\Τα φυτά σήμερα έχουν πλέον αποικήσει όλον τον πλανήτη, από τα έλη ως τις ερήμους, κι ανάλογα με το κλίμα και τις άλλες περιβαλλοντικές συνθήκες υπό τις οποίες ζουν, έχουν αναπτύξει τις κατάλληλες προσαρμογές για να επιβιώσουν. Από τις πιο ενδιαφέρουσες είναι οι ιδιότητες που ανέπτυξαν τα φυτά κατά την προσαρμογή του σε ξηρά κλίματα, όπως ερήμους ή ημιερήμους, αλλά συχνά και σε αλπικά, επιφυτικά ή αλοφυτικά περιβάλλοντα, σε μέρη δηλαδή που το νερό δεν είναι εύκολα διαθέσιμο. Εκεί τα φυτά μπορεί ν’ανέπτυξαν αγκάθια αντί για πλατιά φύλλα, χνουδωτά φύλλα, βαθιές ρίζες, αλλά στα περισσότερα ένα είναι το χαρακτηριστικό που τα ενώνει – έχουν εξελίξει σαρκώδη φύλλα ή και βλαστούς, όπου αποθηκεύουν νερό. Αυτά τα σαρκώδη φυτά λέγονται παχύφυτα και συναντώνται κυρίως σε ερημικές ή πολύ ξηρές τοποθεσίες. Τα παχύφυτα δεν είναι μια συγκεκριμένη ταξινομική ομάδα, αλλά μια περιγραφική κατηγορία, στην οποία ανήκουν μέλη από διαφορετικές οικογένειες που εμφάνισαν ανεξάρτητα το ίδιο χαρακτηριστικό. Είναι από τις αγαπημένες μου ομάδες φυτών. Για κάποια ιδιαίτερα παράξενα παχύφυτα έχω γράψει
εδώ
(λίθωπες) και
εδώ
(κωνόφυτα).

Εδώ θα πω για πιο κοινά αλλά εξίσου όμορφα κι αξιοσημείωτα είδη, μερικά εκ των οποίων ανήκουν ή άνηκαν στη συλλογή μου. Όλα ανήκουν στην οικογένεια των κρασουλιδών (crassulaceae), μία από τις μεγαλύτερες ομάδες δικοτυλήδωνων παχυφύτων της τάξης των λιθοθραυστωδών (saxifragales). Οι κρασουλίδες πήραν τ’όνομά τους από το τυπικό γένος κράσουλα (Crassula). Η οικογένεια είναι εξαπλωμένοι σε σχεδόν όλον τον κόσμο με τεράστια ποικιλία στη μορφή και στο ενδιαίτημα που προτιμά. Τα περισσότερα μέλη αυτής της οικογένειας είναι ξηρόφυτα, και για ν’ανταπεξέλθουν στις ξηρές συνθήκες του περιβάλλοντώς τους έχουν αναπτύξει έναν ιδιαίτερο τρόπο μεταβολισμού του άνθρακα, το λεγόμενο
οξικό μεταβολισμό των κρασουλιδών
(crassulacean acid metabolism ή cam). Μ’αυτή τη μέθοδο τα φυτά συλλέγουν το διοξείδιο του άνθρακα απαραίτητο για τη φωτοσύνθεση από τ’ανοιχτά τους στόματα το βράδυ και το αποθηκεύουν σε μορφή οργανικών οξέων. Την ημέρα, όταν η θερμοκρασία είναι υψηλή και η ξηρασία έντονη, χρησιμοποιούν τον ήδη αποθηκευμένο άνθρακα διασπώντας τον με ένζυμα για τη φωτοσύνθεση, χωρίς να χρειάζεται ν’ανοίξουν τα στόματά τους χάνοντας πολύτιμο νερό. Η ίδια στρατηγική έχει εξελιχθεί ανεξάρτητα και σε φυτά άλλων οικογενειών που αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα, όπως επιφυτικές ή λιθοφυτικές βρομελιίδες, αλλά και στο γνωστό ανανά, και μερικά είδη τη χρησιμοποιούν σε περίπτωση ξηρασίας όπως η
γλιστρίδα.

Πρώτο θ’αναφέρω την κοινή κράσουλα ή ωοειδή κράσουλα (Crassula ovata), ένα ευρέως καλλιεργημένο παχύφυτο.

κράσσουλα (crassula ovata) δικό μου φυτό


C. ovata του πατέρα μου, προήλθε από το δικό μου φυτό. Το λάστιχο από πίσω είναι του αυτόματου ποτίσματος για το καλοκαίρι.

Το συγκεκριμένο είδος κατάγεται από ξηρές περιοχές της Νοτίου Αφρικής, όπου μπορεί να βρεθεί σε βραχώδη μέρη με ξηροφυτικούς θάμνους ή σε ξερές πλαγιές. Στη φύση είναι ξυλώδης θάμνος ύψους 1-3 μέτρων. Οι βλαστοί του είναι δύσκαμπτοι και σκληροί, με ζεύγη αντίθετων σαρκωδών, ωοειδών φύλλων στο πράσινο του νεφρίτη, εξού και η αγγλική ονομασία «Jade plant» (φυτό νεφρίτης). Οι νεαροί βλαστοί παραμένουν πράσινοι γι’αρκετό του μήκους τους, μετά όμως καφετιάζουν και τελικά ξυλοποιούνται κάνοντας κάπως τραχύ ανοιχτόχρωμο φλοιό. Είναι φυτό σχετικά αργής ανάπτυξης. Ανθίζει με μικρά λευκά ή ρόδινα αστεροειδή άνθη με πέντε πέταλα σε μικρές ταξιανθίες στις κορυφές των βλαστών νωρίς την άνοιξη, αφού η μέρα έχει μικρύνει πρώτα. Το γένος της κράσουλας περιλαμβάνει περίπου 50 είδη. ελ τωμ οποίων τα περισσότερα είναι ξηρόφυτα, αν κι ένα, η C. aquatica, είναι μονοετές υδρόφιλο υφάλμυρων τοποθεσιών.

Η καλλιέργεια του φυτού είναι εύκολη. Απαιτεί καλά αποστραγγιζόμενο έδαφος που θα πρέπει να στεγνώνει ανάμεσα στα ποτίσματα, αραιή λίπανση κατά την περίοδο ανάπτυξης, και ζέστη με ήλιο. Τα φύλλα μπορεί να κοκκινίσουν από τον πολύ ήλιο, αλλ’αυτή η αντίδραση είναι φυσιολογική και δε θα πρέπει να προκαλεί ανησυχία. Μαλακά φύλλα ή έντονη φυλλόπτωση ίσως είναι σημάδι υπερβολικού ποτίσματος ή ελλειπούς αποστράγγισης. Το φυτό μπορεί να κλαδεύεται κάθε μερικά χρόνια για να διατηρείται ένα επιθυμητό σχήμα και να ισχυροποιείται ο κορμός σε πάχος. Τα φυτά αυτά δε θα πρέπει να βρίσκονται σε μέρη που μπορούν να σπρωχθούν ή να πέσουν, διότι είναι δύσκαμπτα και μερικά κλαδιά κινδυνεύουν να λυγίσουν ή να σπάσουν. Δεν προσβάλλεται εύκολα από ασθένειες κατά την εμπειρία μου, αν και διάβασα ότι μπορεί να προσβληθεί από μελίγκρα, αλευρώδη και τετράνυχο. Χρειάζεται προσοχή με τη χρήση των εντομοκτόνων, μιας και καίνε εύκολα τα φύλλα του, ιδίως αυτά που περιέχουν πυρερυθρίνη. Το φυτό χρειάζεται προστασία το χειμώνα σε προστατευμένη απ’την παγωνιά θέση με κάποιο φως και πολύ αραιό πότισμα. Για ν’ανθίσει με μεγάλη ποσότητα, θα πρέπει οι νύχτες να είναι εντελώς σκοτεινές και το φυτό να μην ποτίζεται σχεδόν καθόλου μέχρι τις αρχές της άνοιξης, οπότε θ’αρχίσουν τα εντατικά ποτίσματα.

Η κράσουλα ήταν το πρώτο φυτό της συλλογής μου, αν κι όχι το πρώτο μου φυτό. Το φυτό της φωτογραφίας το είχα αγοράσει το 2005 από μια ανθοέκθεση της Θεσσαλονίκης. Ήταν πολλοί κορμοί περιμετρικά σε μια μικρή γλάστρα. Αργότερα το μεταφύτευσα. Τον πρώτο χειμώνα δεν το είχα προλάβει στην πρώτη παγωνιά με αποτέλεσμα μερικοί κορμοί και κλαδιά να παγώσουν και μετά να σαπίσουν. Τα υπόλοιπα μέρη όμως σιγά-σιγά γέμισαν τα κενά. Αργότερα κατάλαβα ότι δεν ήταν έτσι η κατασκευή του φυτού, αλλά απλώς αυτοί φύτεψαν πολλά φυτά για συμμετρική εμφάνιση, κι έτσι αποφάσισα να κρατήσω μόνο έναν κορμό για υγιή και γρηγορότερη ανάπτυξη. Χώρισα λοιπόν όλα τα φυτά πετώντας μερικά και κρατώντας λίγα για πολλαπλασιασμό, ενώ για μένα κράτησα το μεγαλύτερο και δυνατότερο κορμό τον οποίον μεταφύτευσα. Από τότε παρατηρούσα αισθητά γρηηγορότερη και καλύτερη ανάπτυξη. Έναν από τους υπόλοιπους κορμούς τον έδωσα ως μόσχευμα στον πατέρα μου χωρίς ρίζα ο οποίος το φύτεψε, ρίζωσε και τώρα έχει ένα αρκετά μεγάλο φυτό (δεύτερη φωτογραφία, μεγάλωσε λίγο από τότε). Υποτίθεται ότι η κράσουλα μπορεί να πολλαπλασιαστεί και με μεμονωμένα πεσμένα φύλλα, αλλά δεν τό’χω δοκιμάσει ποτέ, λόγω του πολύ χρόνου που παίρνει η διαδικασία. Στη φύση τα σπασμένα μέρη του φυτού μερικές φορές ριζώνουν.
Το φυτό μου λοιπόν ήταν καλά για αρκετό καιρό, αν και δεν άνθισε ποτέ, ώσπου φέτος το καλοκαίρι
καταστράφηκε απ’την κουνέλα μου.
Η Λίμπο η κουνέλα μου κατάφερε να το μασήσει όλο, και στο τέλος άφησε μόνο έναν κορμό. Δε φοβήθηκα όμως, και σε λίγες βδομάδες είδα νέα μάτια στην κορυφή. Όμως για κάποιον λόγο, ενώ εγώ ούτε το πότιζα υπερβολικά ούτε υπήρχε άλλος παράγοντας στρες, τά’ριξε καιξεράθηκε. Ήταν ένα απ’τα αγαπημένα φυτά της συλλογήςβ μου. Τώρα πλέον έχω πάρει τα κατάλληλα μέτρα ώστε να μη γίνει ποτέ ξανά τέτοια καταστροφή.

Κράσουλες έχω συναντήσει παντού σε γλάστρες, από το πρώην γυμνάσιό μου έως ταβέρνες. Γενικά αυτές που μεγαλώνουν έξω φαίνονται παχύτερες και υγιέστερες απ’αυτές του εσωτερικού χώρου. Πραγματικά μεγάλα τέτοια φυτά έχω δει σε περιοχές με πολύ ευνοϊκό κλίμα, το ένα στη
Μαρμαρίδα της Τουρκίας
που σίγουρα ήταν ενάμισι μέτρο με παχύ κορμό με κανονικό φλοιό και χοντρά κλαδιά, και το άλλο σε μια ζαρντινιέρα στη Σικελία περίπου στο ένα μέτρο, μπορεί λίγο μικρότερο. Ομοίως θα μεγαλώνουν και στις δικές μας νότιες περιοχές.

echeveria glauca

Είναι η εχεβέρια της συλλογής μου. Στο
natura2009
μου την αναγνώρισαν ως Echeveria glauca (γλαυκή εχεβέρια), αλλ’απ’ό,τι έψαξα το όνομα αυτό δε χρησιμοποιείται πλέον. Την αγόρασα κι αυτήν από ανθοέκθεση την άνοιξη του 2006. Αρχικά ήταν σ’ένα πλαστικό γλαστράκι με δύο μεγάλα ανθοφόρα στελέχη με πορτοκαλί, αστεροειδή άνθη. Σύντομα την είχα μεταφυτεύσει σε ψηλή γλάστρα, χωρίς να ξέρω ότι δεν τη χρειάζεται έχοντας ρηχές ρίζες, κι έτσι δεν τα πήγαινε και τόσο καλά. Τελικά την έβαλα πριν 3 χρόνια περίπου σε ρηχή γλάστρα κι από τότε παρατηρώ πολύ πιο γρήγορη ανάπτυξη (σχετικό αυτό, έτσι κι αλλιώς το συγκεκριμένο είδος αναπτύσσεται αργά). Το φυτό από την εποχή της φωτογράφισης έχει αναπτυχθεί περισσότερο. Τώρα, που ακόμα είναι στη σκάλα της πολυκατοικία ςγια το χειμώνα, έχει κάνει ένα ανθοφόρο στέλεχος με μπουμπούκια, δεύτερη ανθοφορία από τότε που το αγόρασα! Είναι ένα από τ’αγαπημένα φυτά της συλλογής μου, το «κεφαλάκι», λόγω ιδιαίτερου σχήματος.

Οι εχεβέριες είναι ένα ποικίλο γένος 20 ειδών περίπου μ’εξάπλωση από την περιοχή του Μεξικού ως τη βορειοανατολική Νότια Αμερική. Το κύριο χαρακτηριστικό των φυτών αυτών είναι ότι αποτελούνται από έναν παχύ κορμό κι ένα ρόδακα φύλλων. Νέα κλαδιά (ρόδακες) και ταξιανθίες εμφανίζονται στις μασχάλες των φύλλων. Υπάρχει τεράστια ποικιλία μεταξύ των ειδών στο μέγεθος, το σχήμα και το χρώμα των φύλλων, το αν έχουν χνούδι ή όχι, το βαθμό διακλάδωσης, το ρυθμό ανάπτυξης και τις αντοχές. Το δικό μου φυτό είναι κοντό και συμπαγές, χωρίς ακόμα καθόλου νέ αματάκια ή κλαδιά, με φύλλα σχήματος κουταλιού με χοντ΄ρο μίσχο, κοίλο έλασμα και οξεία άκρη, χρώματος γκριζογάλαζου. Η ανάπτυξή του είναι αρκετά αργή. Έως τώρα έχει προσβληθεί δυο φορές από αφίδες σε μικρό μέρος του φυλλώματός του, όμως τις πρόλαβα αμέσως.

Γενικά οι εχεβέριες χρειάζονται ζέστη και ήλιο κατά την περίοδο ανάπτυξης με τακτικά ποτίσματα αφήνοντας το χώμα όμως να στεγνώνει ανάμεσα και κανονική προς αραιότερη λίπανση. Υπάρχουν είδη που προσαρμόζονται σε περισσότερη σκιά και υγρασία, και το δικό μου έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να παραμείνει υγιές και στις δύο ΄περιπτώσεις τουλάχιστον για μικρό χρονικό διάστημα. Υπάρχουν επίσης είδη ανθεκτικά στις ελαφριές παγωνιές, αλλά εγώ για καλό και για κακό, αφού δεν ξέρω το ακριβές είδος, το φέρνω στην προστατευμένη θέση κάθε χειμώνα. Τα φυτά πολλαπλασιάζονται ευκολότερα με τους νέους ρόδακες από τις μασχάλες των φύλλων. Αν το είδος δε βγάζει εύκολα και πρέπει να πολλαπλασιαστεί οπωσδήποτε, μπορεί να κοπεί όλο το κεφάλι και να χρησιμοποιηθούν αυτό και οι νέοι ρόδακες που θα εμφανιστούν απ’τον κομμένο κορμό, ή με σπόρο.

Το γκριζογάλαζο γυαλιστερό χρώμα των φύλλων του συγκεκριμένου είδους ωφείλεται στην επιδερμίδα τους. Αν αυτή αφαιρεθεί, εσωτερικά το φύλλο είναι πράσινο, χυμώδες και σπογγώδες. Σε πείραμα που έκανα για να δω κατά πόσο η επιδερμίδα μειώνει την απώλεια του νερού, ξεφλούδισα ένα φύλλο και το άφησα απ’το μεσημέρη έξω στον ήλιο σε μεταλλικο σταχτοδοχείο, μαζί μ’ένα άλλο ολόκληρο ίδιου μεγέθους. Το βράδυ το ξεφλουδισμένο είχε όλο ξεραθεί, εκτός από λίγο στη μέση, ενώ το άλλο άρχισε ίσως κάπως να μαλακώνει.

Η εχεβέριά μου 16/6/2012. Το λάστιχο από πίσω και ο εκτοξευτήρας που βρίσκεται στην άκρη της γλάστρας είναι του αυτόματου ποτίσματος. Πλέον έχει γίνει ένα φυτό αξίας, από τα παλαιότερα και καλύτερα της συλλογής μου. Το ανθοφόρο στέλεχος όμως που έκανε το χειμώνα έσπασε την αμέσως επόμενη μέρα αφού την έβγαλα έξω το Μάρτιο από ισχυρό άνεμο το απόγευμα.

αιώνιο


κλαδιά και φύλλωμα αιωνίου από κοντά

Το αιώνιο γένους Aeonium ή Sempervivum; Πού ανήκει το παραπάνω είδος; Δεν ξέρω. Είναι κρασουλοειδές φυτό με ρόδακες φύλλων σε έρποντες ή και ψηλότερους βλαστούς, όπως στο είδος της φωτογραφίες. Το γένος περιλαμβάνει 35 είδη της Μακαρονησίας, με τη μεγαλύτερη ποικιλία στις Κανάριες Νήσους. Το μεγαλύτερο είναι το δεντρώδες αιώνιο A. arboreum, που μπορεί να φτάσει και τα δύο μέτρα σε ύψος με σκουρόχρωμους μεγάλους ρόδακες. Τα αείβια (Sempervivum) με περίπου 40 είδη έχουν πολύ μεγαλύτερη εξάπλωση, από τη Βόρεια Αφρική και τη βορειοανατολική Σαχάρα έως την Ιβυρική χερσόνησο, τις Άλπεις, τα Βαλκάνια έως και το Ιράν και τον Καύκασο, κυρίως σε ορεινές γυμνές περιοχές με γρήγορη αποστράγγιση κι επομένως μικρή διαθεσιμότητα νερού. Ως εκ τούτου είναι από τα πλέον ανθεκτικά παχύφυτα στο κρύο. Το γένος Aeonium παγώνει το χειμώνα. Και στα δύο γένη οι ρόδακες αναπτύσσονται για μερικά χρόνια ώσπου να βγάλουν από το κέντρο τους ένα μικρό βλαστό μιας μικρής ταξιανθίας. Τα άνθη τους αποτελούν εξαίρεση στα δικοτυλήδωνα καθώς μπορεί να έχουν 6 ή και παραπάνω πέταλα, όχι τα σύνηθη πολλαπλάσια του 5 ή του 4, αλλ’αυτό δεν είναι μοναδικό σ’αυτά τα είδη. Μετά την καρποφορία ο συγκεκριμένος ρόδακας ξεραίνεται, αφήνοντας τους άλλους μικρότερους να συνεχίσουν. Τέτοιες ταξιανθίες με μπουμπούκια είδα στο
βοτανικό κήπο της Φλωρεντίας,
όταν είχα πάει εκεί πέρσι το καλοκαίρι.

Το φυτό των φωτογραφιών είναι του πατέρα μου, απόγονος του δικού μου, δώρο του πατέρα μου από φυτώριο, που είχε καταστραφεί από υπερβολικό πότισμα, όταν εγώ έλειπα και μου το πότιζαν άλλοι. Αν είχα από τότε το
αυτόματο πότισμα,
δε θα υπήρχε τέτοιο πρόβλημα. Για να το πολλαπλασιάσω, έκοψα ένα κλαδί, το συγκεκριμένο το φθινόπωρο, και το φύτεψα σχεδόν όλο πλαγίως λίγο κάτω απ’το έδαφος, εκτός από το μέρος με τους ρόδακες. Γρήγορα ρίζωσε κι αναπτύχθηκε.
Το είδος του συγκεκριμένου φυτού παραμένει ακόμα άγνωστο. Είναι κάπως ψηλό, με πολλούς δύσκαμπτους και συνεστραμμένους βλαστούς, που στις κορυφές τους φέρουν τους ρόδακες, όπως φαίνεται απ’τις φωτογραφίες. Η ανάπτυξη γίνεται κυρίως το φθινόπωρο, το χειμώνα και την άνοιξη, οπότε τα φυλλα του φυτού είναι πλατιά, σκουρότερα, λεπτότερα και αραιότερα. Όσο ο ρόδακας αναπτύσσεται, τα παλαιότερα φύλλα μαραίνονται και πέφτουν. Το καλοκαίρι οι ρόδακες παίρνουν σχήμα κυπέλου με πολύ πιο σφιχτά, σκληρά και ανοιχτοπράσινα φύλλα, και τότε δεν έχουμε τόση ανάπτυξη. Το φθινόπωρο οι βλαστοί αρχίζουν να βγάζουν πολλές λεπτές ρίζες που μπορεί να κατέβουν ως το έδαφος και να πιάσουν εκεί. Ωστόσο το φθινόπωρο δεν είναι η μόνη περίοδος πολαπλασιασμού, έχω πολλαπλασιάσει και το καλοκαίρι. Τα φύλλα του συγκεκριμένου είδους είναι λεία λογχοειδή, με στενότερο το μέρος προς το μίσχο και πλατύτερα στην κορυφή και ελαφρώς πριονωτά.

Αυτά ήταν τα τρία κοινά παχύφυτα. Στο μέλλον θα κάνω δημοσιεύσεις για περισσότερα τέτοια φυτά, είτε γνωστά είτε σπάνια. Εάν θέλετε να τα καλλιεργήσετε, θα τα βρείτε χωρίς δυσκολία παντού. Είναι πανεύκολα στην καλλιέργεια και στην πράξη δε χρειάζονται πολλά, πέρα από ήλιο, καλά αποστραγγιζόμενο έδαφος και προστασία το χειμώνα για τα περισσότερα είδη. Ακόμα κι αν τα παραμελήσετε, αυτά πάλι θα επιβιώσουν. Και πέρα από τα λίγα κοινά είδη του κάθε γένους, το κάθε γένος έχει επίσης πολλά άλλα είδη και ποικιλίες, άλλα γνωστότερα κι άλα σπανιότερα, με τα οποία άνετα γίνεται μια καλή συλλογή.

Πηγές και ιστοσελίδες:
άρθρο της αγγλικής wikipedia για την κράσουλα
άρθρο για τις εχεβέριες
άρθρο για τα αιώνια
άρθρο για τα αείβια
Ελληνικά:
παχύφυτα, πληροφορίες
παχύφυτα, διάφορα είδη
και
εχεβέριες
αυστραλιανή σελίδα.

Advertisements