Πριν κάμποσο καιρό έλαβα μια αναζήτηση στα στατιστικά που με ώθησε να κάνω αυτη τη δημοσίευση για να ξεκαθαρίσω κάτι σημαντικό σχετικά με την εξελικτική θεωρία. Η αναζήτηση έλεγε όπως θυμάμαι κάτι τέτοιο: «ποια είναι η ανώτερη βαθμίδα εξέλιξης κατά τη θεωρία του Δαρβίνου».
Αυτό αντανακλά μια πολύ κοινή παρανόηση σχετικά με την εξέλιξη, ότι δηλαδή είναι μια διαδικασία προόδου από τους απλότερους άρα «κατώτερους» σε συνθετότερους άρα»ανώτερους» οργανισμούς. Αυτό όμως είναι μια ανθρωποκεντρική θεώρηση της εξέλιξης. Εξέλιξη είναι απλά η αλλαγή των ιδιοτήτων ενός πληθυσμού οργανισμών στο πέρασμα του χρόνου, μεταξύ διαφορετικών γενεών, όπως την ορίζει και η
Βικιπαίδεια.
Η παρανόηση αυτή ίσως προήλθε από τη γενική παρατήρηση ότι οι οργανισμί τείνουν σε γενικές γραμμές να γίνονται πιο σύνθετοι με το χρόνο ή αξιολογώντας το είδος μας ως το τελειότατο και τα υπόλοιπα ή τα προγενέστερα ως κατώτερα, ή διότι στην καθομιλουμένη χρησιμοποιούμε τον όρο «εξέλιξη» εννοώντας πολλές φορές πρόοδο ή ανάπτυξη.
Κύριος μηχανισμός εξέλιξης είναι ο νόμος της
φυσικής επιλογής,
σύμφωνα με τον οποίο οι οργανισμοί που φέρουν μία ιδιότητα που τους κάνει πιο ευπροσάρμοστους στο εκάστοτε περιβάλλον είναι πιθανότερο να επιβιώσουν αφήνοντας περισσότερους απογόνους. Οι ποικιλομορφία των ιδιοτήτων των οργανισμών πηγάζει από τυχαίες γονιδιακές μεταλλάξεις. Ανάλογα με τις περιβαλλοντικές συνθήκες λοιπόν, τον ανταγωνισμό από άλλους οργανισμούς, τη γενετική ποικιλομορφία του είδους κι άλλους παράγοντες, ένας οργανισμός μπορεί να επιλεγεί νά’ναι είτε απλότερος είτε συνθετότερος.

Μάλιστα υπάρχουν πάμπολλα παραδείγματα απλοποίησης οργανισμών, π.χ. την απώλια άκρων στα φίδια, την απώλια πτήσης σε μεγάλα πουλιά ή πουλιά νησιωτικών περιοχών, την απώλεια κινητικής ικανότητας σε μαλάκια προσκολλημένα στους βράχους όπως τα μύδια, την απώλεια όρασης σε σπηλαιόβια ζώα κ.ά., ενώ υπάρχουν και δραστικότερες απλοποιήσεις όπως η απώλεια του εγκεφάλου και της κινητικης ικανότητας στα
ασκίδια
και η μεταμόρφωσή τους σε μια στατική φούσκα που ρουφά πλανκτόν, ή, ακόμα πιο δραστικό, την προέλευση των μιτοχονδρίων και των πλαστιδίων των ευκαρυωτικών κυττάρων από υπεραπλοποίηση παρασιτικών βακτηρίων κατά την
ενδοσυμβιωτική θεωρία.
Απλοποιήσεις και αυξήσεις της πολυπλοκότητας γίνονται, όπως είπα, για την καλύτερη προσαρμογή ενός οργανισμού στις εκάστοτε συνθήκες. Αν για παράδειγμα η όραση δε χρειάζεται στον τυφλοπόντικα, αλλ’αντίθετα το μάτι κοστίζει ενεργειακά στη συντήρηση και μπορεί να προκαλέσει ακόμα και προβλήματα αν π.χ. εάν μολυνθεί (το συγκεκριμένο παρατήρηση του Δαρβίνου), θα είναι πιθανότερο να επιλεγούν τ’άτομα με τα περισσότερο απλοποιημένα μάτια.
Ακόμα όμως και οι σύνθετοι οργανισμοί έχουν κατά την εξέλιξή τους απλοποιήσει διάφορα μέρη του σώματός τους, π.χ. εμείς, που θεωρούμε τον εαυτό μας το «ανώτατο» είδος έχουμε σχεδόν χάσει την ουρά μας, την κινητικότητα των αφτιών μας, την ικανότητα να συνθέτουμε από μόνοι μας τη βιταμίνη c και πολλά άλλα. Σχεδόν κάθε οργανισμός έχει χάσει ή τροποποιήσει κάποιο στοιχείο κατά την εξέλιξή του.

Και όπως έλεγε ο ίδιος ο
Δαρβίνος:
«Δεν είναι το δυνατότερο των ειδών που επιβιώνει, ούτε το εξυπνότερο που επιβιώνει. Είναι το πιο ευπροσάρμοστο στην αλλαγή», μολονότι στην εποχή του ήταν ευρέως διαδεδομένη η ιδέα των ανώτερων και κατώτερων οργανισμών, κι αυτό φανερώνεται από άλλα αποσπάσματα των συγγραμμάτων του. Σήμερα η επιστήμη δεν αναγνωρίζει ανώτερα και κατώτερα όντα, αλλά θεωρεί τον κάθε οργανισμό, εφ’όσον< επιβιώνει και αναπαράγεται, αρκετά προσαρμοσμένο για το ιδιαίτερό του ενδιαίτημα.

Advertisements