ςΠηγή:
Catalogue of Organisms

Μετάφραση: Bolko

Ζωή στον Άρη: το κάμβριο χερσαίο περιβάλλον

του Christofer Taylor στις 16/11/2011

Το ερώτημα του πότε η ζωή βγήκε στην ξηρά έχει γίνει αντικείμενο προβληματισμού από τότε που ο καθένας είχε καταλάβει ότι υπήρχε ένας ‘πρώτος’ για να προβληματιστεί γι’αυτό. Εδρεωμένες χερσαίες κοινότητες ήταν παρούσες ολοφάνερα από το τελευταίο μέρος της Σιλούριας, αλλ’υπήρχε κάτι νωρίτερα; Λογικά θα περίμενε κανείς ότι υπήρχε, τουλάχιστον σε κάποιο επίπεδο. Σχεδόν από τότε που υπήρχε ζωή που κατοικούσε στους ωκεανούς σε προκαρυωτική μορφή, οι κύκλοι του καιρού θα μετέφεραν βακτήρια και τα σπόριά τους στην ξηρά τους. Δεν είναι παράλογο να θεωρήσουμε ότι κάποια απ’αυτά ίσως μπόρεσαν να καταφέρουν να πιαστούν σε κάποιον εφικτό θώκο, κι από εκει να αυξήθηκαν σε ποικιλία και ν’απλώθηκαν στο γύρω περιβάλλον. Αργότερα, άλλοι μικροβιακοί και απλοί οργανισμοί μπορεί να είχαν προστεθεί σ’αυτούς. Αλλά τέτοιοι οργανισμοί αφήνουν ελάχιστο ίχνος στο απολιθωματικό αρχείο.
Σαν τι έμοιαζαν, πώς ζούσαν; Ένα έγγραφο που μόλις έχει δημοσιευθεί στο περιοδικό “Paleontology” (Retallack 2011) έχει περιγράψει απλά χερσαία απολιθώματα διατηρημένα από το μέσο Κάμβριο, και μπορεί να παρέχει μια σπάνια ματιά στην πρώιμη Γη.

Τα λείψανα που περιγράφηκαν από το Retallack (2011) είναι υπερβολικά απλά: επίπεδα, θαλλώδη αποτυπώματα που λέγονται Farghera (φάργκερα), υπόγεια νήματα γνωστά ως Prasinema (πρασίνημα)και θαμμένες ωοειδής δομές που λέγονται Erytholus (ερύθολος). Όλα αυτά περιγράφονται ως μορφωτάξα, δηλαδή εκπροσωπούν μια συγκεκριμένη αναγνωρίσιμη απολιθωματική δομή της οποίας η σχέση μ’άλλα τέτοια απολιθώματα είναι άγνωστη. Διαφορετικά μορφοτάξα μπορεί να εκπροσωπούν ακόμα και διαφορετικά μέρη ενός οργανισμού.

Οι γραμμωτοί, διακλαδιζόμενοι θαλλοί της φάργκερας ήταν κατά μέσο όρο λίγο κάτω από 2 χιλιοστά πλατείς, αν και μπορούσαν να γίνουν πολύ πλατύτεροι, και οι διατηρημένοι θαλλοί είναι συχνά αρκετά εκατοστά σε μήκος. Οι ζωντανοί θαλλοί θα μπορούσαν να είναι παρόμοιοι μ’ένα φύκος ή έναν λειχήνα, κάτι από τα οποία δύο θα μπορούσαν να είναι. Τα νηματώδη πρασινήματα είναι διατηρημένα ως ένα κεντρικό νήμα λιγότερο του ενός χιλιοστού σε διάμετρο, περιβαλλόμενο από ένα σκούρο αχνό έως και περίπου 2,5 χιλιοστά σε πλάτος. Φαίνεται πιθανό ότι μόνο το κεντρικό νήμα εκπροσωπεί τον αρχικό κεντρικό οργανισμό; ο αχνός θα μπορούσε να είχε σχηματιστεί από μικρόβια που αναπτύσσονταν γύρω από τα νήματα ενώ σάπιζαν. Τα νήματα του πρασινήματος προφανώς θα μπορούσαν ν’αναπτύσσονται στα 30 εκατοστά κάτω από την τότε επιφάνεια του εδάφους, και πιθανόν εκπροσωπούν δομές παρόμοιες με μυκητικές υφές.

Πιο ασυνήθιστοι είναι οι ερύθολοι, σφαιρικές δομές έως και δύο εκατοστά σε διάμετρο, διαιρεμένες σ’εσωτερικά στρώματα με μια πλατιά κεντρική στήλη. Ο Retallack (2011) προτείνει διάφορες ερμηνείες για τους ερύθολους: βενδόβιο ή ξενοφυοφόρο (απίθανο λόγω της χερσαίας τοποθεσίας), φύκος (και πάλι απίθανο, διότι είναι και χερσαίο και θαμμέο κάτω από την επιφάνεια), ή αναπαραγωγικές δομές μύκητα ή μυξομύκητα, συγκρίσιμες με τρούφες. Εντούτοις, η ερμηνεία ως τρούφα είναι προβληματική, επειδή οι τρούφες παράγονται για να διασπείρουν τα σπόρια τρωγόμενες από ζώα. Προφανώς, αυτό δε θα’ταν η περίπτωση στο χερσαίο κάμβριο. Μια ακόμα πιθανότητα που μπορώ να σκεφτώ (ο συγγραφέας) είναι ότι ο ερύθολος ίσως ήταν κάποια μορφή αδρανοποιητικής δομής, ανάλογη μ’ένα βολβό ή κόνδυλου φυτού (σημειώστε όμως ότι αυτή η ερμηνεία δε θ’απέκλειε απαραίτητα μια αναπαραγωγική λειτουργία).

Όπως και με το
Σιλούριο,
νομίζω πως είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι το περιβάλλον θα’ταν πολύ διαφορετικό εκείνες τις μέρες σε περισσότερα σημεία απ’ό,τι θα σκεφτόταν κανείς αμέσως. Υπάρχουν σήμερα μέρη του κόσμου όπου οι λειχήνες και τα φύκη παραμένουν η κυρίαρχη εδαφοκάλυψη, αλλά θα πρέπει να’μαστε προσεκτικοί όταν λαμβάνουμε τέτοιες ΠΕΡΙΟχές ως κοντινά ανάλογα του χερσαίου κάμβριου περιβάλλοντος. Τέτοιες περιοχές είναι σήμερα ξηρές ή πολύ διαβρωμένες, αλλά στο Κάμβριο οι λειχήνες και τα φύκη θα μπορούσαν επίσης να κυριαρχήσουν περιοχές όπου σήμερα τα αγγειώδη φυτά θα τα επισκίαζαν. Βρίσκω επίσης τον εαυτό μου (ο συγγραφέας) να σκέφτεται τι αποτέλεσμα η απώλεια πολύπλοκης βλάστησης θα μπορούσε να’χει στα πρότυπα του καιρού εκείνη την εποχή. Θα’ταν οι άνεμοι ισχυρότεροι εάν υπήρχαν λιγότεροι χαμηλοί ανεμοφράκτες; Θα’ταν τα’αποτελέσματα της βροχής πιο καταστροφικά αν η ροή του νερού εμποδιζόταν λιγότερο από την εδαφοκάλυψη (αν ο ερύθολος πράγματι ήταν ένα είδος κονδύλου, ίσως λειτουργούσε ως πηγή επανανάπτυξης εάν το υπέργειο μέρος του οργανισμού καταστρεφόταν απ’τον καιρό;) Εάν βλέπαμε το κάμβριο περιβάλλον για μας, δε θα υπήρχε αμφιβολία ότι θα το βρίσκαμε εντελώς ξένο.

Παραπομπή

Retallack, G. J. 2011.
Problematic megafossils in Cambrian palaeosols of South Australia. Palaeontology 54 (6): 1223-1242.

Advertisements