Άγιος Γιάννης σε αυλή.

Κοινό αρωματικό φυτό αυτοφυές σε πολλά μέρη της Ελλάδας. Το επιστημονικό του όνομα είναι Salvia sclarea (ερυθρανθές φασκόμηλο), αφού ανήκει στο ίδιο γένος Salvia της οικογένειας των χειλανθών με το
κοινό φασκόμηλο,
το οποίο περιλαμβάνει περί τα 900 είδη. Το συγκεκριμένο είδος ενδημεί στα βόρεια της λεκάνης της Μεσογείου, στην κεντρική Ασία και σε λίγες εστίες στη Βόρεια Αφρική.

Είναι φυτό διετές ή βραχύβιο πολυετές, ποώδες ύψους σε ανθοφορία το 1-1,2 μ. και πλάτους τα 60 εκ. Όπως όλα τα είδη του γένους του και τα περισότερα της οικογένειάς του, έχει τετραγωνικούς βλαστούς, αντίθετα φύλλα κι άνθη σε ψηλούς στάχεις κατά σπονδυλίσκους. Ο βλαστός στη βάση είναι χοντρός, τριχωτός, με μεγάλα έμισχα φύλλα μήκους έως και 30 εκ., ρυτιδωτά, οδοντωτά και καλυμμένα με αδενώδεις τρίχες, οι οποίες λεπτότερες καλύπτουν ολόκληρο σχεδόν το υπόλοιπο φυτό. Όσο ανεβαίνουμε στο βλαστό τα φύλλα, ουσιαστικά βράκτια, μικραίνουν και χάνουν το μίσχο τους, μέχρι που φτάνουν και λιγότερο 2 εκατοστά. Η τεράστια σύνθετη σταχυοειδής ταξιανθία διακλαδισμένη σε μεγάλες όρθιες διακλαδώσεις, με τα κλαδιά αντίθετα στις μασχάλες μεγαλύτερων βρακτίων, αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος του ύψους του ώριμου φυτού, με τα άνθη ανά σπονδυλίσκους των 2-6 περιβαλλόμενα από ιώδη ή σπανιότερα λευκά ή ρόδινα βράκτια. Τα ίδια τα άνθη ανοίγουν για λίγο κι όπως σ’όλα τα έλη της οικογένειάς τους η στεφάνη τους (το μέρος των πετάλων) χωρίζεται σε δύο χείλη. Έχουν χρώμα ιώδες ή ανοιχτό μπλε και φτάνουν το μέγιστο τα 2,5 εκ. σε διάμετρο. Μετά τη γονιμοποίηση σχηματίζονται μικροί ξηροί καρποί μέσα στα βράκτια με λίγους σπόρους ο καθένας. Ολόκληρο το φυτό αναδίδει αν τριφτεί βαριά μυρωδιά, που κάποιοι την παρομοιάζουν με μυρωδιά γλυκού βοτάνου και ιδρώτα, αν κι εμένα με ιδρώτα δε μου μοιάζει και πολύ.

Φαρμακευτικά το φυτό θεωρείται πιο αδύναμο απ’το κανονικό φασκόμηλο, με λίγες από τις χρήσεις του τελευταίου όπως αντισπασμωδικό του πεπτικού συστήματος και τονωτικό. Σήμερα καλλιεργείται για το αιθέριο έλαιό του, το οποίο χρησιμοποιείται στην αρωματοποιία και στον αρωματισμό των ποτών, π.χ. μοσχάτα κρασιά. Επειδή οι σπόροι του φουσκώνουν με βλενώδες κάλυμα αν μουλιάσουν, παλαιότερα χρησιμοποιούνταν για τον καθαρισμό μικρών ξένων σωμάτων απ’το μάτι, ρίχνοντας έναν τέτοιον μαλακό σπόρο στο μάτι ώστε να πάρει μαζί του το σκουπιδάκι και να βγει. Στη μαγειρική χρησιμοποιείται όπως το φασκόμηλο, αλλά σπανιότατα λόγω της έντονης οσμής του και τις πικρής του γεύσεις.

Το φυτό καλλιεργείται επίσης ως καλλωπιστικό. Σπέρνεται την άνοιξη και χρειάζεται καλά αποστραγγιζόμενο έδαφος με πλήρη έκθεση στον ήλιο για βέλτιστα αποτελέσματα. Προσελκύει μέλισσες, ενώ τα φυτοφάγα ζώα σπάνια το πειράζουν.

Δε γνωρίζω την ετυμολογία του ονόματος «Άγιος Γιάννης».

Πηγές και ιστοσελίδες: