Σαν σήμερα 19 Απριλίου του 1882
πέθανε ο μέγας επιστήμων Δαρβίνος
σε ηλικία 73 ετών από καρδιακή προσβολή. Η δουλειά του ανθρώπου αυτού σημάδεψε μια για πάντα την μετέπειτα σκέψη, επιστημονική και μη, με την κατάρριψη του παλιούβ δημιουργιστικού τρόπου σκέψης και την κατανόηση της πραγματικής λειτουργίας της φύσης. Πλέον όλα τα βιολογικά, αλλά συχνά και τα ανθρώπινα πράγματα άρχισαν να ερμηνέυονται με βάση την εξέλιξη, ώσπου φτάσαμε σήμερα που πρακτικά κυριαρχεί η εξελικτική σκέψη και πλέον όλα έχουν ερμηνευθεί με βάση αυτήν, και ταιριάζουν έτσι πολύ καλύτερα. Σαφώς η αρχική δαρβίνιος θεωρία δέχθηκε αρκετές τροποποιήσεις, αλλά ο κορμός της παραμένει ακόμα και σήμερα σταθερός, μιας κι όπως έχω πει αλλού, η φυσική επιλογή είναι πραγματικότητα της φύσης και δεν αλλάζει.

Ο ίδιος ο Δαρβίνος ευτυχώς πρόλαβε την αποδοχή της θεωρίας του, δεν πρόλαβε ωστόσο τις μετέπειτα τροποποιήσεις, σημαντικές προσθήκες και διορθώσεις και την επανάσταση που έφεραν. Εδώ θα υποθέσουμε πως ο Δαρβίνος συνεχίζει να ζει σ’ένα
παράλληλο σύμπαν,
και πληροφορείται από μια γήινη ομάδα υποστηρικτών και συνεχιστών της σκέψης του για τις εξελίξεις με μια επιστολή.

Αγαπητέ Κάρολε Δαρβίνε,

Είμαστε μια ομάδα υποστηρικτών και συνεχιστών του τρόπου σκέψης σας από τον πλανήτη που αφήσατε πριν 120 χρόνια. Τα παραπάνω που διαβάσατε δε θα πρέπει να σας εκπλήσσουν, μιας και ο ίδιος είχατε ελπίσει για τη μελλοντική τεχνολογική εξέλιξη του ανθρώπου. Νιώθουμε λοιπόν το χρέος να σας ενημερώσουμε για τις αλλαγές που συνέβησαν από το κλείσιμο της υπόθεσής σας στον πλανήτη μας έως σήμερα το 2012, που σίγουρα θα σας ενδιαφέρουν. Όμως θα πρέπει να πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Το μόνοπου μπορούμε να προλογήσουμε είναι η ευρεία αποδοχή της θεωρίας σας και οι νέες προεκτάσεις που έχει πάρει.

Όλος ο κόσμος λοιπόν έχει περάσει από τις πιο ραγδαίες μεταβολές στην ιστορία του από τα τέλη του 19ου αι. έως σήμερα. Γενικά η παραγωγή έχει αυξηθεί, το βιωτικό επίπεδο των ανθρώπων έχει ανέβει σημαντικά, η εκπαίδευση είναι πολύ πιο ευρεία (σύντομη αναφορά στην εξέλιξη της βιομηχανικής επανάσταςης και οικονομίας). Οι χρήσεις του ηλεκτρισμού έχουν επεκταθεί, και πλέον δεν υπάρχει σπίτι χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα. Στην πραγματικότητα οι περισσότερες σημερινές δραστηριότητες γίνονται χάρη στο ηλεκτρικό ρεύμα (σύντομη αναφορά στις σημαντικότερες ηλεκτρικές συσκευές). Η μετακίνηση επίσης σήμερα είναι πολύ πιο εύκολη, και γίνεται με ατομικά οχήματα, που σχεδόν κάθε άνθρωπος έχει, και μαζικά διά ξηράς, θθαλάσσης ή αέρας (σύντομη αναφορά στα αεροπλάνα, και στα νέα μέσα μεταφοράς), όλα χάρη στο πετρέλαιο και στη μηχανή εσωτερικής καύσης (σύντομη αναφορά). Επαναστατικές αλλαγές ήρθαν και στην επικοινωνία, και σήμερα άτομα από μακρινά μέρη του κόσμου μπορούν να συνομιλήσουν σε απευθείας χρόνο κανονικότατα (σύντομη αναφορά στο τηλέφωνο, την κινητή τηλεφωνία και σ’άλλα επιτεύγματα). Πλέον έχουμε καταφέρει να ταξιδέψουμε στο διάστημα και να στείλουμε μηχανήματα σε μακρινούς πλανήτες για συλλογή πληροφοριών (σύντομη αναφορά στη διαστημική έρευνα). Η φυσική και η χημεία έχουν αναπτυχθεί ραγδαία (σύντομη αναφορά στις εξελίξεις). Και πόσα άλλα επιτεύγματα έχουμε ν’αναφέρουμε. Εάν ερχόσασταν σήμερα στον πλανήτη μας, σίγουρα θα είχατε εκπλαγεί από τις αλματώδεις μεταβολές. Δεν μπορούμε να περιγράψουμε επ’ακριβώς σε μία επιστολή το βαθμό της τεχνολογικής εξέλιξεις που έλαβε χώρα τον τελευταίο αιώνα. Το πεδίο της γνώσης πάντως είναι τόσο μεγάλο σήμερα, ώστε δε θα μπορούσε κανείς να σπουδάσει όλα τα περί φύσης για παράδειγμα για να γίνει φυσιοδίφης. Θα πρέπει να επιλέξει εξειδίκευση.

Παρά όμως τη ραγδαία υλική ανάπτυξη, το ανθρώπινο μυαλό έμεινε βασικά όμοιο. Ακόμα σε πολλά μέρη του κόσμου κυριαρχεί ο πόλεμος και η καταστροφή. Όπως αναπτύχθηκε η τεχνολογία για τη βελτίωση της ανθρώπινης ζωής, έτσι, να μην πούμε και περισσότερο, αναπτύχθηκε και για πολεμικούς σκοπούς. Στην πραγματικότητα, πολλά σημερινά επιτεύγματα όπως το αεροπλάνο, ο ηλεκτρονικ΄΄ος υπολογιστής και η πυρηνική ενέργεια είχαν στρατιωτικές απαρχές. Ο κόσμος μας λοιπόν συγκλωνίστηκε συθέμελα από δύο παγκοσμίους πολέμους τον πρώτο 1914-1919 και το δεύτερο 1939-1945, που άρχισαν μεταξύ μεγάλων κρατών για οικονομικούς κυρίως λόγους (σύντομη αναφορά στους πολέμους, στα αίτια και στις συνέπειές τους). Κατά τους πολέμους αυτους διαπράχθηκαν απερίγραπτες φρικαλεότητες, και εκατομμύρια άνθρωποι χάθηκαν. Οι εκβάσεις των πολέμων έφεραν νέες αλλαγές στην παγκόσμια τάξη – παλαιά κράτη έπεσαν, δημιουργήθηκαν νέα, ανέκυψε η ανάγκη ένωσης. Η κάποτε ισχυρή Αυστριακή Αυτοκρατορία για έχει πέσει και χωριστεί σε κράτη κατά τον 1ο παγκόσμιο πόλεμο. Μετά το 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, είχαμε την ίδρυση του Ισραήλ, την ανάσταση του παλιού εβραϊκού κράτους. Εδώ έχουμε ν’αναφέρουμε πως η πρώην χώρα σας έχασε αρρκετή από τη δύναμή της με το τέλος του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου, και οι περισσότερες αποικίες της έχουν ανεξαρτητοποιηθεί. Το σημαντικότερο όμως αποτέλεσμα του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου ήταν ο χωρισμός του κόσμου σε δύο κυριολεκτικά στρατόπεδα, από τη μία τον καπιταλιστικό δυτικό κόσμο με μεγάλη δύναμη τις Η.Π.Α., που ακολούθησε το οικονομικό σύστημα που περιέγραψα παραπάνω στη σύντομη αναφορά, κι από την άλλη τον κουμουνιστικό ανατολικό κόσμο με μεγάλη δύναμη τη Σοβιετική Ένωση (Ρωσία + άλλα κράτη), που ακολούθησε το σύστημα του Μαρξ (ήταν γνωστό στο Δαρβίνο) (σύντομη αναφορά στην πολιτειακή μεταβολή της Ρωσίας, και στη συνέχεια του Ψυχρού Πολέμου). Τα στρατόπεδα αυτά λοιπόν βρίσκονταν σε ανταγωνισμό μεταξύ τους, χωρίς ωστόσο να έρθουν ποτέ σε ευθεία σύγκρουση, βάζοντας όμως μικρότερες χώρες να διεξάγουν τους πολέμους (αναφορά στην Κορέα και στο Βιετνάμ). Ο ανταγωνισμός τελικά έπαυσε εντελώς το 1991 με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, και πλέον τα περισσότερα κράτη ακολουθούν το δυτικό πρότυπο (αναφορά στις εξαιρέσεις).

Κατά τη διάρκεια του ψυχρού Πολέμου έγινε προσπάθεια ένωσης πολλών κρατών με τη δημιουργία του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (σύντομη ιστορική αναδρομή και αναφορά στους στόχους του). Αργότερα συστάθηκε η ΕυρωπαΪκή Ένωση ως μια οικονομική κι αργότερα στρατιωτική, πολιτική και πολιτιστική συμμαχία των ευρωπαΪκών κρατών, που δε μένει ωστόσο χωρίς προβλήματα (σύντομη αναφορά στην ιστορία, τους στόχους και τα προβλήματά της). Πλέον έχουμε με χαρά ν’ανακοινώσουμε ότι τα ανεπτυγμένα κράτη σχεδόν ποτέ δεν πολεμούν μεταξύ τους, συνεχίζουν κάποια ωστόσο να εμπλέκονται σε πολέμους μικρότερων κρατών για δικά τους συμφέροντα. Και με την αναφορά στα μικρότερα κράτη, έχουμε να πούμε πως ο κόσμος δεν έχει μόνο τη φωτεινή πλευρά που παρουσιάσαμε παραπάνω, αλλά πως σήμερα ο κόσμος μας χωρίζεται σε δύο πόλους, από τη μία αυτόν των ανεπτυγμένων χωρών (Ευρώπη, Βόρεια Αμερική, Ασία κυρίως Άπω Ανατολή, Αυστραλία, καθώςκαι λίγα διάσπαρτα σ’άλλες ηπείρους κράτη), κι από την άλλη αυτόν των υπανάπτυκτων, αναπτυσσόμενων ή τριτοκοσμικών χωρών κυρίως της τροπικής ζώνης (Αφρική, Μέση Ανατολή και Νότια και Νοτιοανατολική Ασία, μεγάλο μέρος της Λατινικής Αμερικής, και διάσπαρτα κράτη σ’άλλες ηπείρους καθώς και ωκεάνια νησιωτικά συμπλέγματα), χώρες πρώην αποικιακές που μαστίζονται από πολέμους, εσωτερικές ταραχές, απολιταρχικά καθεστώτα, θρησκευτικό φανατισμό, αναλφαβητισμό, και ασθένιες, των οποίων το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού δε μετέχει των τεχνολογικών εξελίξεων που αναφέραμε παραπάνω. Εάν ήσασταν εδώ, ίσως σας ενδιέφερε να μελετούσατε τα αίτια των διαφορών κια να βγάζατε ένα τελικό συμπέρασμα, όπως και πολλοί άλλοι.

Πάντως έχουμε με χαρά να σας ανακοινώσουμε πως σήμερα ο θεσμός της δουλείας έχει σχεδόν παντού καταργηθεί, από την άλλη έχουμε με λύπη να σας αναφέρουμε πως πλέον ο λαός των Τασμανών κι αυτός των κατοίκων της Γης του Πυρός δεν υπάρχουν. Εάν κάνατε σήμερα το ταξίδι με το Μπιγκλ, πράγμα αμφίβολο γιατί η χαρτογράφηση γίνεται πλέον με δορυφόρους από το διάστημα (σύντομη αναφορά στην τεχνολογία των δορυφόρων), θα βλέπατε πολλές αλλαγές. Η Αυστραλία, αν και δεν έχει γίνει υπερδύναμη, είναι μία από τις πιο ανεπτυγμένες χώρες του Νοτίου Ημισφαιρίου και του κόσμου, ενώ η Νέα Ζηλανδία βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο, με ειρηνική πλέον συνήυπαρξη Ευρωπαίων και Μαορί. Η Αργεντινή και η Χιλή έχουμε να πούμε πως αναπτύχθηκαν αρκετά, όχι όμως τόσο όσο οι προηγούμενες χώρες, ενώ η Βραζιλία και οι γειτονικές της, έχουν ανέβει αρκετά, βρίσκονται όμως στα όρια του τρίτου κόσμου. Η Νότια Αφρική είναι ιδιότυπη χώρα με μεγάλες ανισότητες, από τη μία με τους ανεπτυγμένους Ευρωπαίους κι από την άλλη με τους εξαθλιωμένους Μαύρους. Τα ωκεάνια κοραλιογενή νησιά παραμένουν ακόμα υπανάπτυκτα, αν κι όπως είπα, όλες οι χώρες έχουν κάπως ανέβει από το 19ο αι.

Και τελειώνοντας αυτό το μέρος της επιστολής μας έχουμε να σας αναφέρουμε για τη σημαντικότερη κατ’εμάς εφεύρεση του 19ου αι., τον ηλεκτρονικό υπολογιστή. Είναι ένα μηχάνημα βασισμένο στο διαδικό σύστημα που αρχικά έγινε για την εκτέλεση πράξεων, γρήγορα όμως οι λειτουργίες του επεκτάθηκαν. Μια νέα επιστήμη έχει ανοίξει απ’τους υπολογιστές, η πληροφορική (σύντομη αναφορά στην πληροφορική και τους υπολογιστές). Σήμερα πάμπολλες δουλειές γίνονται μέσω αυτού του μηχανήματος, από απλό γράψιμο, αρχειοθέτηση και στατιστική έως σχεδιασμός, βιντεοσκόπηση κ.ά. (σύντομη αναφορά στις λειτουργίες). Το πιο εκπληκτικό έγινε ωστόσο όταν οι υπολογιστές δικτυώθηκαν μαζικά για να δημιουργήσουν το Διαδίκτυο (σύντομη αναφορά στο Διαδίκτυο). Μέσω Διαδικτύου γίνονται τα πάντα: πληροφόρηση για οποιοδήποτε σχεδόν θέμα, συζήτηση κι επικοινωνία, ανταλαγές αρχείων, αγοραπωλησίες, διασκέδαση, ακόμα και γραφειοκρατικές διαδικασίες και ψήφος (σύντομη αναφορά στις λειτουργίες του Διαδικτύου). Από εκεί εγώ, ο συγγραφέας αυτής της επιστολής, καθώς και πολλοί άλλοι πληροφορήθηκαν για τη ζωή και το εξαίρετο έργο σας.

Δε θα σας ενοχλούσαμε όμως εάν δεν ήταν να σας αναφέραμε τις επαναστατικές αλλαγές στην επιστήμη της ζωής (βιολογία) με την αποδο΄χη της θεωρίας σας. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα με τη σειρά. Πρώτον θα σας χαροποιήσει ιδιαίτερα η ανακάλυψη του μηχανισμού της κληρονομικότητας, που δεν καταφέρατε ποτέ να διαλευκάνετε σ’αυτόν τον πλανήτη. Είναι πλέον γνωστό πως τα κληρονομικά χαρακτηριστικά των οργανισμών είναι αποθηκευμένα στα κύτταρά τους, και δεν επηρεάζονται από τις συνθήκες της ζωής, όπως εσείς υποθέσατε. Η χρήση ή η αχρησία κάποιου οργάνου δεν επηρεάζει σε κανένα βαθμό την κληρονομικότητα γι’αυτο το αρακτηριστικό. Η προσαρμογή των οργάνων σε κάθε περιβάλλον έχει να κάνει μόνο με τη φυσική επιλογή που επέδρασε σε προϋπάρχουσα ποικιλία, όχι με τη χρήση ή μη του οργάνου στο εκάστοτε περιβάλλον και τη μετάδοση της κατάστασής του στους απογοόνους. Στην πραγματικότητα οι βασικοί νόμοι της κληρονομικότητας είχαν διασαφηνιστεί στον αιώνα σας από τον Αυστριακό ερευνητή και μοναχό Γκρέγκορ Μέντελ, που όμως έπεσε στην αφάνεια γιατί τα ευρήματά του θεωρήθηκαν αντιπροσωπευτικά μόνο μιας ειδικής περίπτωσης (σύντομη αναφορά στο Μέντελ, στους νόνμους του και στα πειράματά του, και στην επανανακάλυψη της θεωρίας του). Στον 20ο αι., μετά την επανανακάλυψη των μεντέλιων νόμων, βρέθηκαν κι άλλες μορ΄φες μη μεντελιανής κληρονομικότητας (αναφορά σ’αυτές), ενώ φαίνεται ότι σε ορισμένες σπάνιες περιπτώσεις στοιχεία κληρονομούνται και εκτός των κληρονομικών στοιχείων που αναφέρθηκαν στην παραπάνω σύντομη αναφορά, κι εκεί ίσως παίζει ρόλο και το περιβάλλον (σύντομη αναφορά στην επιγενετική). Με τις εξελίξεις αυτές λιπόν άνοιξε μια νέα επιστήμη στη βιολογία, η γενετική, που αναλύει αυτούς ακριβώς τους μηχανισμούς, κι επίσης έχει συμβάλλει στην κατανόηση πολλών κληρονομικών παθήσεων. Πλέον όλες σας οι απορίες, για τη στειρότητα ή την αυξημένη ζωτικότητα των υβριδίων, για τις αρνητικές συνέπειες της αιμομιξίας, για τους αταβισμούς, αλλά και για το φαινόμενο στείρων και διαφορετικών κατηγοριών εντόμων στα κοινωνικά είδη έχουν διασαφηνιστεί χάρη στη γενετική και στην κατανόηση των νόμων της κληρονομικότητας (σύντομη αναφορά στα ευρήματα για τις παραπάνω απορίες). Μάλιστα η γενετική έχει προχωρήσει τόσο πολύ, ώστε να έχουμε πλέον τη δυνατότητα να παρεμβαίνουμε στις συστάσεις των οργανισμών, να κλονοποιούμε, να ελέγχουμε για ασθένειες, ακόμα και να διορθώνουμε προβλήματα, επιτεύγματα που δυστυχώς ακόμα εμποδίζουνται από δήθεν ηθικά ζητήματα (σύντομη αναφορά στη βιοηθική).

Και με την αναφορά μας στην κληρονομικότητα εύλογο είναι ν’αναρωτηθείτε πού αποθηκεύεται αυτο το υλικό. Έχουμε λοιπόν να πούμε πως το κύτταρο, ακόμα και το πιο απλό, είναι απείρως συνθετότερο απ’ό,τι ΄πιστευόταν στον αιώνα σας. Με προηγμε΄να μικροσκόπια βρήκαμε πως, μέσα σ’αυτό το πρωτόπλασμα που λέγατε, υπάρχουν και λειτουργούν δεκάδες διαφορετικών οργανιδίων, το καθένα με ξεχωριστή λειτουργία, θέση και κατασκευή, και σε περίπτωση που δυσλειτουργήσει κάποιο απ’αυτά όλο το κύτταρο καταστρέφεται. Όμως δε θα πρέπει να εκπλαγείτε και να σας πέσει η επιστολή απ’τα χέρια, γιατί, όπως φαίνεται, όλα αυτά τα οργανίδια χωρίζονται σε ομάδες κι ανάγονται σε λίγα βασικά, τα οποία μέσω εξελίξεως διαφοροποιήθηκαν στο τόσο πολύπλοκο αυτό βαθμό. Και το σημαντικότερο απ’όλα, βρέθηκε τελικά το αποθηκευτικό μόριο για της γενετικές πληροφορίες και ο τρόπος έκφρασής τους (σύντομη αναφορά στο dna, στο rna και στις πρωτεΐνες, στην αντιγραφή, τη μεταγραφή και τη μετάφραση).

Ως επόμενο των παραπάνω διαπιστώσεων, η ταξινόμηση των οργανισμών θά’πρεπε ν’αλλάξει. Πλέον δεν έχουμε απλά δύο βασίλεια, το φυτικό και το ζωικό. Αυτά αποτελούν ένα μέρος μόνο του όλου εξελικτικού δέντρου της ζωής. Η ζωή πλέον έχει χωριστεί σε τρεις επικράτειες, στα βακτήρια, στα αρχαία, και στα ευκαρυωτικά (σύντομη αναφορά στην καθεμία ξεχωριστά, καθώς και στις διαφορές προκαρυωτικού από ευκαρυωτικό κύτταρο), η κάθε μία με τα δικά της βασίλεια, συνομοταξίες κ.ά. Στην πραγματικότητα ο προγονικός τύποςς για της ζωή είναι το προκαρυωτικό κύτταρο. Αυτό πρωτοεμφανίστηκεπριν 3,5 δυσεκατομμύρια χρόνια, και τέτοιοι οργανισμοί, αν και αφανείς συνεχιζουν να βρίσκονται στο υπόβαθρο κάθε οικοσυστήματος και να το κινούν (σύντομη αναφορά στα πρώτα μικροαπολιθώματα βακτηρίων, και στους σημαντικούς ρόλους τους στα σημερινά οικοσυστήματα). Στην πραγματικότητα το ευκαρυωτικό κύτταρο είναι μία συμβίωση διαφορετικών οργανισμών (σύντομη αναφορά στην ενδοσυμβιωτική θεωρία και στην πιθανή ιική προέλευση του πυηρήνα), και οι γνωστοί πολυκύτταροι οργανισμοί είναι απλώς συμβιώσεις διαφοροποιημένων κυττάρων ίδιας γενετικής σύστασης, γι’αυτό άλλωστε και μπορούν να συνεργάζονται τόσο καλά, ακόμα και να θυσιάζονται για το κοινό καλό, αφού δεν υπάρχει ατομικό συμφέρον, όπως και στα κοινωνικά έντομα. Στην πραγματικοτητα τα κοινωνικά έντομα ίσως μπορούμε να τα θεωρήσουμε ως υπεροργανισμό (σύντομη αναφορά στον όρο). Έτι συμπεραίνουμε ότι το οικοσύστημα μπορεί κανονικότατα να σταθεί μόνο με προκαρυωτικούς, οι ευκαρυωτικοί όμως δε μπορούν να ζήσουν χωρίς αυτούς.

Δεν έχουμε να πούμε κάτι για τη θεωρία της φυσικής επιλογής, αφού είναι κάτι το δεδομένο πλέον στην επιστήμη. Ωστόσο η εξέλιξη έχει βρεθεί πως μπορεί να γίνει και σε ορισμένεςπεριπτώσεις με κάπως πιο απότομες μεταβολές (σύντομη αναφορά στην πολυπλοΪδότητα των φυτών, στη νεοτενία και σ’άλλες μορφές απότομης μορφολογικής αλλαγής). Επίσης η γενετική σύσταση των οργανισμών μπορεί ν’αλλάξει τυχαία με τη γενετική μετατόπιση σε μικρούς πληθυσμούς (σύντομη αναφορά στη διαδικασία). Όλες όμως οι νέες μορφές, απ’όποια διαδικασία κι αν προέλθουν, υπόκεινται στον ίδιο κοσμολογικό σχεδόν νόμο της φυσικής επιλογής, και οι πιο προσαρμοσμένοι διατηρούνται, ενώ οι άλλοι εξαφανίζονται. Έχουμε ακόμα να σας αναφέρουμε προς μεγάλη σας ανακούφηση πως η ίδια η φυσική επιλογή έχει παρατηρηθει εν δράση (σύντομη αναφορα στο βιομηχανικό μελανισμό και στα πειράματα με τα βακτήρια στα εργαστήρια). Πλέον δεν υπάρχει καμία αμφιβολία για την ύπαρξη της εξέλιξης. Μάλιστα άνοιξε ένα νέο πεδίο στη βιολογία, η εξελικτική βιολογία, η οποία ερευνά ακριβώς αυτήν τη διαδικασία. Θά’ταν πολύ καλό αν γινόταν να γνωριζόσασταν με κορυφαίες προσωπικότητες αυτής της σχολής, όπως ο Στίβεν Τζέι Γκουλντ ή ο Ρίτσαρντ Ντόκινσς(σύντομη αναφορά σ’αυτους και σ’άλλους σημαντικούς εξελικτικούς βιολόγους). Έχει ακόμανανοίξει ένα άλλο πεδίο, αυτό της εξελικτικής αναπτυξιακής βιολογίας, το οποίο ερευνά την εμβρυική ανάπτυξη των οργανισμών σε σχέση με την εξέλιξη.

Η γεωλογία επίσης έχει ναπαρουσιάσει κι αυτή τις προόδους της. Πλέον είναι γνωστό ότι οι ήπειροι δεν είναι στατικές και απλώς ανυψώνονται ή καθιζάνουν στον τόπο τους, αλλά μετακινούνται αέναα. Αυτό διότι ο φλοιός τη Γης είναι χωρισμένος σε μεγάλες πλάκες, τις λιθοσφαιρικές πλάκες, που πλέουν συνεχώς πάνω στο λιωμένο μανδύα της (σύντομη αναφορά στην τεκτονική των πλακών). Πλέον, βασισμένοι στις ομοιότητες των γεωλογικών σχηματισμών διαφόρων ηπείρων, καθώς και στα κοινά απολιθώματα που βρίσκονται σ’αυτούς, μπορούμε εύκολα να χρονολογήσουμε την περίοδο που ήταν ενωμένες ή αυτήν που αποσχίστηκαν. Η χρονολόγηση σήμερα γίνεται με πολύ ακριβέστερο τρόπο, όχι μόνο με βάση τα χαρακτηριστικά απολιθώματα κάθε περιόδου και τη θέση των γεωλογικών σχηματισμών ως προς άλλους, αλλά και με ανάλυση των αναλογιών των διαφόρων ισοτόπων των στοιχείων στο πέτρωμα σύντομη αναφορά στη ραδιοχρονολόγηση). Επίσης από τα ισότοπα, από τη φύση των ορυκτών και από μικρές λεπτομέρειες του πετρώματος μπορούμε νά’χουμε μια ιδέα για το κλίμα μιας παλιάς περιόδου (σύντομη αναφορά στην παλαιοκλιματολογία). Με τα δεδομένα που έχουμε μπορούμε να κάνουμε προσομοιώσεις σε υπολογιστές με μεγάλη ακρίβεια για την κατάσταση της Γης σε παλαιότερες γεωλογικές περιόδους, καθώς και πιθανές προβλέψεις για το μέλλον. Έτσι γνωρίζουμε σήμερα πως οι ήπειροι έχουν έως τώρα συνενωθεί τρεις φορές, και σήμερα πάμε πάλι προς ένωση (σύντομη αναφορά στην παλαιογεωγραφία). Όσον αφορά το κλίμα, μπορούμε να έχουμε αρκετά ακριβείς πληροφορίες για την κατάσταση παλιά, και έτσι γνωρίζουμε πως πάντοτε υπήρχαν κλιματικές μεταβολές, και ιδιαίτερα για τα τελευταία εκατομμύρια χρόνια πως το κλίμα έχει ψυχθεί και περιερχόμαστε συχνά σε παγετώδεις περιόδους (σύντομη αναφορά στην αλλαγή). Δεν ήταν μόνο η γνωστή σας τελευταία παγετώδης περίοδος, είχαν προηγηθεί κι άλλες τρεις. Σήμερα με την υπερθέρμανση του πλανήτη, για την οποία θ’αναφέρουμε παρακάτω, ίσως ο πλανήτης βγει τελικά απ’αυτόν τον κύκλο.

Ακόμα το απολιθωματικό αρχείο έχει εμπλουτιστεί από τον αιώνα σας. Εκατοντάδες νέες περιοχές έχουν εξερευνηθεί, χιλιάδες νέοι εξαφανισμένοι οργανισμοί έχουν περιγραφεί και ταξινομηθεί, και οι μέθοδοι ανάκτησης απολιθωμάτων έχουν βελτιωθεί, ώστε σήμερα, πέρα από τον ίδιο τον οργανισμό, να μπορούμε να μελετήσουμε εκτενέστερα το ίζημα στο οποίο θάφτηκε και να συμπεράνουμε κάτι για το τότε περιβάλλον και τις τότε συνθήκες. Τα περισσότερα απολιθώματα, όπως είναι αναμενόμενο, είναι τμήματα και θραύσματα, υπάρχουν όμως και φορές που βρίσκονται ολόκληροι σκελετοί ή οργανισμοί με διατηρημένα ακόμα και κάποια μαλακά μέρη. Σε μερικές τοποθεσίες μάλιστα οι οργανισμοί είναι τόσο καλά διατηρημένοι, ώστε μπορούμε να γνωρίζουμε όλη την εσωτερική ανατομία τους και τις σχέσεις τους μ’άλλα είδη, ενώ κάποιες φορές έχουν απολιθωθεί ολόκληρα οικοσυστήματα (σύντομη αναφορά σε Burgess Shale, Rhynie Chert κ.ά.). Σημαντικά επίσης είναι και τα μικροαπολιθώματα, μικροσκοπικά απολιθώματα μονοκύτταρων οργανισμών, γύρης, σπορίων, που μας βοηθούν για την εκτίμηση του κλήματος και της χλωρίδας μιας παλαιοπεριοχής. Τέλος πλέον είναι γνωστά πολλά απολιθώματα από ακόμα παλαιότερες περιόδους της Κάμβριας, τοποθετώντας την εξελικτική ιστορία των πολυκύτταρων οργανισμών πολύ παλαιότερα και διαλευκαίνοντας κάπως την αρχή τους. Αρκετά απολιθώματα εκεινων των εποχών έχουν άμεση σχέση με μεταγενέστερα είδη, άλλα όμως είναι εντελώς διαφορετικά με αλλόκοτη εμφάνιση (σύντομη αναφορά σε απολιθώματα εδιακάριας περιόδου και παλαιότερα).

Αλματώδη ανάπτυξη παρουσιάζει επίσης και η ιατρική. Εάν ζούσατε στον πλανήτη μας σημερα, ίσως είχε βρεθεί η αιτία των βασανιστικών συμπτωμάτων σας και λαμβάνατε μια καλή χημική θεραπεία. Επίσης οι καρδιακές προσβο λές, ένα δυστυχώς κοινό φαινόμενο λόγω τρόπου ζωής (σύντομη αναφορά σε παχυσαρκία, κακή διατροφή κι άλλα αίτια) είναι περιπτώσεις που συχνά θεραπεύονται. Αλλά το κύριο ενδιαφέρον για εσάς αναμφίβολα θα είναι η διασαφήνηση της φύσης των μολυσματικών παραγόντων. Πρώτα όμως να πούμε για την άμυνα – όλοι οι οργανισμοί διαθέτουν άμυνα προς τις ασθένειες, αλλά το πιο πολύπλοκο τέτοιο σύστημα το έχουν τα σπονδυλωτά (σύντομη αναφορα στο ανοσοποιητικό σύστημα και τις λειτουργίες του). Παρόλο που φαίνεται όμως υπερβολικά σύνθετο για νά’χει εξελιχθεί με τη διαδικασία σας, έχουμε να πούμε πως η σύγκρισή του μ’αυτό των πρωτόγονων χορδωτών δείχνει καθαρά την προέλευσή του από εκείνη τη μορφή. Δυστυχώς όμως η πολυπλοκότητα αυτή μπορει να οδηγήσει και σε κακό, και συχνά το ανοσοποιητικό σύστημα μπερδεύει στοιχεία του σώματος ή αβλαβείς ξένες ουσίες για εισβολείς και κάνει επίθεση προκαλώντας βασανιστικά συμπτώματα (σύντομη αναφορά στις αυτοάνοσες παθήσεις και στις αλλεργίες).
Η ποικιλία των μολυσματικών παραγόντων λοιπόν είναι μεγάλη. Μπορεί στον αίώνα σας τα παράσιτα, τα εντερικά σκουλήκια και λοιποί μακροσκοπικοί οργανισμοί νά’ταν ήδη γνωστοί, όμως πλέον έχει γίνει είναι γνωστή και η αιτία των πιο δυσνόητων για τότε μεταδοτικών παθήσεων όπως η χολέρα, η φυματίωση κ.ά. Βακτήρια, μύκητες, μονοκύτταροι ευκαρυωτικοι οργανισμοί (σύντομη αναφορά στα χαρακτηριστικκά τους), έχουν εμπλακεί σε διάφορες ασθένειες. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν ωστόσο οι ιοί, ατελείς μορφές ζωής αποτελούμενες μόνο από γενετικό υλικο περιβάλλόμενο από πρωτεΪνικό φάκελο (σύντομη αναφορά στους ιούς). Σήμερα έχουμε αναπτύξει πολλά περισσότερα εμβόλια για την καταπολέμησή τους (ο εμβολιασμός ήταν ήδη γνωστός από τότε), αλλά και χημικά φάρμακα (σύντομη αναφορά στα αντιβιωτικά και τα λοιπά φάρμακα). Υπάρχουν ωστόσο παθήσεις που ακόμα δε μπορούμε να καταπολεμήσουμε, μόνο να υποστηρίξουμε τον ασθενή (σύντομη αναφορά σε έιτζ και λοιπά). Τέλος έχουμε ν’αναφέρουμε μία από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις στην ιατρική, ότι δεν είναι μόνο οργανισμοί αυτοί που μεταδίδουν και προκαλούν ασθένεια, αλά και πρωτεΐνες. Την τρομώδη νόσο σίγουρα θα τη γνωρίζετε, αν και ποτέ δεν ασχοληθηήκατε μ’αυτήν.Βρέθηκε λοιπόν ότι αυτή η νόσος, καθώς κι άλλες σπάνιες παθήσεις ζώων και ανθρώπων, προκαλουνται από μια ιδιαίτερα ανθεκτική μολυσμαντική πρωτεΐνη, το πριόν (σύντομη αναφορά στις σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες, στα χαρακτηριστικά τους και στην ιστορία τους). Δυστυχώς αυτές οι ασθένειες παραμένουν έως τώρα ανίατες, τα μόρια που τις προκαλούν είναι σχε΄δον άφθαρτα σε φυσικές συνθήκες, και ο μόνος τρόπος ανοσίας είναι με γενετική αθεκτικότητα ενός οργανισμού. Κατά το πρότυπο αυτών των παθήσεων φαίνεται να λειτουργούν κι άλες κοινότερες εκφυλιστικές νόσοι (σύντομη αναφορά στις νευροεκφυλιστικές και αμυλοειδωτικές παθήσεις και στη μελέτη τους).
Έτσι λοιπόν η ασθένεια των ελών που περιγράψατε στη Νότια Αμερική είναι η ελονοσία προκαλούμενη από πρωτόζωο και μεταδιδόμενη από κουνούπια (σύντομη αναφορά στην ελονοσία), και οι ασθένειες που αποδεκάτισαν τους Τασμανούς ίσως είναι ιικές των Ευρωπαίων (σύντομη αναφορά και σ’αυτές), στις οποίες οι ιθαγενείς δεν είχαν προηγουμένως εκτεθεί για να εξελίξουν ανθεκτικότητα. Παρόλο που η ιατρική κατόρθωσε να μειώσει ή και να εκμηδενίσει ορισμένες παθήσεις, σήμερα έχουμε μεγάλο πρόβλημα με παθήσεις των γηρατειών και του τρόπου ζωής, που προέρχονται από την παχυσαρκία, την ελλειπη σωματική άσκηση, το κάπνισμα κ.ά. (σύντομη αναφορά σ’αυτές τις παθήσεις).
Η αιτιολογία του καρκίνου επίσης έχει διασαφηνιστεί (σύντομη αναφορά στην καρκινογένεση), και πολλές μορφές του πλέον είναι θεραπεύσιμες (σύντομη αναφορά στη θεραπεία). Δυστυχώς λόγω της κακής διατροφής, της ακτινοβολίας από διάφορες πηγές και των επιβλαβών ουσιών η συχνότητα της πάθησης αυτής δεν είναι μικρή.

Όσο για την ανθρώπινη εξέλιξη, δεν έχουμε να πούμε κάτι, πέρα από το ότι η θεωρία σας είναι πλήρως σύμφωνη με τα ευρήματα. Πλέον γνωριζουμε δεκάδες απολιθωμάτων ανθρωπίδων, με ιστορία 2 περιπου εκατομμυρίων ετών (σύντομη αναφορά στα διάφορα ανθρωποειδή είδη και στα στοιχεία τους). Ο σημερινός άνθρωπος ωστόσο εξελίχθηκε πριν μόνο 500000 χρόνια, και σύντομα μετανάστευσε από την Αφρική για να κατοικήσει τελικά σ’όλον τον κόσμο. Επομένως όλοι οι άνθρωποι, όπως σωστά υποθέσατε, ανήκουν στο ίδιο είδος (Homo sapiens), με τοπικές όμως διαφορές. Η πρόβλεψή σας επίσης για τη νέα τροπή που θά’παιρνε η ψυχολογία βγήκε επίσης σωστή. Η φρενολογία και λοιπές αντιεπιστημονικές μέθοδοι έχουν πλέον ξεχαστεί προ πολλού, και σήμερα εφαρμόζουμε κυρίως επιστημονικά συστήματα που ψάχνουν να βρουν λύσεις στα προβλήματα του ανθρώπινου μυαλού (σύντομη αναφορά στις σχολές της ψυχολογίας). Μάλιστα υπάρχει και ο κλάδος της εξελικτικής ψυχολογίας, αυτός που μελετά την ανθρώπινη συμπεριφορά με βάση την εξέλιξη, ένας κλάδος όμως που παραμένει στο θεωρητικό επίπεδο κι αντιμετωπίζει ακόμα κριτική από τους υποστηρικτές των σχολών που ερμηνεύουν τα πάντα σύμφωνα με τ’αποτελέσματα του περιβάλλοντος (σύντομη αναφορά στη διαφωνία).

Όλη όμως αυτή η λαμπρή και ραγδαία ανάπτυξη είχε και το κόστος της. Το περιβάλλον του πλανήτη μας υποβαθμίζεται περισσότερο από ποτέ. Το κλίμα ίσως θερμαίνεται λόγω έκλυσης μεγάλων ποσοτήτων διοξειδιίου του άνθρακα από τις κάθε λογής καύσεις, βιομηχανικές και μεταφορικές, αν και οι απόψεις για τη σοβαρότητα του φαινομένου αυτού διίστανται (αναφορά στο πρόβλημα), τοξικά αέρια από καύσεις και βιομηχανίες εκλύονται στην ατμόσφαιρα, τοξικές ουσίες από βιομηχανικά και οικιακά λύματα καταλήγουν στα νερά, ραδιενεργά απόβλητα θάβονται στο έδαφος, με αβέβαιο όμως μέλλον, τα υπερβολικά σκουπίδια απειλούν τον υδροφόρο ορίζοντα με τις ουσίες που απορέουν απ’αυτά, τεράστιες ποσότητες δυσαποδόμητων σκουπιδιών επιπλέουν στους ωκεανούς (σύντομη αναφορά στα προβλήματα). Δάση και φυσικά οικοσυστήματα καταστρέφονται για χάρη της ανάπτξης της γεωργίας και των πόλεων (ο σημερινός πληθυσμός έχει φτάσει στα 6 δισεκατομμύρια και συνεχίζει ακάθεκτη άνοδο), με αποτέλεσμα εκατοντάδες είδη να εξαφανιστούν, και πολλαπλάσια ν’απειλούνται. Εάν πηγαίνατε σήμερα στα Νησιά Φόκλαντς δε θα βλέπατε την αλεπού της περιοχής, ούτε στην Τασμανία θα βρίσκατε το θυλακίνο. Ωστόσο η μοιρολατρική σας άποψη πως όπου πάει ο Ευρωπαίος η φύση είναι καταδικασμένη σε καταστροφή δε δικαιολογείται πλήρως. Όλα τ’ανεπτυγμένα κράτη, αλλά και κάποια αναπτυσσόμενα, έχουν θεσπίσει νομοθεσία για την προστασία του περιβάλλοντος, θέτουν όρια στα επίπεδα τοξικών ουσιών στα τρόφιμα , στο νερό και στο περιβάλλον, ενώ ορισμένες τις απαγορεύουν, ορίζουν φυσικές περιοχές ως προστατευόμενες κ.ά. με αρκετή συνήθως επιτυχία. Έχουν επίσης ιδρυθεί κρατικές αλλά και μη κρατικές, τοπικές αλλά και παγκόσμιες, οικολογικές οργανώσεις (σύντομη αναφορά σ’αυτές και τους στόχους τους), με σκοπό την προστασία της φύσης, και, στο μέτρο του δυνατού, έχουν καταφέρει πολλά.

Εδώ τελειώνει το περιεχόμενο της επιστολής μας, που ήταν ουσιαστικά μια μεγάλη διαβεβαίωση για την αποδοχή κι επέκταση της εξελικτικής θεωρίας. Η εξέλιξη πλέον είναι αποδεκτή απ’όλη την επιστημονικη κοινότητα, και διδάσκεται στα σχολεία. Πράγματι τόσο αποδεκτή και στηριγμένη είναι, ώστε ακόμα και οι περισσότερες θρησκειες προσπάθησαν να συμφιλιωθούν με την ιδέα. Παρόλα αυτά, κάποιοι φανατικοί φονταμενταλιστές, κυρίως στις Η.Π.Α. συνεχίζουν ν’αντιτίθενται στη θεωρία προβάλλοντας κούφια επιχειρήματα θρησκευτικής φύσεως. Μην πτοείστε όμως απ’αυτούς, αυτοί δεν έχουν καμία αξία για τη βελτίωση του ανθρώπινου είδους. Ίσως τελικά κάποια όντα του πλανήτη μας νά’πρπεε ναελεγχθούν από τη φυσική επιλογή. Πάντως έχετε γίνει καθολικά γνωστός, έχετε πάρει χαρακτήρα συμβόλου, κι αναφέρεστε κι εσείς και η δουλειά σας από εχθρούς, αλλά πολύ περισσότερο, από φίλους. Τώρα πια μπορείτε να είστε ήσυχος ότι η θεωρία σας ρίζωσε βαθιά στη σκέψη των ανθρώπων.

Με μεγάλη εκτίμηση,

Ομάδα Υποστηρικτών και Συνεχιστών της Σκέψης του Καρόλου Δαρβίνου

Advertisements