Μία από τις πιο απλές μα επαναστατικές επιστημονικές θεωρίες που έχουν διατυπωθεί ποτέ πιστεύω πως είναι η εξελικτική θεωρία. Δε χρειάζεται ούτε μαθηματικούς τύπους ούτε περίπλοκες αποδείξεις για να την καταλάβει κάποιος. Το βασικότατο που λέει είναι ότι όλοι οι οργανισμοί παρουσιάζουν ποικιλία εν μέρει λόγω μεταλλάξεων, κι ότι η ποικιλομορφία που οφείλεται σε γενετικές αλλαγές κληρονομείται στους απογόνους, κάτι καταφανές, και ανάλογα με τις συνθήκες και τις πιέσεις που δέχεται ένας πληθυσμός οργανισμών, κάποιες ευνοΪκές παραλλαγές για το συγκεκριμένο περιβάλλον «επιλέγονται», κι έτσι ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΆ ΤΟΥ πληθυσμΟΎ μεταβάλλΟΝται. Αυτή είναι η φυσική επιλογή που αρχικά διατυπώθηκε απ’το Δαρβίνο και φαίνεται οι περισσότεροι νοήμονες άνθρωποι να την καταλαβαίνουν χωρίς πρόβλημα. Υπάρχει μήπως καμία δυσκολία στην κατανόησή της; Το πρόβλημα είναι όταν προεκτείνεις το θέμα και προσπαθείς να δείξεις στον άλλον ότι πολλές τέτοιες βαθμιαίες μικροαλλαγές σ’ένα είδος μπορούν να οδηγήσουν στη δημιουργία ενός νέου, ίσως πολύ διαφορετικού απ’το προηγούμενο, και ίσως κάποτε σε μια νέα ομάδα οργανισμών, μέσα σ’ένα τεράστιο χρονικό διάστημα, κι επίσης σύμφωνα με τις επιστημονικές αποδείξεις (γενετικές, λειτουργικές, κ.ά.) όλοι οι σημερινοί ζωντανοί οργανισμοί, παρόλο που διαφέρουν μεταξύ τους τόσο πολύ, προήλθαν από έναν κοινό πρόγονο. Αυτό φαίνεται κάποιες φορές να είναι δύσκολο να το πιστέψει κάποιος.

Είχα λοιπόν χθες διαφωνία με τον καλύτερο φίλο μου γι’αυτό το θέμα. Εγώ, ως γνωστόν, δεν έχω την παραμικρή αμφιβολία για την εξέλιξη, ενώ αυτός ακόμα δεν έχει καταφέρει να τη δεχτεί πλήρως. Δε διαφωνεί εντελώς με την ύπαρξη αλλαγής στους οργανισμούς, όμως ακόμα δε μπορεί να καταλάβει πώς γίνεται όλη αυτή η πολυπλοκότητα, και δη του ανθρώπου, να προήλθε από φυσική επιλογή ή πώς σύμφωνα με τη θεωρία είναι συγγενής μ’όλους τους υπόλοιπους οργανισμούς του πλανήτη.

Η συζήτηση δε θυμάμαι πώς ξεκίνησε ακριβώς, νομίζω πριν λίγες μέρες όταν του ανέφερα κάποια παράξενα στοιχεία για την προσωπική ζωή του Δαρβίνου. Ο Δαρβίνος και ο Χίτλερ πιστεύω ότι είναι οι δύο περισσότερο ψαγμένοι από μελετητές άνθρωποι της σύγχρονης ιστορίας. Τα στοιχεία λοιπόν αυτά για το Δαρβίνο τον έκαναν να δισπιστήσει για τη θεωρία ακόμα περισσότερο. Στην πραγματικότητα όμως δε θα πρέπει να συνδέουμε πολύ τη δουλειά ενός ανθρώπου με τις υπόλοιπες πτυχές του χαρακτήρα του. Ο
Ντάνιελ Κάρλτον Γκάιντουσεκ,
ο πρώτος νομπελίστας για το Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ, ανακάλυψε πρώτος τη μεταδοσιμότητα αυτής της τρομακτικής νόσου, ήταν όμως και παιδεραστής. Ο
Νεύτωνας
επίσης δεν ήταν καλός επιστήμονας σύμφωνα με τα σημερινά αλλά και τα τότε πρότυπα. Για παράδειγμα συχνά ιδιοποιούταν εξολοκλήρου τη δουλειά άλλων, χωρίς να κάνει ούτε καν αναφορά σ’αυτούς. Έτσι κι ο Δαρβίνος, ακόμα κι αν ήταν εγκληματίας ή ανώμαλος ας πούμε, που δεν ήταν, αυτό δε θα είχε καμία επίπτωση στη θεωρία του. Ίσως όμως και νά’ταν λάθος δικό μου ότι ανέφερα συχνά το Δαρβίνο σε συνάρτηση μ’αυτή τη θεωρία, λες και ήταν ο μόνος που την υποστήριξε κι απλώς οι υπόλοιποι τον υπάκουσαν τυφλά χωρίς να ψάξουν. Αυτό είναι λάθος και πρόβλημα. Καλύτερα να λέτε για τη θεωρία που πρωτοδιατύπωσε ή εισηγήθηκε ο Δαρβίνος παρά για τη θεωρία του Δαρβίνου ή αυτά που είπε ο Δαρβίνος κ.ά. Έτσι κατέληξε αυτός να νομίζει ότι έχω υποκαταστήσει σε μεγάλο βαθμό τη θρησκεία με το Δαρβίνο, ότι θεωρώ το Δαρβίνο και τα βιβλία του ως κάτι ιερό, παρόλο που κάποια μέρη των ιδεών του έχουν σήμερα καταρριφθεί.

Φυσικά σήμερα έχουν γίνει προσθήκες, τροποποιήσεις και μικροαφαιρέσεις από τη βασική δαρβίνια θεωρία, όμως ο κεντρικός κορμός της περί φηυσικής επιλογής παραμένει, και φαίνεται όδι δύσκολα μποεί να διαψευστεί. Κι επίσης σήμερα όλη η επιστημονική κοινότητα δέχεται την εξέλιξη. Ο συγκεκριμένος προσπάθησε να μου δείξει πως η θεωρία είναι αναπόδεικτη επικαλούμενος τις απάτες που έχουν γίνει κατά καιρούς με ψευδή απομεινάρια δήθεν παλιών ανθρώπων ή την ασταθή φύση των επιστημονικών θεωριών. Το πρώτο σαφώς έχει γίνει, αλλά πολύ ΄περισσότερα είναι τα πραγματικά ευρήματα, και για το δεύτερο έχω να πω αυτό που λέει η θεωρία της επιστήμης, ότι κάθε επιστημονική θεωρία αλλάζει δηλαδή με νέα δεδομένα, και μπορεί μάλιστα κάποτε να καταρριφθεί πλήρως. Έτσι λειτουργούσε και λειτουργεί η επιστήμη και προοδεύει. Εδώ όμως έχω να ομολογήσω την άποψή μου ότι η βασική θεωρία της φυσικής επιλογής δε μπορεί να διαψευστεί εύκολα, αφού παντού και πάντοτε επιβιώνει ο πιο προσαρμοσμένος. Μπορούμε να τη θεωρήσουμε σχεδόν αξίωμα.

Στο κάτω κάτω, μου λέει, προτιμά να πιστέψει κάτι σίγουρο και σαφές, όπως η θεωρία της δημιουργίας, ή να μην ασχολείται καθόλου, παρά να βασίζεται σε μια θεωρία με πολλά αν και συνεχείς μεταβολές. Εάν όμως δεν ψάξεις, πώς θα συμπεράνεις ότι μια θεωρία είναι αστήρικτη; Απ’αυτά που ακούς από εδώ κι από εκεί; Και πώς γίνεται να πιστευεις περισσότερο ένα μεσανατολίτικο μύθο κάποιων πρωτόγονων φανατικών πολεμοχαρών βοσκών που πίστευαν ότι ο ουρανός είναι ένα καπάκι (στερέωμα) που χωρίζει ταπάνω νερά από τα κάτω, και απ’το καπάκι αυτό κρέμονται ο ήλιιος, η Σελήνη και τ’αστέρια; Ερωτώ.

Τελευταίο επιχείρημα κατά της εξέλιξης είναι, ας πούμε, ότι δήθεν επικαλούμενος αυτή τη θεωρία μπορεί κανείς να δικαιολογήσει ρατσιστικές συμπεριφορές π.χ. ότι οι Μαύροι είναι κατώτεροι. Ναι όμως και ο χριστιανισμός έχει χρησιμοποιηθεί κατά το συμφέρον του καθενός, κατά κόρον απ’τους Δυτικούς. Με ποια κελεύσματα ήρθαν οι σταυροφόροι και λεηλάτησαν το Βυζάντιο; Με ποια ρήμαξαν οι Ισπανοί κατακτητές τη Νότια Αμερική; Μ’αυτά του χριστιανισμού. Την όποια γενική θεωρία μπορεί να τη χρησιμοποιήσει ο οποιοσδήποτε για να εξυπηρετήσει δικά του συμφέροντα. Εάν αυτό έχει γίνει ποτέ με την εξελικτική θεωρία, δε φταίει ούτε ο Δαρβίνος ούτε οι μεταγενέστεροί του. Εδώ να σημειώσω ότι μερικοί επιστήμονες έχουν αρχίσει να ξανασχολούνται με τις διαφορές μεταξύ των διαφόρων κοινωνικών ομάδων, που είχαν παραμεληθεί τις δεκαετίες μετά το ναζισμό για την πολιτκή ορθότητα, κι έχουν επιβεβαιώσει κάποιες κοινές αντιλήψεις. Αυτό δεν είναι ρατσισμός, είναι επιστήμη. Ότι ενοχλεί και μάλιστα πολύ δε σημαίνει ότι δεν πρέπει να μελετάται.

Δε μπορώ να πείσω κανέναν για την ορθότητα της εξέλιξης, γιατί ο άλλος μπορεί να το εκλάβει ως προσηλιτισμό και να δισπειστεί ακόμα περισσότερο. Ελπίζω πως αυτή η συζήτηση λειτούργησε ως έναυσμα για να ψάξει περαιτέρω. Κι όταν ψάξει και καταλάβει, εάν κρατήσει ανοιχτό το μυαλό του θα το δεχτεί. Κι εγώ, όταν ήμουν λίγο μικρότερος, ένα χρόνο πριν την τωρινή ηλικία του, πριν περίπου 3 χρόνια κόντεψα να πιστέψω στο Λιακόπουλο, αλλά διαβάζοντας διάφορες απόψεις γρήγορα βγήκα από εκεί. Η αλλαγή τρόπου σκέψης ωστόσο δεν ήταν κάτι εύκολο, και μέχρι να συμφιλιωθώ με τις νέες ιδέες βρισκόμουν σε μια μετέωρη κατάσταση απελπισίας για λίγες μέρες, σαν σε κατάθλιψη. Και ακόμα ίσως δεν έχω συμφιλιωθεί πλήρως.

Και κλείνω μ’ένα απόσπασμα του Δαρβίνου:

It appears to me (whether rightly or wrongly) that direct arguments against christianity and theism produce hardly any effect on the public; and freedom of thought is best promoted by the gradual illumination of men’s minds which follows from the advance of science.
— Charles Darwin, quoted from Michael Shermer, «The Gradual Illumination of the Mind: Reconsiderations and Recapitulations on the God Question,» Introduction to the paperback edition» of How We Believe: The Search for God in an Age of Science (2000)

Και όπως είπα, παρόλο που συχνά αναφέρω το Δαρβίνο και τη δουλειά του εδώ αφού τον θεωρώ υπόδειγμα επιστήμονα, δε θα πρέπει ν’αναφέρουμε χωρίς λόγο το Δαρβίνο σε συζητήσεις για την εξέλιξη με μη εξελικτές, γιατί ο Δαρβίνος ήταν απλώς ο πρώτος ευρετής, όχι η αρχή και το τέλος της θεωρίας.

Advertisements