Είχα κανονίσει να δώσω στην καθηγήτρια των αγγλικών στο σχολείο μου το ντοκιμαντέρ
Kuru: the science and the sorcery,
για την επιδημία κούρου, μια παραλλαγή της νόσου Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ που έπληξε τη φυλή Φόρε της Νέας Γουινέας οι οποίοι έτρωγαν τους νεκρούς τους για να τους τιμήσουν, κι έτσι η ασθένειεα μεταδόθηκε γρήγορα απ’αυτούς που πέθαναν από τη νόσο στους άλλους. Είναι πιστεύω υποχρέωσή μου να πληροφορήσω και τα υπόλοιπα παιδιά της τάξης γι’αυτές τις άκρως επικίνδυνες ασθένειες. Τώρα θα το δει και μάλλον μετά θα το προβάλουμε. Μου είπε λοιπόν την Πέμπτη που το έδωσα πως κάτι άκουσε την προηγούμενη μέρα για ένα κρούσμα τρελών αγελάδων κάπου, όμως δεν πρόσεξε καλά τι, πότε, πώς και πού. Αμέσως φυσικά έψαξα, και βρήκα πως ήταν το
4ο κρούσμα σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών στις ΗΠΑ.
Η περίπτωση των ΗΠΑ είναι ιδιότυπη, διότι εκεί δεν έφτασε ποτέ η επιδημία που έπληξε την Ευρώπη στα τέλη του 20ου αι., και γι’αυτό δυστυχώς τα μέτρα προστασίας είναι χαλαρότερα.

Η Αμερικοί είναι η ανεπτυγμένη χώρα με επιβεβαιωμένα κρούσματα της νόσου στα βοοειδή, αλλά με το ανεπαρκέστερο σύστημα παρακολούθησης των σπογγωδών εγκεφαλοπαθειών. Οι σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες είναι νευροεκφυλιστικές, πάντοτε θανατηφόρες παθήσεις προκαλούμενες όχι από μικρόβιο ή ιό, αλλά από μια παθολογική πρωτεΐνη, το πριόν (prion), παραλλαγή μιας φυσιολογικής μορφής που βρίσκεται στο σώμα και δη στο νευρικό σύστημα των σπονδυλωτών. Η νόσος των τρελών αγελάδων (σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών), η τρομώδης νόσος των αιγοπροβάτων και η ανθρώπινη νόσος Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ ανήκουν σ’αυτήν την κατηγορία. Μετά το ξέσπασμα της επιδημίας των τρελών αγελάδων στη Βρετανία από το 1986 και την ομολογουμένως καθυστερημένη αντίδραση της εκεί κυβέρνησης γύρω στο 1990, άρχισαν να παίρνονται μέτρα σ’όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ για την παρακολούθηση και καταπολέμηση της εξάπλωσης της νόσου, διότι πιθανόν θα μπορούσε να μεταδοθεί και στον άνθρωπο (ο φραγμός μεταξύ των ειδών είναι χαλαρός γι’αυτές τις ασθένειες). Τελικά η μετάδοση επιβεβαιώθηκε με τα πρώτα 10 κρούσματα νέας παραλλαγής της νόσου Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ στη Βτρετανία το 1996, τα οποία σήμερα έχουν ξεπεράσει τα 270 παγκοσμίως, ευτυχώς όμως η συχνότητα μειώνεται. Μόλις τότε, το 1996 τέθηκε σε ισχύ η απαγόρευση εισαγωγών βρετανικού βοδινού κρέατος σε άλα μέλη της ΕΕ, τόσο αργά. Η νόσος τελικά καταπολεμήθηκε με διάφορα μέτρα, όμως το αποτελεσματικότερο ήταν η απαγόρευση χρησιμοποίησης ζωικής πρωτεΐνης ως συμπλήρωμα στις τροφές των βοοειδών. Τα βοοειδή έπαιρναν συμπλήρωμα για βέλτιστη παραγωγή πρωτεΐνη, συχνά ζωικής προέλευσης, από διάφορες πηγές, ακόμα κι από άλλες αγελάδες και πρόβατα που πέθαναν από τη νόσο. Το κύριο μέτρο για την προστασία του ανθρώπου ήταν η αφαίρεση υλικού ειδικού κινδύνου (μυαλό, σπλήνας κ.ά.) από την ανθρώπινη κατανάλωση και η απαγόρευση σφαγής ζώων άνω των 30 μηνών για ανθρώπινη κατανάλωση, γιατί η ασθένεια τείνει να εμφανίζεται σε μεγαλύτερες ηλικίες. Ακόμα τέθηκαν και περιορισμοί στην αιμοδοσία ή στη δωρεά οργάνων για οσους βρίσκονται σε μεγαλύτερο κίνδυνο ή έζησαν στη Βρετανία. Στη Βρετανία το αίμα θα πρέπει να περάσει από ειδική διαδικασία αφαίρεσης των λευκών αιμοσφαιρίων πριν χορηγηθεί, γιατί αυτά φέρουν μεγαλύτερο ποσό της πρωτεΐνης σχετικά μ’άλλα στοιχεία του αίματος.

Με τα παραπάνω μέτρα τα ευρωπαϊκά κράτη κατάφεραν να εξαλείψουν σχεδόν την πάθηση, και από εκατοντάδες χιλιάδες κρούσματα στη δεκαετία του ’90, φτάσαμε σήμερα σε σχεδόν μονοψήφιο. Σημειωτέον ότι η Ελλάδα θεωρούταν χώρα μηδενικού κινδύνου μέχρι την αναφορά του μοναδικού ως τώρα επιβεβαιωμένου κρούσματος στο Κιλκίς το 2001, οπότε αναθεωρήθηκε σε χώρα απροσδιόριστου κινδύνου λόγω ανεπαρκούς παρακολούθησης – εδώ άλλα δε μπορούμε να καταφέρουμε στην υγεία, το Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ θα μπορέσουμε να παρακολουθούμε; Ούτε καν μπορούμε να
εκριζώσουμε την τρομώδη νόσο,
πράγμα για το οποίο οι Κύπριοι πήραν δραστικά μέτρα μέσα μόλις σε δύο χρόνια με λαμπρά αποτελέσματα.

Στην Αμερική όμως τα πράγματα είναι πολύ χειρότερα. Επειδή τα βοοειδή της χώρας δεν είχαν πολλές επαφές με τα βρετανικά, κρίθηκε από τους ειδήμονες εκεί πως δεν υπάρχει μεγάλος κίνδυνος. Το μόνο σημαντικό μέτρο που πήραν ήταν η απαγόρευση των εισαγωγών απ’τη Βρετανία την περίοδο του μεγάλου προβλήματος, ο αποκλεισμός ατόμων που έζησαν για κάποιο διάστημα στη Βρετανία από αιμοδοσία ή δωρεά οργάνων, και, το πιο παράλογο, την απαγόρευση εισαγωγής ευρωπαϊκού ανθρώπινου σπέρματος για γονιμοποιήσεις, διότι η πρωτεΐνη είχε βρεθεί στο σπέρμα κριαριών με τη νόσο! Για τα μηρυκαστικά επίσης απαγορεύτηκε η χρήση ζωικής πρωτεΐνης προέρχόμενη απ’άλλα μηρυκαστικά το 1997, αλλά πάλι μπορεί να τους δοθεί πρωτεΐνη απ’άλλα ζώα ή να δοθεί πρωτεΐνη μηρυκαστικών σ’άλλα ζώα. Καταστάθηκε ωστόσο ένα σχέδιο για την υποτιθέμενη παρακολούθηση της νόσου, στο οποίο ελέγχονται μόνο 40000 ζώα ετησίως από τα 90,8 εκατομμύρια που υπολογίζονται πως εκτρέφονται στη χώρα. Άλλες μη ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ιαπωνία, έχουν υιοθετήσει επαρκέστερα μέτρα. Η μη συγκαταλογή της Αμερική στην Ευρώπη δηλαδή δε δικαιολογεί το χαλαρό πρόγραμμά της. Υπάρχει όμως ακόμα ένας λόγος για το ανεπαρκές αυτό σύστημα – η Αμερική εξάγει τεράστιες ποσότητες βοδινού κρέατος στην Ιαπωνία, στο Μεξικό, στον Καναδά, στη Νότια Κορέα κι αλλού, και δε θα ήθελε η ασφάλεια των προΪόντων της και η διεθνής αξιοπιστία της να πληγεί από την εύρεση κρουσμάτων, με τραγικές ίσως συνέπειες για το συγκεκριμένο τομέα της οικονομίας της. Ωστόσο πάλι οι εξαγωγές της είχαν για κάποιο χρονικό διάστημα πρόβλημα, γιατί η Ιαπωνία, ο μεγαλύτερος καταναλωτής αμερικανικού βοδινού, απαγόρευε μέχρι πρόσφατα εισαγωγές από ΗΠΑ ύστερα από την εύρεση του πρώτου κρούσματος το 2003. Δείτε
εδώ
αναλυτικότερα για την κατάσταση που επικρατεί εκεί.

Όσον αφορά τις υπόλοιπες παρόμοιες ασθένειες, η κατάσταση δεν είναι καλύτερη, φυσικά εννοείται πως είναι καλύτερη απ’τη δική μας. Τα κρούσματα Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ δεν αναφέρονται πάντοτε και σε κάθε πολιτεία, πολλά διαγιγνώσκονται ως κάτι άλλο, η τρομώδης νόσος δεν αντιμετωπίζεται με τον καλύτερο τρόπο, πεσμένες αγελάδες (downers) χρησιμοποιούνται ως ζωοτροφη ή σφάζονται για ανθρώπινη κατανάλωση, αν και η πρωτεΐνη από μηρυκαστικά έχει απαγορευθεί για τάισμα πάλι σε μηρυκαστικά, εντούτοις ο κανόνας παραβιάζεται συχνά και, όπως είπα παραπάνω, η πρωτεΐνη τους πορεί να δωθεί σ’άλλα ζώα ή αυτή των άλλων ζώων να δοθεί στα μηρυκαστικά, και τέλος δρα μια τεράστια επιδημία σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας στη φύση και στην αιχμαλωσία στα ελάφια, η
χρόνια εξασθενητική νόσος,
την οποία οι επιστήμονες παραδέχονται πως δε μπορούν ν’ανακόψουν.

Είναι τότε εκπληκτικό πώς με τέτοια μέτρα κατάφεραν να βρουν κρούσματα. Το πρώτο κρούσμα ανακαλύφθηκε το 2003 στην Ουάσινκτον, το δεύτερο το 2004 στο Τέξας, το τρίτο το 2005 στην Αλαμπάμα και τώρα έχουμε και το τέταρτο επιβεβαιωμένο στις 24 Απριλίου στην Καλιφόρνια. Είτε η συχνότητα της ασθένειας θα είναι τόσο μεγάλη ώστε να βρίσκονται κρούσματα και σε τόσο μικρό δείγμα, κάτι που όμως μάλλον δεν ισχύει, είτε είναι πραγματικά λίγα και απλά ήταν θέμα τύχης που βρέθηκαν. Τα ζώα ελέγχονται εντελώς τηυχαία, χωρίς δηλαδή πρότερη παρακολούθηση ύποπτων περιπτώσεων, άρα αποκλείεται το κρούσμα να ήταν γνωστό από πριν. Το άλλο που φάνηκε γρήγορα ύστερα από την ανακάλυψη ήδη του πρώτου εκεί κρούσματος ήταν ότι η πάθηση που είχαν τα ζώα δεν ήταν η κλασική μορφή της νόσου (τύπος C (από το classical) ή C type) που έπληττε τα ευρωπαϊκά, αλλ’άτυπες μορφές που είχαν ήδη αναγνωριστεί σε πολύ μικρό αριθμό ευρωπαΪκών κρουσμάτων, χάρη στα αυστηρά μέτρα ελέγχου.

Αυτέςοι άτυπες μορφές είναι δύο, ο τύπος Η (H type) κι ο τύπος Λ (L type) ή base, και διακρίνονται από την κλασική από διαφορές στη δομή της παθολογικής πρωτεΐνης. Επίσης όλα τα κρούσματα έως τώρα αφορούν αγελάδες μεγάλης ηλικίας, και, το πιο ανησυχητικό, συχνά δεν εμφανίζονται συμπτώματα ή τα συμπτώματα είναι τόσο διαφορετικά ώστε να συγχέονται μ’άλλες παθήσεις ή με γενική κατάπτωση του οργανισμού. Σε
πειραματικές μολύνσεις
βοοειδών τα συμπτώματα ήταν συνήθως μια ήπια νοητικη κατάπτωση με ηρεμία και παθητικότητα, ενώ προς το τέλος υπήρχε πρόβλημα στη βάδιση, και τελικά αδυναμία στήριξης και παράλυση. Η συγκεκριμένη αγελάδα για παράδειγμα
σύμφωνα με τις πληροφορίες που δίνει το Υπουργείο Γεωργίας των ΗΠΑ,
προερχόταν από μία γαλακτοπαραγωγική μονάδα της κομητίας Τουλάρε της κεντρικής Καλιφόρνιας, ήταν 10 ετών κι 7 μηνών και θανατώθηκε ύστερα από εμφάνιση χολότητας και τελικά αδυναμίας να σηκωθεί. Το ζώο ελέγχθηκε στα πλαίσια τυ προγράμματος πριν πάει για επεξεργασία για πρωτεΪνικό συμπλήρωμα, κι έπασχε από τον τύπο Λ. Οι άτυπες λοιπόν αυτές μορφές σύμφωνα με πειράματα μπορούν να μεταδοθούν, πέρα από άλλα βοοειδή, και σε πρόβατα, αλλά και στα τρωκτικά του εργαστηρίου.

Το πλέον ανησυχητικό όμως για μάς τους ανθρώπους είναι ότι ο τύπος Λ έχει μερταδοθεί επιτυχώς σε πιθήκους, βλέπε
γαλλική μελέτη μετάδοσης σε λεμούριους
και
αμερικανική μελέτη μετάδοσης σε μακάκους.
Σημειώθηκε υποδιπλάσιος χρόνος επώασης από μόλυνση με κλασικο τύπο, και συμπτωματολογία και νευροπαθολογία διαφορετική από μόλυνση με τον κλασικό τύπο ή με τη νέα παραλλαγή του Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ. Τα νευροπαθολογικά ευρήματα μάλιστα μοιάζουν με κάποιες από τις ανθρώπινες περιπτώσεις σποραδικού Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ, υποδηλώνοντας ίσως προέλευση μερικών «σποραδικών» κρουσμάτων από μόλυνση με άτυπη μορφή των βοοειδών, κάτι που δεν έχει ωστόσο επιβεβαιωθεί ακόμα, και ούτε πρόκειται δεδομένης της ανεπαρκούς παρακολούθησης μιας τόσο σπάνιας ασθένειας, που μπορεί εντούτοις να πάρει επιδημικές διαστάσεςι βλ. τρελές αγελάδες στη Βρετανία και νέα παραλλαγή, ή κούρου στη Νέα Γουινέα. Το ακόμα χειρότερο είναι η πανεύκολη μετάδοση του τύπου Λ και διαγονιδιακά ποντίκια που έφεραν το ανθρώπινο γονίδιο της πριόν πρωτεΐνης, ουσιαστικά σαν να μην υπήρχε καν φραγμός μεταξύ ειδών με πολύ ταχύτερη επώαση απ’ό,τι στον κλασικό τύπο.

Και η καταπολέμηση των άτυπων μορφών φαίνεται ακόμα πιο δύσκολη ή και αδύνατη από ό,τι για την κλασική μορφή, διότι εδώ πιθανολογείται πως τα κρούσματα είναι σποραδικά, δηλαδή η πρωτεΐνη τυχαίνει ν’αλλάζει σχήμα από μόνη της και η πάθηση να εμφανίζεται σε μεγάλες ηλικίες, όπως ακριβώς και με την αντίστοιχή σποραδική πάθηση στον άνθρωπο, που αποτελεί το 85% των κρουσμάτων ετησίως, ή τις άτυπες μορ΄φες τρομώδουςβ νόσου. Επομένως ίσως ποτέ δε θα μπορούμε νά’μαστε ασφαλείς, ακόμα και σε χώρες που ανέφεραν ελάχιστα ή και κανένα κρούσμα τρελών αγελάδων. Ίσως αυτό, κατά΄κάποιους ειδικούς, σημαίνει ότι τα μέτρα που πάρθηκαν για την καταπολέμηση της νόσου σε πολλές χώρες δε θα πρέπει να χαλαρωθούν ή και ν’αρθούν ποτέ. Και φυσκά αυτό θα πρέπει να γίνει, και μάλιστα πιστεύω πως πρέπει να ισχυροποιηθούν ακόμα περισσότερο και για τις αγελάδες, αλλά και για τα αιγοπρόβατα. Θα πρέπει επίσης ο έλεγχος των ζώων, και δη αυτών μεγάλης ηλικίας, να γίνεται παγκοσμίως, ακόμα και σε χώρες που δεν ανέφεραν μέχρι στιγμής κρούσμα, όπως η Αυστραλία και η Αργεντινή, αλλά και να ενταθεί πολύ περισσότερο στην ΕΕ, στη Βόρεια Αμερική και στην Ιαπωνία, όπου έχουν επιβεβαιωθεί ήδη άτυπα κρούσματα. Τέλος θά’ταν πολύ σημαντικό να γίνουν έρευνες, πραγματικές όμως έρευνες με χρήμα, χρόνια, σύγχρονα εργαστήρια και τεράστιο δείγμα, για την εύρεση πιθανής σύνδεσης ορισμένων σποραδικών κρουσμάτων στους ανθρώπους με την άτυπη μορφή στα βοοειδή.

Το υπουργείο Γεωργίας των ΗΠΑ (USDA), το οποίο επιβεβαίωσε και το κρούσμα, και ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (fda) έσπευσαν να εφησυχάσουν το κοινό πως το ζώο δεν προοριζόταν για σφαγή προς ανθρώπινη κατανάλωση, και ότι
το αμερικανικό γάλα είναι απολύτως ασφαλές.
Είναι όμως το γάλα απολύτως ασφαλές; Όχι, όπως δείχνουν κάποιες μελέτες, που θα βρείτε προς τα κάτω στη σελίδα του παραπάνω συνδέσμου. Η φυσιολογική μορφή της πρωτεΐνης έχει βρεθεί σε ιχνώδεις ποσότητες στο γάλα υγιών ζώων, και δεν αποκλείεται η εύρεση της παθολογικής μορφής στ’άρρωστα ζώα. Επίσης οι κατσίκες-φορείς που πάσχουν από μαστίτιδα, φλεγμονή των μαστών από την κακή υγιεινή, το πολύ άρμεγμα και το στρες, παρουσιάζουν στο γάλα τους την παθολογική μορφή της πρωτεΐνης, μιας και η πρωτεΐνη αυτή βρίσκεται και στα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, άρα όπου υπάρχει φλεγμονή η παρουσία της θα είναι εντονότερη. Και ακόμα η παρουσία της παθολογικής μορφής της πρωτεΐνης στο ανοσοποιητικό σύστημα και σ’άλλα μέρη του οργανισμού μπορεί να προηγείται χρόνια πριν την εμφάνιση των συμπτωμάτων, πράγμα που σημαίνει πως αν τα ζώα δεν ελέγχονται με γρήγορα κι αποτελεσματικά τέστ ενόσο είναι ζνωτανά, κάτι ακόμα δύσκολο, δεν αποκλείεται κάποια να είναι φορείς και να μεταδίδουν την ασθένεια κανονικότατα.

Το απροσδόκητο αυτό κρούσμα ήδη επηρέασε τους ξένους καταναλωτές αμερικανικού βοδινού. Από την Τετάρτη 25 Απριλίου δύο μεγάλες αλυσίδες καταστημάτων τροφίμων ανακοίνωσαν την προσωρινή απόσυρση βοδινού κρέατος προερχόμενου από τις Η.Π.Α. Το Υπουργειο Γεωργίας του Μεξικού ωστόσο ανακοίνωσε πως δε θα υπάρξει αλλαγή στην πολιτική εκείνης της χώρας, και οι εισαγωγές θα συνεχίζονται κανονικά, εφόσον μάλιστα το Μεξικό δεν πήρε κρέας από την περιοχή του κρούσματος. Θά’πρεπε πιστεύω να κοίταζαν βαθύτερα το πρόβλημα.

Τι σημαίνουν όλα τα παραπάνω για τη χώρα μας; Ότι απλώς, με την ανικανότητα που μας διακρίνει, ακόμα δεν έχουμε καν υππόψη μας την άτυπη μορφή, πόσο μάλλον να ελέγχουμε γι’αυτήν. Εδώ δεν κάναμε ούτε επαρκής ελέγχους για την κλασική μορφή τότε που μας είχε ζητηθεί, γιατί μόνο αν μας πιέσουν οι ανεπτυγμένες χώρες θα κάνουμε κάτι, και πάλι όχι απαραίτητα σωστά. Μπορεί η νόσος νά’χει εμφανιστεί, ίσως και σε ελάχιστα άτομα, μπορεί τα ζώα αυτά νά’χουν σφαγεί για ανθρώπινη κατανάλωση ή νά’χουν χρησιμοποιηθεί αλλιώς, μπορεί η νόσος νά’χει μεταδοθεί στον άνθρωπο ή σ’άλλα είδη, τίποτα όμως δε μπορούμε να γνωρίζουμε με ακρίβεια αν το σύστημα παρακολούθησης τέτοιων ασθενειών δεν ενταθεί και εκσυγχρονιστεί τελικά.

Advertisements