Μία σχολική έκθεση στην οποία υποτίθεται ως μέλος της Βουλης των Εφήβων εκθέτω τα επιχειρήματά μου κατά της θανατκής ποινής. Τα παρακάτω αποτελούν γνήσιες δικές μου απόψεις.

Ως μέλος της Βουλής των Εφήβων και ως ευαισθητοποιημένος άνθρωπος, θα ήθελα σ’αυτήν την έκθεση να εκφράσω τους λόγους για τους οποίους πιστεύω ότι η θανατική ποινή θα πρέπει να καταργηθεί. Η θανατική ποινή είναι ο θεσμοθετημένος φόνος εγκληματιών από το κράτος, πράγμα που για πολλούς μας αντιβαίνει στην ιδεολογία των σύγχρονων πολιτισμένων κρατών περί ελευθερίας και αξίας της ζωής.

Αυτού του είδους η «τιμωρία» εφαρμοζόταν από τα πανάρχαια χρόνια από όλα σχεδόντα κράτη του κόσμου για διάφορους λόγους. Κυρίως γινόταν για την οριστική εξόντωση εγκληματιών ή άλλων ανθρώπων θεωρούμενων κίνδυνο για την κοινωνία, και η σοβαρότητα ενός παραπτώματος για να θεωρηθει άξιο θανατικής ποινής ποίκιλε ανάλογα με το κράτος και την εποχή. Έχει χρησιμοποιηθεί επίσης για την εξόντωση πολιτικών αντιπάλων και αντικαθεστωτικών σε όλον σχεδόν τον κόσμο. Σήμερα τη συναντούμε ακόμα ως μέσο τιμωρίας σε πολλές χώρες, αλλά κι ως μέσο καταστολής αντικαθεστωτικών σε πιο τυραννικά καθεστώτα. Εδώ όμως θα πω περισσότερο για την ποινική χρήση σε δημοκρατικά καθεστώτα σύγχρονων κρατών. Παρόλο που πολλά δυτικά κράτη έχουν καταργήσει τη θανατική ποινή, συμπεριλαμβανομένης όλης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αυτή ακόμα παραμένει ενεργή σε μερικά άλλα μεγάλα κράτη, όπως στις Ηνομένες Πολιτείες της Αμερικής και στην Κίνα. Στην τελευταία μάλιστα σημειώνεται το 80% των εκτελέσεων παγκοσμίως.

Στις χώρες όπου εφαρμόζεται υποστηρίζεται πως έχει πολλά οφέλη.
Από τα σημαντικότερα οφέλη που προβάλλουν οι υπέρμαχοι της θανατικής ποινής είναι η ισχυρή αποτρεπτική της δύναμη σε νεότερους εγκληματίες και η οριστική λύση του προβλήματος αδίστακτων εγκληματιών χωρίς προοπτικές βελτίωσης της κατάστασής τους. Ένα άλλο όφελος που δεν ομολογείται είναι η μείωση του οικονομικού βάρους προς το κράτος, καθώς με την εκτέλεση του εγκληματία δε θα δαπανώνται πλέον περαιτέρω πόροι για τη στέγαση και σίτισή του στη φυλακή, ούτε βέβαια και για την υποστήριξη ή την πιθανή επανένταξή του. Είναι όμως ηθικά σωστή μία τέτοια ενέργεια;

Πιστεύω πως μια τέτοια ενέργεια δε δικαιολογείται ηθικά, και θ’αναλύσω τους λόγους παρακάτω. Πρώτο και σημαντικότερο, το οποίο μάλλον έρχεται στο μυαλό κάθε συνειδητοποιημένου ανθρώπου, είναι ότι η ίδια η εκτέλεση της ποινής έχει κατ’ουσίαν εκδικητικό χαρακτήρα. Η κοινωνία προσπαθεί να τιμωρήσει τον εγκληματία με το ίδιο το έγκλημά του, εφαρμόζοντας την εβραϊκή αντίληψη «οφθαλμόν αντί οφθαλμού και οδόντα αντί οδόντος». Κάτι τέτοιο, αν και μπορεί να φαίνεται δίκαιο σε μερικούς και σίγουρα στην οικογένεια του θύματος ενός τέτοιου εγκλήματος, η οποία όμως μπορει να είναι φορτισμένη συναισθηματικά λίγο παραπάνω, κατά τη γνώμη μου δεν έχει θέση σ’ένα πολιτισμένο, ανεπτυγμένο κράτος. Το σύστημα θα πρέπει να βρίσκει άλλους τρόπους τιμωρίας του εγκληματία, αλλά και τρόπους επίτευξης της πιθανής αποκατάστασής του.

Ο άλλος λόγος, εξίσου σημαντικός, έχει να κάνει με τη γενική στάση του συστήματος προς το έγκλημα. Όπως φαίνεται, το κράτος ενδιαφέρεται περισσότερο για γρήγορες και αποτελεσματικές λύσεις του προβλήματος παρά για μια πιο γενική αντιμετώπιση των πηγών του προβλήματος. Μπορεί για παράδειγμα να τιμωρεί σκληρά τους εγκληματίες, ακόμα και με θανατική ποινή, αλλά δε δαπανά σημαντικό ποσό πόρων στην πρόληψη του εγκλήματος, στην υποστήριξη ατόμων ή ομάδων με ιδιαίτερη κλίση στο έγκλημα, ή στην αποκατάσταση και ψυχολογική υποστήριξη ήδη καταδικασμένων εγκληματιών για την τελική επανένταξή τους στην κοινωνία. Αυτά τα μέτρα ίσως κόστιζαν λίγο παραπάνω στο σύστημα, αλλά σε καμία περίπτωση δε θα πρέπει να παραμερίζεται η ζωή ή η ψυχική υγεία του ατόμου για οικονομικούς λόγους.

Θα πρέπει επίσης να τονίσω ότι δεν έχει αποδειχθεί ότι η θανατική ποινή αποτρέπει εντονότερα το έγκλημα. Οι εγκληματίες θα βρουν πάλι τρόπους ν’ασκήσουν τις παράνομες πράξεις τους, προσπαθώντας να εφαρμόσουν νέους τρόπους με την ελπίδα ότι δε θα συλληφθούν. Εάν , όπως λέγεται, η θανατική ποινή αποτρέπει το έγκλημα, θα περιμέναμε να βλέπαμε χαμηλότερα ποσοστά εγκλήματος στις χώρες που την εφαρμόζουν, αλλά κάτι τέτοιο δε γίνεται. Οι Η.Π.Α. για παράδειγμα, όπου εφαρμόζεται ακόμα και σήμερα θανατική ποινή σε πολλές πολιτείες, είναι η χώρα με τα υψηλότερα ποσοστά εγκλήματος, ενώ οι σκανδιναβικές χώρες με τα παγκοσμίως καλύτερα συστήματα κοινωνικής πολιτικής και ανυπαρξία θανατικής ποινής, έχουν πολύ χαμηλά ποσοστά, και κυρίως από ψυχικά ασθενείς.

Η περίπτωση των αδίστακτων, ψυχικά διαταραγμένων ή εκ πεποιθήσεως εγκληματιών είναι ιδιαίτερα περίπλοκη. Εδώ οι υποστηρικτές θεωρούν ότι η θανατική ποινή θα δώσει την τελική λύση, εξοντώνοντας αυτούς τους ανθρώπους πλήρως. Όμως μια τέτοια αντιμετώπιση δε νομίζω πως συμφωνεί με τη σύγχρονη ηθική. Οι άνθρωποι αυτοί θα πρέπει να λογίζονται ως επικίνδυνοι ασθενείς, και να αντιμετωπίζονται ανάλογα. Θα πρέπει ειδικά καταρτισμένοι ψυχολόγι και ψυχίατροι να τους παρέχουν την κατάλληλη υποστήριξη ή και φαρμακευτική αγωγή αν χρειάζεται ώστε ίσως να μπορέσουν να φτάσουν σε κάποιο επίπεδο λειτουργικότητας. Μετά απ’αυτό το στάδιο δε θα πρέπει να σταματήσει η παρακολούθησή τους εντελώς, αλλά να συνεχίζονται να παρακολουθούνται έως ότου οι αρμόδιοι να κρίνουν ότι ο συγκεκριμένος άνθρωπος έχει θεραπευτεί πλήρως. Μια τέτοια όμως προσέγγιση είναι πολύ δύσκολη στην πράξη. Η πλειονότητα αυτών των ανθρώπων θ’αρνηθεί τη θεραπεία θεωρώντας την κατάστασή τους φυσιολογική. Εντούτοις θα πρέπει να λαμβάνονται μέτρα, ακόμα και ισχυρά, για την αποφυγή της θανατικής ποινής, ακόμα και γι’αυτές τις περιπτώσεις. Σε τελευταία ανάλυση, ακόμα και οι ψυχικά ασθενείς εγκληματίες είναι και αυτοί άνθρωποι με ψυχικό κόσμο και νοημοσύνη, που ίσως μπορούν να προσφέρουν κάτι θετικό στην κοινωνία ή και στην ανθρωπότητα με το έργο τους σε κάποιον τομέα.

Τέλος παραμένουν και κάποια δυσεπείλυτα ανθρωπιστικά ερωτήματα. Μπορεί το κράτος να αφαιρέσει τη ζωή ενός ανθρώπου και να ορίσει πότε θα πρέπει να γίνει αυτό; Είναι σωστό να εξουσιοδοτείται ένας άλλος άνθρωπος με τη δύναμη να φονεύει κάποιον συνάνθρωπό του ακόμα και για την προάσπιση της κοινωνικής ασφάλειας; Δεν εξαφανίζει πλήρως η θανατική ποινή τη δυνατότητα της μεταμέλειας; Πώς μπορούμε εμείς να ξέρουμε αν ο καταδικασμένος, ακόμα κι αν θεωρείται αμετανόητος, δε θα μετανοήσει στο μέλλον; Ερωτήματα που απαιτούν αρκετή συζήτηση για να λυθούν ή τουλάχιστον για να φτάσουν τα μέλη της συζήτησης σ’έναν συμβιβασμό. Εγώ παρόλα αυτά πιστεύω ότι κανείς δεν έχει το δικαίωμα να αφαιρεί τη ζωή από κάποιον άλλον, ακόμα και τον πιο αδύστακτο εγκληματία, αλλ’αντίθετα ο άνθρωπος αυτός θα πρέπει να θεωρείται ασθενής και να δέχεται την ανάλογη μεταχείριση, ούτε μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι δε θα μετανοήσει στο μέλλον για τις πράξεις του ώστε ν’αποφασίσουμε το θάνατό του.

Με τις παραπάνω σκέψεις έχω κάνει σαφή στους αναγνώστες την άποψή μου για τη θανατική ποινή. Η θανατική ποινή, ως κατακλίδα, είναι ένας απαρχαιωμένος θεσμός με εκδικητικό χαρακτήρα που θα’πρεπε να είχε καταργηθεί σ’όλα τα ανεπτυγμένα κράτη, και ανταυτής να εφαρμόζονταν αποτελεσματικότερες πολιτικές πρόληψης του εγκλήματος και επανένταξης τω ήδη καταδικασμένων εγκληματιών. Η Βουλή των Εφήβων, της νέας γενιάς κι επομένως του παράγοντα της αλλαγής, θα’θελα να πιστεύω ότι ευαισθητοποιεί κάποιους ανθρώπους σχετικά με ορισμένα σοβαρά ζητήματα που απαιτούν λύση. Ελπίζω πως αυτή η έκθεση θ’αποτελέσει τροφή για σκέψη και έναυσμα ουσιώδους συζήτησης.

Στέφανος Τοκατλίδης

Advertisements