πατάτες διαφόρων ποικιλιών


πατάτα


πατάτες


φυτρωμένες πατάτες

Οι πατάτες είναι σήμερα από τις πλέον διαδεδομένες σοδειές. Η ευκολία στην παραγωγή και η μεγάλη θρεπτική τους αξια είναι στοιχεία τα οποία συνέβαλαν στη γρήγορη διάδοσή τους. Σήμερα η πατάτα είναι η τέταρτή σοδειά παγκοσμίως. Οι πατάτες είναι πολύ πλούσιες σε άμυλο (καλή πηγή ενέργειας), κάλιο κι άλλες βιταμίνες και μέταλλα σε μικρότερες ποσότητες. Μεγαλύτερες ποσότητες βιταμινών και μετάλλων βρίσκονται στη φλούδα, γι’αυτό αν η φλούδα βρίσκεται σε καλή κατάσταση μπορεί να καταναλωθεί μαζί με την πατάτα (στις ψητές). Η περιεκτικότητά τους σε λίπος είναι αρκετά μικρή, κι αν δεν είναι τιγανητές, δεν είναι και τόσο παχυντική τροφή όπως λέγεται συχνά. Τρώγονται βραστές, ψητές, τιγανητές, στον ατμό και με πολλούς άλλους τρόπους.
Η ιστορία αυτής της σοδειάς είναι πολύ παλιά. Είχε καλλιεργηθεί στο Περου ήδη πριν 8000 χρόνια. Την εποχή που έφθασαν οι Ισπανοί εξερευνητές, ήδη είχε διαδοθεί σε μεγάλο μέρος της αμερικανικής ηπείρου. Η πατάτα έπειτα μεταφέρθηκε στην Ισπανία το 16ο αι. όπου αρχικά καλλιεργούταν ως εξωτική τροφή, αλλά σιγά-σιγά υιοθετήθηκε ως βασική τροφή. Σύντομα εισήχθει και στη Βρετανία. Μετά εξαπλώθηκε και στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. Αργότερα έφτασε στη Βόρεια Αμερική και μετά στην Ανατολική Ασία, στην Αφρική και τέλος σ’όλον τον κόσμο. Στην Ελλάδα ήρθε επί Ιωάννη Καποδίστρια το 1828. Είναι πασίγνωστη η ιστορία ότι δήθεν ο Καποδίστριας, για να νικήσει τη δυσπιστεία των Ελλήνων για τη νέα σοδειά, έβαλε τις πατάτες σε μια φρουρούμενη αποθήκη ώστε ο κόσμος να νομίσει ότι πρόκειται για κάτι πολύτιμο και να πάει να τις κλέψει. Αυτό εντούτοις δεν υποστηρίζεται απο τα έγγραφα της εποχής, και μάλλον πρόκειται για μύθο (η πηγή στο τέλος).
Κατά τη διάρκεια της μεγάλης ιστορίας της πατάτας, έχουν δημιουργηθεί έως και 5000 ποικιλίες. Οι περισσότερες ποικιλίες προέρχονται ή έχουν τα κύρια στοιχεία από την κοινή πατάτα, στρύχνο το κονδυλόρριζο (solanum tuberosum). Στη φύση υπάρχουν περίπου 200 είδη άγριας πατάτας, από τις ΗΠΑ έως τη Ν. Αμερική. Μερικά απ’αυτά καλιεργούνται κι άλλα έχουν διασταυρωθεί με ήδη καλλιεργούμενες ποικιλίες για την απόκτηση κάποιων θετικών στοιχείων, όπως την αντοχή τους σε ορισμένες ασθένειες. Από τις 5000 ποικιλίες, οι 3000 καλλιεργούνται κυρίως στην περιοχή προέλευσής τους, ενώ περίπου 100 μπορούμε να πούμε ότι είναι αρκετά διαδεδομένες. Απ’αυτές, πολύ λιγότερες καλλιεργούνται σε μεγάλη κλίμακα. Οι σημαντικότερες κατηγορίες ποικιλιών είναι οι πρώιμες (έτοιμες για συγκομιδή στους 2-3 μήνες) και οι κανονικές (έτοιμες στους 4-5 μήνες). Υπάρχουν και όψιμες, αλλά δεν καλλιεργούνται ευρέως. Υπάρχουν ακόμα και κάποιες σπάνιες μπλε ποικιλίες.
Τα φυτά της πατάτας είναι πολυετή ποώδη, με κάποια ομοιότητα στη ντοματιά. Άλλωστε η πατάτα, η ντομάτα, η πιπεριά, η μελιτζάνα, καθώς και ο καπνός, η πετούνια ανήκουν στην οικογένεια των στρυχνιδών ή σολανιδών (solanaceae). Το φυτό φτάνει σε ύψος τα 60 εκ. και υπογείως δημιουργεί κονδύλους στις άκρες υπόγειων στολωνίων (συνδετικών βλαστών). Οι κόνδυλοι είναι στην πραγματικότητα τροποποιημένοι βλαστοί που περιέχουν άμυλο για την κάλυψη των αναγκών του φυτού στην περίοδο νάρκης και στα πρώτα στάδια της ανάπτυξης. Η πατάτα ανθίζει στο μέσο περίπου της περιόδου ανάπτυξης, και ξεκινά την ωρίμανση των κονδύλων με τη μείωση της φωτοπεριόδου, αν κι αυτό έχει γίνει λιγότερο έντονο στις καλιεργούμενες ποικιλίες. Όπως και τα περισσότερα φυτά, η πατάτα αναπαράγεται με εγγενή τρόπο (σπόρο). Ωστόσο είναι πιο βολικό σε συνθήκες καλλιέργειας να πολλαπλασιάζεται με κονδύλους, και μόνο στην περίπτωση διασταύρωσης φυτών για τη δημιουργία νέων ποικιλιών, χρησιμοποιείται ο σπόρος. Μερικές ποικιλίες είναι στείρες, άρα πολλαπλασιάζονται μόνο με κονδύλους.
Μόνο ο κόνδυλος της πατάτας είναι εδώδιμος. Όπως και τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειάς της, η πατάτα παράγει τοξικά αλκαλοειδή για ν’αποτρέψει τα φυτοφάγα ζώα. Το κύριο αλκαλοειδές που παράγει είναι η σολανίνη. Η ουσια αυτή βρίσκεται στους βλαστούς, στα φύλλα, στ’άνθη, στους καρπούς (μοιάζουν με πράσινες ντοματούλες, αλλά είναι τοξικοί), στις φύτρες των κονδύλων και στους πρασινισμένους (όταν αναπτύσσονται στην επιφάνεια του χώματος) κονδύλους. Στους εδώδιμους κονδύλους η ουσία αυτή βρίσκεται σε αμελητέες ποσότητες. Ωστόσο στις άγριες πατάτες ακόμα και ο κόνδυλος είναι μέτρια τοξικός. Συμπτώματα δηλητηρίασης είναι η ναυτεία, ο πονοκέφαλος και συμπτώματα του κεντρικού νευρικού συστήματος.

Η καλλιέργεια της πατάτας είναι σχετικά εύκολη. Ευδοκιμεί καλύτερα σε δροσερά κλίματα, αν και μπορεί να προσαρμοστεί σχεδόν παντου, αρκεί να διατηρείται στα κατάλληλα επίπεδα η υγρασία του εδάφους. Η πατάτα θεωρείται ημιανθεκτική στην παγωνιά, δηλαδή μπορεί να επιβιώσει σε βραχείες περιόδους χαμηλών θερμοκρασιών, συνήθως στα πρώτα στάδια της ανάπτυξης. Για τη μέγιστη παραγωγή θα χρειαστεί πλήρη έκθεση στον ήλιο, υγρό αλλά καλά αποστραγγιζόμενο έδαφος και όξινο με ph 5,0-6,8.
Οι πατάτες πολλαπλασιάζονται συνήθως με κονδύλους. Καλό είναι οι κόνδυλοι ν’αγοραστούν για το σκοπό της φύτευσης κι από συγκεκριμένη ποικιλία, για να μειωθεί ο κίνδυνος ασθενειών. Οι πατάτες που πωλούνται στα μανάβικα και στα σούπερ μάρκετ είναι ραντισμένες με χημικά που αναστέλλουν τη βλάστησή τους. Ακόμα κι αν βλαστήςουν, το ποσοστό επιτυχίας τους δεν είναι πολύ μεγάλο και μπορεί να έχουν ασθένειες. Οι κόνδυλοι προς φύτευση θα πρέπει να φέρουν οπωσδήποτε μάτια, απ’όπου θ’αναπτυχθούν οι βλαστοί. 1-3 μάτια είναι καλά. Τα πολλά μάτια θα κάνουν αδύναμη ανάπτυξη με μικρή παραγωγή κονδύλων. Οι μικροί κόνδυλοι μπορούν να φυτευθούν ολόκληροι, ενώ οι μεγάλοι μπορούν να κοπούν σε μερικά κομμάτια, το καθένα με μερικά μάτια. Καλύτερο είναι ν’αφεθούν τα κομμάτια λίγες μέρες να στεγνώσουν πριν τη φύτευση για να μειωθεί ο κίνδυνος σαπίσματος. Φυτεύονται σε βάθος 10 εκ. με απόσταση μεταξύ τους στη σειρά 30-45 εκ., και απόσταση μεταξύ σειρών 60 εκ. Σε τετράγωνα, οι απόσταση μεταξύ τους θα πρέπει να είναι 30-45 εκ. προς όλες τις κατευθύνσεις. Μερικοί περνύν τις πρώιμες ποικιλίες από μια περίοδο προβλάστησης πριν τη φύτευση, κατά την οποία τις τοποθετούν σε φωτεινή θέση για να επιμηκυνθούν οι βλαστοί απ’τα μάτια. Έτσι ενδυναμώνονται περισσότερο πριν τη φύτευση. Το έδαφος πριν τη φύτευση θα πρέπει να είναι καλοσκαμένο, χωρίς αγριόχορτα και λιπασμένο με οργανικό λίπασμα όπως κοπριά ή κομπόστ. Στην Ελλάδα η καλλιέργεια της πατάτας είναι δίφορη, δηλαδή δύο σοδειές μπορούν να παραχθούν το χρόνο. Η εποχή φύτευσης για την κύρια σοδειά είναι Μάρτιος-Απρίλιος, ανάλογα με το κλίμα της περιοχής, και σε πολύ νότιες και ζεστές περιοχές μπορούν να φυτευθούν ακόμα και τέλη Φεβρουαρίου. Η φθινοπωρινή φυτεύεται Ιούλιο-Αύγουστο.
Κατά τη διάρκεια της περιόδου ανάπτυξης θα πρέπει να ποτίζονται τακτικά. Στο μέσο της καλλιεργητικής περιόδου θα πρέπει να λιπανθούν καλά ακόμα μια φορά. Περιοδικά θα πρέπει οι βάσεις των φυτών να σκεπάζονται με χώμα, γιατί οι κόνδυλοι αναπτύσσονται πολύ κοντά στην επιφάνεια του χώματος και κάποιοι μπορει να βγούν έξω στο φως και τότε να πρασινίσουν (να γίνουν φωτοσυνθετικοί) και τοξικοί.
Η συγκομιδή γίνεται, για την κύρια σοδειά Μάιο-Ιούνιο (για τις πρώιμες) και Ιούλιο-Αύγουστο, ακόμα και σεπτέμβριο στις ορεινές περιοχές (για τις κανονικές). Οι φθινοπωρινές πατάτες μαζεύονται Οκτώβριο-Νοέμβριο. Ο κίνδυνος καταστροφής από παγωνιά είναι μεγάλος γι’αυτήν την εποχή σε μερικές περιοχές, και γι’αυτό δεν καλιεργούνται παντού φθινόπωρο. Οι πατάτες είναι «ώριμες» όταν το φύλλωμα ξεραθεί. Τότε θα πρέπει να σκαφτούν με μια τσουγκράνα και να μαζευτούν, και μετά να διαλεγούν: οι τυχόν χαλασμένες πρέπει να πεταχτούν, οι τυχόν χτυπημένες να χρησιμποιηθούν πρώτα, ενώ οι υπόλοιπες μπορούν ν’αποθηκευθούν για μελλοντική χρήση. Οι πατάτες θα πρέπει ν’αποθηκευθούν σε δροσερό και ξηρό μέρος. Αλιώς σαπίζουν εύκολα ή η γεύση τους αλλοιώνεται. Οι πατάτες προς φύτευση θα πρέπει να περάσουν από μια φάση λίγο υψηλότερης θερμοκρασία και υψηλής υγρασίας για να ενεργοποιηθούν τα μάτια.
Οι πατάτες προσβάλλονται από πολλές ασθένειες κι εχθρούς. Μπορεί να προσβληθούν από αφίδες (μελίγκρες), κρεμμυδοφάγους κι άλλες υπόγειες προνύμφες και τον κατ’εξοχήν εχθρό της πατάτας δορυφόρο. Προσβάλλονται επίσης από μυκητικές ασθένειες, όπως από το μύκητα fusarium, alternaria και τον περονόσπορο της πατάτας (phytophthora infestans). Η τελευταία ασθένεια έχει και ιστορική σημασία, αφού ήταν το αίτιο του μεγάλου λιμού της Ιρλανδίας το 1840. Ωστόσο η ασθένεια αυτή ευδοκιμεί περισσότερο σε υγρά κλίματα και σπανίζει στην Ελλάδα. Γενικά, η καταπολέμηση των εντόμων είναι ευκολότερη απ’αυτήν των καταστροφικών μυκήτων. Τα έντομα δεν καταστρέφουν τα φυτά μόνο τρώγοντάς τα, αλλά μπορούν να μεταδόσουν και φυτικούς ιούς. Οι ιοί δε θεραπεύονται, αλλά ευτυχώς είναι σπάνιες παθήσεις. Το καλύτερο είναι πάντως η πρόληψη. Γίνεται με δύο κυρίως τρόπους: πρώτον μ’επιλογή ανθεκτικών ποικιλιών και δεύτερων με μετακίνηση της καλλιέργειας κάθε χρόνο σ’άλλο μέρος του κήπου. Το τελευταίο θα πρέπει να γίνεται για όλα τα λαχανικά.

Πηγές και ιστοσελίδες:
Ελληνικά:
καλλιέργεια πατάτας 1
καλλιέργεια πατάτας 2
Σημείωση: Το κείμενο μπορεί να είναι ιστορικό, αλλά οι περισσότερες πληροφορίες συνεχίζουν να ισχύουν.
εχθροί κι ασθένειες τις πατάτας και προστασία
η ιστορία της πατάτας στην Ελλάδα (άρθρο βικιπαίδειας)
η ιστορία της πατάτας
συνταγές με πατάτες
πατάτες και υγεία
Αγγλικά:
άρθρο της αγγλικής wikipedia
καλλιέργεια πατάτας 1
καλλιέργεια πατάτας 2
καλλιέργεια πατάτας 3
καλλιέργεια πατάτας 4

Advertisements