Μπορεί ο καιρός έξω να βελτιώνεται, η θερμοκρασία ν’ανεβαίνει και η μέρα να μεγαλώνει, και όλα τα φυτά να επανέρχονται από το χειμερινό λήθαργο με νέα ανάπτυξη, κι ως εκ τούτου θά’πρεπε κι εγώ να είμαι χαρούμενος μιας και όλα τα φυτά μου επανέρχονται, αλλά αυτήν τη στιγμή είμαι περισσότερο θλιμμένος για τα φυτά μου παρά χαρούμενος. Ο λόγος είναι ότι από δικό μου, καθαρά δικό μου λάθος, από τη βιασύνη μου και την ανυπομονεσία μου μαζί με μια δόση ψυχαναγκασμού για τη βεβαίωση ότι όλα πάνε καλά, έπληξα σημαντικά την ανάπτυξη (το καλύτερο), ή, το πιθανότερο και χειρότερο, κατέστρεψα τελικά ένα από τα σπανιότερα και πολιτιμότερα φυτά της συλλογής μου.
Το φυτό αυτό δεν ανήκε στους
πρόσφατα αποκτηθέντες εξωτικούς σπόρους,
που ουκ ολίγοι εξ αυτών επίσης καταστράφηκαν, αλλ’είναι ένα που ακόμα δεν έχω αναφέρει πως έχω, αφού περίμενα τη στιγμή που θα γινόταν μεγάλο και δυνατο για να το γράψω, ήταν ένα μαντικό φασκόμηλο
(Salvia divinorum).
Το φυτό αυτό είναι ένα σπανιότατο ειδος τροπικού φασκόμηλου του Μεξικού με ενδιαφέρουσες φαρμακευτικές ιδιότητες και εθνοβοτανικές χρήσεις για τους γνώστες. Σήμερα το είδος έχει εξαπλωθεί στις περισσότερες χώρες τυ κόσμου, παντού όμως σε μικρούς αριθμούς και σε συγκεκριμένα άτομα, και η επιβίωσή του δυστυχώς απειλείται. Δεν απειλείται μόνο η χρήση του ή η φαρμακευτική του εφαρμογή, αλλά χωρίς υπερβολή το φυτό ως είδος. Ο λόγος είναι ότι πλέον με την εντατική καλλιέργεια και την επιλεκτική αναπαραγωγή αιώνων έχει σχεδόν χάσει την ικανότητα ν’αναπαράγεται με σπόρο, κι ο μόνος βέβαιος τρόπος αναπαραγωγής του είναι με μοσχεύματα (κλαδιά). Αν δηλαδή κυρηχθεί παντού παράνομο, ίσως τα περισσότερα φυτά στις ανεπτυγμένες χώρες καταστραφούν, αλλά δε θά’ναι καλύτερα και στη φύση, μιας κι εκεί οι πληθυσμοί του είναι μετρημένοι, βρίσκονται κοντά σε ανθρώπινους οικισμούς ίσως από πρότερη καλλιέργεια και το φυτό πολλαπλασιάζεται πάλι βλαστητικά με κλαδιά που λυγίζουν και ριζώνουν στο έδαφος. Ακόμα όμως κι αν μείνει σε κάποιο μέρος του κόσμου ποιος θα το ψάξει ή θα μπορεί να το φέρει στη χώρα του με ασφάλεια άπαξ και γίνει παράνομο; Γι’αυτό θα πρέπει όλοι οι ενδιαφερόμενοι ν’αποκτήσουν αυτό το είδος όσο το δυνατόν νωρίτερα, και ύστερα μπορούν να το διατηρήσουν επ’άπειρον, αν βέβαια όλα πάνε καλά.

Λοιπόν εγώ το φυτό αυτό το είχα παραγγείλει μαζί με τον πατέρα μου από ένα Βρετανό παραγωγό πέρσι, και σε λίγο καιρό μας είχαν έρθει δύο άτομα σε άθλια κατάσταση από τη μακρόχρονη μεταφορά στο κρύο και στο σκοτάδι. Όταν και τα δύο τελικά απεβίωσαν, του ζητήσαμε νέα και μας τά’στειλε δωρεάν. Από εκείνα εκείνο του πατέρα μου πέθανε, ενώ το δικό μου σε δύο μήνες έβγαλε ένα μάτι κι από εκεί ένα μικρό βλαστό με φύλλα. Το φυτό αυτό το πρόσεχα περισσότερο απ’όλα τ’άλλα: το είχα καλυμμένο με μπουκάλι για περισσότερη υγρασία, του άναβα λάμπα φθορισμού το απόγευμα για ν’αυξήσω της ώρες φωτός που είχε, το πότιζα προσεκτικά, του έδινα ελαφρύ λίπασμα, και τώρα που μεγάλωσαν οι μέρες το μετέφερα καθ’όλη τη διάρκεια της μέρας από την πιο φωτεινή μπαλκονόπορτα στην άλλη ανάλογ αμε την ώρα, προσέχοντας τον ήλιο, και στο τέλος στη λάμπα , μέχρι να κοιμηθώ. Ήδη ο βλαστός του είχε επιμηκυνθεί και είχε βγάλει λίγα φυλλαράκια, ανοιχτοπράσινα και υγιέστατα, κατευθυνόμενο πλέον προς μια μακρά, παραγωγική ζωή. Ήδη άρχιζα να σκέφτομαι πότε θα έφτανε τα 15-20 εκατοστά για να το μεταφυτεύσω, πού θα το βάλω έξω και πώς θα το στηρίξω, ακόμα και πόσ θα πρέπει να ρυθμίσω το
αυτόματο πότισμα
το καλοκαίρι όταν θα έλειπα. Το θεωρούσα επίσης από τα πολυτιμότερα μέλη της συλλογής μου, το οποίο θα κρατούσα ακόμα κι αν έπρεπε για οποιονδήποτε λόγο να δώσω πολλά απ’τα υπόλοιπα φυτά μου.

Όμως η καταστροφή έγινε. Το φυτό, όταν ξεκινούσε την ανάπτυξη, είχε κάνει δύο μάτια. Το ένα πήρε μπρος, ενώ το άλλο έμεινε στο μέγεθός του. Σήμερα παρατήρησα ότι εκείνο τελικά ξεράθηκε κι αποφάσισα να το κόψω. Τραβόντας το όμως έσπασα μαζί και το ανεπτυγμένο πράσινο κλαδάκι, αφού δεν ήξερα ότι τα δύο αυτά ήταν συνδεδεμένα στη βάση. Κι έτσι το φυτό καταστράφηκε εντελώς. Πλέον δεν έχει καθόλου φωτοσυνθετικό ιστό, επειδή το πράσινο μέρος του κεντρικού βλαστού σιγά-σιγά ξεραινόταν έτσι κι αλλιώς, αφού δεν είχε πλέον λόγο ύπαρξης. Στο μόνο που ελπίζω τώρα είναι ένα μικρό εξόγκωμα δίπλα στο αρχικό κλαδάκι που ίσως είναι μάτι και ίσως μπορέσει ν’αναπτυχθεί. Μετά την καταστροφή κατέστρεψα εντελώς το φυλλοφόρο κλαδάκι συνθλίβοντάς το, γιατί δε μπορούσα να βλέπω τα δύο αυτά μέλη αποσυνδεδεμένα μεταξύ τους κι εμένα να μη μπορώ να τα επαναφέρω. Το γεγονός έγινε τώρα κι ο χρόνος δε γυρίζει. Το μόνο που σκέφτηκα εκείνη τη στιγμή ήταν να βρίσω την ψυχαναγκαστική μου εμμονή στην αφαίρεση οποιουδήποτε ξερού κομματιού, και να θυμηθώ πάλι όσα νεαρά και σπάνια φυτά έχασα από δικό μου λάθος.

Και ξεκινάω με το μακρύ κατάλογο των νεκρών σπάνιων ειδών. Πρώτη ήταν μια διωναία (Dionaea muscipula), ένα σαρκοφάγο φυτό πριν που δεν το κρατούσα στη θέση του επαρκώς με αποτέλεσμα να μου το πάρει ο αέρας πολλές φορές και στο τέλος να εξασθενήσει μέχρι να πεθάνει πριν 3 χρόνια. Δεύτερο ήταν το πολυκόμπι (Equisetum arvense), το οποίο είχα πάρει απ’το χωριό πρόπερσι το φθινόπωρο, το μεγάλωσα – αν και είχα καταστρέψει πάλι 2-3 ριζώματα στην πρώτη φάση -, την επόμενη χρονιά γέμισε με τους πυριτιούχους του βλαστούς όλη τη γλάστρα, ώσπου
τό’φαγε η κουνέλα μου.
Το φυτό δέχθηκε δύο ισχυρές επιθέσεις μέχρι να πάρω τελικά τα απαραίτητα μέτρα, όμως είχε πλέον καταφαγωθεί, εκτός από λίγους μισούς βλαστούς που παρέμειναν στην περιφέρεια της γλάστρας. Ήξερα όμως ότι δεν είχε καταστραφεί, μιας και είναι γνωστό ότι τα πολυκόμπια έχουν τρομερή ανναγεννητική ικανότητα απ’τα ριζώματά τους. Για να το «βοηθήσω» στην ταχύτερη ανάκαμψη, έσκαβα κι εγώ στη γλάστρα μέχρι να βρω τα νέα ματάκια, ώστε να τα φέρω πιο κοντά στο φως και να μη χρειαστεί το φυτό να ξοδέψει πολλή ενέργεια στέλνοντάς τα προς τα πάνω μέσα από λίγα εκατοστά χώματος. Όμως επειδή δεν έβρισκα τίποτα, έβαλα και το φτιάρι να δουλέυει, με αποτέλεσμα τελικά να κόψω το ρίζωμα σε μικρά κομματάκια εν αγνοία μου. Γυρίζοντας από κάποιες διακοπές το καλοκαίρι δεν είδα τίποτα στη γλάστρα. Από τότε όλες οι προσπάθειές μου μ’αυτό το φυτό ήταν αποτυχημένες. Ή τα ριζώματα ήταν αρκετά μικρά, ή εγώ τα πείραζα αρκετά βλέποντας συχνά την ανάπτυξη της λεπτής κορυφής τους, κι όλα τελικά σάπιζαν. Έτσι έχασα τέσσερις ακόμα φορές Equisetum arvense και E. telmateia.
Μετά είχα το
λίθοπα,
ο οποίος καταστράφηκε από τα παιδάκια που το ζούλιξαν, το φταιξιμο όμως κι εδώ είναι δικό μου, αφού τον είχα σε μέρος που σύχναζαν και τους τραβούσε την προσοχή, αλλά και γιατί δεν τα είπα από πριν να το προσέχουν. Ήταν αρκετά μεγάλα και καταλάβαιναν, και σίγουρα θα πρόσεχαν εάν όμως τά’λεγα.
Και τώρα έχουμε και τα προσφατότερα φυτά από τους σπόρους του διαδικτύου. Έσπασα τη βελβίτσχια (Welwitschia mirabilis), ένα σπανιότατο φυτό της Ναμίμπιας, του οποίου οι σπόροι έχουν υψηλά ποσοστά αποτυχίας, και μόνο ένας από τους 5 μου φύτρωσε, σπρώχνοντάς τον για να ελέγξω αν ήταν καλά ριζωμένος. Κατέστρεψα επίσης ένα δίωο (Dioon edule), ένα κυκαδόφυτο του Μεξικού ξύνοντας για να δω αν το φούσκωμα που είχε ήταν δική του ανάπτυξη ή σάπισμα. Ήταν ο μόνος ζωντανός τέτοιος σπόρος που είχα, μιας και οι υπόλοιποι σάπισαν λόγω κακής ποιότητας. Έσπασα επίσης τη ρίζα ενός σπορόφυτου αραουκάριας της Χιλής (Araucaria araucana) μεταφυτεύοντάς το – το κωνοφοράκι ζει ακόμα αλλά με πολύ καθυστεριημένη ανάπτυξη. Και τώρα χάλασα κι αυτό το φασκόμηλο. Θά’πρεπε νά’ταν περισσότερα;

Όλες αυτές οι «τραγωδίες» θα είχαν προληφθεί αν δεν ήμουν τόσο ψυχαναγκαστικός ως προς τις λεπτομέριες και την καλή διαβίωση και ανάπτυξή τους. Μη μπορώντας να τα δω ευκρινώς, για να εκτιμώ εξ αποστάσεως την κατάστασή τους, θα πρέπει να τ’αγγίζω συχνά, ιδίως στα μέρη που έχουν άμεση σχέση με την επιβίωση και τη συνέχισή τους, όπως το πρώτο ριζιδιο και τις κορυφούλες των βλαστών. Αν καμιά φορά κάνω λάθος και βάλω περισσότερη δύναμη ή το χέρι μου ξεφύγει σ’ένα νεαρό και αναπτυσσόμενο φυτό συνήθως σπάει. Παρόμοιο πράγμα κάνω και σε μεγαλύτερα φυτά
αλλάζοντας τη μορφολογία τους.
Κυρίως πάλι θα παρατηρήσετε ότι πλήττωνται τα σπανιότερα και τα πολυτιμότερα, κι όχι τ’άλλα που ξέρω ότι εφόσον οι συνθήκες τους είναι καλές πάνε καλά.

Τι θά’πρεπε να κάνω γιαν να προλάβω μελλοντικές τέτοιες περιπτώσεις; Αυτό που θα πρέπει να εξασκήσω είναι η υπομονή μου και η καταστολή των παρορμήσεών μου. Ο ψυχαναγκασμός αυτός του ελέγχου έχω προσέξει πως είναι αρκετά έντονος και δύσκολος στην καταστολή. Το συγκεκριμένο ωστόσο φασκόμηλο δεν το πείραζα και πολύ από τοτε που άρχισε την ανάπτυξή του. Το μόνο που έκανα ήταν να κόβω την ξερή άκρη του παλιού κεντρικού βλαστού.

Τώρα ο μεγαλύτερος κίνδυνος, αν φυσικά ζει, είναι ο κίνδυνος της αμέλειας. Όπως και με τη διωναία που είχε εξασθενήσει υπερβολικά μετά τα πολλά αναποδογυρίσματα της γλαστρούλας της και τις συνεχείς αποξηράνσεις του χώματός της , την οποία φρόντιζα όλο και λιγότερο ώσου ξεραινόταν, έτσι και τώρα φοβάμαι μήπως αφήσω κι αυτό το φυτό με την πίστη πως δεν έχει πλέον ελπίδες ανάκαμψης.

Αλλά για να μη λέμε μόνο τις αποτυχίες, έχω σημειώσει αναλογικά πολύ περισσότερες επιτυχίες. Αρκει να ρίξετε μια ματιά στην κατηγορία «φυτά» και να διαβάσετε τι κάνω μ’αυτό το θέμα. Ομολογουμένως όμως στην περίπτωση των σπάνιων ή πολύτιμων ειδών έχω ν’αναφέρω περισσότερες αποτυχίες παρά επιτυχίες.

Τα φυτά που έχω έξω, και αυτά που αντέχουν και τα ευπαθή που φέρνω το χειμώνα στην προστατευμένη τους θέση, ξέρω ότι είναι προσαρμοσμένα στο κλίμα, κι έτσι κι αλλιώς, εάν οι συνθήκες τους είναι οι κατάλληλες και αυτά είναι υγιή, θα επανέρχονται κάθε άνοιξη. Γιατί τότε να χαίρομαι ιδιαίτερα γι’αυτά; Αντίθετα τα σπάνια είδη ξεκινούν συνήθως μικρά και ευαίσθητα, και χρειάζονται πολύ περισσότερη φροντίδα μέχρι να φτάσουν σ’ένα μέγεθος και υγεία που τα επιτρέπει να ενταχθούν με τ’άλλα, και φυσικά είναι δυσεύρετα και συχνά δυσκολότερα στην καλλιέργεια.

Advertisements