φούξια ποικιλία


δίχρωμη ποικιλία πορτοκαλί και ροζ

Τα βλέπουμε παντού – μικρά φουντωτά φυτά με πάρα πολλά άνθη που ανοίγουν το απόγευμα και γεμίζουν τον τόπο με το άρωμά τους. Είναι τα φυτά που συνήθως αποκαλούνται δειλινά μ’επιστημονική ονομασία (Mirabilis jalapa). Πανέμορφα αλλά και πολύ επιτυχημένα, μπορούν να επιβιώσουν ακόμα και σε εγκαταλελειμμένες περιοχές.

Τα δειλινά κατάγονται από τις Άνδεις της Νότιας Αμερικής. Μολονότι θεωρούνται από πολλούς ως μονοετή, στην πραγματικότητα είναι πολυετή κονδυλώδη φυτά που επανέρχονται κάθε άνοιξη από τους υπόγειους κονδύλους τους. Είναι το γνωστότερο είδος του γένους Mirabilis της οικογένειας των νυκταγινιδών (nyctaginaceae). Mirabilis στα λατινικά σημαίνει θαυμάσιο, ενώ Jalapa (Χαλάπα) είναι μια πόλη του Μεξικού, αν και στην πραγματικότητα το φυτό δεν είναι ενδημικό εκεί. Ωστόσο το φυτό διαδόθηκε γρήγορα μετά την ανακάλυψή του, η οποία φέρεται ότι έγινε το 1540. Συνηθίζουμε να το λέμε «δειλινό», αφού τα άνθη του ανοίγουν το απόγευμα, ενώ αποκαλείται και «νυχτολούλουδο», αν κι αυτό το όνομα αναφέρεται συνήθως στο φυτό κέστρο, και καλύτερα να χρησιμοποιείται μόνο γι’αυτό το είδος, αφού η ευρεία χρήση του προκαλεί σύγχυση. Σ’άλλες γλώσσες το δειλινό έχει διάφορες παρόμοιες οομασίες. Σε πολλές ινδικές γλώσσες έχει το ίδιο όνομα με το δικό μας, ενώ στα κινέζικα λέγεται «άνθος του μπάνιου» ή «άνθος του βρασίματος του ρυζιού», γιατί αυτές οι δραστηριότητες γίνονται κατά την ώρα που ανοίγουν τα άνθη του. Στα αγγλικά λέγεται «four o’clock (τέσσερις η ώρα)», επειδή σε μεγαλύτερα γεωγραφικά πλάτυ με περισσότερες βραχύτερες και συννεφιασμένες μέρες ανοίγει νωρίτερα.

Το φυτό είναι ποώδες και κονδυλώδες φτάνοντας σε ύψος συνήθως τα 60 εκ. με ένα μέτρο, συχνά κοντότερο και σπανιότερα ψηλότερο, ανάλογα με τις εξωτερικές συνθήκες και τα γενετικά χαρακτηριστικά του κάθε φυτού. Έχει λείους βλαστούς κι αντίθετα πλατιά κι επίμηκη φύλλα. Το φυτό έχει πυκνή και θαμνώδη κατασκευή. Υπογείως δημιουργεί κωνικούς κονδύλους. Τα άνθη του εμφανίζονται κατά ομάδες με κοινή ανθοδόχη στις κορυφές των βλαστών και είναι μικρά, χωανοειδή με 5 πεταλοειδή στοιχεία – στην πραγματικότητα τροποποιημένα σέπαλα – έντονου χρώματος. Το χρώμα μπορεί να ποικίλει από λευκό, κόκκινο, ρόδινο, φουξ, κίτρινο μέχρι και δίχρωμο π.χ. πορτοκαλί με κίτρινο, ενώ σε κάποια φυτά τα άνθη μπορεί ν’αλλάξουν χρώμα ανάλογα με την ηλικία τους ή την ηλικία του φυτού. Τα άνθη αναδίδουν ένα γλυκό άρωμα από το σούρουπο οπότε ανοίγουν. Κάθε άνθος διαρκεί μόνο για μια νύχτα αλλά το φυτό παράγει μεγάλο αριθμό για όλη τη διάρκεια των τελών της άνοιξης, του καλοκαιριού και των αρχών-μέσων του φθινοπώρου. Το άρωμα προσελκύει ρυγχωτές νυχτοπεταλούδες. Μετά την επικονίαση σχηματίζεται ένας μονόσπερμος καρπός, πράσινος, μαλακός και κούφιος αρχικά, αλλά μαύρος, τραχύς και σκληρός όταν ωριμάσει.

Το φυτό αυτό αναπτύσσεται ταχύτατα, είναι πολύ ανθεκτικό, επομένως η καλλιέργειά του είναι πολύ εύκολη. Πολλαπλασιάζεται κυρίως με σπόρο. Οι σπόροι συλλέγονται όταν έχουν ωριμάσςει είτε απευθείας απ’το φυτό, είτε με τίναγμά του, ή αφού έχουν πέσει κάτω, προτιμότερα στα τέλη του καλοκαιριού-αρχές φθινοπώρου οπότε θά’χουν σχηματιστεί πολλοί. Έπειτα σπέρνονται την άνοιξη σε πλούσιο έδαφος σε μικρό βάθος. Θα βλαστήσουν σε 7-14 μέρες, και η ανάπτυξη των φυτών θα είναι πολύ γρήγορη ήδη από την αρχή. Τα φυτά ευδοκιμούν καλύτερα σε ηλιόλουστες ή ημισκιερές θέσεις σε σχεδόν οποιοδήποτε έδαφος, ακόμα και σε φτωχό και αργιλώδες ή και σε παραθαλάσσιες περιοχές. Για τη βέλτιστη ανάπτυξη και ανθοφορία χρειάζονται τακτικό πότισμα και μηνιαία λίπανση, αν κι όπως είπα μπορούν ν’αναπτυχθούν και σε συνθήκες σχεδον πλήρους παραμέλησης. Εξαιτίας της μεγάλης ποσότητας σπόρου που παράγουν και της εύκολης βλάστησής τους, μπορεί να συμπεριφερθούν ως αγριόχορτα, γι’αυτό ίσως χρειαστούν έλεγχο σε περιοχές όπου δεν είναι επιθυμητά. Σε περίπτωση που σπάσουν κατά την περίοδο ανάπτυξης, θα ξαναπετάξουν από τη βάση του βλαστού τους. Σε τροπικές και υποτροπικές περιοχές μπορεί να παραμένουν πράσινα όλο το χρόνο, ενώ στις θερμές εύκρατες χώρες όπως στα περισσότερα μέρη της Ελλάδας το υπέργειο τμήμα τους παγώνει κάθε χειμώνα, αλλά ξαναναπτύσσονται από τους κονδύλους. Σε ψυχρότερες περιοχές μπορούν να καλλιεργηθούν είτε ως μονοετή, με ετήσια σπορά, είτε οι κόνδυλοι να ξεθαφτούν και ν’αποθηκευθούν σε δροσερό, ξηρό και αεριζόμενο μέρος π.χ. τυλιγμένοι σε χαρτιά, ώστε να ξαναφυτευθούν την άνοιξη. Η νεαρή ανάπτυξη μπορεί να προσβληθεί από αφίδες.

Το φυτό είχε ή έχει λίγες φαρμακευτικές χρήσεις, κυρίως ως καθαρτικό, διουρητικό και αφροδισιακό. Επίσης τα φύλλα του μπορούν να βραστούν και να φαγωθούν σε περιπτώσεις ανάγκης. Γενικά όμως το φυτό και οι σπόροι του είναι τοξικά. Οι σπόροι χρησιμποιούνται απ’τα παιδιά ως σφαίρες στα φυσοκάλαμα.

Έχω συναντήσει το φυτό αυτό σχεδόν παντού κι επίσης τό’χω καλλιεργήσει, και γι’αυτό έχω ν’αναφέρω κάποιες παρατηρήσεις. Το φυτό αυτό είναι πολύ προσαρμοστικό. Τό’χω βρει σε ξερά μέρη με πετρώδες χώμα, σε παραμελημένα δημόσια παρτέρια, ακόμα και άγριο κοντά σε περιοχές με ανθρώπινη δραστηριότητα. Υπάρχουν διάφορες ποικιλίες αυτού του φυτού, για παράδειγμα μια φουξ με ασθενές άρωμα αι μια άλλη πορτοκαλί ή κίτρινο με πορτοκαλί με πολύ έντονο και ωραίο άρωμα. Μαζεύοντας σπόρους από την τελευταί όμως έβγαλα τελικά φουθξ φυτά, λόγω υβριδοποίησης με κοντινές ποικιλίες. Για την καλλιέργεια έχω να πω ότι είναι πολύ εύκολο. Έχω παρατηρήσει ότι οι σπόροι που σπέρονται πολύ ρηχά δε στηρίζιονται καλά γέρνοντας, το οποίο πρόβλοημα μπορεί να λυθεί με λίγο επιπλέον χώμα γύρω από τη βάση του φυτού. Τέλος ο χυμός του φυτού μυρίζει έντονα πικρά, πιθανόν λόγω της τοξικότητάς του. Τα κουνέλια το αποφεύγουν. Το δειλινό είναι ένα από τα αγαπημένα μου φυτά.

Πηγές:
Ελληνικά
δειλινό (καλλιέργεια) στο valentine.gr
φυτοσυμβουλές – δειλινό καλλιέργεια
δειλινό – θέμα συζήτησης σε φόρουμ
Αγγλικά
άρθρο της αγγλικής wikipedia
δειλινό – πληροφορίες και σχόλια στο Davesgarden.com
δειλινό – πληροφορίες και καλλιέργεια στο floridata.com
καλλιεργητικές πληροφορίες
δειλινό – πληροφορίες, καλλιέργεια και χρήσεις

Ενημέρωση 2/9/2013: Κάποιες επιπλέον φωτογραφίες:

Advertisements