Ο Μοναχικος Γιώργος (Lonesome George) στο Ερευνητικο Κέντρο Καρόλου Δαρβίνου, από Wikipedia.

Την Κυριακή, στις 24 του Ιουνίου του 2012, απεβίωσε το μοναδικό επιβεβαιωμένο τελευταίο δείγμα του υποείδους χελωνών της Νήσου Πίντα του είδους της γιγάντιας χελώνας των Νησιών Γκαλαπάγκος. Είναι ο γνωστός
μοναχικός Γιώργος
(αγγλικά Lonesome George και ισπανικά el Solitario Jorge), ένα αρσενικό άτομο του υποείδους Chelonoidis nigra abingdoni, που ανακαλύφθηκε το 1971.

Το υποείδος αυτό πρωτοπεριγράφηκε ως ξεχωριστό το 1880 από το Βρετανογερμανό ερπετολόγο Albert Gunther. Κάποτε ενδημούσε στο νησί Πίντα ή Άμπιγκντον (τα διάφορα νησιά του συμπλέγματος των Γκαλαπάγκος έχουν και αγγλικά και ισπανικά ονόματα για ιστορικούς λόγους), όμως γρήγορα ο πληθυσμός μειώθηκε από το ανελέητο κυνήγι των Ευρωπαίων πειρατών της φύσης και τις εισαχθήσες κατσίκες, που κατέφαγαν όλη την ιθαγενή βλάστηση ανταγωνιζόμενες επιτυχώς με τις χελώνες. Το υποείδος θεωρήθηκε εξαφανισμένο, ώσπου το 1971 ο Ούγκρος μαλακιολόγος Τζόζσεφ Βαγκβόλγκγι εντόπισε ένα μοναδικό αρσενικό άτομο. Γρήγορα μεταφέρθηκε για τη δική του ασφάλεια στον Ερευνητικό Σταθμό Καρόλου Δαρβίνο στη μεγαλύτερη και πιο ανεπτυγμένη Νήσο Σάντα Κρουζ (αγγλιστί Ιντεφάντιγκαμπλ). Το όνομά του θεωρείτια ότι προήλθε αππό τον Αμερικανό ηθοποιό George Gobel.

Αμέσως μετά την εισαγωγή της χελώνας στο Κέντρο, άρχισαν εντατικοί αγώνες για τη μερική τουλάχιστον σωτηρία του υποείδους. Έγινε προσπάθεια δηλαδή ο Μοναχικός Γιώργος να ζευγαρωθεί με θηλυκά συγγενικών υποειδών, ώστε οι απόγονοί του να φέρουν κάποια στοιχεία και του δικού του υποειδους. Αρχικά τοποθετήθηκε με δύο θηλυκές της Νήσου Ισαμπέλα (Chelonoidis nigra becki), χωρίς όμως να γεννηθούν γόνιμα αβγά. Η πρώτη χελώνα γέννησε τον Ιούλιο του 2008 13 αυγά, τα οποία αποδείχθηκαν αγονιμοποίητα το Νοέμβριο του ίδιου έτους, ενώ η δεύτερη, με΄τά μάλλον από μια αποτυχημένη γέννα, γέννησε για δεύτερη φορά το 2009 (οι χελώνες μπορούν να διατηρήσουν το σπέρμα του αρσενικού για λίγες ακόμα γονιμοποιήσεις στα επόμενα χρόνια) 5, τα οποία πάλι ήταν αγονιμοποίητα. Εντωμεταξύ η πρώτη χελώνα είχε κάνει για δεύτερη και μετά για τρίτη φορά 6 αυγά, όμως κι αυτά ήταν στείρα. Πιθανόν όμως αυτό το υποείδος να μην ήταν τόσο συγγενικό, όσο δυο άλλα σύμφωνα με γενετική ανάλυση του 1999, αυτό του Νησιού Εσπανιόλα (C. n. hoodensis) κι αυτό του Νησιού Κριστόμπαλ (C. n. chathamensis) (τα ονόματα των υποειδών αντανακλούν τα αγγλικά ονόματα των Νησιών). Τον Ιανουάριο λοιπόν του 2011, ίσως λίγο καθυστερημένα, εισήχθησαν δύο θηλυκά του υποείδους της Εσπανιόλας στο Ερευνητικό Κέντρο. Η κυβέρνηση του Ισημερινού, υπό την επικράτιεα του οποίου βρίσκονται τα Νησιά Γκαλαπάγκος, πρόσφερε βραβείο 10000 δολαρίων για όποιον εύρισκε συμβατή σύντροφο για το Μοναχικο Γιώργο, ποσό που παλαιότερα είχαν υποσχεθεί οι ερευνητές του Κέντρου.

Τελικά όμως η χελώνα πέθανε πριν σχεδόν μια βδομάδα, και μαζί της χάθηκε ίσως όλο το υποείδος. Υπάρχουν ωστόσο υπόνοιες ότι κάποια γνήσια ή υβριδικά μέλη του υποείδους βρίσκονται στο Νησί της Ισαβέλας, ένα μέρος που οι έποροι κάποτε άδειαζαν τις χελώνες από διάφορα νησιά, και πλέον έχει αρκετές χελώνες μεικτής καταγωγής. Η έρευνα θα συνεχιστεί. Επίσης, προγραμματίζεται νεκροψία για να διερευνηθεί το αίτιο του θανάτου του Μοναχικού Γιώργου, ο οποίος πιθανολογείται πως πέθανε από καρδιακή ανεπάρκεια, σε ηλικία μάλλον άνω των 100 ετών. Στο νησί καταγωγής του, ολοκληρώθηκαν με επιτυχία τα προγράμματα εξόντωσης των κατσικών, και τώρα η αρχική βλάστηση άρχισε να επανέρχεται, χωρίς όμως χελώνες.

Η χελώνα των Νησιών Γκαλαπάγκος αποτελεί ένα από τα καλύτερα παραδείγματα ειδών-θυμάτων της ευρωπαΪκής αποικιοκρατικής εξάπλωσης. Αυτή η εξάπλωση χαρακτηριζόταν από εξαντλητική υπερεκμετάλλευση των φυσικών πόρων όλου ουσιαστικά του κόσμου, που μπορούμε να το χαρακτηρίσουμε κανονικότατη πειρατεία. Η εκμετάλλευση αυτή αποσκοπούσε στο πρόσκαιρο μεγάλο κέρδος, χωρίς πρόνοια φυσικά για το μέλλον – η αειφόρος ανάπτυξη ήταν άγνωστη ιδέα, και άλλωστε γιατί να διατυπωνόταν εξαρχής αφού οι πόροι ήταν ακομα τόσο άφθονοι; Η ιστορία μας αποδεικνύηει επανειλημμένα ότι τόσο λίγο είναι το μυαλό του ανθρώπου, ώστε να μη μπορεί να σκεφτεί τις μακροπρόθεσμες συνέπειες των πράξεών του. Το είδος έχει υποστεί τόσο σοβαρή εκμετάλλευση, ώστε από τις 250000 χελώνες που υπολογίζεται ότι ζούσαν στα Νησιά το 14-15ο αι. (εποχή ανακάλυψης), έφτασαν σήμερα νά’ανι μόνο 19000, πάλι λίγο περισσότερες από ό,τι στα μέσα του 20ου αι. λόγω προστατευτικών μέτρων. Έμποροι, πειρατές, ψαράδες, φαλαινοθήρες και κυνηγοί φώκιας μάζευαν συστηματικά τις χελώνες κατά το 18-19ο αι., οι οποίες, σχεδόν ανίκανες ν’αμυνθούν, στιβάζονταν στ’αμπάρια των πλοίων όπου μπορούσαν να ζήσουν απ’το λίπος τους έως και για 18 μήνες, λειτουργώντας ως πηγή φρέσκου κρέατος στα ταξίδια. Οι άποικοι των Νησιών που άρχιζαν να πληθύνονται επίσης κυνηγούσαν τις χελώνες για τροφή, αλλά και για νερό σε άνυδρες καταστάσεις, μιας και αποθηκεύουν μεγάλες ποσότητες στο περικάρδιο και στην ουροδόχο κύστη. Η επιστημονική έρευνα μόνο αφαίρεσε πάνω από 600 χελώνες απ’τα Νησιά. Ακόμα όμως και μετά την παύση των παραπάνω κινδύνων, τα εισαχθέντα ζώα όπως τα σκυλιά, οι γάτες και οι αρουραιοι συνέχιζαν να προξενούν καταστροφές τρώγοντας τα αβγά και τα μικρά, ενώ οι κατσίκες, τα γαΊδούρια και τα βόδια συνέχιζαν ν’ανταγωνίζονται στη βοσκή. Ακόμα πιο πρόσφατα η ανθρώπινη επέκταση, ο τουρισμός, αλλά και η παράνομη κλοπή ατόμων (poaching) αποτελούν κίνδυνο για το είδος, αν κι έχουν ληφθεί αυστηρά μέτρα για την προστασία του. Από τα συνολικά 13 υποείδη που υπήρχαν στην αρχή, σήμερα επιβιώνουν μόνο τα 11. Το άλλο υποείδος που εξαφανίστηκε εκτός απ’το αναφερόμενο σ’αυτό το θέμα ήταν η χελώνα του Νησιού Φλορίνα (C. n. nigra), που χάθηκε στα μέσα του 19ου αι. από το υπερβολικό κυνήγι για τη συντήρηση των καταδίκων που έμεναν σ’εκείνο το νησί. Εάν η εκμετάλλευση του είδους συνεχιζόταν για ακόμα λίγες δεκαετίες, πιστεύω πως το είδος θ’ακολουθούσε τη μοίρα των γιγάντιων χελωνών των ηπειρωτικών περιοχών κατά τους προϊστορικούς χρόνους, δηλαδή την εξαφάνιση από ανθρωπογενή αίτια. Γι’αυτό και σήμερα συναντούμε γιγάντιες χελώνες μόνοσ σε νησιά, επειδή αυτές που υπήρχαν στις ειπηρωτικές χώρες κυνηγήθηκαν ανηλεώς από τους προΪστορικούς πληθυσμούς.

Ο ίδιος ο Δαρβίνος επισκέφθηκε τα Νησιά Γκαλαπάγκος ως φυσιοδίφης με το πολεμικό πλοίο Μπιγκλ σε χαρτογραφική αποστολή των νοτίων ακτών το 1935. Έχει να μας πει πολλά γι’αυτά τα εντυπωσιακά ζώα, κι εδώ αναφέρω όσα θυμάμαι από το βιβλίο «Το Ταξίδι με το Μπιγκλ» που έγραψε και απ’ό,τι διάβασα στο Διαδίκτυο για να ξαναθυμηθώ.

Λέει λοιπόν ότι ήταν τόσο μεγάλες, ώστε μπορεί να χρειαζόταν 6 ή και 8 άντρες για να σηκώσουν μία απ’το έδαφος (οι μεγαλύτερες ζυγίζουν 400 κιλά). Αναφέρει επίσης ότι επί χρόνια χρησιμοποιούν γνωστές πορείες προς και από πηγές νερού, δημιουργώντας με τον καιρό μονοπάτια. Ο ίδιος παρατήρησε χελώνες και να πηγαίνουν και νά’ρχονται και να βρίσκονται στο νερό, και μας λέει πως αυτές που πηγαίνουν βαδίζουν πιο γρήγορα με τους λαιμούς προτεταμένους μπροστά, ενώ όταν γυρίζουν είναι πιο ήρεμες. Φτάνοντας στην πηγή βουτούν το κεφάλι μέσα στο νερό και καταπίνουν μεγάλες γουλιές, ενώ μπορούν να μπουν και μέσα στη λάσπη. Τρώνε διάφορους κάκτους κι άλλα φυτά, αν και σε μια ανάλυση στομαχικών περιεχομένων σε μία βρήκε ανάμεσα στους λειχήνες και δύο κάμπιες, προφανώς φαγωμένες κατά λάθος. Λέει πως οι άποικοι τις θεωρούν κουφές, αφού δε μπορούν να καταλάβουν τον άνθρωπο που περνά από πίσω τους, ενώ όταν ο Δαρβίνος περνούσε μπροστά τους, παρατηρούσε να μαζεύουν το κεφάλι και τα άκρα τους βγάζοντας δυνατό συρριγμό και να πέφτουν κάτω σαν νεκρές (στην πραγματικότητα δεν είναι εντελώς κουφές οι χελώνες, αλλ’ακούνε κυρίως χαμηλές συχνότητες και βασίζονται γενικά περισσότερο στην όραση και στην όσφρηση). Ο Δαρβίνος μας πληροφορεί πως για διασκέδαση ανέβαινε πάνω σε τέτοιες χελώνες και με λίγα χτυπήματα στο πίσω μέρος του κελύφους (τεχνική πού’χω ανακαλύψει κι εγώ) ξεκινούσαν να προχωρούν, όμως ήταν πολύ δύσκολη η ισορροπία πάνω τους. Ιδιαίτερα παράξενο του ήταν η προφανής παντελείς έλλειψη νεκρών χελωνών από φυησικά αίτια. Βρήκε μία μια φορά πεσμένη από ένα γκρεμό, ενώ όλες οι άλλες που είδε ήταν σκοτωμένες από άνθρωπο. Μας λέει λοιπόν και για την εκμετάλλευση των χελωνών από τους διάφορους Ευρωπαίους. Για να εκτιμήσουν κτην κατάσταση μιας χελώνας για φάγωμα, οι άνθρωποι την αναποδογύριζαν κι έκαναν μια μικρή τομή με το μαχαίρι στη βάση της ουράς. Αν δεν φαινόταν λίπος την άφηναν, αλλιώς την έπαιρναν. Η αναποδογυρισμένη χελώνα μετά μπορούσε να ξαναγυρίσει. Ο Δαρβίνος είχε δοκιμάσει το κρέας αυτών των χελωνών όσο βρισκόταν εκεί, κι έχει να μας πει πως το καλύτερο μέρος είναι το κρέας με την πλάκα του στήθους ψημένο, όπως το κάνουν οι Ισπανοί άποικοι, και ότι τα νεαρά άτομα κάνουν καλή σούπα, γενικά όμως ότι δεν είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό το κρέας. Έχει δοκιμάσει και το νερό. Οι κάτοικοι ενίοτε σκότωναν χελώνες όταν δεν είχαν νερό μαζί τους για να πάρουν την ουροδόχο κύστη και το περικάρδιο. Το νερό της ουροδόχου κύστεως μας λέει είναι διαυγές, αλλά με λίγο πικρή γεύση, ενώ αυτό του περικαρδίου έχει ακούσει πως είναι γλυκό.
Παρόλη την παρατηρητικότητά μου όμως, ο Δαρβίνος δεν έδωσε την πρέπουσα σημασία αρχικά στις διαφορές των υποειδών του κάθε νησιού. Αν και μας αναφέρει πως οι κάτοικοι μπορούσαν να ξεχωρίσουν με ευκολία την κάθε χελώνα από πιο νησί ερχόταν, σ’αυτόν φαίνονταν αυτές οι παραλλαγές αρχικά ως απλές ποικιλίες. Δύο ήταν οι κύριες παραλλαγές – αυτές με κέλυφος του οποίου το μπροστινό άκρο ήταν σηκωμένο κάπως σαν σέλα, και αυτές με θολωτό κέλυφος, οι οποίες, όπως του είπαν, είχαν νοστιμότερο κρέας (ο τύπος έχει να κάνει με τον τόπο καταγωγής – οι πιο στρογγυλεμένες χελώνες κατάγονταν από υγρότερα μέρη με πολλή χαμηλή βλάστηση, ενώ οι πιο αδύνατες που είχαν το σηκωμένο κέλυφος κατάγονταν από πιο ξηρά μέρη όπου έπρεπε να σηκωθούν για να φτάσουν τα ψηλότερα φυτά). Απορούσε ωστόσο κάποιες φορές πώς γίνεται είδη σε νησιά τόσο κοντά μεταξύ τους και με το ίδιο κλίμα τα ίδια είδη να ποικίλουν τόσο πολύ και σταθερά. Οι συλλογές των Νησιών Γκαλαπάγκος δε διατηρήθηκαν μ’επιμέλεια και τα περισσότερα δείγματα χελωνών, πουλιών κι άλλων ειδών που ποίκιλαν από νησί σε νησί ανακατεύτηκαν αρκετά. Παρόλα αυτά, η απορία του αυτή για το λόγο διαφοροποίησης των ειδών μεταξύ των νησιών αποτέλεσε ένα από τα εναύσματα για τη βαθύτερη ενασχόλησή του με την εξέλιξη.

Το Μπιγκλ πήρε μαζί του 200 χελώνες για κρέας, από τις οποίες ο Δαρβίνος δεν κράτησε στοιχεία. Ο ίδιος πήρε ωστόσο 5 νεαρές μαζί του, τις οποίες έστειλε σε διάφορες περιοχές. Μία, επονομαζόμενη Χάριετ, πέθανε στο ζωολογικό κήπο του Κουίνσλαντ της Αυστραλίας το 2006 σε ηλικία 175 ετών, κάνοντάς την την τρίτη γνωστή γηρεότερη χελώνα (η πρώτη μάλλον πέθανε στα 255 της).

Αν και μας φαίνεται λυπηρό γεγονός η εξαφάνιση αυτή, ήταν κάτι το αναπόφευκτο και σχεδόν προγεγραμμένο. Το υποείδος είχε εξαφανιστεί λειτουργικά εδώ και δεκαετίες, και δε θα μπορούσε ένα μόνο άτομο ή λίγα υβρίδια να το υποκαταστήσουν πλήρως. Ακόμα κι αν αυτό γινόταν, ο πληθυσμός θά’παιρνε πολύ καιρό ν’αυξηθεί δεδομένης της βραδύτατης ανάπτυξης και αναπαραγωγής του είδους. Τώρα οι έρευνες μπορούν να στραφούν στην εύρεση πιθανών συγγενικών ατόμων και ίσως στην επαναφορά των χελωνών στο νησί προέλευσης του Μοναχικού Γιώργου για να συμπληρωθεί η θέση τουλάχιστον στο οικοσύστημα. Σημειωτέον ότι το οικοσύστημα των Γκαλαπάγκος έχει επηρεαστεί σημαντικά από την έλευση του ανθρώπου. Για το όλο ειδος της χελώνας των Γκαλαπάγκος προβλέπω επιβίωση, αφού και μέτρα έχουν παρθεί για την προστασία του και αρκετός πληθυσμός υπάρχει, και βέβαια το επιστημονικό ενδιαφέρον και το οικονομικό (τουρισμός) δε θα παύσει, ώστε να υπάρχει κάποιος λόγος διατήρησης σε περίπτωση που λείψει απ’το οικοσύστημα, αν κι αυτό το τελευταίο επίσης μου φαίνεται πάρα πολύ απίθανο. |Για τη συγκεκριμένοι περίπτωση οι επιστήμονες δεν έκαναν και λίγες προσπάθειες σωτηρίας, αν και πιστεύω ότι η εγκαιρότερη εισαγωγή των C. n. hoodensis ίσως απόβαινε σωτήρια. Εάν ωστόσο υπάρχει πραγματική θέληση για την ανάσταση αυτού του είδους, το dna του ερπετού είναι ακόμα φρέσκο, σπέρμα ίσως υπάρχει, οι νέες αποδεδειγμένες μέθοδοι της γενετικής είναι δίπλα μας και περιμένουν. Άντε, πότε επιτέλους θ’αναστηθεί κανένα είδοςμε εφαρμογή αυτών των μεθόδων; Έκφραση ευσεβών πόθων για τη χρήση αυτών των μεθόδων παραπάνω, παρά κάτι που θα γίνει. Άλλωστε θα υπάρχει χρηματοδότηση για κάτι τέτοιο; Και με τους βιοηθικούς πώς θα ξεμπλέξουν οι επιστήμονες; Όλα αυτά σημαίνουν ότι το υποειδος ειείναι χαμένοΈνα ακόμα χαμένο είδος από τον άνθρωπο λοιπόν προστίθεται στον κατάλογο των νεκρών της ολόκαιρνου περιόδου.Η έκτη περίοδος εξαφάνισης προχωρά ολοταχώς…

Advertisements