Οματιωτή σαύρα (Timon lepidus), η μεγαλύτερη σαύρα με ρεκόρ μήκους τα 90 εκ., ενδημική της νοτιοδυτικής Ευρώπης. Από club100.net.

Τρανόσαυρα (Lacerta trilineata) του υποείδους της Εύβοιας και των βόρειων Κυκλάδων citrovittata στην Ελλάδα. Η μεγαλύτερη σαύρα της χώρας μας. Εντυπωσιακή σαύρα που μπορεί να φτάσει και να ξεπεράσει τα 40 εκ. Από τον ιστότοπο vincenzo.gr.

Αυτή είναι η πρώτη δημοσίευσή μου που αφορά τη φροντίδα των ερπετών στην αιχμαλωσία. Κάποια προηγούμενα άρθρα αφορούσαν αμφίβια, συγκεκριμένα βατράχους. Ο λόγος που δε γράφω πολλά τέτοια άρθρα είναι γιατί ο ίδιος ακόμα δεν έχω κανένα ερπετό και προτιμώ ν’αφήνω το θέμα σε όσους έχουν πρακτική εμπειρία. Παρόλα αυτά θά’πρπεπε ν’ασχολούμουν περισσότερο, μιας και πολύ συχνά λαμβάνω αναζητήσεις γι’αυτά τα ζώα, και περισσότερο για τα δύο πιο εμπορικά αλλά και αδικημένα είδη, τις ιγκουάνες και τις νεροχελώνες. Αδικημένα γιατί «παράγονται» σε μεγάλες ποσότητες, μπορεί να τα πάρει ο οποιοσδή΄ποτε με μικρό κόστος, και συχνά καταλήγουν σε λάθος χέρια με αποτέλεσμα να πεθάνουν από λάθος φροντίδα κι έτσι να δημιουργήσουν λάθος εντύπωση. Σχεδιάζω στο εγγύς μέλλον να κάνω μερικά μεγάλα και καλά θέματα γι’αυτά τα είδη με συνδυασμό πληροφοριών από διάφορες πηγές. Λαμβάνω όμως κι αναζητήσεις για διάφορα άλλα είδη, όπως βατράχους, χελώνες ξηράς και σαύρες αυτής της οικογένειας, για τις οποίες μετέφρασα και το παρακάτω άρθρο. Εδώ έχω ν’αναφέρω πως είμαι μέλος του
Reptiles Greece,
της μεγαλύτερης ελληνικής πύλης για ερπετά. Όποιος ενδιαφέρεται μπορεί να ρίξει μια ματιά ή και να γραφτεί. Θα με βρείτε ως «Captainhook».

Σαύρες αυτής της οικογένειας είναι αυτές που θα μας έρθουν στο μυαλό με το άκουσμα της λέξης «σαύρα». Είναι πολύ κοινές στη χώρα μας και στην υπόλοιπη Ευρώπη, κι αποτελούν τα 18 από τα 31 είδη σαυρών της χώρας μας. Δείτε όλα τα ελληνικά είδη αναλυτικά
εδώ.
Η οικογένεια των σαυριδών (lacertidae) πέρα απ’την Ευρώπη έχει εξάπλωση και στη δυτική Ασία, τη Βόρεια Αφρική και τη Μακαρονησία, ενώ αρκετά είδη φτάνουν ως την Ανατολική Ασία και κάτω ως τη Νοτιοανατολική ασία, με χαρακτηριστικό είδος της περιοχής τον εξίγραμο ταχυδρόμο
(Takydromus esexlineatus,
από τον οποίο τα 3/4 του 25 εκατοστών σώματος είναι ουρά. Στην Αφρική η εξάπλωση διακόπτεται στα κεντρικά μέρη και συνεχίζει πάλι στα νότια. Οι σαύρες αυτής της οικογένειας χαρακτηρίζονται από κανονικότητα στην κατασκευή τους – συνήθως έχουν κυλινδρικό σώμα και κανονικό κεφάλι, με την ουρά περίπου το μισό ή και παραπάνω του μήκους τους, κανονικές φολίδες και άκρα, και συνήθως δε φέρουν κανένα στολισμό όπως αγκάθια, πλάκες, λοφία, λιριά, προγούλια, κερατάκια ή άλλα. Υπάρχουν κι εξαιρέσεις, όπως το παραπάνω ασιατικό είδος λή ο οφίδοπας
(Ophisops elegans),
είδος που ζει και στην Ελλάδα, ο οποίος έχει διαφανείς βλεφαρίδες μοιάζοντας κάπως με μάτια φιδιού. Οι σαύρες αυτές ζουν σε βραχώδη μέρη με πολλές σχισμές για να κρύβονται, σε λιβάδια με χόρτα ή και σε δάση και σε βουνά, γενικά παντού στις περιοχές όπου ενδημούν. Στην αιχμαλωσία είναι δυστυχώς αρκετά σπάνιες, διότι εκεί κυριαρχούν μόνο λίγα εμπορικά είδη προωθούμενα αρχικά από εκτροφείς των Η.Π.Α., σε βάρος των υπόλοιπων και δη των ευρωπαΪκών. Επίσης η συλλογή ερπετών στην ΕΕ έχει γίνει παράνομη, κι έτσι τα διαθέσιμα ερπετά προέρχονται από λίγους εκτροφείς και είναι συνήθως σπάνια.

Μετά το άρθρο θά’χω μερικές διασαφηνιστικές σημειώσεις, αλλά θα πρέπει να κάνω μία εδώ στην αρχή. Στο άρθρο αναφέρονται οματιωτές σαύρες (eyed lizards), πρασινόσαυρες ή πρασινογουστέρες (green lizards), και τοιχόσαυρες (wall lizards). Οι πρώτες είναι είδη του γένους Timon, με μεγάλες κηλίδες πίσω από τα μάτια τους που μοιάζουν με μάτια (ομάτια), τέτοιο είδος είναι ο
Timon lepidus
της Υβιρικής χερσονήσου, της νότιας Γαλλίας και της βορειοδυτικής Ιταλίας μήκους 30-60 εκ., αλλά κατ’εξαίρεσιν έως και 90, η μεγαλύτερη σαύρα της Ευρώπης και η κοινότερη αυτής της οικογένειας στην αιχμαλωσία. Οι δεύτερες είναι οι μεγάλες, συνήθως αλλ’όχι πάντα πράσινες ή με πράσινο χρώμα σαύρες του γένους Lacerta (στην Ελλάδα
L. viridis
πρασινόσαυρα περίπου 40 εκ.,
L. trilineata
τρανόσαυρα 40 εκ. ή και παραπάνω, και
L. agilis
αμμόσαυρα (κυρίως βορειότερη εξάπλωση) 25 εκ.), ενώ οι τρίτες είναι οι πολυπληθείς μικρότερες περίπου 15-20 εκατοστά που ζουν σε βρα΄χωδη μέρη, τοίχους κ.ά. με μεγαλύτερο γένος το
Podarcis,
με πάρα πολλά είδη και υποείδη στη χώρα μας. Σημειωτέον ότι το γένος αυτό είναι από τα πιο ταχέως εξελισσόμενα, με υποείδη λίγων ειδών ή και ξεχωριστά είδη σε κάθε νησί και νησάκι του Αιγαίου και περίπτωση
παρατηρημένης εξέλιξης.

Το άρθρο προέρχεται από
μια σελίδα
για εξωτικά ζώα γενικότερα. Στο τέλος του άρθρου έχω λίγες διασαφηνιστικές σημειώσεις.

Μετάφραση: Bolko

Σαυρίδες (οματιωτές σαύρες, πρασινόσαυρες & τοιχόσαυρες)

Βιολογία

Οι οματιωτές σαύρες, οι πράσινες σαύρες ή πρασινογουστέρες και οι τοιχόσαυρες είναι όλες σαύρες της οικογένειας γνωστής ως σαυρίδες. Αυτές είναι κυρίως σαύρες μεσαίου μεγέθους που προέρχονται από τον Παλαιό Κόσμο. Οι ουρά είναι περίπου το μισό του ολικού μήκους. Συχνά είναι ελκυστικά χρωματισμένες με αποχρώσεις του γκρίζου, του καφέ και του πράσινου κυρίως. Κάποια απ’τα αρσενικά έχουν επίσης μπλε κηλίδες για να τα κάνουν ακόμα πιο όμορφα. Κάποια από τα ζώα που προσφέρονται ως κατοικίδια θα είναι γεννημένα στην αιχμαλωσία και συνήθως πωλούνται ως νεαρά άτομα.

Στέγαση

Οι σαυρίδες στεγάζονται καλύτερα σ’ένα όσο το δυνατόν μεγαλύτερο κλουβί. Λόγω του γρήγορου ρυθμού ανάπτυξης και του εξοπλισμού φωτισμού και θέρμανσης που χρειάζονται, πιθανόν τα καταλληλότερα είναι τερράρια κατασκευασμένα γι’αυτόν το σκοπό, με τους τύπους με συρόμενες γυάλινες πόρτες μπροστά να είναι ιδιαίτερα καλοί για την αποφυγή αποδράσεων. Ένα άλλο κλουβί που χρησιμοποιείται συχνά είναι ένα τροποποιημένο ενυδρείο. Χρησιμοποιείται ένα ειδικά προσαρμοσμένο καπάκι για να κρατά μέσα τα ερπετά και να στηρίζει τον εξοπλισμό φωτισμού και θέρμανσης που μπορεί να χρησιμοποιηθεί. Ως γενική οδηγία, το κλουβί που προτείνεται θα πρέπει να είναι το ελάχιστο 60 εκ. χ 30 εκ. χ 30 εκ. για ένα ζευγάρι μικρών ατόμων, αλλά 120 εκ. χ 45 εκ. χ 45 εκ. για ένα ενήλικο ζευγάρι του μεγαλύτερου τύπου όπως οι οματιωτές σαύρες. Φυσικά, το κλουβί θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερο αοφού αυτό θα επέτρεπε χώρο για να μεγαλώσει το ζώο και θά’κανε ευκολότερο για τον κάτοχο να διαχειρίζεται το περιβάλλον. Το κλουβί θα πρέπει να στηθεί κατά τρόπο παρόμοιο με το διάγραμμα παραπάνω (στην πηγή). Θα είναι απαραίτητο να παρέχετε ένα τοπικό θερμό σημείο περίπου στους 40 βαθμούς Κελσίου, ενώ το δροσερότερο μέρος του κλουβιού θα πρέπει να είναι πιο κοντά στους 28 βαθμούς. Το θερμό σημείο μπορεί να γίνει εύκολα εγκαθιστώντας μία λάμπα σημείου λιασήματος. Για να βεβαιώσετε ότι το κλουβί δεν υπερθερμαίνεται, η λάμπα ελέγχεται καλύτερα μ’ένα μειωτικό θερμοστάτη τύπου Habistat. Λευκό και υπεριώδες φώς, από μια λάμπα όπως μία σωληνωτή d3 για ερπετά, μπορεί να χρειαστεί και θα πρέπει να είναι αναμμένη για παρόμοιο διάστημα με τη θερμή περιοχή. Περίπου δεκαέξι ώρες το καλοκαίρι με πτώση στις οκτώ το χειμώνα. Μεγάλο μέρος της επιτυχίας στη διατήρηση των σαυριδών θα προέλθει από τη καλή διαχείριση του αερισμού. Οι σαύρες χρειάζονται αρκετά χαμηλή υγρασία και δεν αντέχουν συνθήκες στάσιμου αέρος. Η κίνηση νέου αέρα στο κλουβί είναι απαραίτητη. Χρησιμοποιήστε τα ανοδικά ρεύματα προκαλούμενα από την άνοδο του θερμού αέρα για να καθαρίσετε το κλουβί και να φέρετε νέο αέρα μέσα. Ένα ελαφρύ περιστασιακό ψέκασμα μ’ένα ψεκαστήρι χειρός θα παράσχει όποια υγρασία χρειάζεται.

Διαχείριση

Οι σαυρίδες μπορούν να κρατηθούν μεμονωμένα ή σε ομάδες. Φυσικά όσο περισσότερες σαύρες κρατούνται σε κάθε κλουβί, τόσο μεγαλύτερο θα πρέπει νά’ναι αυτό. Τα αρσενικά θα τείνουν να μάχονται όταν φτάσουν στην ωριμότητα και δε θα πρέπει να βρίσκονται στο κλουβί περισσότερα από ένα. Σε οποιαδήποτε περίπτωση, θα πρέπει να υπάρχει ποικιλία κρυψώνων και οπτικών φραγμάτων. Προσέχετε την επιθετική συμπεριφορά, ιδίως μεταξύ νεαρών ατόμων. Αυτές οι σαύρες γίνονται αρκετά ήμερες σύντομα, αλλά δεν τους αρέσει πραγματικά ο χειρισμός. Κάποια άτομα είναι λίγο νευρικά και δε θα διστάσουν να δαγκώσουν αν περιοριστούν. Το δάγκωμα, αν κι όχι τόσο επικίνδυνο όσο αυτό ενός κατοικιδίου σκύλου ή γάτας, μπορεί νά’ναι ένα βαρύ τσίμπημα. Τα δόντια είναι, εντούτοις, μικροσκοπικά και δε θα προκαλέσουν τίποτα περισσότερο από μια επιφανειακή πληγή. Οι σαύρες θα στρυφογυρίσουν αν κρατηθούν και θα προσπαθούν να ξεφύγουν. Η ουρά αποκόπτεται εύκολα, και δε θα πρέπει να πιάνεται γερά. Όταν αποκοπεί, παρόλα αυτά, μια νέα ουρά θα μεγαλώσει με τον καιρό. Έτσι για να ανακεφαλεώσουμε: χειρίζεστε τη σαύρα μόνο αν είναι απολύτως απαραίτητο και πάντα κρατάτε το κεφάλι και το σώμα, όχι την ουρά. Ως μια τελευταία προειδοποίηση, προσέχετε τα νύχια, τα οποία μπορεί να είναι αιχμηρά και να γρατσουνίσουν. Με τον καιρό το κλουβί θ’αρχίζει να φαίνεται βρώμικο όσο συσσωρεύονται περιττώματα και υπολείμματα. Μια και ό,τι προτείνεται για το κλουβί καθαρίζεται ή είναι μιας χρήσης, ένα καλό καθάρισμα γίνεται εύκολα. Οκτώ με δέκα εβδομάδες θα ήταν περίπου ο χρόνος που το κλουβί θα μπορούσε να μείνει πριν καθαριστεί εντελώς. Το κλουβί που προτείνεται σ’αυτο το φυλλάδιο είναι πρακτικό και μπορεί να γίνει ώστε να φαίνεται ευχάριστο στο μάτι. Εάν οραματίζεστε ένα πιο φυσικό στήσιμο, θα είναι καλό να περιμένετε μέχρι ν’αποκτηθεί κάποια εμπειρία. Σε όποια περίπτωση, κάποια από τα πολύ πληροφοριακά βιβλία για σαύρες γενικότερα και τους σαυρίδες ειδικότερα θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως πηγή.

Τροφή & τάισμα

Έντομα όπως μικροί γρύλλοι και ακρίδες αποτελούν τη βασική τροφή στην αιχμαλωσία. Μπορούν επίσης να ταϊστούν αλευροσκούληκα. Και οι γρύλλοι και τ’αλευροσκούληκα θα πρέπει να πασπαλίζονται με Repton. Εναλλακτικά, τα έντομα που προορίζονται ως τροφή μπορούν να ταϊστούν με ενισχυμμένη τροφή για γρύλλους ή ενισχυμένη τροφή για αλευροσκούληκα αντίστοιχα για να ‘φορτωθεί’ το έντομο με βιταμίνες και μέταλλα, αλλά μην κάνετε και τα δύο. Άλλα έντομα που τρώγονται περιλαμβάνουν τα κηροσκούληκα, αλλ’αυτά καλύτερα να δίνονται περιστασιακά μόνο ως λιχουδιά. Ένα άλλο περιστασιακό γεύμα που μπορεί να είναι δεκτό από τα μεγαλύτερα άτομα είναι οι εμπορικά παρασκευασμένες τροφές για ερπετά βασισμένες στο φρέσκο κρέας ή ένα μικρό κατεψυγμένο τρωκτικό που έχει αποψυχθεί καλά. Με όλες τις τροφές είναι σημαντικό να ισορροπήσετε τα θρεπτικά συστατικά. Αυτές οι σαύρες μεγαλώνουν πολύ γρήγορα, έτσι η παραμικρή διατροφική έλλειψη γρήγορα θα οδηγήσει σε δυσμορφία. Το ασβέστιο και η σχετιζόμενη βιταμίνη d3 είναι ιδιαίτερα σημαντικά. Η ζωντανή τροφή τρώγεται μόνο αν ιδωθεί να κινείται και συνήθως δε δεχθεί επίθεση με άλμα και θα πιαστεί με το στόμα. Μία σαύρα μπορεί να φάει έως και δέκα ή και περισσότερα έντομα σ’ένα γεύμα, θα εξαρτηθει από το μέγεθός της. Ταΐζετε τις σαύρες μέρα παρά μέρα με μόνο τόση τροφή όση θα καταναλωθεί εντελώς σε δεκαπέντε λεπτά. Προσπαθειτε να μην αφήνετε υπερβολικά αφάγωτα έντομα στο κλουβί. Εκτός από τη ζωντανή τροφή μπορούν περιστασιακά να προσφερθούν ένα κομμάτι γλυκού φρούτου, φυλλώδες λαχανικό ή σαλάτα. Ένα μικρό πιάτο νερού γεμάτο με φρέσκο νερό θα πρέπει πάντοτε να είναι διαθέσιμο. Οι σαύρε ςθα πίνουν απ’αυτό, αλλά δε θα πρέπει ν’αφεθούν να μπαίνουν σ’αυτό.

Αναπαραγωγή

Οι αρσενικοί σαυρίδες είναι αναλογικά μεγαλύτεροι απ’τους θηλυκούς κι έχουν πλατύτερα κεφάλια. Τα αρσενικά συνήθως είναι φωτεινότερα χρωματισμένα κι έχουν διαφορετικά σχήματα από τα θηλυκά. Άλλα χαρακτηριστικά περιλαμβάνουν μια πιο βολβώδη βάση στην ουρά κι εμφανείς μηριαίους πόρους. Για ακριβείς πληροφορίες, κοιτάξτε τις λεπτομέρειες του είδους που διατηρείται. Μία περίοδο φλερταρίσματος προηγείται του ζευγαρώματος κι αυτήν την ώρα μπορείτε ν’αναμένετε αρκετή δραστηριότητα. Τα αυγά γεννιούνται μετά το ζευγάρωμα και μπορούν να πάρουν αρκετές εβδομάδες μέχρι να εκκολαφθούν. Η ανάπτυξη ενός ζώου ως την ενηλικίωση στην αιχμαλωσία μπορεί να πάρει μόλις 12 μήνες, αλλά στη φύση μπορούν να περάσουν δύο με πέντε χρόνια. Θα χρειαστεί μια δροσερότερη χειμερινή περίοδος για να προετοιμαστούν οι σαύρες για αναπαραγωγή την επόμενη χρονιά.

Υγεία & ασθένεια

Οι σαυρίδες ζουν για πολλά χρόνια στη φύση, αλλά φαίνονται να ζουν ακόμα περισσότερο στην αιχμαλωσία. Δεν πάσχουν από πολλές ασθένειες και σπάνια χρειάζεται κτηνιατρική θεραπεία. Ένα περιβάλλον και διατροφή όπως αυτού του φυλλαδίου θα αποτρέψει τα περισσότερα προβλήματα. Η πιο συχνά απαντώμενη ασθένεια θα είναι μια μεταβολική διαταραχή των οστών προκαλούμενη από ανεπαρκή βιταμίνη d3 ή ασβέστιο. Καλή πρακτική, υγιεινή και πρώτες βοήθειες πιθανόν θα διορθώσουν τα υπόλοιπα. Αν βρεθεί πραγματική ασθένεια, θα πρέπει, φυσικά, να συμβουλευθείτε έναν κτηνίατρο. Οι κατοικίδιες σαύρες δεν αποτελούν κάποια πραγματική απειλή στην υγεία του ανθρώπου. Όλα τα κανονικά μέτρα υγιεινής σχετικά με τους ανθρώπους και τα ζώα θα πρέπει, εντούτοις, να τηρούνται.

Επιπλέον σημειώσεις:
1 Η θερμοκρασία λιασήματος των 40 βαθμών που προτείνενται, μμολονότι κανονική για τα μεσογειακά είδη, μπορεί να είναι υπερβολική για είδη βορειότερης εξάπλωσης όπως η Lacerta agilis, για την οποία μια θερμοκρασία 35 βαθμών είναι για παράδειγμα αρκετή.
2 Όλα τα σπονδυλωτά έχουν τη δυνατότητα να συνθέτουν βιταμίνη d με τη βοήθεια της υπεριώδους ακτινοβολίας. Για πολλά ημερόβια ερπετά αυτός είναι ο κύριος τρόπος απόκτησης αυτής της βιταμίνης, η οποία συμμετέχει στο μεταβολισμό του ασβεστίου στο σώμα. Ο άνθρωπος συνθέτει τη βιταμίνη και με τη βοήθεια του ήλιου, αλλά τη λαμβάνει επίσης μέσω της διατροφής. Και οι σαύρες μπορούν να την πάρουν μέσω συμπληρωμάτων, αλλά η έκθεση σε τέτοια ακτινοβολία είναι ο ασφαλέστερος τρόπος. Τα αυστηρά φυτοφάγα ερπετά όπως οι ιγκουάνες και οι χερσαίες χελώνες ωστόσο δε μπορούν να χρησιμοποιήσουν τη μορφή της βιταμίνης των συμπληρωμάτων, κι έτσι γι’αυτά είναι απολύτως απαραίτητη η υπεριώδης ακτινοβολία. Αυτή παρέχεται είτε με έκθεση στον ήλιο είτε με τη χρήση ειδικών λαμπτήρων.
3 Οι μηριαίοι πόροι είναι πόροι του σώματος που βρίσκονται στους μηρούς στις περισσότερες σαύρες, οι οποίοι ίσως εκκρίνουν φερομόνες (χημικές ουσίες επικοινωνίας), κυρίως για αναπαραγωγικούς σκοπούς. Πιθανότατα ο΄μως εναποθέτουν υλικό από άλλα μέρη του σώματος, παρά το παράγουν. Τα αρσενικά φυσικά έχουν μεγαλύτερη ανάγκη να παραγάγουν αυτές τις ουσίες, και για να δείξουν τη σεξουαλική τους ετοιμότητα και για να οριοθετήσουν τις περιοχές τους, και γι’αυτό έχουν περισσότερους.
4 Η κομμένη ουρα θ’αναγεννηθεί, αλλά ποτέ δε θά’ναι όπως η αρχική. Συνήθως είναι διαφορετικού χρώματος, σκληρότερη και πιο δυσκίνητη, ενώ ο σκελετός της είναι χόνδρινος παρά οστέινος. Γι’αυτό δεν κόβουμε ποτέ την ουρά για πείραμα.
5 Το άρθρο δε μας δίνει λεπτομερείς πληροφορίες για τη χειμέρια νάρκη και την αναπαραγωγή, γιατί μάλλον οι παράμετροι αυτοί ποικίλουν αρκετά μεταξύ των ειδών.

Advertisements