Τις μέρες αυτές βρήκα στο Βήμα ένα άρθρο για μια πιθανή, πειραματική ακόμα φυσικά, θεραπεία για το γλαύκωμα με βλαστοκύτταρα και αποφάσισα να ψάξω λίγο παραπάνω και βρήκα μερικά άρθρα για νέες πρωτοποριακές θεραπείες.

Το γλαύκωμα είναι μια πάθηση του οφθαλμού σχετιζόμενη με υψηλή ενδοφθάλμια πίεση, η οποία βλάπτει χρόνια τον αμφιβληστροειδή και το οπτικό νεύρο. Συγκεκριμένα εκφυλίζονται τα γαγγλιακά κύτταρα του αμφιβληστροειδούς, τα οποία μεταδίδουν τα σήματα στο οπτικό νεύρο. Αυτό σταδιακά οδηγεί σε απώλεια όρασης, που μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να καταλήξει στην τύφλωση. Το γλαύκωμα είναι η δεύτερη αιτία τύφλωσης παγκοσμίως μετά τον καταρράκτη. Για τη διαχείριση του προβλήματος χορηγούνται σταγόνες που κατεβάζουν την πίεση ή τοποθετούνται βαλβίδες μέσα στο μάτι που τη ρυθμίζουν. Τουλάχιστον στη δική μου περίπτωση και σε πολλές άλλες γίνεται αυτό. Ακόμα μπορεί να γίνει επέμβαση διάνοιξης των συστημάτων αποχέτευσης του υδατοειδούς υγρού του οφθαλμού. Η νόσος πλήττει περίπου το 3% του γενικού πληθυσμού. Επίσης κάτι λίγο έχω διαβάσει ότι ίσως το γλαύκωμα ανήκει στις νευροεκφυλιστικές παθήσεις, γιατί κι εδώ φαίνεται να εμπλέκεται μια τρομερή πρωτεΐνη στην εκφύλιση των γαγγλιακών κυττάρων, το β-αμυλοειδές, βλ.
πρωτεΪνοπάθεια στην αγγλική wikipedia.
Αυτό είναι κάτι ιδιαίτερα ανησυχιτικό δεδομένου ότι το πεπτίδιο αυτό παίζει ρόλο και σ’άλλες σοβαρότατες εκφυλιστικές παθήσεις όπως το Αλτσχάιμερ, και ως αμυλοειδές είναι πολύ ανθεκτικό και μπορεί να μεταδοθεί. Θα μπορούσε δηλαδή από το μάτι να πάει στον εγκέφαλο και να προκαλέσει πρόβλημα; Έχει γίνει καμία σχετική μελέτη που να ψάχνει συσχέτιση μεταξύ γλαυκώματος και άλλων εκφυλιστικών παθήσεων; Πρέπει να ψάξω οπωσδήποτε.

Θα βάλω τις μελέτες σε χρονολογική σειρά, όχι με τη σειρά τις βρήκα. Η
πρώτη
δημοσιεύθηκε στο Βήμα πέρσι στις 14 Μαρτίου. Σ’αυτήν τη δοκιμή επιστημόνων του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ της Βρετανίας, χρησιμοποιήθηκαν αρουραίοι με γλαύκωμα από τους οποίους απομονώθηκαν βλαστοκύτταρα από το μυελό των οστών. Έπειτα τα κύτταρα αυτά καλλιεργήθηκαν σε θρεπτικό μέσο και εγχύθηκαν μ’ένεση στο πίσω μέρος του οφθαλμού, όπου διαφοροποιήθηκαν στους τύπους που χρειάζεται για να αποκαταστήσουν τις βλάβες του οπτικού νεύρου, και ίσως να το αναπλάσουν. Παρατηρήθηκε βελτίωση της κατάστασης. Οι επιστήμονες υπολογίζουν ότι ίσως σε 5 χρόνια η τεχνική αυτή θα δοκιμαστεί και σε ανθρώπους. Ίσως.

Η
δεύτερη δοκιμή,
κι αυτή Βρετανών επιστημόνων του University College του Λονδίνου σε συνεργασία με το οφθαλμιατρικό νοσοκομείο Μούρφιλντ, δημοσιευμένη στο Βήμα πριν 6 μέρες στις 8 Μαρτίου, είναι ακόμα πιο εκπληκτική, διότι εδώ χρησιμοποιήθηκαν πολυδύναμα κύτταρα από τον ίδιο τον οφθαλμό του ανθρώπου. Τα κύτταρα αυτά ονομάζονται Muller, και απομονώθηκαν από το πίσω μέρος ανθρώπινων ματιών δωρημένων για μεταμοσχεύσεις κερατοειδούς. Μετά την απομόνωση, οι επιστήμονες τα καλλιέργησαν σε εργαστηριακό περιβάλλον μετατρέποντάς τα σε γαγγλιακά κύτταρα του αμφιβληστροειδούς. Όταν τα έγχυσαν σε ποντικούς με γλαύκωμα που είχαν χάσει όλα τα γαγγλιακά τους κύτταρα και επομένως ήταν ολικά τυφλά, παρατήρησαν ότι τα ζώα άρχισαν ν’αντιδρούν ακόμα και σε χαμηλά επίπεδα φωτός. Συμπέραναν λοιπόν οιεπιστήμονες ότι αυτή η τεχνική αναπλάθει τον αμφιβληστροειδή κι επαναφέρει εν μέρει την όραση. Αργότερα στη μελέτη βρέθηκε ότι τα νέα κύτταρα δεν κάνουν τις απευθείας συνδέσεις με το οπτικό νεύρο όπως τα προϋπάρχοντα, αλλά δημιουργούν νέες δικές τους, εξίσου λειτουργικές, μ’άλλα νεύρα του αμφιβληστροειδούς, τα οποία μπορούν να μεταβιβάσουν τις πληροφορίες σ’αυτό. Κι εδώ οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η τεχνική αυτή ίσως εφαρμοστεί και σε ανθρώπους στο εγγύς μέλλον.

Εδώ θα πρέπει να πούμε ότι αυτές οι δοκιμές βρίσκονται ακόμα καθαρά σε πειραματικό στάδιο και δεν πρόκειται να εφαρμοστούν σε ανθρώπους στα κοντά. Ακόμα κι αν οι επιστήμονες εκτιμούν πως θα εφαρμοστούν κλινικά στο εγγύς μέλλον, ή, χειρότερα, θέτουν και χρονικό όριο που θα γίνει αυτό, εμεις θα πρέπει να παραμένουμε σκεπτικοί. Πρώτον τα προγράμματα αυτών των μελετών μπορεί να σταματήσουν λόγω έλλειψης πόρων, άλλων μελετών μεγαλύτερης προτεραιότητας κ.ά., και δεύτερων ακόμα δεν είναι πλήρως γνωστές οι πιθανές παρενέργειες ή ελλείψεις αυτών των θεραπειών, και συνήθως δε γίνεται πλήρης έρευνα τέτοιων μεθόδων. Ακόμα όμως κι αν εφαρμοστούν σε ανθρώπους, πράγμα που πιστεύω ότι θα γίνει, θα γίνει σε ορισμένα άτομα μιας κλινικής μελέτης, πειραματικά δηλαδή, κι από εκεί και πέρα δεν ξέρουμε αν συνεχιστεί ή αν μπει στο αρχείο, ακόμα κι αν πετύχει. Το κύριο εμπόδιο υποτίθεται πως είναι τό κόστος. Γενικά όμως η ιατρική κοινότητα ακόμα δεν έχει δεχτεί πλήρως την εναλλακτική των βλαστοκυττάρων, μολονότι αυτά θα μπορούσαν να λύσουν πάμπολλα προβλήματα χωρίς υπερβολή π.χ. το πρόβλημα της ιστοσυμβατότητας, για το λόγο μάλλον ότι υπάρχει φόβος για προβλήματα λανθασμένης εγκατάστασής τους στον οργανισμό, κόστους όπως είπα ή, στην περίπτωση των εμβρυικών βλαστοκυττάρων, για δήθεν ηθικούς λόγους, π.χ. υποτίθεται ότι δεν είναι ηθικά σωστο να χρησιμοποιούνται βλαστοκύτταρα εν δυνάμει ανθρώπων για έρευνα, λες και έχουν μυαλό ή και νευρικό σύστημα για να καταλάβουν.
Δείτε εδώ
πόσες περισσότερες θεραπείες με βλαστοκύτταρα βρίσκονται σε πειραματικό στάδιο σε ζώα ή σε ανθρώπους σε σχέση μ’αυτές που έχουν τακτικές πρακτικές εφαρμογές. Η συνηθέστερη και παλιότερη θεραπεία με βλαστοκύτταρα είναι η μεταμόσχευση μυελού των οστών σε καρκινοπαθείς με λευχαιμία ή λέμφωμα, για την αντικατάσταση του δικού τους που μπορεί νά’χει καταστραφεί από τις θεραπείες. Θά’πρεπε ωστόσο η αντιμετώπιση προς αυτές τις θεραπείες ν’αλλάξει.

Τέλος
η τρίτη μελέτη
δημοσιευμένη κι αυτή στο Βήμα, είναι κάπως διαφορετική από τις προηγούμενες. Πρώτον γιατί, αν και σπάνιο, είναι ελληνική. Και δεύτερον, γιατί ερευνά ασαφής σχέσεις μόλυνσης ενός βακτηριδίου με την εμφάνιση γλαυκώματος κι άλλων εκφυλιστικών παθήσεων.

Η εν λόγω μελέτη έχει τις απαρχές τις πριν μια δεκαετία, πρόσφατα όμως έγιναν τ’αποφασιστικά βήματα. Διενεργείται από τον καθηγητή παθολογίας-γαστρεντερολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Ιωάννη Κουντουρά σε συνεργασία με μεγάλη ομάδα άλλων ιατρών διαφόρων ειδικοτήτων κυρίως από το Ιπποκράτειο Νοσοκομείο. Αναζητά να βρει συσχέτιση μεταξύ μόλυνσης με το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού και την εμφάνιση γλαυκώματος ή και άλωων νευροεκφυλιστικών παθήσεων (οι επιστήμονες κατατάσσουν το γλαύκωμα σ’αυτές τις παθήσεις).

Το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού (H. pylori) είναι ένα μικρό βακτήριο που μολύνει το βλενογόνο του γαστρεντερικού σωλήνα προκαλώντας ενίοτε προβλήματα. Μεταδίδεται κυρίως από μολυσμένα τρόφιμα, αλλά μπορεί και μεταξύ ανθρώπων ακόμα και από το φιλί. Εκτιμάται ότι το 50% του γενικού πληθυσμού άνω των 50 ετών φέρει το βακτήριο. Το βακτήριο αυτό έχει αποδειχθεί ότι συμβάλλει στην εμφάνιση έλκους του στομάχου και έλκους του δωδεκαδακτύλου (το αρχικό τμήμα του λεπτού εντέρου) σε χρόνια μολυσμένα άτομα. Αναλυτικότερα υπολογίζεται ότι το 80% των περιπτώσεων έλκους στομάχου και το 90% των περιπτώσεων έλκους δωδεκαδακτύλου οφείλονται στη χρόνια μόλυνση μ’αυτό το βακτήριο. Έχει συσχετιστί σ’άλλες μελέτες επίσης με εξαπλασιασμό του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου του στομάχου. Ωστόσο δεν εμφανίζουν όλοι όσοι έχουν μολυνθεί γαστρεντερικά προβλήματα, αλλά η ευπάθεια του καθενός καθορίζεται και από άλλους παράγοντες, όπως τα γενετικά του χαρακτηριστικά. Υπολογίζεται ότι το 2% με 10% των μολυσμένων με το ελικοβακτηρίδιο θα εμφανίσει κάποιο γαστρεντερικό πρόβλημα.

Ένα από τα ανατρεπτικά ευρήματα της μελέτης ήταν η ανακάλυψη ότι το συγκεκριμένο βακτήριο μπορεί να εισβάλλει στα λεμφοκύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, τα οποία το πολεμούν, μέσω των οποίων μπορεί έπειτα να μεταδοθεί σ’άλλα μέρη του οργανισμού, όπως στα μάτια. Επίσης οι επιστήμονες παρατήρησαν υψηλότρα επίπεδα αντισωμάτων κατά του ελικοβακτηριδίου του πυλωρού σε ασθενείς με γλαύκωμα. Τελικά ο ίδιος ο μικροοργανισμός απομονώθηκε από μάτια ασθενών.

Σύμφωνα με τα ευρήματα των επιστημόνων, ο λόγος σύνδεσης αυτών των δύο φαινομενικά άσχετων καταστάσεων ωφείλεται σε μοριακή μιμιτική. Ορισμένες πρωτεΐνες του ελικοβακτηρίου μοιάζουν πολύ με στοιχεία του οπτικού νεύρου, κάνοντας το ανοσοποιητικό σύστημα να μπερδέψει στοιχεία του σώματος μ’εχθρικά και να προκαλέσει βλάβες, με παρόμοιο τρόπο δηλαδή που λειτουργούν και τα αυτοάνοσα νοσήματα. Δεν κινδυνεύουν όλοι οι άνθρωποι από τέτοιες προεκτάσεις της μόλυνσης, μόν όσοι έχουν υπερδραστήριο ανοσοποιητικό σύστημα που μπορεί ν’αποκριθεί προβληματικά. Η έρευνα βρήκε τρία συγκεκριμένα γονίδια που έχουν να κάνουν με το ανοσοποιητικό σύστημα να υπερεκφράζονται σε ασθενείς με H. pylori. Οι ερευνητές αποδίδουν περίπου το 10% των περιπτώσεων γλαυκώματος στη μόλυνση με το μικρόβιο.

Τα ευρήματα των ερευνητών δημοσιεύονται σε διάφορα έγκριτα ιατρικά περιοδικά του εξωτερικού, όπως το Ophthalmology και το Clinical Ophthalmology.

Ακόμα εκπληκτικότερη είναι η πιθανή σύνδεση που προτείνουν οι ερευνητές της μόλυνσης με H. pylori και νευροεκφυλιστικές ασθένεις όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας, το Αλτσχάιμερ και το Πάρκινσον. Οι Έλληνες ερευνητές αναζητούν σύνδεση H. pylori με Αλτσχάιμερ και λιγότερο με σκλήρυνση κατά πλάκας, ενώ στο εξωτερικό γίνονται έρευνες για τη σύνδεσή του με το Πάρκινσον. Όσον αφορά το Αλτσχάιμερ, συχνά παρατηρείται στους ασθενείς υψηλό ποσοστό μόλυνσης μ’αυτό το βακτήριο. Από τους 65 ασθενείς με νόσο Αλτσχάιμερ μιας μελέτης του κ. Κουντουρά, το 88% είχε ενεργή λοίμωξη με ελικοβακτηρίδιο στο στομάχι, και η εκρίζωσή του βελτίωσε κάπως την κατάσταση των ασθενών επιμηκύνοντας και το χρόνο ζωής τους από 3 χρόνια σε 5. Ομοίως υψηλά ποσοστά έχουν βρεθεί και σε ασθενείς με σκλήρυνση κατά πλάκας.

Ο κ. Κουντουράς ελπίζει πως με το τέλος της μελέτης, αν τελικά βρεθεί ότι η σύνδεση είναι κάτι βέβαιο, απλά η εκρίζωση του μικροοργανισμού που μπορεί να γίνει με αντιβιωτικά θα μπορούσε να βελτιώσει την κατάσταση του γλαυκώματος στους συγκεκριμένους ασθενείς.

Παράξενο ωστόσο μου φάνηκε η παντελής έλλειψη αναφοράς στην υψηλή ενδοφθάλμια πίεση και τον πιθανό ρόλο του βακτηρίου σ’αυτό, εάν υπάρχει. Επίσης θεωρώ απίθανο με την εξαφάνιση αυτού του βακτηριδίου να θεραπευθούν ασθένειες όπως Αλτσχάιμερ και Πάρκινσον, πρώτον επειδή ακόμα δεν έχει επιβεβαιωθεί κάποια σίγουρη σύνδεση, και δεύτερον, ακόμα κι αν το βακτήριο συμβάλλει κάπως στην έναρξη της ασθένειας, η εκρρίζωσή του δε θα σταματήσει την αλυσιδωτη αντίδραση της μετατροπής των πρωτεΐνών που ήδη λαμβάνει χώρα στον εγκέφαλο, ίσως κάπως επιβραδυνθεί για άγνωστο ακόμα λόγο, όπως λένε οι επιστήμονες, όχι όμως να σταματήσει εντελώς. Η σκλήρυνση κατά πλάκας είναι αυτοάνοσο νόσημα, για την αιτιολογία της οποίας έχουν ειπωθεί πολλά, και η σχέση της με τη μόλυνση με το συγκεκριμένο μικροοργανισμό δεν είναι απίθανη.

Προσεχώς: θέμα για σχέση γλαυκώματος με νευροεκφυλιστικές παθήσεις.

Advertisements