Πριν τρεις μέρες η μέρα μου είχε γεμίσει από μια αρκετά εποικοδομητική εκδρομή με τη Σχολή Τυφλών στην Αιανή της Κοζάνης. Σχεδόν κάθε καλοκαίρι συνηθίζουμε να πηγαίνουμε εκδρομή κάπου, και τώρα κανονίστηκε να πάμε εκεί. Αρχικά ήταν κανονισμένη η ημερομηνία στις 17 του μηνός, όμως τελικά άλλαξε επειδή οι εξετάσεις μας τέλειωσαν στις 19 λόγω εκλογών, πράγμα που από πριν δεν ήμασταν βέβαιοι. Ήμασταν σχεδόν όλοι οι συμμαθητές μαζί με τους καθηγητές που μας έκαναν τα φροντιστήρια και μας υποστήριζαν όλα αυτά τα χρόνια. Έχω να τους ευγνωμονήσω για την ακούραστη δουλειά τους και την υπομονή τους. Φυσικά συνεχίζουν να κάνουν μάθημα μαθητές προηγούμενων τάξεων, αλλά για μένα και τους ομοτάξιους συμμαθητές μου έχει τελειώσει το σχολείο.

Η Αιανή είναι λοιπόν μια μικρή κωμόπολη 2074 κατοίκων σύμφωνα με την εκτίμηση του 2001 από πληροφορίες που πήρα μόλις επέστρεψα από το
ανάλογο άρθρο της Βικιπαίδειας.
Βρίσκεται 22 χιλιόμετρα νότια της Κοζάνης σε υψόμετρο 460 μέτρων, και θεωρείται το ιστορικό κέντρο του δήμου Κοζάνης. Ως τώρα την είχα ακουστά μόνο ονομαστικά και πάλι σχεδόν ποτέ δεν την είχα ακούσει, παρόλο που είναι περιοχή μεγάλου αρχαιολογικού ενδιαφέροντος. Αυτό επειδή η Αιάνη ή Αίανα στη μακεδονική διάλεκτο ήταν αρχαία μακεδονική πόλη ανεξάρτητο βασίλειο για αρκετά χρόνια μέχρι την Ελληνιστική Εποχή. Η ευρύτερη περιοχή λεγόταν Ελιμία, και οι κάτοικοι της πόλης Αίανοι ή Ελιμιώτες. Φέρεται πως ιδρύθηκε από τον Αιανό, γιο του Ελίμου, βασιλιά των Τυρρινών, άλλης μακεδονικής πόλης. Η αρχαία πόλη απέχει 1,5 χιλιόμετρα από τη σύγχρονη κωμόπολη. Εμείς επισκεφθήκαμε το μουσείο της πόλης, και συγκεκριμένα μία απτική έκθεση, έκθεση δηλαδή στην οποία μπορούσαμε να πιάσουμε τα εκμαγεία γνησίων ευρημάτων κι επεξηγηματικές πινακίδες στη γραφή μπρέιλ κάτω από το καθένα.

Από εκεί έχω να κάνω πολλές παρατηρήσεις: Τα ευρήματα κατ’αρχήν εκτείνονταν χρονολογικά από τη νεολιθική εποχή έως την ύστερη ρωμαΪκή, με τα περισσότερα κατά τον 5ο αι. και κατά την ελληνιστική εποχή. Υπήρχαν αρκετές επιτύμβιες στήλες, μία για παράδειγμα που έγραφε πάνω το γυναικείο μακεδονικό όνομα «ΑΤΤΥΑ» (Άτ-τουα με την αρχαία προφορά), πριν τους Ελληνιστικούς Χρόνους, μία άλλη με παράσταση του Πλούτωνα του 2ου αι. μ.Χ. στους ρωμαΪκούς χρόνους. Εδώ έχω να σημειώσω πως η Αιανή γραφόταν με ε, δηλαδή «Εανή», μάλλον διότι εκείνη την εποχή ήδη ο αρχαιοελληνικός δίφθογγος αι προφερόταν ε αντίγ ια αϊ. Επίσης εξέχον ήταν ένα τεράστιο ταφικό σήμα με μορφή λιονταριού για κάποιο μάλλον διακεκριμένο άτομο. Όπως μας είπε η ξεναγός, επιτύμβιες στήλες δεν είχαν όλοι φυσικά οι άνθρωποι, και για τους φτωχούς απλά άνοιγαν μια τρύπα στο έδαφος με το μόνο τρόπο να τους βρούμε σήμερα βρίσκοντας πιθανόν τ’απομεινάρια τους ή τα ταφικά κτερίσματα. Από τα τελευταία υπήρχαν πολλά, αντικείμενα όμοια μ’αυτά της καθημερινής ζωής όπως αγγεία, όχι ιφτιαγμένα μόνο για νεκρική χρήση όπως θυμάμαι σ’άλλα μέρη της Ελλλάδας. Αντικείμενα διαφόρων χρήσεων βρίσκονταν παντού. Υπήρχαν κοσμήματα για το σώμα όπως για τα μαλλιά, σκουλαρίκια, βραχιόλια κ.ά, αλλά και για τα ρούχα ως κουμπιά που τα έπιαναν στους ώμους. Τα τελευταία τα φορούσαν τόσο γυναίκες όσο και άντρες. Συνήθως ήταν φτιαγμένα από χαλκό ή γυαλί, ενώ οι πλούσιοι είχαν και χρυσά. Μετά την ανακάλυψη του σιδήρου, αυτός άρχισε να χρησιμοποιείται εκτεταμένα για την κατασκευή των όπλων και των εργαλείων αντικαθιστώντας το χαλκό.
Υπήρχαν επίσης αγγεία παντώς είδους, από πιάτα, ποτήρια, κύληκες, ρηχά δοχεία έως μεγάλους αμφορείς. Εντύπωση μου προξένησε ένα ρηχό αγγείο με μαστοειδή, όπως επεξηγούσε από κάτω, προχόο (το στόμιο που χύνεται το υγρό). Ήταν δηλαδή η προεξοχή σωληνοειδής σαν θηλή μαστού, απ’όπου με είπαν, όταν ρώτησα, ότι μάλλον έδιναν στα παιδάκια να πιουν ή γενικότερα έχυναν υγρά, ο λόγος δεν είναι απολύτως γνωστός.
Μεγάλο μέρος των εκθεμάτων αποτελούσαν αγάλματα θεών και ανθρώπων. Κάθε θεός διακρίνεται συνήθως από την εμφάνισή του. Για παράδειγμα, απ’αυτούς που βρίσκονταν εκεί, η Δήμητρα φορούσε πέπλο και είχε τα μαλλιά μαζεμένα, η Αφροδίτη ήταν πολύ προσεγμένη, καλοσχεδιασμένη με γυμνό στήθος αλλά όχι τίποτα άλλο εκτεθημένο, ο Ηρακλής ήταν γενειοφόρος με στεφάνι, ο Έρωτας παρουσιαζόταν ως μικρό παιδί με φτερά (τιμούσαν κι αυτόν), κ.ά. Επίσης υπήρχε το κεφάλι του Μεγάλου Αλεξάνδρου και πολλά αγάλματα και κεφάλια κούρων και κορών, όλοι όχι μάλλον όπως θα’ταν στην πραγματικότητα, αλλ’εξιδανικευμένοι. Για τις γυναίκες έχω την εξής απορία: Γιατί να είχε τόση σημασία η ομορφιά αφού δεν τις έβλεπε κανείς; Τα περισσότερα αγάλματα προέρχονταν από την αρχαϊκή, την κλασική και την Ελληνιστική εποχή. Εκτίθενταν ακόμα λίγα απλά ειδώλια από παλαιότερες εποχές.
Από την πόλη έχουν σωθεί μερικοί τοίχοι, δρόμοι και ερείπια. Ήταν μικρή ανηφορική πόλη με μια δεξαμενή πλάτους 6 και βάθους 8 μέτρων στο ψηλότερο σημείο, όπου συγκεντρωνόταν το νερό της βροχής το οποίο πήγαιναν και μάζευαν οι κάτοικοι, αν κι έχει βρεθεί τμήμα αγωγού υποδηλώνοντας πως τουλάχιστον σπίτια ευπόρων είχαν την ύδρευση κοντά τους. Επίσης βρέθηκαν ερείπια γυμνασίου (γυμναστηρίου). Στο μουσείο υπήρχε αναπαράσταση ενός μέρους κεντρικού δωματίου οικίας, με την εστία στη μέση περιτειχισμένη με πλίνθους για να μη φεύγουν οι στάχτες και μ’έναν τρίποδα στο κέντρο για να μαγειρεύουν το φαγητό. Δίπλα υπήρχε ο αργαλειός όπου οι γυναίκες μάλλον έφτιαχναν ό,τι ρούχα τους χρειάζονταν, στη γωνία ήταν μισοχωμένοι στο έδαφος οι αμφορείς με τα τρόφιμα, και σε προθήκη πιο πέρα ήταν μερικά βασικά στοιχεία οπλισμού, όπως ασπίδα, ξήφος, περικεφαλαία, κι ακόντιο.
Η πόλη ήταν μια τυπική αρχαιοελληνική πόλη, αντίθετα μ’αυτό που περίμενα, δηλαδή ένα υπανάπτυκτο σε σχέση με την υπόλοιπη Ελλάδα μέρος. Όμως επειδή ήταν αρκετά μακριά από τα κέντρα των εξελίξεων στη νότια Ελλάδα και δε συμμετείχε ουσιαστικά στα ιστορικά δρώμενα, δεν αναφέρθηκε από τους άνδρες Αθηναίους, γι’αυτό δε μας έμειναν σήμερα και πολλά στοιχεία για τις περιοχές της Μακεδονίας γενικοτερα.

Έξω απ’το μουσείο στέκονταν τα έργα διάφορων σύγχρονων γλυπτών, υποτίθεται εμπνευσμένα από τα αρχαία γλυπτά. Θυμάμαι μια τεράστια χελώνα, μ΄΄ια παράσταση με τέσσερις όψεις που είχαν αποσπασματικές κι ατελείς μορφές, κι ένα τεράστιο γυμνό γυναικείο σώμα χωρίς κεφάλι με υπερμεγέθη βυζιά και περιφέρεια, αλλά με λεπτότατη μέση.

Έπειτα πήγαμε μια βόλτα κατά μήκος ενός ρυακιού σ’ένα δάσος στο Βελβεντό νομίζω. Ωραίος ήταν ο δρόμος, αλλά ούτε νερό είχαμε ούτε καλό μέρος για να καθίσουμε, και τα άτομα διαφορετικού επιπέδου ικανοτήτων που έπρεπε να περάσουν περιέπλεκαν ακόμα περισσότερο την κατάσταση. Τέλος καθίσαμε και φάγαμε σ’ένα εστιατόριο, και μετά επιστρέψαμε.

Καλό και το όλο μέρος και το μουσείο, απαραίτητος τόπος για επίσκεψη κάνοντας κανείς εκδρομή προς εκεινες τις περιοχές.

Advertisements