσιων προγόνων τους. Στοιχηματίζω πως εάν ήμασταν εμείς στη θέση τους και βλέπαμε το περιβάλλον μας ν’απειλείται, σίγουρα θα κάναμε σωλήνες μεταφοράς θαλασσινού νερού από μακριά για την επιβίωσή μας, όμως τα σαλάχια, όπως άλλωστε κι όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί του πλανήτη, δεν είχαν άλλη επιλογή απ’το να παραμείνουν εκεί που ήταν κι έπειτα με την αργή, και επώδυνη συχνά για τα μέλη του είδους διαδικασία της εξέλιξης, έφτασαν στη σημερινή τους κατάσταση. Έπειτα εξελίχθηκαν διάφορα άλλα είδη, τα οποία προσαρμόστηκαν σε διάφορα ποτάμια συστήματα σ’όλη τη Ν. Αμερική. Αντίθετα τα αφρικανοασιατικά είδη σήμερα βρίσκονται σε ενδιάμεση κατάσταση, με αρκετά θαλάσσια και λίγα προσαρμοσμένα στα υφάλμυρα νερά που μπορούν ν’αντέξουν και στο γλυκό. Δεν είναι επιβεβαιωμένο εάν υπάρχουν αποκλειστικά είδη γλυκού νερού σ’αυτήν την ομάδα. Και τώρα θα πάω στο άρθρο. Στο τέλος θα υπάρχουν λίγες διασαφηνιστικές σημειώσεις.

Μετάφραση: Bolko

Πώς να διατηρήσετε κεντροφόρα σαλάχια
2 Απριλίου του 2010

Τα κεντροφόρα σαλάχια του γλυκού νερού καλλιεργούνται και πωλούνται ευρέως, αλλά παραμένουν πολύ προκλητικά ψάρια στη σωστή διατήρηση. Τα δύο κύρια προβλήματα είναι το μεγάλο τους μέγεθος και οι άκαμπτες απαιτήσεις τους όσον αφορά την ποιότητα του νερού. Όποιος σχεδιάζει να διατηρήσει ένα κεντροφόρο σαλάχι θα πρέπει να πάρει υπόψη του προσεκτικά και τα δύο αυτά θέματα από πριν. Ακόμα και τα μικρότερα είδη θ’απαιτήσουν μια δεξαμενή γύρω στα 500 λίτρα σε μέγεθος, κι επειδή απαιτούν νερό με πολύ χαμηλή περιεκτικότητα σε νιτρικά, πιθανόν θα χρειαστεί ένα φίλτρο αντίστροφης όσμωσης για να δημιουργήσει νερό κατάλληλης ποιότητας.

Απ’την άλλη, τα κεντροφόρα σαλάχια είναι ψάρια εξαιρετικού ενδιαφέροντος. Είναι συχνά όμορφα σημαδεμένα, και παρά το μέγεθός τους, είναι βασικά ειρηνικά ζώα κι εύκολα στο συνδυασμό με ποικιλία άλλων ειδών. Με δεδομένες τις σωστές συνθήκες μεγαλώνουν γρήγορα, και γενετήσια ώριμα άτομα θ’αναπαραχθούν αρκετά εύκολα και τα μεγάλα μικρά είναι σχετικά εύκολα στο μεγάλωμα. Έτσι αν και είναι αναμφισβήτητα δύσκολα ψάρια, είναι εύκολο να καταλάβετε γιατί τα κεντροφόρα σαλάχια παραμένουν μεταξύ των πλέον δημοφιλών παράξενων ψαριών στο εμπόριο.

Σύγκριση ειδών του Παλαιού και του Νέου Κόσμου

Κεντροφόρα σαλάχια του γλυκού νερού μπορούν να βρεθούν στη Νότια Αμερική, στην Αφρική και στη Νοτιοανατολική Ασία. Τα νοτιοανατολικοασιατικά και τα’αφρικανικά είδη είναι μέλη της οικογένειας των δασυατιδών (dasyatidae), μια οικογένεια που περιλαμ΄βανει πάνω από 70 είδη, τα περισσότερα εκ των οποίων ζουν στη θάλασσα. Λίγα ψάρια αυτής της οικογένειας είναι προσαρμοσμένα σε συνθήκες γλυκού νερού, ενώ βρίσκονται σε ενδιαιτήματα και γλυκού και υφάλμυρου νερού. Ένας απ’τους πιο αξιοσημείωτους δασυατίδες είναι το γιγάντιο κεντροφόρο σαλάχι του γλυκού νερού (Himantura chaophraya) που φτάνει σε διάμετρο δίσκου τα 240 εκ. Μόνο περιστασιακά πωλούνται μέλη της οικογένειας των δασυατιδών, και γιατί μερικά χρειάζονται υφάλμυρες συνθήκες για μακροπρόθεσμη υγεία, η ταυτοποίηση στο επίπεδο του είδους είναι πολύ σημαντική.

Τα νοτιοαμερικανικά κεντροφόρα σαλάχια του γλυκού νερού ανήκουν στην οικογένεια των ποταμοτρυγωνιδών (potamotrygonidae), και είναι όλα εντελώς προσαρμοσμένα σε συνθήκες γλυκού νερού. Έτσι ενώ υπάρχει κάποια ποικιλομορφία όσον αφορά το μέγεθος και το χρωματισμό, η διατήρηση όλων των ειδών είναι βασικά παρόμοια. Βρίσκονται σε μια μεγάλη έκταση της ηπείρου, από τον ποταμό Ορινόκο στα νοτιοανατολικά έως κάτω στον ποταμό Λα Πλάτα. Αρκετά είδη πωλούνται συστηματικά, περισσότερο είδη του γένους Potamotrygon παρά μέλη των δύο άλλων γενών στην οικογένεια, τα Paratrygon και Plesiotrygon. Εν συντομία, τα είδη του γένους Potamotrygon είναι μακράν τα πλέον κοινώς απαντώμενα είδη κεντροφόρου σαλαχιού και γενικά τα ευκολότερα στη διατήρηση.

Μέγεθος ενυδρείου

Τα κεντροφόρα σαλάχια του γλυκού νερού είναι όλα μεγάλα, δραστήρια ψάρια. Λόγω του σχήματός τους, είναι δυσκολότερα στη στέγαση από τα περισσότερα άλλα ψάρια ενυδρείου. Ένας καλός γενικός κανόνας είναι ότι το ενυδρείο θα πρέπει να είναι τουλάχιστον δύο φορές πλατύτερο απ’το πλάτος του δίσκου του κεντροφόρου σαλαχιού που κρατείται, και και τουλάχιστον τόσο μακρύ όσο πέντε φορές το πλάτος του δίσκου.

Για παράδειγμα, εάν κρατείται ένα δικτυωτό κεντροφόρο σαλάχι (Potamotrygon orbygini), θα χρειαστεί ένα ενυδρείο τουλάχιστον 2χ35 σε πλάτος και 5χ35 σε μήκος, δηλαδή 70 εκ. σε πλάτος και 175 εκ. σε μήκος. Εάν υποθέσουμε ότι το ενυδρείο είναι τόσο βαθύ όσο πλατύ, δηλ. 70 εκ. βαθύ, τότε οι όλες του διαστάσεις θα’ναι 175 εκ. σε μήκος, 70 εκ. σε βάθος, κι 70 εκ. σε πλάτος. Ένα τέτοιο ενυδρείο έχει όγκο 857,5 λίτρων, ή μόλις πάνω από 188 αυτοκρατορικά γαλόνια.

Είναι άξιο αναφοράς σ’αυτό το σημείο ότι τα δικτυωτά κεντροφόρα σαλάχια είναι μεταξύ των μικρότερων απ’τα κοινώς εμπορευόμενα είδη, και υπάρχουν αρκετά είδη που γίνονται πολύ μεγαλύτερα και συνεπώς απαιτούν ακόμα μεγαλύτερα ενυδρεία.

Ενώ τα νεαρά άτομα μπορούν να διατηρηθούν και σε μικρότερα ενυδρεία, αρκεί οι αναλογίες του ενυδρείου είναι όπως περιγράφηκαν παραπάνω, τα κεντροφόρα σαλάχια μεγαλώνουν γρήγορα. Κατά πολύ η καλύτερη προσέγγιση είναι η αγορά του μεγαλύτερου ενυδρείου που μπορείτε ν’αγοράσετε απ’την αρχή. Προσπαθώντας να διατηρήσετε ένα κεντροφόρο σαλάχι σε ένα ενυδρείο που είναι πολύ μικρό γι’αυτό είναι συνήθως άσκοπο επειδή τα ψάρια αυτά στρεσάρονται πολύ γρήγορα. Είναι περιττό να πούμε πως ένα στρεσαρισμένο κεντροφόρο σαλάχι γρήγορα γίνεται ένα άρρωστο κεντροφόρο σαλάχι, κι αυτά δεν είναι εύκολα ψάρια στη φαρμακευτική αγωγή ή γενικά στη θεραπεία.

Διήθηση, ποιότητα νερού και θέρμανση

Η επαρκής διήθηση είναι κρίσιμης σημασίας για μακροπόθεσμη επιτυχία. Χωρίς εξαίρεση, τα κεντροφόρα σαλάχια είναι υπερβολικά ευαίσθητα στην αμμωνία και τα νιτρώδη, και σε καμία περίπτωση δε θα πρέπει να διατηρούνται σ’ένα νέο ενυδρείο. Τα συστήματα διήθησης θα πρέπει να είναι ισχυρά και κατάλληλα για τις ανάγκες μεγάλων, σακροφάγων ψαριών. Οποιοδήποτε σύστημα διήθησης βαριάς εργασίας θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί, αλλά γενικώς προτιμώνται τα μεγάλα εξωτερικά κάνιστρα. Στοχεύστε για ρυθμούς ανακύκλωσης του νερού τουλάχιστον 8 φορές τον όγκο του ενυδρείου την ώρα, και ιδανικά πολύ περισσότερο απ’αυτό.

Πέρα απ’τα μηδενικά επίπεδα αμμωνίας και νιτρωδών, τα νιτρικά θα πρέπει επίσης να διατηρούνται όσο το δυνατόν χαμηλότερα, προτιμότερα κάτω από 20 μικρογραμμάρια ανά λίτρο. Οι αλλαγές του νερού είναι σημαντικές, κι αυτές θα πρέπει να είναι και τακτικές και ουσιώδεις, αν και θα πρέπει να ελαχιστοποιηθεί η απόκλιση της χημείας του νερού. Επειδή ορισμένες παροχές νερού βρύσης περιέχουν υψηλά επίπεδα νιτρικών, μπορεί να χρειαστεί ένα φίλτρο αντίστροφης όσμωσης. Εκτός απ’την αφαίρεση των νιτρικών, τα φίλτρα αντίστροφης όσμωσης αφαιρούν επίσης άλλα διαλυμένα χημικά όπως της κληρότητα του νερού της βρύσης. Πριν το νερό μπορέσει να χρησιμοποιηθεί στο ενυδρείο θα πρέπει να σκληρυνθεί ελαφρώς με ένα κατάλληλο μείγμα μεταλλικών αλάτων παρά μ’ένα χημικό εξισορροπητή που διατηρεί μόνο το ph. Τα εμπορικά εξισορροπητικά άλατα ενυδρείου για δίσκους, είναι ιδανικά, αλλά ανταυτού θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ένα μείγμα αλάτων για κιχλίδες της ρηξιγενούς κοιλάδας, σε δόση γύρω στο 25% αυτού που απαιτείται για τη σκλήρυνση του νερού για ένα ενυδρείο κιχλίδων.

Η χρήση κάτω δεξαμενής για την αύξηση του όγκου του νερού συνίσταται ανεπιφύλακτα. Όχι μόνο αυτό θα επιβραδύνει όποια προβλήματα της ποιότητας του νερού, η κάτω δεξαμενή μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για την τοποθέτηση του θερμαντικού σώματος. Τα κεντροφόρα σαλάχια είναι πολύ επιρρεπή στα εγκαύματα όταν διατηρούνται σε ενυδρεία με συνήθεις γυάλινους θερμαντήρες. Τουλάχιστον, χρησιμοποιήστε ένα κάλυμμα στο θερμαντήρα. Τα κεντροφόρα σαλάχια δεν είναι δύσκολα όσον αφορά τη θερμοκρασία του νερού, και μια θερμοκρασία μεταξύ 25-28 βαθμών ταιριάζει πολύ καλά στα Είδη του Ορινόκου και του Αμαζονίου. Είδη του ποταμού Λα Πλάτα θα πρέπει να διατηρούνται λίγο δροσερότερα, γύρω στους 24 βαθμούς Κελσίου.

Χημεία νερού

Τα νοτιοαμερικανικά κεντροφόρα σαλάχια προέρχονται από νερό που είναι συνήθως μαλακό κι ελαφρώς όξινο. Οι ιδανικές συνθήκες θά’ταν άρα γύρω στους 5-10 βαθμούς dh (σκληρότητα), ph 6,5-7. Στην πράξη οι τιμές της χημείας του νρού δεν είναι κρίσιμης σημασίας, αρκεί να’ναι σταθερές. Το πιο δύσκολο στάδιο είναι αμέσως μετά την εισαγωγή, αφού τα ψάρια πιασμένα απ’τη φύση θα έχουν συλλεγεί από συνθήκες μαλακού νερού και τους παίρνει λίγο χρόνο να προσαρμοστούν σε σκληρότερο νερό. Τα άτομα που γενήθηκαν σε ενυδρεία είναι γενικά λιγότερο δύσκολα, ιδίως αν έχουν αναπαραχθεί στις τοπικές συνθήκες νερού σας.

Η χημεία του νερού μπορεί να διατηρηθει σταθερή ευκολότερα με τη χρήση νερού αντίστροφης όσμωσης κι ενός μετρημένου ποσού μείγματος μεταλλικών αλάτων. Τέτοια μείγματα μεταλλικών αλάτων περιλαμβάνουν εξισορροπητές που περιορίζουν τις αλλαγές του ph μεταξύ των αλλαγών νερού. Εάν χρησιμοποιείται νερό της βρύσης, θα πρέπει να δεχτεί επεξεργασία από ένα σκεύασμα καθαρισμού νερού που αφαιρεί το χλώριο, τη χλωραμίνη, το χαλκό και την αμμωνία. Όλα αυτά υπάρχουν σε κάποιο βαθμό σε κάποιες παροχές νερού βρύσης, κι όλα είναι θανατηφόρα για τα κεντροφόρα σαλάχια ακόμα και σε σχετικά χαμηλές συγκεντρώσεις. Οι αλλαγές του νερού θα πρέπει να’ναι τακτικές, αλλ’όχι τόςο μεγάλες ώστε ν’αλλάζει σημαντικά η χημεία του νερού. Είναι καλύτερο να κάνετε πολλαπλές μικρές αλλαγές νερού (π.χ. 10%) αρκετές φορές την εβδομάδα, παρά μια μεγάλη αλλαγή νερού (πάνω από 25%) το σαββατοκύριακο.

Διακόσμηση

Κάποιοι κάτοχοι κεντροφόρων σαλαχιών διατηρούν τα ψάρια τους σε ενυδρεία γυμνού πυθμένα, θεωρώντας πως αυτό κάνει πολύ ευκολότερη τη διατήρηση του ενυδρείου καθαρό. Η αφάγωτη τροφή και τα περιττώματα είναι εμφανή και μπορούν ν’αφαιρεθούν γρήγορα (ένας σύφωνας είναι ιδανικός για το επί τόπου καθάρισμα). Άλλοι κάτοχοι κεντροφόρων σαλαχιών θεωρούν πως οι μαλακή χαλαζιακή άμμος ή το ψιλό χαλίκι είναι πιο φυσικό υπόστρωμα, κι επιτρέπει στο σαλάχι να θαφτεί μέσα, όπως θά’κανε και στη φύση. Η άμμος και το χαλίκι θα εμποδίσουν επίσης την ανάκλαση του φωτός απ’τον κάτω υαλοπίνακα? Αυτό είναι χρήσιμο επειδή το φώς που ανεβαίνει από κάτω ενίοτε στρεσάρει τα ψάρια. Στην πράξη και οι δύο προσεγγίσεις δουλεύουν, και η επιλογή της μίας παρά της άλλης είναι περισσότερο θέμα προσωπικής επιλογής παρά τίποτα άλλο.

Επειδή στα κεντροφόρα σαλάχια αρέσει να σκάβουν μέσα στην άμο, οι βράχοι και τα φυτά είναι περισσότερο ενόχληση παρά ωφέλεια. Χρησιμοποιήστε τέτοια διακοσμητικά αντικείμενα προσεκτικά. Τα σαλάχια δε θέλουν το έντονο φως, κι αν δε χρησιμοποιούνται ζωντανά φυτά, ο φωτισμός τους θα πρέπει να είναι ελάχιστος.

Διατροφή

Στη φύση τα κεντροφόρα σαλάχια είναι καιροσκόποι σαρκοφάγοι παίρνοντας ποικιλία θηραμάτων από προνύμφες εντόμων έως και μικρότερα ψάρια. Πρόσφατα αγορασμένα άτομα προτιμούν ζωντανές τροφές, ιδίως γεωσκώληκες και ποταμίσιες γαρίδες, αλλά μόλις προσαρμοστούν, τα κεντροφόρα σαλάχια είναι ευπροσάρμοστα και θα φάνε ποικιλία υγρών κατεψυγμένων τροφών. Όπως και με κάθε σαρκοφάγο, θα πρέπει να παρθούν μέτρα για τη μείωση των τροφών πλούσιων σε θιαμινάση όπως οι καραβίδες, τα μύδια και το καλαμάρι. Τροφές που δεν έχουν θιαμινάση περιλαμβάνουν τα θαλάσσια σαλιγκάρια, την τιλάππια και το πόλακ (coley).

Κοινωνική συμπεριφορά και συγκάτοικοι ενυδρείου

Τα κεντροφόρα σαλάχια δεν είναι ιδιαίτερα κοινωνικά, και διατηρούνται πιο εύκολα μεμονωμένα. Τα αρσενικάν μπορεί να γίνουν αρκετά άγρια μεταξύ τους, ώστε αν πρέπει να διατηρηθούν ομάδες, είναι καλύτερο να κρατείτε ένα μόνο αρσενικό μαζί με ένα ή περισσότερα θηλυκά. Ο διαχωρισμός του φύλου στα κεντροφόρα σαλάχια είναι εύκολος. Τα αρσενικά έχουν αρκετά τροποποιημένα εδρικά πτερύγια γνωστά ως συλληπτήρες που μοιάζουν κάπως σαν δάχτυλα.

Επειδή είναι ευαίσθητα στη κακή ποιότητα του νερού και βλάπτονται ευκολα από δηκτικούς ή επιθετικούς συγκατοίκους, τα κεντροφόρα σαλάχια διατηρούνται καλύτερα μόνα τους. Οι συγκάτοικοι μπορούν επίσης να προκαλέσουν προβλήματα κατά την ώρα του ταΐσματος, και ιδιαίτερα τα πρόσφατα εισαγόμενα κεντροφόρα σαλάχια είναι καλύτερο να διατηρούνται μοναχικά μέχρι ν’αρχίζουν να τρώνε εύκολα και να βάζουν εμφανώς βάρος. Απ’την άλλη, πολύ μικροί συγκάτοικοι θα εκληφθούν ως δυνητικά γεύματα, αν και τα κεντροφόρα σαλάχια είναι πολύ άστοχοι ιχθυοφάγοι. Μεσαία προς μεγάλα μουστακοφόρα ψάρια, ψάρια ουράνια τόξα, μικρά κυπρινοειδή και τέτρες έχουν διατηρηθεί μαζί με κεντροφόρα σαλάχια, αλλά δεν υπάρχει εγγύιση ότι αυτά δε θα καταλήξουν μέσα στην κοιλιά του κεντροφόρου σαλαχιού συντομότερα ή αργότερα.

Οι καλύτεροι σύντροφοι είναι μεγάλα αλλ’ήρεμα ψάρια του μέσου νεροού. Τα όσκαρ (Astronotus ocellatus) είναι ιδιαίτερα αγαπημένα γι’αυτόν το σκοπό. Άλλες καλές επιλογές περιλαμβάνουν τα σιαμέζικα τριγρόψαρα (Coius spp.), τα σέβερουμ (Heros spp.) και τους πολύπτερους (Πolypterus spp.) παρομοίου μεγέθους. Σημειώστε ότι οι μικροί πολύπτεροι μπορεί να φαγωθούν, κι αντίθετα με τα κεντροφόρα σαλάχια, οι πολύπτεροι θα χρειαστούν λίγες σπηλιές κι άλλες κρυψώνες σκορπισμένες στο ενυδρείο.

Τα μυζητικά γατόψαρα είναι επικίνδυνοι σύντροφοι για τα κεντροφόρα σαλάχια. Αρκετά μυζητικά γατόψαρα έχουν αναφερθεί να αποξέουν τα σώματα των κεντροφόρων σαλαχιών, προκαλώντας σοβαρή βλάβη. Αυτή η συμπεριφορά φαίνεται ν’αντανακλά υπερπληθυσμό και εδαφική επιθετικότητα παρά παρασιτικό τρόπο διατροφής, το οποίο σημαίνει ότι ο συνδυασμός μυζητικών γατόψαρων με κεντροφόρο σαλάχι θα πρέπει να θεωρηθεί μόνο εάν χρησιμοποιούνται πολύ μεγάλα ενυδρεία. Φυσικά τα μυζητικά γατόψαρα θα πρέπει νά’ναι αρκετά μεγάλα ώστε να μην εκληφθούν ως τροφή, άρα αντί για τύπους γατόψαρου του γένους Ancistrus, οι καλύτερες επιλογές θα ήταν είδη όπως ο βασιλικός πλεκόστομος (Panaque nigrolineatus).

Αναπαραγωγή

Πολλά είδη του γένους Potamotrygon έχουν αναπαραχθεί στην αιχμαλωσία. Δε φαίνονται ιδιαίτερα δύσκολα στην αναπαραγωγή, με τα κύρια εμπόδια να είναι αυτά που έχουν να κάνουν απλώς με τη διατήρηση μιας ομάδας κεντροφόρων σαλαχιών ως τη γενετήσια ωριμότητα. Τα γενετήσια ώριμα κεντροφόρα σαλάχια θα’ναι κοντά στο μέγιστο μέγεθος, και τ’αρσενικά ξεκινούν ν’ακολουθούν τα θηλυκά. Αν μπορούν, θα δαγκώσουν τα θηλυκά και θα προσπαθήσουν να τα βάλουν να ζευγαρώσουν.

Εφόσον τα κεντροφόρα σαλάχια ζευγαρώνουν κοιλιά με κοιλιά, και η γονιμοποίηση είναι εσωτερική, η διαδικασία του ζευγαρώματος είναι εντυπωσιακή και ξεχωριστή. Με δεδομένες καλές συνθήκες, το ζευγάρωμα γινεται αρκετά εύκολα. Εντούτοις, η διάκριση της εγκυμοσύνης των θηλυκών δεν είναι εύκολη. Στη θεωρία τουλάχιστον, τα εγκυμονούντα θηλυκά θα πρέπει να πρηστούν λίγο, αλλ’αυτό δεν είναι εμφανές σε καλά ταϊσμένα άτομα. Η περίοδος κυοφορίας μπορεί να είναι τόσο μακρά όσο και έξι μήνες, μετά απ’την οποία περίοδο γεννιούνται ως και οκτώ μικρά.

Το μεγάλωμα των μικρών είναι παρόμοιο με τη διατήρηση των ενηλίκων. Είναι αρκετά μεγάλα όταν αγοράζονται, γύρω στα 10 εκ. σε πλάτος δίσκου, κι ενώ παίρνουν περιπου τρεις μέρες για να τελειώσουν το λεκηθικό σάκο τους, όταν αυτό έχει γίνει δέχονται εύκολα όλα τα είδη ζωντανής τροφής (όπως προνύμφες μυγών και μαυροσκούληκα). Όταν τρώνε καλά, θα πρέπει να προσαρμοστούν σε υγρές κατεψυγμένες τροφές.

Αν και οι ενήλικες δεν είναι επιθετικοί προς τα νεογέννητα μικρά, συνίσταται τα μικρά να μεταφερθούν στο δικό τους ενυδρείο. Αυτό θα εξασφαλίσει ότι λαμβάνουν επαρκή τροφή.

Τι να κοιτάξετε όταν αγοράζετε

Είναι σημαντικό ν’αγοράσετε άτομα καλής ποιότητας χωρίς σημεία σωματικής βλάβης. Τα υγιή άτομα θα πρέπει να φαίνονται χοντρά, κι αν τα κεντροφόρα σαλάχια προς πώληση στο κατάστημά σας φαίνονται κοκκαλιάρικα, θα πρέπει καλύτερα ν’αποφευχθούν. Ζητήστε να δείτε τα κεντροφόρα σαλάχια να τρώνε: τα υγιή ψάρια είναι άπληστα, κι αυτό θα πρέπει να’ναι εμφανές αν πράγματι είναι υγιή.

Αποφεύγετε άτομα που εμφανίζουν το κατσάρωμα του θανάτου, ένα σύνδρομο οπότε οι άκρες του δίσκου γυρίζουν προς τα πάνω, σαν μια γαβάθα. Αυτό το σύνδρομο προκαλείται από έκθεση σε χρόνια κακές συνθήκες και συνήθως προηγείται του θανάτου. Η επανάκαμψη είναι σπάνια, ακόμα κι αν το κεντροφόρο σαλάχι μεταφερθεί σε πολύ καλύτερες συνθήκες.

Εγκληματισμός

Μόλις αγοραστεί, το κεντροφόρο σαλάχι θα πρέπει να έρθει στο σπίτι γρήγορα. Επειδή τα κεντροφόρα σαλάχια δεν ανέχονται αλλαγές στη χημεία του νερού, θά’ναι απαραίτητη μια μέθοδος εγκληματισμού στο νερό στάγδην. Για τις επόμενες λίγες μέρες δεν υπάρχει λόγος ταΐσματος του κεντροφόρου σαλαχιού, και είναι καλή ιδέα ν’αφήσετε τα φώτα σβηστά ώστε το κεντροφόρο σαλάχι να προσαρμοστεί στο νέο του σπίτι.

Δηλητήριο

Όλα τα κεντροφόρα σαλάχια μπορούν να κεντρίσουν οδυνηρά, και θα πρέπει ο χειρισμός τους να γίνεται με προσοχή. Κανονικά το κεντρί χρησιμοποιείται μόνο εάν το ζώο φοβάται, και συνήθως δεν είναι πρόβλημα. Τα νοτιοαμερικανικά κεντροφόρα σαλάχια έχουν οδυνηρά αλλ’όχι μοιραία κεντρίσματα? Τουλάχιστον κάποιοα απ’τα είδη του Παλαιού Κόσμου έχουν δηλητήριο που είναι αρκετά ισχυρό για να σκοτώσει. Όποιος έχει κεντριστει από κεντροφόρο σαλάχι θα πρέπει να ζητήσει ιατρική θεραπεία αμέσως, και για την ανακούφηση του πόνου, και για την εξασφάλιση ότι κανένα μέρος απ’το κεντρί δεν έμεινε στην πληγή, αφού αυτό μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές μολύνσεις.

Παρουσίαση ειδών

Κατά πολύ τα πλέον εμπορευόμενα κεντροφόρα σαλάχια γλυκού νερού είναι είδη του νοτιοαμερικανικού γένους Potamotrygon. Η ταυτοποίηση συγκεκριμένων ατόμων μπορεί να’ναι δύσκολη, επειδή υπάρχουν πολυάριθμα παρόμοια είδη όσο κι αρκετές ποικιλίες που πωλούνται αλλά δεν έχουν ακόμα περιγραφεί επιστημονικά.

Τα είδη του Παλαιού Κόσμου των γενών Dasyatis και Himantura συναντώνται πολύ σπανιότερα. Ενώ τα νοτιοαμερικανικά κεντροφόρα σαλάχια έχουν κυκλικά σώματα, το μπροστινό μέρος των ειδών του Παλαιού Κόσμου είναι τραβηγμένο μπροστά σ’ένα διακριτό τριγωνικό ρύγχος, σχεδόν σαν μύτη. Τείνουν επίσης να’χουν μακρύτερες, πιο μαστιγοειδείς ουρές.

Κεντροφόρο σαλάχι του Αμαζονίου, κηλιδωτό κεντροφόρο σαλάχι (Potamotrygon hystrix)

Αυτό είναι ένα ευρέως πωλούμενο είδος γνωστό για το σχετικά μικρό μέγεθος (πλάτος δίσκου 30 εκ.) περισσότερο από οτιδήποτε άλλο. Συγκρινόμενο με μερικά απ’τα άλλα είδη, η ανοιχτή καφέ κηλίδωσή του δεν είναι ιδιαίτερα έντονη.

Κεντροφ΄΄ορο σαλάχι του Λεοπόλδου, λευκοκήλιδο κεντροφόρο σαλάχι (Potamotrygon leopoldi)

Αυτό είναι ένα απ’τα λιγότερο απαντώμενα είδη. Έχει σκούρο σώμα με υπόλευκες κυκλικές κηλίδες, και φτάνει σε πλάτος δίσκου ως τα 60 εκ. Δεδομένου του πολύ μεγάλου μεγέθους του, αυτό είναι πολύ προκλητικό είδος για διατήρηση στο σπίτι.

Κεντροφόρο σαλάχι του Μοτόρο (Potamotrygon motoro)

Αυτό είναι ένα αρκετά μεγάλο είδος, με πλάτος δίκσου έως και τα 50 εκ. Είναι όμως αρκετά όμορφο, με κυκλικά σημάδια σκορπισμένα σ’όλο το σώμα. Παρά το μεγάλο του μέγεθος, αυτό το είδος πωλείται αρκετά ευρέως. Υπάρχουν πολυάριθμες ποικιλίες, η κάθε μία να διαφέρει ελαφρώς στο χρωματισμό και τα σημάδια.

Δικτυωτό κεντροφόρο σαλάχι (Potamotrygon orbignyi)

Ένα άλλο πολύ κοινώς εμπορευόμενο είδος που υπάρχει σε σε διάφορες χρωματικές μορφές, μία απ’τις οποίες ήταν παλαιότερα γνωστή ως Potamotrygon reticulata, εξού και το κοινό όνομα. Το πλάτος του δίσκου είναι γύρω στα 35 εκ.

Κεντροφόρο σαλάχι κούπας του τσαγιού (Potamotrygon spp.)

Ένα σαλάχι κούπας του τσαγιού (teacup) είναι απλώς ένα νεαρό άτομο του γένους Potamotrygon κάποιου είδους, συνήθως ένα απ’τα είδη που αναφέρθηκαν παραπάνω. Δεν είναι ένα μοναδικό, νάνο είδος κεντροφόρου σαλαχιού, κι αν διατηρηθεί σωστά θα γίνει πολύ μεγαλύτερο.

Μαστιγοφόρο σαλάχι του Μπλίκερ (Himantura bleekeri)

Ένα τυπικό κεντροφόρο σαλλάχι του υφάλμυρου νερού, αυτό το είδος περιστασιακά πωλείται ως ψάρι του γλυκού νερού. Δε μπορεί να διατηρηθεί ως ψάρι γλυκού νερού ωστόσο επ’αόριστον, και θα πρέπει να διατηρείται σε τουλάχιστον μέτρια υφάλμυρες συνθήκες, σε ειδική βαρύτητα περίπου 1.010. Το μέγιστο πλάτος του δίσκου είναι γύρω στα 100 εκ., κι ενώ τα νεαρά άτομα μπορεί να πωλούνται στους χομπίστες, αυτό είναι είδος πραγματικά μόνο για το δημόσιο ενυδρείο.

Ποικιλόχρωμο μαστιγοφόρο σαλάχι του γλυκού νερού (Himantura signifer)

Αυτό το νοτιοανατολικοασιατικό είδος έχει κάποια δυνητική αξία για το ενυδρείο, φτάνοντας μόνο τα 40 εκ. σε πλάτος δίσκου και επιδεικνύοντας ελκυστικά σημάδια στο δίσκο. Βρίσκεται σ’ενδιαιτήματα και γλυκού και υφάλμυρου νερού. Είναι άγνωστο εάν μπορει να διατηρηθεί μόνιμα σε συνθήκες γλυκού νερού.

Λευκόακρο μαστιγοφόρο σαλάχι (Himantura signifer)

Αυτό είναι είδος του γλυκού και του υφάλμυρου νερού που έχει πλάτος δίσκου ως και 60 εκ. Όπως υποδηλώνει τ’όνομά του, το ροδινοκαφέ σώμα περιβάλλεται με λευκό? Η ουρά είναι επίσης λευκή. Έχει υπερβολικά ισχυρό δηλητήριο που μπορεί να είναι και θανατηφόρο. Πωλείται πολύ σπάνια. Αναπαράγεται στο γλυκό νερό, αλλ’είναι άγνωστο εάν μπορεί να διατηρηθεί σε συνθήκες γλυκού νερού επ’αόριστον? Ίσως ελαφρώς υφάλμυρες συνθήκες, γύρω στα 1.003-1.005 ειδική βαρύτητα.

Σημειώσεις:
1. Το άρθρο έχει ένα λάθος, τα τροποποιημένα πτερύγια του αρσενικού δεν είναι τα εδρικά, είναι τα οσφυικά. Το εδρικό είναι ένα.
2. Υγρές κατεψυγμένες τροφές είναι αυτές που καταψύχθηκαν όπως είναι, γιατί υπάρχουν κι αποξηραμένες κατεψυγμένες τροφές.
3. Περισσότερα για τα φίλτρα των ενυδρείων και τον κύκλο του αζώτου μπορειτε να διαβάσετε
εδώ.
5. Περισσότερα για την αντίστροφη όσμωση, ένα σύστημα αφαίρεσης των αλάτων απ’το σκληρό νερό, μπορείτε να διαβάσετε
εδώ.
Η αντίστροφη όσμωση είναι επίσης ο κύριος τρόπος αφαλάτωσης του θαλασσινού νερού.

Advertisements