Ανθισμένη νταμιάνα, από Wikipedia.

Τις προάλλες είχα κάνει ένα θέμα σχετικά
μ’ένα βιβλίο καλλιέργειας ψυχοτρόπων φυτών,
φυτών δηλαδή με ουσίες ψυχοτρόπες, που επηρεάζουν τον ψυχισμό μας. Άλλες είναι διεγερτικές, άλλες ηρεμιστικές, άλλες παραισθησιογόνες, άλλες ευφορικές, άλλες ανήκουν στα παράνομα ναρκωτικά, άλλες σε συνταγογραφούμενα φάρμακα, ενώ άλλες τις παίρνουμε καθημερινά, όπως τα διεγερτικά του καφέ και του τσαγιού. Το βιβλίο αυτό περιέγραφε μια σειρά φυτών με ψυχοτρόπες ιδιότητες και την καλλιέργειά τους, και μέσα σ’αυτά ανέφερε και τη νταμιάνα (damiana), μ’επιστημονική ονομασία
Turnera diffusa.
Με την αναφορά του ονόματος αυτού του φυτού στο Ιστολόγιο, άρχισα να λαμβάνω αναζητήσεις στα στατιστικά με όρους όπως «νταμιάνα ναρκωτικό» ή «νταμιάνα παραισθησιογόνο». Το συγκεκριμένο φυτό εντούτοις δεν έχει καμία από τις παραπάνω δύο ιδιότητες.

Το γένος Turnera περιλαμβάνει λίγα ακόμα είδη, κι ανήκει στην οικογένεια των παθανθιδών (pasifloraceae), κατ’άλλους σε ξεχωριστή συγγενική, τους τουρνερίδες (turneraceae). Γνωστότερο είναι το είδος του ενδιαφέροντος, μ’εξάπλωση από τη Νότια Αμερική έως το νότιο Τέξας των ΗΠΑ. Είναι κοντός θάμνος ύψους 2 μέτρων με πυκνή διακλάδωση, μικρά λογχοειδή φύλλα ελαφρώς τριχωτά από κάτω, μικρά κίτρινα άνθη το καλοκαίρι στις μασχάλες των φύλλων τα οποία γίνονται μικρές κάψες που ανοίγουν σε τρία μέρη για ν’απελευθερώσουν τους μικρούς μαύρους σπόρους. Το φυτό έχει οσμή με στοιχεία χαμομηλιού και κίτρου. Φύεται σε ξηρές, θερμές περιοχές με άγονο έδαφος. Δύο ποικιλίες αναγνωρίζονται: η T. d. var. diffusa (η κοινή) και η T. d. var. aphrodisiaca (η αφροδισιακή). Το όνομα νταμιάνα δεν έχω βρει ως τώρα από πού προέρχεται, πιθανότατα όμως από ισπανόφωνους αποίκους της Αμερικής, ίσως με βάση κάποιο ινδιάνικο όνομα.

Παραδοσιακά το φυτό έχει χρησιμοποιηθεί ως τονωτικό (όχι διεγερτικό, αλλά γενικό εξισορροπητικό ας πούμε) κι ως αφροδισιακό και των δύο φύλων. Χορηγείται συνήθως ως τσάι και σπανιότερα με κάπνισμα. Προστίθεται επίσησς συχνά σε τσάγια άλλων βοτάνων και οινοπνευματώδη ποτά. Επειδή το τσάι είναι πικρό, συνήθως πίνεται με κάποιο γλυκαντικό, όπως μέλι. Η σημερινή χρήση του συνεχίζεται για τους παραπάνω λόγους, ακόμα ωστόσο το φυτό βρίσκεται υπό μελέτη και λίγα είναι γνωστά για τη φαρμακολογία του ή για την αποτελεσματικότητά του. Είναι γνωστό πως περιέχει φλαβονοειδή, τερπένια όπως θυμόλη, α πευκένιο, β πευκένιο, β καροτένιο, ευκαλυπτόλη και τανίνες.

Έψαξα λοιπόν διάφορες ιατρικές μελέτες για να δω πού ακριβώς κι αν πράγματι ωφελεί αυτό το βότανο. Σύμφωνα λοιπόν με μια μελέτη επιστημόνων του Μεξικού του 2009, δημοσιευμένη στο έγκριτο περιοδικό PubMed,
το υδατικό διάλυμα της νταμιάνας επαναφέρει τη σεξουαλική συμπεριφορά σε σεξουαλικά εξουθενωμένους αρουραίους.
Οι επιστήμονες χορήγησαν σε σεξουαλικά εξαντλημένους αρσενικούς αρουραίους είτε νταμιάνα, είτε γιοχιμπίνη (για το αφροδισιακό βότανο γιοχίμπ μπορείτε να διαβάσετε
εδώ),
ή κάτι αδρανές. Παρατηρήθηκε λοιπόν επαναφορά της σεξουαλικής δραστηριότητας στις πρώτες δύο περιπτώσεις, με μεγαλύτερη ένταση στους χορηγημένους με νταμιάνα. Θεωρείται πως τα φλαβονοειδή του φυτού με κάποιον τρόπο ενισχύουν τη σεξουαλική συμπεριφορά. Παρόμοια αποτελέσματα είχαν επιβεβαιωθεί και
σε προηγούμενη μελέτη
δημοσιευμένη το 1999 στο περιοδικό Psychopharmacology. Εκχυλίσματα νταμιάνας ή Pfaffia paniculata, ενός άλλου παραδοσιακού αφροδισιακού φυτού, βρέθηκε πως αύξαναν τη σεξουαλική επίδοση σεξουαλικά ανενεργών αρσενικών αρουραίων, ενώ δεν επέφεραν αποτέλεσμα σε σεξουαλικά ενεργά άτομα. Κατά τ’άλλα η συμπεριφορά των ζώων ήταν ανεπηρέαστη. Σε μια άλλη ινδική μελέτη
ταυτοποιήθηκε η αγχολυτική ουσία της νταμιάνας,
το άρθρο είναι pdf. Η νταμιάνα έχει επίσης χρησιμοποιηθεί για τη μείωση του άγχους. Ανιχνεύθηκε λοιπόν στο φυτό αυτό το φλαβονοειδές απιγενίνη, το οποίο είναι γνωστό αγχολυτικό. Η δράση του εξακριβώθηκε με δοκιμή σε ποντίκια. Σε μια άλλη μελέτη ωστόσο του 2011,
δε βρέθηκε κάποια αγχολυτική δράση της νταμιάνας σε στρεσαρισμένους αρουραίους.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, τα κορτικοστεροειδή (οι ορμόνες του στρες) δεν επηρεάστηκαν στους αρουραίους με τη χορήγηση νταμιάνας. Ίσως όμως υπήρξαν αρνητικά αποτελέσματα διότι οι αρουραίοι εκτέθηκαν σε ακραίες καταστάσεις στρες (βασανιστήριο στην πραγματικότητα), π.χ. ακινησία ή κρύο. Δεν παρατηρήθηκε επίσης βελτίωση της μνήμης έπειτα από χορήγηση αμνησιακού φαρμάκου, όπως θ’αναμενόταν από κάποια ουσία με αγχολυτικές και προσαρμοστογόνες ιδιότητες. Εντούτοις βρέθηκαν ελαφριές αντιοξειδωτικές ιδιότητες σε κυτταρικές καλλιέργειες όμως. Στη μελέτη δεν παρατηρήθηκε επίσης τοξικότητα ούτε αλλαγή της συμπεριφοράς των ζώων όπως διέγερση ή καταστολή. Σε μια άλλη μελέτη του 2008 επιστημόνων του Πανεπιστημίου του Μισσισίπι δημοσιευμένη στο περιοδικό Journal of Ethnopharmacology
βρέθηκαν ιδιότητες αναστολέα της αρωματάσης και οιστρογονικές στη νταμιάνα.
Η αρωματάση είναι ένζυμο απαραίτητο για τη μετατροπή των ανδρογόνων σε οιστρογόνα, επομένως η αναστολή του αυξάνει τα ανδρογόνα στον οργανισμό. Πιθανόν τα φλαβονοειδή όπως η απιγενίνη και διάφορες άλλες ουσίες στο αλκοολούχο διάλυμα είναι υπεύθυνες γι’αυτό το αποτέλεσμα. Τέλος, μια άλλη μελέτη Δανών επιστημόνων δημοσιευμένη επίσης στο PubMed του 2001
βρίσκει καθυστέρηση στο άδειασμα του στομαχιού κι απώλεια βάρους με τη χρήση συνδυασμού νταμιάνας, μάτε (Ilex paraguaiensis) και σπόρων γκουαράνας (Paullina cubensis).
Και τα δύο άλλα φυτά είναι παραδοσιακώς γνωστά διεγερτικά της Ν. Αμερικής. Η μελέτη έγινε σε ανθρώπους, οι οποίοι εκτιμήθηκαν εσωτερικά με υπερηχογράφημα, ενώ το βάρος τους μετριούταν τακτικά για διάστημα 12 μηνών. Αυτό δε σημαινει όμως ότι μπορεί κάποιος να τρώει οτιδήποτε και μετά να βασίζεται σε βότανα για να αδυνατίσει. Προφανώς τα υποκείμενα της μελέτης έκαναν φυσιολογική διατροφή.

Από τα παραπάνω συμπεραίνουμε ότι η νταμιάνα έχει αποδεδειγμένα αφροδισιακές ιδιότητες, και ίσως κάποιες αγχολυτικές. Οι χρήστες της παρατηρούν μείωση του άγχους και της έντασης και μια γενικότερη ισορροπημένη διάθεση μετά τη χορήγησή της. Στην αντίστοιχη
ενότητα του Erowid για τη νταμιάνα
μπορείτε να ψάξετε και να διαβάσετε για τους τρόπους χρήσης της, τ’αποτελέσματά της και λοιπά κείμενα και άρθρα.

Ο θάμνος αυτός
καλλιεργείται εύκολα.
Ευδοκιμεί καλύτερα σε καλά αποστραγγιζόμενο έδαφος σε ηλιόλουστη ζεστή θέση. Θα πρέπει να ποτίζεται τακτικά αλλ’όχι υπερβολικά, και να λιπαίνεται αραιά. Επειδή είναι φυτό τροπικών και υποτρποικών περιοχών δεν αντέχει την παγωνιά, κι έτσι θα πρέπει να μεταφέρεται σε προστατευμένη αλλά φωτεινή θέση για το χειμώνα. Πολλλαπλασιάζεται με μοσχεύματα κορυφής, τα οποία θα ριζώσουν εύκολα, αλλά και με σπόρους, οι οποίοι σπέρνονται την άνοιξη σ’ελαφρή έδαφος και μεταφυτεύονται σε μικρές γλάστρες αφού έχουν κάνει περίπου τα 4 πρώτα φύλλα.

Τι έγινε όμως και το φυτό αυτό σχετίστηκε με τα παράνομα ναρκωτικά; Κατ’αρχήν να πω πως σε σχεδόν όλον τον κόσμο το φυτό αυτό και τα προΪόντα του είναι απολύτως νόμιμα. Σχεδόν όμως, γιατί στη Λουιζιάνα των ΗΠΑ περιλαμβάνεται στα 39 περίπου παράνομα φυτά της πολιτείας, οπότε η κατοχή, παρασκευή και διακίνηση κάθε προΪόντος του απαγορεύεται. Η Αμερική είναι γνωστή για τους ιδιαίτερα σκληρούς κι αυθαίρετους νόμους που έχει θεσπίσει και συνεχίζει να θεσπίζει ακάθεκτη κατά των ψυχοτρόπων ουσιών. Η απαγόρευση της νταμιάνας είναι κάτι αντίστοιχο με την απαγόρευση του καφέ ή του τσαγιού, τόσο παράλογοι μπορούν να γίνουν οι άνθρωποι. Ο λόγος όμως για τον οποίον η νταμιάνα ενοχοποιήθηκε γενικότερα παγκοσμίως είναι επειδή διάφορες εταιρείες την πουλούσαν ως μέρος των λεγόμενων herbal blends (φυτικών μειγμάτων), τα οποία υποτίθεται πως δίνουν παρόμοια αποτελέσματα με την κάνναβη αν καπνιστούν. Στην πραγματικότητα μερικά εξ αυτών περιέχουν πράγματι
συνθετικά κανναβινοειδή
ψεκασμένα πάνω σε ξηρά βότανα όπως νταμιάνα, λεόνουρο κλπ. Τα κανναβινοειδή αυτά είναι πολυάριθμες κανναβομιμητικές ουσίες αγνώστου ασφάλειας για τον ανθρώπινο οργανισμό, οι οποίες αρχικά αναπτύχθηκαν για ερευνητικούς σκοπούς, διέρρευσαν όμως και πλέον κυκλοφορούν ημινόμιμα σ’αυτά τα σκευάσματα. Στα σκευάσματα αυτά δεν αναφέρονται για ευνόητους λόγους τα κανναβινοειδή, με αποτέλεσμα ο χρήστης να μην ξέρει το είδος και την ποσότητα της ουσίας που παίρνει, γι’αυτό και καταγράφονται συχνά αρνητικές αντιδράσεις απ’τη χρήση τέτοιων ουσιών που δε θα εμφανίζονταν ποτέ με την κανοννική κάνναβη. Οι ουσίες αυτές είναι τόσο πολλές με τόσα πολλά ανάλογα, ώστε είναι σχεδόν αδύνατον να τις παρακολουθήσουν οι κρατικοί φορείς για να θέσουν απαγορεύσεις. Κάθε φορά που απαγορεύονται κάποιες απ’αυτές τις ουσίες, εμφανίζονται αμέσως άλλα τόσα νέα ανάλογα που τις αντικαθιστούν.

Το μόνο αποτέλεσμα των παραπάνω είναι η δυσφήμιση της νταμιάνας και πιθανόν άλλων βοτάνων ως επικίνδυνων ουσιών. Η νταμιάνα καθ’εαυτή είναι έως τώρα αποδεδειγμένα ακίνδυνη, κι όπως φαίνεται προσφέρει και μερικά οφέλη. Καμία σχέση δεν έχει με ναρκωτικό, ούτε μ’εναλλακτική κάνναβη. Και μιλώντας για κάνναβη, έχω να πω, παρά τη γενική άποψη για το αντίθετο, σύμφωνα πάλι μςε επιστημονικά ευρήματα πως ακόμα κι αυτή προσφέρει οφέλη στον οργανισμό, όπως φυσικά και παρενέργειες. Άλλωστε
χρησιμοποιούταν για τόσες χιλιετίες χω ρίς προβλήματα.
Τα προβλήματα είναι πρόσφατα, νομικής φύσεως περισσότερο, και ίσως δεν ξεκίνησαν ως προσπάθεια προστασίας της υγείας μας.

Advertisements