Η ενυδρειοπονία στη σημερινή της μορφή είναι ένα σχετικά νέο σύστημα παραγωγής τροφίμων που βασίζεται στις αρχές της ανακύκλωσης της ύλης σ’ένα τεχνητό σχετικά κλειστό οικοσύστημα. Το σύστημα αυτό συνδυάζει την υδροπονία, την καλλιέργεια φυτών δηλαδή με τις ρίζες τους βυθισμένες στο νερό με τα θρεπτικά στοιχεία, και την υδατοκαλλιέργεια, την καλλιέργεια υδρόβιων οργανισμών. Η τεχνική αυτή ανακυκλώνει τα περισσότερα απ’τα υλικά που χρησιμοποιεί, όντας πολύ οικονομική, και χρησιμοποιείται πολύ περισσότερο στο εξωτερικό, όπου ο σταθμός παραγωγής μπορεί να βρίσκεται κοντά στο σημείο κατανάλωσης, μειώνοντας έτσι και τα καύσιμα μεταφοράς τροφίμων για ακόμα μεγαλύτερη εξοικονόμιση ενέργειας.

Μία μονάδα υδροπονικής μπορεί ν’αποτελείται από ένα μικρό ενυδρείο με προσαρμοσμένη μια υδροπονική πλατφόρμα έως μια τεράστια εμπορική εγκατάσταση, με ενδιάμεσα φυσικά μεγέθη. Οι μικρότερες μονάδες μπορεί να είναι οικιακές, να βρίσκονται σε θερμοκήπια ή και σ’εξωτερικό χώρο, ενώ οι μεγαλύτερες καλύπτουν αρκετή έκταση ή βρίσκονται δίπλα στα μέρη όπου θα καταναλωθούν τα προΪόντα. Μία μέτρια τυπική ενυδρειοπονική μονάδα συνήθως έχει ξεχωριστά τα δοχεία καλλιέργειας φυτών και ψαριών, με μια αντλία να μετακινεί το νερό ανάμεσα στα διάφορα μέρη. Το τμήμα των ψαριών μπορεί να είναι ένα ενυδρείο ή μια μεγαλύτερη δεξαμενή, ενώ τα φυτά βρίσκονται συνήθως σε επιφάνειες υδροπονικης καλλιέργειας με χαλίκι ή παρόμοιο υλικό για τις ρίζες, απ’όπου περνά το νερό. Μπορούν επίσης να βρίσκονται από κάτω ή δίπλα, ώστε να μη χρειάζεται να καίει αντλία για την παροχή νερού σ’αυτά. Στη μονάδα επίσης απαραίτητα είναι φίλτρα κατακράτησης στερεών και βιολογικά φίλτρα, στα οποία θα γίνεται μεγάλο μέρος του κύκλου του αζώτου με τη βοήθεια
ωφελίμων βακτηρίων,
τα οποία θα μετατρέψουν την τοξική για τα ψάρια αμμωνία των αποβλήτων τους σε απαραίτητα για τα φυτά νιτρικά άλατα. Μεγάλο μέρος του καθαρισμού του νερού θα γίνεται επίσης κι απ’τις ρίζες των φυτών. Ίσως ακόμα χρειάζονται και αεραντλίες για την οξυγόνωση του νερού, ενώ αν η μονάδα βρίσκεται σε εσωτερικό χώρο, επιπλέον φωτισμός, μπορεί και θερμοστάτες ανάλογα με τα είδη που καλλιεργούνται.

Το προτιμιτέο ψάρι για εσωτερικές μονάδες είναι η τιλάπια, κιχλίδα των ποταμών της Αφρικής που φτάνει τα 60 εκ. σε μήκος και βάρος πάνω από 4 κιλά, έχει ταχύτατη ανάπτυξη κι αντέχει υπερβολικά σε συνθήκες υπερπληθυσμού. Το ψάρι αυτό μπορεί να τοποθετηθεί μικρό μόλις λίγα εκατοστά και να μεγαλώσει στο πλήρες του μέγεθος σε λιγότερο από ένα χρόνο. Το είδος εντούτοις αναπτύσσεται καλύτερα σε θερμοκρασίες 22-28 βαθμών, και γι’αυτό σε μη ελεγχόμενες ή εξωτερικές μονάδες προτιμώνται ψάρια όπως πέστροφες, κυπρίνοι, φαγώσιμα γατόψαρα, ηλιόψαρα, κι ασπόνδυλα όπως καραβίδες ή υδρόβια σαλιγκάρια, ή και χρυσόψαρα εάν δεν πρόκειται τα ψάρια να καταναλωθούν – και τα χρυσόψαρα τρώγονται, αλλά δεν είναι κάτι συνηθισμένο. Από φυτά μπορεί να καλλιεργηθεί οτιδήποτε αναπτύσσεται και υδροπονικά όπως ντομάτες, πιπεριές, μαρούλια, αγκούρια, κινέζικα λάχανα,
φράουλες,
βασιλικός, ραπανάκια, ακόμα και τριανταφυλλιές ή ινδική κάνναβη (την αναφέρω γιατί καλλιεργείται συχνά υδροπονικά). Σε ελεγχόμενες συνθήκες το σύστημα μπορεί να παράγει όλο το χρόνο.

Το σύστημα είναι εκπληκτικά αυτάρκες, χρησιμοποιώντας κατά εκτιμήσεις μόνο το 2% του νερού μιας συμβατικής καλλιέργειας στο έδαφος. Το νερό δεν ανανεώνεται παρά μόνο εάν πέσει η στάθμη λόγω εξάτμισης ή υπάρξει πρόβλημα. Ωστόσο το σύστημα δεν είναι πλήρως αυτάρκες? Τα ψάρια θα πρέπει να ταΐζονται κανονικά, ενώ ίσως χρειαστεί η σπάνια προσθήκη λιπάσματος για τα φυτά, σιδήρου και λοιπών ιχνοστοιχείων, ή και βάσεων όπως μικρές ποσότητες υδροξειδίου του καλίου στα φίλτρα για την αντιστάθμηση της οξύτητας του νερού. Παρόλα αυτά οι προσθήκες αυτές είναι πολύ μικρές σε σχέση με την παραγωγή του συστήματος. Η φακή του νερού (Lemna minor), ένα μικρό ταχέως πολλαπλασιαζόμενο υδρόβιο φυτό επιφανείας μπορεί να τοποθετηθεί στις δεξαμενές με τα ψάρια ως πηγή τροφής, αν και πάλι δε θα είναι αρκετό. Επίσης για επιπλέον αυτάρκεια τα στερεά απόβλητα που καθαρίζονται απ’τα φίλτρα μπορούν να κομποστοποιηθούν σε μια μονάδα δίπλα με σκουλήκια, ώστε να ξαναχρησιμοποιηθούν στο σύστημα ή αλλού.

Το κύριο μειονέκτημα του όλου συστήματος φυσικά είναι το κόστος του εξοπλισμού. Στην Ελλάδα ακόμα τέτοιες εγκαταστάσεις είναι σπάνιες.

Επιπλέον πληροφορίες για την ενυδρειοπονία μπορείτε να βρείτε σε
ένα ελληνικό ιστολόγιο για την ενυδρειοπονία
σε
έναν λεπτομερεί μεταφρασμένο οδηγό,
καθώς και στο αντίστοιχο
άρθρο της αγγλικής Wikipedia.

Advertisements