ολάνθιστο φυτό


κεφάλι από κοντά

Οι μαργαρίτες είναι από τα κοινότερα και ευκολότερο αναγνωρίσιμα αγριολούλουδα της χώρας μας. Φυτρώνουν σχεδόν παντού και ανθίζουν για μεγάλο διάστημα του χρόνου.
Το ελληνικό τους όνομα είναι ανθεμίδες, ενώ οι μαργαρίτα έχει λατινογενή προέλευση. Ανήκουν στην τεράστια οικογένεια των σύνθετων (compositae) ή αστεριδών (asteraceae), χαρακτηριστικό της οποίας είναι η μορφολογία των ταξιανθιών των μελών της. Στην Ελλάδα πιο συχνά απαντώνται τα είδη Anthemis maritima (ανθεμίδα η θαλάσσια), που όπως δηλώνει και τ’όνομά της είναι μεσογειακό φυτό, και η A. arvensis, η μαργαρίτα των αγρών. Τα φυτά είναι μονοετή και ποώδη, ύψους 20-60 εκ., με διαιρεμένα λεπτά φύλλα και ανθοφόρα κεφάλια στις κορυφές των βλαστών.
Από τα άγρια είδη έχουν δημιουργηθεί διάφορες καλλιεργημένες ποικιλίες με μεγαλύτερα άνθη. Το φυτό των φωτογραφιών αυτού του άρθρου είναι καλλιεργημένο, δεν ξέρω τα είδη προέλευσης. Για να ευδοκιμήσουν χρειάζονται ήλιο, έδαφος με καλή αποστράγγιση και κανονικό πότισμα, κι έτσι θ’ανθίζουν για το μεγαλύτερο διάστημα του καλοκαιριού.

έχω όμως ακόμα ένα πρόβλημα με την ακριβή ονομασία των ειδών. Ένα άλλο κοινό είδος μαργαρίτας είναι η Bellis perennis, ένα φυτό με παρόμοια κεφάλια αλλά διαφορετική κατασκευή. Το είδος αυτό είναι ιθαγεννές στη Δυτική Ευρώπη. Όμως πέρσι, που είχα πάει εκδρομή στη Βάλια Κάλντα των Γρεβενών, ο ξεναγός που μας έδειχνε το μέρος και μας έλεγε για τους ζωντανούς οργανισμούς της περιοχής μας είπε τη μαργαρίτα B. perennis (για την ακρίβεια «μπέλις περενίς», αν και τα λατινικά δεν τονίζονται ποτέ στο τέλος). Υπάρχει αυτό το είδος στην Ελλάδα; άν κάποιος ξέρει παρακαλώ να βοηθήσει.

Το χαρακτηριστικό λοιπόν της οικογένειας των μαργαριτών, όπως είπα, είναι η μορφολογία των ταξιανθιών τους. Τα «άνθη» τους δηλαδή δεν είναι πραγματικά άνθη, αλλά τροποποιημένες βοτρυοειδείς ταξιανθίες και λέγονται κεφάλια ή καλαθίδια. Μία βοτρυοειδής ταξιαθία είναι μία απλή δομή
αποτελούμενη από έναν κεντρικό βλαστό στον οποίον φύονται ποδίσκοι (μικροί βλαστοί) που φέρουν τ’άνθη. Το βασικό αυτό σχέδιο έχει και παραλλαγές, όπως ο στάχυς στον οποίο τα άνθη συνδέονται απευθείας στο βλαστό χωρίς ποδίσκο.

Το κεφάλιο λοιπόν είναι ακόμα μια παραλλαγή. Ο κεντρικός βλαστός της ταξιανθίας είναι συμπυκνωμένος σε μια πλακοειδή δομή, πάνω στον οποίο φύονται τα ανθίδια, το καθένα μ’όλα τα στοιχεία ενός άνθους. Υπάρχουν δύο ειδών ανθίδια: τα δισκοειδή και τα ακτινοειδή. Το πορτοκαλί-κίτρινο μέρος του κεφαλίου της μαργαρίτας καταλαμβάνεται από δισκοειδή, ενώ στην περιφέρεια τα λευκά πεταλοειδή στοιχεία είναι τ’ακτινοειδή. Κάθε λευκή ακτίνα, αν την παρατηρήσετε καλά, αποτελείται από κάποια των πετάλων ενός άνθους που έχουν συνενωθεί. Αν την κόψετε τραβόντας την, αφαιρείτε όλο το ανθίδιο. Οι καρποί αυτών των ταξιανθιών είναι αχένια, δηλαδή ξηροί μονόσπερμοι καρποί. Οι σπόροι του ηλιόσπορου με το τσόφλι για παράδειγμα είναι το καθένα ξεχωριστός καρπός. Σε πολλά είδη ο καρπός διαθέτει ένα θύσσανο λεπτών τριχών στην κορυφή του, οι οποίες προέρχονται από τροποποιημένα στοιχεία του κάλυκα του ανθιδίου, τον πάππο, ο οποίος πήρε το όνομα εξαιτίας της ομοιότητάς του με άσπρα μαλλιά παππού, και βοηθά στη διασπορά του με τον άνεμο. Τα λεπτά λευκά χνούδια στο καρποφόρο κεφάλι ενός ραδικιού ή οι βαμβακώδεις τρίχες στο κεφάλι ενός ξερού γαϊδουράγκαθου είναι τέτοια παραδείγματα. Συχνά αυτές οι ταξιανθίες μπορεί να έχουν στη βάση βράκτια φύλλα (έτσι λέγονται τα φύλλα των ταξιανθιών), τα οποία μπορούν να συγχυστούν με σεπαλα.
Τέλος κάποια φυτά μπορεί να μην έχουν καθόλου ακτινωτά ανθίδια, όπως μερικές μαργαρίτες και τα ραδίκια, ενώ άλλα νά’χουν μόνο ακτινωτά όπως οι
ζοχοί.

Εξαιτίας της ομοιότητας της ταξιανθίας αυτών των φυτών με άνθη, έχουν ονομαστεί και ψευδάνθια, ενώ η οικογένεια που περιέχει αυτά τα φυτά ονομάστηκε σύνθετα (σύνθετο άνθος). Ψευδάνθια ωστόσο δεν έχουν μόνο τα σύνθετα, αλλά σποραδικά εμφανιζονται και σ’άλλες οικογένειες, με διαφορετική όμως μορφή.

Μερικά μέλη αυτής της οικογένειας εκτός από τις μαργαρίτες είναι οι διμορφοθήκες, οι γκαζάνιες, οι αστέρες, τα χαμομήλια, τα γαϊδουράγκαθα, οι αγκυνάρες, οι ηλιόσποροι, τα ραδίκια, τα μαρούλια, οι ζοχοί, τα χρυσάνθεμα, οι κατιφέδες κλπ.

Κύριες πηγές:
άρθρο της βικιπαίδεια για τη μαργαρίτα
και
άρθρο της αγγλικής wikipedia για την οικογένεια των συνθέτων

Advertisements