Οι περισσότερες λοιμώδεις παθήσεις συνδέονται στο μυαλό μας με βακτήρια, ιούς ή παράσιτα. Υπάρχει όμως και μια κατηγορία ασθενειών που προκαλείται από κακοσχηματισμένες πρωτεϊνες, τα αμυλοειδή. Τα αμυλοειδή είναι συσσωματώματα τέτοιων ελαττωματικών πρωτεΪνών τα οποία ο οργανισμός δε μπορεί να καταστρέψει και συσσωρεύονται προκαλώντας προβλήματα. Οι πιο ανησυχητική ομάδα τέτοιων ασθενειών είναι οι μεταδόσιμες σπογγώδεις εγκεφαλοπάθεις (μσε), ομάδα που περιλαμβάνει τη νόσο των τρελών αγελάδων (σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών), τη νόσο Κρόιτσφελντ-Γιάκομπ στον άνθρωπο, τη τρομώδη νόσο των αιγοπροβάτων, τη χρόνια νόσο της καχεξίας των ελαφιών κ.ά. Υπεύθυνη γι’αυτές τις ασθένειες είναι η πρωτεϊνη πρίον, η οποία, αν πάρει το λάθος σχήμα, μεταβάλλει τις γειτονικές τις υγιείς στο λάθος σχήμα προκαλώντας την ασθένεια, που είναι πάντοτε θανατηφόρος.
Οι κακοδιπλωμένες λοιπόν πρωτεϊνες πρίον είναι εξαιρετικά ανθεκτικές σε διάφορες συνθήκες, όπως υψηλή ραδιενέργεια, υπερβολική ψύξη, ακραίες τιμές ph, ξηρή θέρμανση στους 600 βαθμούς για ορισμένο χρονικό διάστημα, συνήθεις μεθόδους αποστείρωσης, πρωτεολυτικά ένζυμα, και μπορεί να παραμείνει στο περιβάλλον επ’αόριστον. Ωστόσο κάποιες μέθοδοι έχουν αναπτυχθεί για την αδρανοποίησή τους, όπως αποστείρωση των μολυσμένων υλικών με υδροξείδιο του νατρίου κι έπειτα τοποθέτηση σε υψηλή θερμοκρασία υπό πίεση για πολύ ώρα. Επίσης το πυκνό διάλυμα υποχλωριώδους νατρίου (χλωρίνης) μπορεί να τις αδρανοποιήσει. Τέλος τα αναλώσιμα που ήρθαν σ’επαφή μ’αυτήν την πρωτεϊνη αποτεφρώνονται.

Φέτος όμως το Μάιο έγινε μια συνταρακτική επιστημονική ανακάλυψη – μελετητές από το γεωλογικό ινστιτούτο των Η.Π.Α., του Πανεπιστημίου του Ουινσκόνσιν, του Πανεπιστημίου της Μοντάνα και του Πανεπιστημίου της Αντιοχείας της Κολομβίας δημοσίευσαν στο περιοδικό PLoS ONE την ανακάλυψή τους ότι ορισμένα είδη λειχηνών παράγουν ένζυμα που μπορούν να καταστρέψουν αυτήν την πρωτεϊνη. Παρακάτω η περίληψη της μελέτης τους από
εδώ,
με δική μου μετάφραση.

Περίληψη

Η πρωτεϊνη πρίον σχετιζόμενη με ασθένεια (prp (tse)), ο πιθανός αιτιολογικός παράγοντας των μεταδόσιμων σπογγωδών εγκεφαλοπαθειών (μσες), είναι ανθεκτική στην αποδόμηση και μπορεί να παραμείνει στο περιβάλλον. Οι λειχήνες, συμβιώσεις που περιέχουν μύκητες, φύκη, βακτήρια και περιστασιακά κυανοβακτήρια, είναι πανταχού παρόντες στο περιβάλλον κι έχουν εξελίξει μοναδικές βιολογικές δραστηριότητες επιτρέποντάς την επιβίωσή τους σε προκλητικούς οικολογικούς θώκους. Ερευνήσαμε την αδρανοποίηση της πρωτεϊνης prp από τους λειχήνες και βρήκαμε ότι ακετονικά εκχυλίσματα τριών ειδών λειχήνα (Parmelia sulcata, Cladonia rangiferina και Lobaria pulmonaria) έχουν την ικανότητα να αποδομούν την πρωτεϊνη πρίον (prp) από μολυσμένα με μσε χάμστερ, ποντίκια κι ελάφια. Ανοσοστίγματα που μετρούν τα επίπεδα της prp και κυκλική ενίσχυση της κακοδίπλωσης της πρωτεϊνης έδειξαν τουλάχιστον δύο τρόπους διάσπασης της prp (tse). Δε βρέθηκε αποδομητική δραστηριότητα σε συγγενικά είδη λειχηνών ή σε φύκη ή σ’ένα κυανοβακτήριο που κατοικούν σε λειχήνες. Η αποδόμηση ανεστάλη από το Pefabloc SC, έναν αναστολέα ημιπρωτεασών, αλλ’όχι από αναστολείς άλλων πρωτεασών ή ενζύμων. Βρήκαμε επιπροσθέτως ότι τα επίπεδα της πρωτεϊνης prp σε εμπλουτισμένα σκευάσματα με prp (tse) ή σε μολυσμένα σκευάσματα ομογενοποιημένου εγκεφάλου επίσης μειώνονται ύστερα από έκθεση σε πρόσφατα συλλεγμένη P. sulcata ή σε υδατικό εκχύλισμα του λειχήνα. Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι αυτά τα εκχυλίσματα λειχηνών αποδομούν αποτελεσματικά την prp (tse) και υποδηλώνουν ότι κάποιοι λειχήνες θα μπορούσαν δυνητικά να αδρανοποιούν τη λοιμογονικότητα των μσε στο περιβάλλον ή να είναι μια πηγή παραγόντων για την αδρανοποίηση των πρίον. Θα πρέπει να γίνει περαιτέρω δουλειά για την κλονοποίηση και το χαρακτηρισμό της πρωτεάσης, την αποτίμηση του αποτελέσματός της στη μολυσματικότητα των μσε και τον καθορισμό του οργανισμού ή οργανισμών παρόντων στους λειχήνες που παράγουν ή επηρεάζουν τη δραστηριότητα της πρωτέεάσης.

Θα πρέπει όμως νά’χουμε κατά νου ότι αυτή η μελέτη έγινε σε εργαστηριακό περιβάλλον και δε γνωρίζουμε τίποτα για τη δράση αυτού του ενζύμου ως φάρμακο ή απολυμαντικό σε κανονικές συνθήκες. Στο πρόσφατο παρελθόν είχαν ανακαλυφθεί κι άλλες ουσίες που μπορούσαν να μειώσουν τον πολλαπλασιασμό ή και να καταστρέψουν αυτές τις πρωτεϊνες, αλλά οι κλινικές δοκιμές δεν είχαν κάποιο σημαντικό αποτέλεσμα. Για παράδειγμα η πολυθειική πεντοζάνη
(pentosan polysulfate)
είχε δοκιμαστεί ως πειραματική θεραπεία χωρίς όμως μεγάλο αποτέλεσμα. Ομοίως, το αντιελονοσιακό φάρμακο κινακρίνη
(quinacrine),
η οποία ενώνεται με την κακοσχηματισμένη πρωτεϊνη πρίον αδρανοποιώντας την, μολονότι δούλευε στο εργαστήριο, αποδείχθηκε αναποτελεσματική σε κλινικές μελέτες σε ανθρώπους και ζώα.
Επιπλέον οι πρωτεΪνες αυτές έχουν την ικανότητα περιορισμένης μετάλλαξης, και αφού πολλαπλασιάζονται, εξέλιξης μέσω φυσικής επιλογής, κάνοντας την υποθετική θεραπεια των μσε ακόμα δυσκολότερη.
Επομένως δε θα πρέπει να φτάνουμε σε βεβιασμένα συμπεράσματα και να κάνουμε μεγάλες σκέψεις απλά διαβάζοντας για μια ουσία που αποδομεί αυτές τις πρωτεϊνες. Η έρευνα ακόμα βρίσκεται στο αρχικό στάδιο, και θα πρέπει να περάσουν πολλά χρόνια από τώρα ώσπου κάποιο από τα ευρήματα να έχει πιθανόν κάποια πρακτική εφαρμογή.

Advertisements