Πολλές γλώσσες έχουν λέξεις ή έννοιες, που είναι πολύ δύσκολο να μεταφραστούν σε μια άλλη γλώσσα. Συχνά χρειάζονται περίφραση, αντικατάσταση με μια ανάλογη λέξη ή κάποια άλλη προσαρμογή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, σίγουρα γνωστό σ’όλους, είναι και το ελληνικό «φιλότιμο», το οποίο μεταφράζεται δύσκολα σ’άλλες γλώσσες.
Όμως υπάρχουν ακόμα πιο δύσκολες στη μετάφραση λέξεις. Μία απ’αυτές είναι η λέξη της γλώσσας γιαγκάν των ιθαγεννών της Γης του Πυρός
μαμιχλαπιναταπάι (mamihlapinatapai),
Η οποία σημαίνει «Μια άποψη που έχουν δύο άνθρωποι, ο καθένας ευχόμενος ότι ο άλλος θ’αρχίσει κάτι που επιθυμούν και οι δύο, αλλά το οποίο κανείς δε θέλει (ν’αρχίσει)».
Η λέξη αυτή μπήκε στο βιβλίο γκίνες ως η πιο περιεκτική λέξη και θεωρείται και μία από τις πιο δυσμετάφραστες.
Είναι σύνθετη λέξη, αποτελούμενη από:

  • το παθητικό αυτοπαθές πρόθεμα μα (μαμ προ φωνήεντος),
    τη ρίζα ιχλάπι (που προφέρεται ως ιɬάπι), η οποία σημαίνει αναποφασιστικότητα για το τι θα γίνει μετά,
    την κατάληξη της στατικής μορφής του ρήματος -ν,
    μια κατάληξη επιτυχίας -άτα
    και την κατάληξη τυ δυικού -απάι, η οποία μαζί με το αυτοπαθές μαμ- έχει αλληλοπαθή σημασία.
  • Από τα παραπάνω συμπεραίνουμε ότι η γλώσσα γιαγκάν είναι μια πολύ σύνθετη γλώσσα. Είναι μια απομονωμένη γλώσσα, δηλαδή δεν ανήκει σε κάποια γνωστή γλωσσική οικογένεια, σαν μερικές άλλες όπως η βασκική ή η κορεατική. Σήμερα η γλώσσα αυτή είναι πρακτικά εξαφανισμένη, με μόνο μια ομιλήτρια ζωντανή.
    Ο Δαρβίνος ωστόσο, ο οπίος επισκέφθηκε τη Γη του Πυρός στο μεγάλο ταξίδι του με το Μπιγκλ, επηρεασμένος από το αποικιοκρατικό κλίμα της εποχής και την ιδέα περί υπεροχής της Ευρωπαίκής Φυλής, μας αναφέρει στο βιβλίο του «Το ταξίδι με το Μπιγκλ», πρωτότυπο: «The voyage of the Biggle», ότι οι άνθρωποι αυτοί ήταν πλήρως άγριοι, κάτι ανάμεσα σε πίθηκο και άνθρωπο, κι ότι η γλώσσα τους ήταν ένα άναρθρο συνονθήλευμα ήχων και κραυγών. Η ανάλυση της γλώσσας όμως δεν αποδεικνύει κάτι τέτοιο. Επίσης ο Δαρβίνος αναπαρήγαγε και κάτι άλλες, αργότερα αποδεδειγμένες αβάσιμες, ιστορίες παλιότερων ναυτικών που είχαν επισκεφθεί το μέρος, ότι τάχα οι ιθαγεννείς της περιοχής σκότωναν τις γριές μητέρες τους και τις έτρωγαν, επειδή τις θεωρούσαν άχρηστες πια, κι άλλα παρόμοια, χωρίς να τις εξετάσει κριτικά, όπως θ’άρμοζε σ’έναν αν οιχτόμυαλο επιστήμονα.
    Δεν έχει να μας πει όμως μόνο αρνητικά. Το πλήρωμα του πλοίου όπου επέβαινε περιελάμβανε και τρεις αιχμαλώτους από τη Γη του Πυρός, οι οποίοι είχαν επισκεφθεί τη Βρετανία και είχαν προσαρμοστεί πολύ γρήγορα στον ευρωπαϊκό τρόπο ζωής. Όταν όμως ήρθε η ώρα και τους άφησαν πίσω, γράφει ότι προτίμησαν να επιστρέψουν στον πατροπαράδοτο τρόπο ζωής. Μ’αυτό συμπέρανε ότι η συμπεριφορά του ανθρώπου μπορεί να επηρεαστεί σημαντικά από εξωτερικούς παράγοντες, κι ότι η επιστροφή τους στον πατροπαράδοτο τρόπο ζωής ήταν θέμα επιλογής τους. Εντούτοις με τα παραπάνω γραφόμενά του περί αγρίων φαίνεται ν’αυτοαναιρείται.

    Σημείωση: Με τα παραπάνω δε σημαίνει ότι διαφωνώ με τη θεωρία της εξέλιξης. Κι άλλοι υποστηρικτές της εξελικτικης θεωρίας ήταν ακραίοι ρατσιστές, αυτό δε σημαίνει ότι η αποδοχή της εξέλιξης εμπεριέχει το ρατσισμό. Ο Δαρβίνος στην πραγματικότητα δεν ήταν σχεδόν καθόλου ρατσιστής ή, τουλάχιστον, δεν έγραψε κάτι τέτοιο. Συχνά έκανε νήξεις για την εξελικτική κατάσταση των ιθαγεννών, αλλά δεν προχωρούσε περισσότερο. Η έννοια του
    κοινωνικού δαρβινισμού
    δεν έχει καμία σχέση με το Δαρβίνο, αλλά με κάποιους που πήραν τη θεωρία του και την εφάρμοσαν σύμφωνα με τις δικές τους πεποιθήσεις.

    Advertisements