Άτομο του είδους Xenopus laevis φυσικής μορφής. Υπάρχουν κι αλφικοί. Από το xenopus.com.

Οι αφρικανικοί υδρόβιοι βάτραχοι ή αφρικανικοί ονυχοφόρι βάτραχοι, που πήραν αυτό το όνομα εξαιτίας των τριών νυχιών που φέρουν στα πίσω άκρα, σπάνιο φαινόμενο στα αμφίβια, είναι ένα αποκλειστικά υδρόβιο είδος βατράχου αρχικά ιθαγενές της Αφρικής, σήμερα όμως εξαπλωμένο και σε μερικά μέρη της Αμερικής και λίγο στην Ευρώπη λόγω ανθρώπινης δραστηριότητας. Είναι ένα απ’τα ευκολότερα στη διατήρηση είδη βατράχου, με ανάγκες περισσότερο ενός ψαριού παρά ενός αμφιβίου. Ίσως οι αναζητήσεις που δέχομαι για υδρόβιους βατράχους ή βατραχάκια ενυδρείου να αφορούν αυτό το είδος και συγγενικά του. Μπορεί να ζήσει σε μικρά ενυδρεία με ποικίλα χαρακτηριστικά νερού, έχει μέτριο μέγεθος, τρώει κι ακίνητη τροφή (οι περισσότεροι βάτραχοι δέχονται μόνο ζωντανή τροφή), κι αναπαράγεται πανεύκολα στην αιχμαλωσία. Αυτά τα χαρακτηριστικά του, καθώς και τα μεγάλα κι εύκολα παρατηρήσιμα και χειρίσιμα έμβρυά του, τον έχουν κάνει επίσης βασικό οργανισμό μοντέλο, κυρίως για τη μελέτη της εμβρυικής ανάπτυξης και της γενετικής στα επιστημονικά εργαστήρια. Παρακάτω βρίσκεται μεταφρασμένο ένα λεπτομερές άρθρο για τη φυσική ιστορία και τη διατήρηση κι αναπαραγωγή αυτού του βατράχου στην αιχμαλωσία από το
Herp Station.

Μετάφραση: Bolko

Παρουσίαση είδους

Ο αφρικανικός ονυχοφόρος βάτραχος (Xenopus laevis)

Εισαγωγή

Αν κι ο αφρικανικός ονυχοφόρος βάτραχος, Xenopus laevis, συναντάται συχνά στην αιχμαλωσία, λίγες αυθεντικές πληροφορίες για τη διατήρηση και την αναπαραγωγή του είναι διαθέσιμες για το μη επιστημονικο κοινό. Δεδομένου του γεγονότος ότι αυτός ο βάτραχος είναι γνωστός στην επιστήμη απ’το 19ο αι., μια τόσο εμφανής έλλειψη πληροφοριών είναι πραγματικά εκπληκτική. Είναι επίσης λυπηρό, μιας κι ο αφρικανικός ονυχοφόρος βάτραχος γίνεται ιδανικό κατοικίδιο για πεπειραμένους ερπετοκατόχους και αρχάριους της ομάδας εξίσου, εάν οι μοναδικές του ανάγκες καλυφθούν σωστά.

Ερωτήματα σχετικά με τη σωστή τροφή, στέγαση, φωτισμό, θερμοκρασία, κλπ. Συναντώνται συχνά όχι μόνο στην ομάδα συζήτησης του usenet rec.pets.herp, αλλ’επίσης και σ’άλλα φόρουμ των ερπετοχομπιστών εξίσου. Ευτυχώς, αυτό το κείμενο θα μπορέσει να διαλευκάνει τις βασικές απαιτήσεις του αφρικανικού ονυχοφόρου βατράχου ώστε οι κάτοχοι να μπορούν τελικά να νιώθουν αυτοπεποίθηση ότι οι τρόφιμοί τους λαμβάνουν την καλύτερη δυνατή φροντίδα.

Υπόβαθρο

Ο αφρικανικός ονυχοφόρος βάτραχος είναι παράδειγμα της άποψης ότι η φύση δημιουργεί εύκολα και διατηρεί μια επιτυχημένη προσαρμογή. Καλά διατηρημένα απολιθώματα ξενοπόδων έχουν βρεθεί απ’το Κρητιδικό, και το είδος laevis δεν απειλείται καθόλου ακόμα και σήμερα. Αντίθετα, το ανθρώπινο εμπόριο έχει βοηθήσει στην εδραίωση βιώσιμων αποικιών αυτών των ανούρων αρκετά έξω απ’την αρχική τους περιοχή, όπως στη Νότια Καλιφόρνια και την Αριζόνα. Για το φαινομενικό σκοπό της παύσης της ανεξέλεγκτης εξάπλωσής τους, νομοθεσία που απαγορεύει την κατοχή τους βρίσκεται σε ισχύ σ’αυτές και πολυάριθμες άλλες περιοχές. Έτσι, τοπικοί κανονισμοί θα πρέπει να συμβουλεύονται πριν παρθεί η απόφαση για τη διατήρηση ξενοπόδων, και δε θα πρέπει αυτοί ν’απελευθερωθούν ποτέ στη φύση πουθενά και υπό καμία περίσταση.

Οι ξενόποδες ταξινομούνται στην οικογένεια των πιπιδών (pipidae), όλα τα μέλη της οποίας είναι εντελώς υδρόβια κι άγλωσσα. Επιπροσθέτως, όλοι οι πιπίδες διαθέτουν έναν αριθμό άλλων εξαιρετικών χαρακτηριστικών: ένα σφηνοειδές σώμα το οποίο είναι οριζοντίως πεπλατυσμένο, μικρά μάτια που κοιτούν προς τα πάνω, μη ορατά τύμπανα, μοναδικό φωνητικό σύστημα που δε χρειάζεται διογκώσιμους φωνητικούς σάκους, καθόλου δόντια, πολύ ολισθηρή επιδερμίδα, κλπ. Ο xenopus laevis είναι ίσως το πιο γνωστό απ’τα 14 είδη του γένους Xenopus. Όλα είναι ιθαγενή μόνο στην Υποσαχάριο Αφρική, όπου είναι κοινώς γνωστά ως πλατάννα. Το όνομα «Xenopus» είναι ελληνικό για περίεργο πόδι, μια εύστοχη περιγραφή για τα τεράστια μεμβρανωμένα, πενταδάκτυλα, τριόνυχα πίσω πόδια τυπικά για την ομάδα. Το «laevis» σημαίνει λείος στα λατινικά. Άλλοι πιπίδες περιλαμβάνουν τους λεγόμενους φρύνους του Σουρινάμ (γένος Pipa) της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής, ίσως απ’τα πιο παράξενα στην εμφάνιση άνουρα του κόσμου, όπως και τους μικροσκοπικούς δυτικοαφρικανικούς Hymenochirus και Pseudohymenochirus.

Για να κατανοήσει κανείς πώς διατηρείται ο ξενόποδας, θα πρέπει να καταλάβει πώς ζουν στη φύση. Ο ονυχοφόρος βάτραχος είναι σχεδόν πάντοτε ένα πλάσμα των στάσιμων λιμνών και λάκων που υπάρχουν σε υπόστρωμα παχιάς λάσπης. Οι καλά ανεπτυγμένοι πνεύμονές του τον επιτρέπουν να παίρνει πρακτικά όλο το απαραίτητο οξυγόνο στην επιφάνεια? Πράγματι, χωρίς συνεχή πρόσβαση στον αέρα θα καταρρεύσει γρήγορα. Έτσι, οι ξενόποδες περιπολούν ένα πολύ θολό υγρό περιβάλλον συχνά πνιγμένο σε αποσυντηθέμενη οργανική ύλη. Τα απίστευτα ευαίσθητα ακροδάχτυλά τους, τέσσερα σε κάθε χέρι, και τα πολύπλοκα συστήματα πλευρικών γραμμών τους τους επιτρέπουν να εντοπίζουν ζωντανή λεία εύκολα, ακόμα κι όταν είναι κρυμμένη στη λάσπη και στην οργανική ύλη. Δεδομένων αυτών των αφιλόξενων συνθηκών, εντούτοις, έχουν επίσης εξελίξει την ικανότητα να εντοπίζουν διά οσμής και να καταναλώνουν αποτελεσματικά μη ζωντανές τροφές – μια σπάνια προσαρμογή στα άνουρα και μια που δίνει συχνά στον ξενόποδα σημαντικό πλεονέκτημα όταν τυχαία μεταφυτεύεται σ’άλλα μέρη του κόσμου.

Επειδή ο οικολογικός θώκος του ονυχοφόρου βατράχου τον αποκλείει από το να διατηρεί υλική περιοχή όπως κάνουν πιο χερσαίοι συγγενείς, αυτό το άνουρο συνήθως χρησιμοποιεί στρατηγικές επιβίωσης οι οποίες ελαχιστοποιούν τον ανταγωνισμό μεταξύ των ενηλίκων μελών του είδους. Για παράδειγμα, τα θηλυκά τείνουν να παραμονεύουν ήσυχα περιοχές πάνω απ’την επιφάνεια του νερού για προσδοκώμενα γεύματα, ενώ τα αρσενικά συχνά προτιμούν να ψάχνουν ενεργητικά για τροφή στο βυθό.

Όταν τα ρηχά του στέκια αποξηραίνονται, όπως παθαίνουν συχνά κατά τα μακρά θερμά καλοκαίρια, ο βάτραχος σκάβει ως και 30 εκατοστά στη λάσπη για να περάσει το καλοκαίρι φτιάχνοντας προσεκτικά τη σύρραγγα ώστε μια οπή για αέρα να παραμένει ανοιχτή. Οι ξενόποδες μπορούν να ξοδέψουν έως και δέκα μήνες σ’αυτήν την αδρανή κατάσταση. Οι αιχμάλωτοι ονυχοφόροι βάτραχοι μπορούν να ζήσουν ως και 15 χρόνια, αλλά οι τυπικές διάρκειες ζωής για τους άγριους ή τους εισαγόμενους ξενόποδες, συμπεριλαμβανομένων κι αυτών που περνούν το καλοκαίρι σε νάρκη, δεν έχουν εξακριβωθεί.

Αν κι οι ονυχοφόροι βάτραχοι δεν είναι γνωστό να’ναι τοξικοί για οποιοδήποτε ζώο, διαθέτουν χημικές άμυνες οι οποίες προσφέρουν προστασία και για εχθρούς και για ασθένειες. Η ελαφριά ιχθυώδης μυρωδιά που εκκρίνουν απωθεί πολλούς σπονδυλωτούς εχθρούς, ιδίως αυτούς που βρίσκονται εκτός της ιθαγενούς περιοχής του ξενόποδα. Επιπροσθέτως, παράγουν οργανικές ενώσεις που λέγονται μαγαϊνίνες οι οποίες έχουν ισχυρή αντιβιωτική, αντιμυκητική, αντιπαρασιτική, και αντιική δράση. Συνεχιζόμενη έρευνα πάνω στις μαγαΪνίνες κι άλλες ουσίες παραγόμενες απ’τον ονυχοφόρο βάτραχο έχει είδη καταλήξει σε κάποια χρήσιμα φαρμακευτικά σκευάσματα, με πολλά περισσότερα σε προετοιμασία.

Ο λείος ξενόπους ήταν το πρώτο σπονδυλωτό που κλονοποιήθηκε επιτυχώς κι έχει ταξιδέψει στο διαστημικό λεωφορείο πολλές φορές.

Γενικές πληροφορίες διατήρησης νεαρών & ενήλικων ονυχοφόρων βατράχων

Το ιδανικό περιβάλλον αιχμαλωσίας του αφρικανικού ονυχοφόρου βατράχου είναι αυτό που μιμείται όσο κοντινότερα γίνεται τις φυσικές συνθήκες υπό τις οποίες φυσιολογικά βρίσκεται το είδος. Τα ακόλουθα θα πρέπει να εφαρμοστούν ως βασικές οδηγίες:

Στέγαση

Αυτά είναι αυστηρώς υδρόβια άνουρα. Τουλάχιστον 5 λίτρα νερού ανά ζώο, με το βάθος όχι περισσότερο από 30 εκατοστά κι όχι λιγότερο από 15. Μη χρησιμοποιείτε απεσταγμένο νερό. Τα μπουκάλια με το νερό της βρύσης θα πρέπει να στέκονται ανοιχτά για τουλάχιστον μια μέρα πριν αδειαστούν στο ενυδρείο για την εξάτμιση του χλωρίου και σχετικών χημικών. Εναλλακτικά, δύο μικροσκοπικοί (όγκου ενός κυβικού χιλιοστού) κρύσταλλοι θειοθειικού νατρίου μπορούν να προστίθενται σε κάθε μπουκάλι 5 λίτρων τουλάχιστον μια μέρα πριν από τη χρήση.

Οι αφρικανικοί ονυχοφόροι βάτραχοι είναι ιδιαίτερα προσαρμοσμένοι για συνθήκες στάσιμου νερού. Αν κι αισθητικά ευχάριστο στον κάτοχο, η μηχανική ή και ηλεκτρική διήθηση πάντοτε προκαλεί αρνητικά αποτελέσματα στους βατράχους. Η σταθερή κίνηση του νερού όσο ελαφρά κι αν είναι γίνεται αντιληπτή απ’το καλά ανεπτυγμένο σύστημα των πλευρικών γραμμών και προκαλεί σοβαρό στρες. Το φαινόμενο είναι ύπουλο και μπορεί να συγκριθεί μ’αυτό που θα γινόταν σ’έναν άνθρωπο εάν αυτός ήταν αναγκασμένος να ζει κάπου όπου τρυπάνια και κομπρεσέρ ήταν σε χρήση για 24 ώρες το εικοσιτετράωρο.

Το 99% του νερού θα πρέπει ν’αλλάζεται με αντλία, σύφωνα, ή και κάνουλες κάθε 3-4 μέρες, ή οποτεδήποτε γίνεται υπερβολικά θολό. Εάν αμφιβάλλεται για την αλλαγή του νερού, προσπαθήστε να τείνετε προς την πλευρά της καθαριότητας, αν και η υπερβολική λεπτολογία δε χρειάζεται. Σε κάθε αλλαγή νερού χρησιμοποιήστε μια πετσέτα για ν’αφαιρέσετε όποια άλγη και συσσωρευμένο έκκριμα που σχηματίζονται στα τοιχώματα του ενυδρείου, αλλά μη χρησιμοποιείται καθόλου αντιαλγικά ή καθαριστικά για το νερό χημικά πέρα απ’το απειροελάχιστο ποσό θειοθειικού νατρίου που αναφέρθηκε παραπάνω.

Τα μεταλλικά ιόντα είναι τοξικά στους ξενόποδες, μειώνοντας την αντοχή τους στη μόλυνση. Βεβαιωθείτε απολύτως πως δεν υπάρχει μέταλλο κανενός είδους μέσα ή πάνω στο ενυδρείο ή όπου το νερό μπορεί να πεταχτεί και να ξαναστάξει στο ενυδρείο, π.χ. από μια σίτα ή υποδοχή λαμπτήρος. Ποτέ μην καθαρίζετε το ενυδρείο με σαπούνια ή καυστικά ή επιτρέπετε τέτοιες ουσίες να έρθουν σ’επαφή με το νερό. Μη χρησιμοποιείτε εντομοκτόνες ταινίες ή εντομοκτόνα στην περιοχή του ενυδρείου.

Ο ονυχοφόρος βάτραχος είναι αρκετά άνετος σε ασκητικό περιβάλλον, αρκεί αυτό νά’ναι κατάλληλα ευρύχωρο. Μη χρησιμοποιείτε υπόστρωμα μικρών πετρών, αφού αυτές μπορούν να καταποθούν κατά λάθος. Αποφεύγετε τα ζωντανά φυτά, αφού οι βάτραχοι τα ξεριζώνουν γρήγορα. Λίγοι αποστειρωμένοι βράχοι μεσαίου-μεγάλου μεγέθους είναι αρκετή για να σπάσουν τη μονοτονία ενός σκέτου ενυδρείου.

Οι ενήλικες ξενόποδες μπορούν να δέχονται μαλακό χειρισμό, αν και είναι διαβώητα ολισθηροί. Δε θα πρέπει ποτέ να πιάνονται με απόχη, εντούτοις, επειδή τα λεπτά δάχτυλά τους μπορεί καταλάθος να εμπλακούν και ν’ακρωτηριαστούν ακόμα κι από τη λεπτότερη σίτα. Επειδή αφυδατώνονται εύκολα δε θα πρέπει ποτέ να διατηρούνται σε ξηρή κατάσταση για περισσότερο από λίγα λεπτά.

Φωτισμός & θερμοκρασία

Αποφεύγετε τα άκρα. Ειδικότερα, μην εκθέτετε το ενυδρείο καθόλου σε απευθείας ηλιακό φως, πολύ έντονο τεχνητό φως, οι θερμοκρασίες πάνω από 32 βαθμούς Κελσίου ή κάτω από 4. Οι βάτραχοι είναι περισσότερο άνετοι με έμμεσο φωτισμό κατά τις κανονικές ώρες της μέρας και μια κύμανση θερμοκρασιών από 16 έως 27 βαθμούς Κελσίου, δηλαδή η συνηθισμένη θερμοκρασία εσωτερικών χώρων. Ως βασικός κανόνας, εάν είστε άνετοι στο περιβάλλον όπου βρίσκεται το ενυδρείο, οι ξενόποδες θα’ναι επίσης. Οι ονυχοφόροι βάτραχοι δεν έχουν ειδικές απαιτήσεις σε υπεριώδη ακτινοβολία.

Τροφή

Οι ξενόποδες θα πρέπει να ταΐζονται μια φορά τη μέρα με τόση τροφή όση θα καταναλώσουν σε 15 λεπτά. Αποφεύγετε το υπερβολικο τάισμα? μόνο θολώνει το νερό. Οι ευχαριστημένοι αφρικανικοί βάτραχοι θα πάρουν συχνά τροφή απ’τα δάχτυλα του κατόχου τους. Θα τσιμπήσουν επίσης και τον κάτοχο, αλλά τα νωδά στόματά τους δε μπορούν να προξενήσουν καμία βλάβη. Στη φύση, οι ονυχοφόροι βάτραχοι είναι χαρούμενοι να τρώνε ζωντανά, νεκρά, κι ετοιμοθάνατα αρθρόποδα, κομματάκια οργανικών σκουπιδιών, και χαλαρό υλικό αποσυντεθημένων πτωμάτων διάφορων σπονδυλωτών. Για αιχμάλωτα άτομα, τα μπαστουνάκια reptomin ™ είναι εξαιρετικά ως βασική τροφή, όπως είναι και πολλά άλλα πολύ πρωτεΪνούχα τρόφιμα φτιαγμένα κυρίως για υδρόβιες χελώνες.

Υπάρχουν αρκετές εταιρείες προμήθειας προΪόντων σχετικών με βιολογία (π.χ. Three Rivers Amphibian, Carolina Biological, κλπ.) οι οποίες προσφέρουν ισορροπημένη τροφή φτιαγμένη ειδικά γι’αυτό το άνουρο. Κομμάτια άπαχου βοδινού, έντομα και προνύμφες, τροφή για γάτες και σκύλους, γαρίδες, σκουλήκια, κλπ. Μπορούν επίσης να προσφερθούν. Η διατροφική συμπλήρωση με ασβέστιο ή βιταμίνες δε χρειάζεται εάν χρησιμοποιούνται επαγγελματικά ισορροπημένες έτοιμες τροφές ως διατροφική βάση.

Γυρίνοι

Οι ανοιχτές, ρηχές υδάτινες εκτάσεις οι οποίες είναι η κατοικία του ξενόποδα εξασφαλίζουν ελάχιστη επαφή μεταξύ υγιών προνυμφών βατράχων κι ενηλίκων. Αλλά σε καταστάσεις αιχμαλωσίας αυτά τα δύο θα πρέπει να κρατούνται εντελώς χωριστά? Ακόμα και οι πρόσφατα μεταμορφωμένοι ξενόποδες θα γίνουν γρήγορα γεύμα των αδερφών τους γυρίνων αν υπάρξει η ευκαιρία.

Οι γυρίνοι των ονυχοφόρων βατράχων έχουν μουστάκια σαν γατόψαρα και κολυμπούν με το κεφάλι κάτω. Έχουν κάπως διαφορετικές απαιτήσεις από τα μεταμορφωμένα μέλη του είδους τους. Ειδικότερα, είναι αποκλειστικά διηθητές χωρίς αποξεστικά στοματικά μέρη. Έτσι, αν δεν κυκλοφορεί η τροφή ελεύθερα σε σωματίδια μεγέθους μικρού, δε μπορεί να χρησιμοποιηθεί. Για να εξασφαλιστεί ο σωστός βαθμός κυκλοφορίας του υγρού γύρω από κάθε γυρίνο, η ουρές τους δονούνται συνεχώς μ’έναν τρόπο που θυμίζει μια γκρίζα φλόγα να καίει κάτω απ’το νερό.

Άσχετα με το πόσο μεγάλο η μικρό είναι το ενυδρείο, δε θα πρέπει να αναλογούν λιγότερα από 500 χιλιοστόλιτρα νερού ανά γυρίνο. Το κονιορτοποιημένο αυγό είναι ιδανική τροφή, αλλά και οι νυφάδες για τα χρυσόψαρα υπερβολικά λεπτά αλεσμένες με γουδί μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως εναλλακτικό. Κάθε γυρίνος θα πρέπει να λαμβάνει τόση σκόνη τη μέρα όση για να καλύψει ένα κεφαλαίο γράμμα Ο 14 σημείων. Το υπερβολικό τάισμα των γυρίνων αποτελεί πραγματικο κίνδυνο για τα ζώα, αφού τα βράγχιά τους δε μπορούν να λάβουν το απαιτούμενο οξυγόνο όταν το νερό είναι γεμάτο με σωματιδιακή τροφή. Το 98% του νερού των γυρίνων θα πρέπει ν’αλλάζεται μια φορά τη μέρα, ακόμα κι αν φαίνεται να είναι εντελώς διαυγές. Οι γυρίνοι του ονυχοφόρου βατράχου είναι υπερβολικά λεπτεπίλεπτοι και δε θα πρέπει ν’αγγίζονται ή να πιάνονται με την απόχη. Οι παλλόμενες καρδιές τους και τα κουλουριασμένα ασιμωπά έντερά τους είναι εύκολα ορατά μέσ’από το διαφανές δέρμα. Οι ξενόποδες συχνά παράγουν υψηλό ποσοστό γενετικά προβληματικών απογόνων.

Ζευγάρωμα

Οι ξενόποδες είναι γεννητικά ώριμοι στους 10 μήνες μ’ένα χρόνο. Σ’αυτό το διάστημα ο διαχωρισμός του φύλου είναι εύκολος. Τα αρσενικά φωνούν συχνά κατά τις βραδινές ώρες, έχουν λεία οπίσθια, είναι το ½ του μεγέθους των θηλυκών, σχετικά ισχνοί, κι αναπτύσσουν σκούρες βεντούζες ζευγαρώματος στην κάτω πλευρά των χεριών και του εμπρός μέρους των μπροστινών άκρων τους. Οι θηλυκοί είναι στρουμπουλοί, σχεδόν εντελώς άηχοι, και διαθέτουν μια προέκταση της αμάρας? Κυμαίνονται από 7,5 με 15 εκατοστά απ’το ρύγχος έως την αμάρα. Το ζευγάρωμα μέσω οσφυικού εναγκαλισμού μπορει να λάβει χώρα οποιαδήποτε εποχή, αλλά είναι κοινότερο κατά την άνοιξη? Έως και 4 ζευγαρώματα το χρόνο έχουν αναφερθεί για συμβατά ζευγάρια.

Πολλές ενδιαφέρουσες και προκλητικές τεχνικές έχουν δοκιμαστεί για την ενθάρρυνση του ζευγαρώματος, αλλά τα’αποτελέσματα παραμένουν αμφιλεγόμενα. Ένας παράγοντας είναι ξεκάθαρος, εντούτοις, οι βάτραχοι θα πρέπει να έχουν αρκετά περισσότερο χώρο απ’το σύνηθες. Για 2 αρσενικά και 2 θηλυκά, 25 με 250 λίτρα νερού με βάθος από 20 έως 22,5 εκατοστά αρκούν. Το νερό θα πρέπει να διατηρείται όσο καθαρό γίνεται, και η θερμοκρασία του θα πρέπει να είναι γύρω στους 21 βαθμούς Κελσίου. Το ζευγάρωμα συχνά λαμβάνει χώρα αργά τη νύχτα όταν οι βάτραχοι δεν ανιχνεύουν καμία άλλη δραστηριότητα, ώστε η παρατήρησή του είναι πρόκληση. Τα κολλητικά αυγά ρίχνονται ελεύθερα μεμονωμένα, με εκατοντάδες να εκβάλλονται σε μια περίοδο 3 με 4 ωρών. Μέσα σε προφανώς στενά όρια, η ταχύτητα της μεταμόρφωσης είναι απευθείας ανάλογη της θερμοκρασίας του νερού. Το μέσο διάστημα απ’το αυγό στο βατραχάκι είναι περίπου 6 με 8 εβδομάδες.

Η μεταμόρφωση είναι ένα κρίσιμο γεγονός, αφού ολόκληρο το κυκλοφορικό, το πεπτικό, και το νευρικό σύστημα αναδιοργανώνονται σε βραχύ χρονικό διάστημα. Ο κάτοχος θα πρέπει ν’ανησυχεί ιδιαίτερα για τη ριζική αλλαγή στις διατροφικές συνήθειες: ενώ οι γυρίνοι του ονυχοφόρου βατράχου θα πρέπει να διηθήσουν, το βραχύ πεπτικό σύστημα των πρόσφατα μεταμορφωμένων νεαρών ατόμων και τον μετέπειτα ενηλίκων μπορεί μόνο να δεχτεί ορατά στερεά τροφή. Για να εξασφαλιστεί ότι προσφέρεται μόνο η κατάλληλη τροφή, τα’ακόλουθα θα πρέπει να τηρηθούν προσεκτικά. Θα παρατηρηθούν μεγάλες μορφολογικές αλλαγές σύντομα μετά την εμφάνιση των μπροστινών άκρων, και οι ενεργητικές δονήσεις της ουράς θα επιβραδυνθούν και τελικά θα σταματήσουν. Κατ’αυτήν την περίοδο, το τάισμα με κονιορτοποιημένη τροφή θα πρέπει να συνεχίζεται ως συνήθως.Εντούτοις, όταν η ουρά αρχίζει εμφανώς να εκφυλίζεται, ο βάτραχος λαμβάνει θρέψη μόνον απ’αυτήν, και το τάισμα δεν είναι απαραίτητο. Σ’αυτό το πολύ βραχύ διάστημα, που διαρκεί κατά μέσο όρο 4-5 μέρες, όταν το ζώο ισορροπεί σ’ένα αναπτυξιακό μετέχμιο μεταξύ γυρίνου και βατράχου, δε μπορεί ν’απορροφηθεί καμία εξωτερική θρέψη. Σύντομα, η ουρά συρρικνώνεται σε τίποτα παρά ένα μικρό πρέμνο. Σ’αυτό το σημείο θα πρέπει να προσφερθεί τροφή για ενήλικες. Το πρώτο κανονικό γεύμα του πρόσφατα μεταμορφωμένου βατράχου θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα ορεκτικό, λίγα κομματάκια άπαχου, ωμού βοδινού είναι καλά. Η περίοδος μεταξύ του σχηματισμού των μπροστινών άκρων και της πρώτης αποδοχής στερεάς τροφής είναι περίπου 10 μέρες.

Τα βατραχάκια των ξενοπόδων είναι εύθραυστα πλάσματα αρκετά μικρά για να χωρέσουν σ’ένα μέσο γραμματόσημο? Οι γυρίνοι είναι αρκετά μακρύτεροι. Τα πίσω πόδια τους είναι τόσο διαφανή, ώστε οι μηροί να μπορούν να φανούν καθαρά. Στους επόμενους λίγους μήνες θα εμφανιστεί ο φυσικός χρωματισμός του βατράχου, και τα πόδια τους θα γίνουν αδιαφανή. Απλές φωνήσεις απ’τα αρσενικά μπορεί ν’ακουστούν τόσο σύντομα όσο και λίγοι μήνες μετά τη μεταμόρφωση.

Τελικές σημειώσεις

Αν κι ο ονυχοφόρος βάτραχος μπορεί να συναντηθεί συχνά και στα εργαστήρια και στην αγορά κατοικιδίων, δεν είναι βαρετό ζώο. Ένα εκπληκτικά κοινωνικό κι έξυπνο άνουρο, ο τρόπος ζωής του κρύβει ακόμα πολλά μυστήρια γι’αυτούς που δεν έχουν χάσει την ικανότητα να θαυμάζουν τη φύση. Για παράδειγμα, κανείς δεν ξέρει ακόμα πόσα καλέσματα χρησιμοποιούν οι ξενόποδες ή τα χαρακτηριστικά και τους σκοπούς τέτοιων φωνήσεων.

Μια μερική βιβλιογραφία είναι παραρτημένη σ’αυτό το κείμενο. Αν κι αρκετές πληροφορίες πάνω στον ξενόποδα είναι χωμένες μέσα στην δυσνόητη ακαδημαϊκή φιλολογία, εκείνοι με το χρόνο, την ενέργεια, και τη δύναμη να την ψάξουν θα συναντήσουν πολλές εκπληκτικές πνευματικές λιχουδιές. Ένας επιβεβαιωμένος μακροχρόνιος φανατικός του λείου ξενόποδα, ο συγγραφέας έχει προσπαθήσει με τον καλύτερο τρόπο να δώσει σωστές πληροφορίες για τη διατήρηση του ονυχοφόρου βατράχου σε μια συμπυκνωμένη μορφή. Για να το κατορθώσει αυτό έχει αντλήσει ελεύθερα πληροφορίες από προσωπικές, μαρτυριακές, δημοφιλείς, κι επιστημονικές πηγές. Παρόλα αυτά, αν υπάρχουν λάθη μεγάλα ή μικρά, είναι ευθύνη του συγγραφέα και μόνο, και μετανιώνει πολύ γι’αυτό. Ιδιαίτερες ευχαριστίες δίνονται στους Andy Broome, Tuomas Koivu, και Nathan Tenny για τις πολίτιμες επισημάνσεις, παρατηρήσεις κι ευρυμάθειά τους.

Σχετικές προσθήκες, ανεκδοτολογικά στοιχεία, σχόλια, διορθώσεις, ή κι ερωτήσεις μπορούν να προωθηθούν σ’εμένα μέσω της διεύθυνσης e-mail παρακάτω.

Καλή ερπετολογική αναζήτηση!

Επιλεγμένη βιβλιογραφία

Alper, Joseph. «Frog Factory» _Science 85_ May 1985 pp. 70-74 Anonymous. Frog care literature 1983 (Massapequa, NY: Three Rivers Amphibian, Inc.)
Behler, John L. & King, F. Wayne. _The Audubon Society Field Guide to North American Reptiles and Amphibians_ (New York: Alfred A. Knopf) 1979 pp. 423-424
Breen, John F. _Encyclopedia of Reptiles and Amphibians_ (Neptune City, NJ: TFH Publications) 1974 pp. 442-451
Frank, Norman. «Xenopus The African Clawed Frog» _Reptile & Amphibian Magazine_ Sept./Oct. 1990 pp. 34,36,60
Grenard, Steve. _Medical Herpetology_ (Pottsville, PA: NG Publishing) 1994 pp. 3-13
Halliday, Tim R. & Adler, Kraig eds. _The Encyclopedia of Reptiles and Amphibians_ (New York: Facts On File) 1986 pp. 43-44, 52
Mattison, Chris. _Frogs & Toads of the World_ (New York: Facts On File) 1987 pp. 64-65,152-153
Rose, Walter. _The Reptiles and Amphibians of Southern Africa_ (Cape Town: Maskew Miller) 1950 pp. 23-34

Διασαφηνιστικές σημειώσεις:
1. Άνουρα (anura) είναι η τάξη των αμφιβίων χωρίς ουρά, οι βάτραχοι δηλαδή.
2. Οι πιπίδες έχουν γλώσσα, αλλ’αυτή είναι απλοποιημένη και πλήρως προσκολλημένη στο στοματικό δάπεδο, κάνοντάς τους λειτουργικά άγλωσσους.
3. Η πλευρική γραμμή εξελίχθηκε νωρίς κατά την εξελικτική πορεία των σπονδυλωτών. Είναι μια γραμμή στις πλευρές του ζώου ευαίσθητη στις πιέσεις και τις δονήσεις, πολύ χρήσιμη στο υδάτινο περιβάλλον. Τα ψάρια και οι γυρίνοι την έχουν, ενώ όσα αμφίβια περνούν και την ενήλικη φάση τους στο νερό τη διατηρούν.
4. Τα θηλυκά μέλη του είδους Xenopus laevis έχουν επίσης φωνή, κάτι σπάνιο για τους βατράχους, την οποία χρησιμοποιούν για απάντηση στα αρσενικά που καλούν με δύο παραλλαγές. Η μία παραλλαγή δηλώνει αποδοχή, η άλλη απόρριψη.
5. Ο εναγκαλισμός είναι ο τρόπος ζευγαρώματος των βατράχων. Αν κι οι βάτραχοι γονιμοποιούν τα αυγά εκτός του σώματος, όπως τα περισσότερα αμφίβια και ψάρια, αυτή η στάση έχει εξελιχθεί για την εξασφάλιση της γονιμοποίησης. Στο μασχαλιαίο εναγκαλισμό το αρσενικό αγκαλιάζει το θυλικό πίσω απ’τα μπροστινά άκρα, ενώ στον οσφυικό μπροστά απ’τα πισινά.
6. Η υπεριώδης ακτινοβολία είναι απαραίτητη σε πολλά σπονδυλωτά όπως τα περισσότερα ημερόβια ερπετά για τη μετατροπή της προβιταμίνης d στο δέρμα σε λειτουργική βιταμίνη d, η οποία είναι απαραίτητη για το μεταβολισμό του ασβεστίου. Τα περισσότερα αμφίβια δεν τη χρειάζονται.
7. Πολλοί δεν τοποθετούν φίλτρο στα ενυδρεία των ξενοπόδων, άλλοι ωστόσο βάζουν ένα μικρό με ελαφρά ροή, ιδίως σε μεγάλα ενυδρεία.
8. Οι ξενόποδες, εκτός του ότι σκάβουν στη γη για να περάσουν το καλοκαίρι στη φύση, μπορούν και να μετακινηθούν στην ξηρά σε υγρό καιρό προς αναζήτηση άλλου υγρότοπου εάν αυτός όπου ζουν έχει υποβαθμιστεί υπερβολικά. Εάν ένας βάτραχος βγει για κάποιον λόγο απ’το νερό σε ξηρό περιβάλλον για πολύ ώρα, το δέρμα του αφυδατώνεται, και με την κίνησή του γεμίζει σκόνη. Ο βάτραχος εξαντλείται κι αν δεν τον προλάβει κανείς θα πεθάνει.
9. Τα είδη του γένους Hymenochirus (υμενόχειορος λέγονται και νάνοι ονυχοφόροι βάταχοι, και είναι επίσης διαθέσιμα στην ενυδρειακή αγορά. Έχουν παρόμοιες περιβαλλοντικές και διατροφικές απαιτήσεις με τους ξενόποδες, αν και είναι κατά πολύ μικρότεροι, συνήθως στα 4-6 εκατοστά. Η άλλη σημαντική διαφορά τους είναι η παρουσία μεμβράνης και στα μπροστινά τους άκρα, εξού και το επιστημονικό τους όνομα, ενώ οι ξενόποδες έχουν τα δάχτυλα των μπροστινών άκρων ελεύθερα για καλύτερο χειρισμό της τροφής. Επίσης το ρύγχος των ξενοπόδων είναι πιο γαμψό και μακρύ, ενώ αυτό των υμενόχειρων πιο στρογγυλεμένο. Οι υμενόχειροι μπορούν να διαχωριστούν απ’τους ξενόποδες με βάση τα παραπάνω χαρακτηριστικά από πολύ μικρό μέγεθος, ώστε αυτός που θα πάρει τέτοιους βατράχους να μην ανακατέψει τα είδη κατά λάθος με αρνητικές συνέπειες για τους υμενόχειρους αργότερα. Οι υμενόχειροι μπορούν να ζήσςουν σε κοινωνικό ενυδρείο μ’άλλα ισομεγέθη ψάρια και ζώα. Το πρόβλημά τους σ’αυτές τις συνθήκες είναι ότι τρώνε συνήθως τελευταίοι. Στις περιοχές που απαγορεύονται οι ξενόποδες αυτά τα είδη διατίθενται κανονικά.
10. Για να μην απαγορευθούν οι ξενόποδες και στην ΕΕ, θα πρέπει να συμπεριφερόμαστε υπεύθυνα, μην ελευθερώνοντας αυτά τα ζώα στο φυσικό περιβάλλον, ιδίως σε θερμότερα μέρη. Θεωρητικά κάθε ευσυνείδητος άνθρωπος δε θ’απελευθέρωνε κανένα ζώο από την αιχμαλωσία στη φύση, για το σημαντικότερο λόγο ότι θα δυσκολευτεί να προσαρμοστεί και ίσως πεθάνει εκείνο το διάστημα από εχθρούς ή ασθένειες.
11. Μερικές επιπλέον ιστοσελίδες για τον ξενόποδα:
άρθρο της αγγλικής Wikipedia για το λείο ξενόποδα
άρθρο της αγγλικής Wikipedia για το γένος Xenopus
άρθρο της αγγλικής Wikipedia για το γένος Hymenochirus
xenbase.org,
Η μεγαλύτερη βάση δεδομένων για την επιστημονική μελέτη πάνω στο γένος Xenopus.
Xenopus Express,
προμηθευτής ξενοπόδων και σχετικών προΪόντων και προς ερευνητές και προς χομπίστες. Στέλνει παγκοσμίως.

Advertisements