διάβολος της Τασμανίας πάσχων από νόσο των προσωπικών όγκων στα τελευταία στάδια

Η προηγούμενη δημοσίευση είχε θέμα την απόδειξη της
μεταδοσιμότητας της νόσου του Αλτσχάιμερ
και των ολοένα αυξανόμενων στοιχείων που υποδηλώνουν ότι πολλές νευροεκφυλιστικές ασθένειες είναι στην πραγματικότητα παρόμοιες μεταξύ τους. Τώρα θα γράψω για το θέμα των μεταδόσιμων καρκίνων, ένα πραγματικό, αλλά πολύ σπάνιο φαινόμενο.
Ο καρκίνος είναι μία από τις σοβαρότερες και δυσκολότερες στην αντιμετώπιση και θεραπεία ασθένειες που πλήττουν τον άνθρωπο. Είναι η δεύτερη κατά σειρά αιτία θανάτου στις ανεπτυγμένες χώρες, μετά τις καρδιοπάθειες. Δεν είναι μια ασθένεια, αλλά ένα σύνολο ασθενειών με κοινή αιτιολογία. Ο καρκίνος προκαλείται όταν κάποια κύτταρα του οργανισμού μεταλλάσσονται πέρα από τις αυτοδιορθωτικές ικανότητες του οργανισμού και αρχίζουν να πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα. Καρκινικές μπορούν να γίνουν όλες οι μορφές κυττάρων του οργανισμού και η νόσος αυτή μπορεί να προσβάλλει όλα τα μέρη κι όργανα του σώματος. Πολλές φορές, συνήθως στην προχωρημένη κατάσταση της νόσου, ο καρκίνος μεθίσταται από ένα σημείο σε πολλά άλλα στο σόμα, και τότε η θεραπεία είναι σχεδόν αδύνατη κι ο ασθενής συνήθως καταλήγει. Μερικές φορές μπορεί να υπάρχει μια γενετική προδιάθεση, αλλά συνήθως οι περιπτώσεις καρκίνου είναι σποραδικές, δηλαδή τυχαίες. Μπορεί να προκληθεί από τυχαίες μεταλλάξεις, καρκινογόνες εξωτερικές ουσίες που προκαλούν μεταλλάξεις ή ιούς που μπορεί να προκαλέσουν όγκους όπως ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων (hpv). Ο καρκίνος προσβάλλει συνήθως άτομα μέσης ή μεγάλης ηλικίας, αλλά υπάρχουν ορισμένες μορφές που μπορεί να εμφανιστούν σε νεότερα άτομα ή, πολύ σπάνια, ακόμα και σε παιδιά. Μερικές ομάδες πληθυσμού εξαιτίας του τρόπου ζωής ή του επαγγέλματός τους είναι πιο επιρρεπείς, όπως οι καπνιστές ή αυτοί που εκτίθενται συχνά σε καρκινογόνα ή σε ραδιενέργεια. Καρκίνος μπορεί θεωρητικά να προσβάλλει όλους τους πολυκύτταρους οργανισμούς, αλλά δεν είναι όλοι το ίδιο επιρρεπείς.
Ο Καρκίνος θεωρείται συνήθως νόσος η οποία περιορίζεται στο πάσχον άτομο και δε μεταδίδεται. Υπάρχουν όμως κι εξαιρέσεις, όπως άλλωστε και σε κάθε κανόνα. Κάποιες μορφές καρκίνου είναι μεταδόσιμες. Αυτό ευτυχώς δε συμβαίνει συχνά στον άνθρωπο. Οι καρκίνοι αυτοί έχουν ξεπεράσει το πρόβλημα του θανάτου τους μαζί με τον πάσχοντα οργανισμό μεταπηδώντας από τον έναν ξενιστή σ’έναν άλλον. Συμπεριφέρονται δηλαδή ως γνήσια παράσιτα. Έχουν εξελίξει μηχανισμούς μετάδοσης κι αποφυγής του ανοσοποιητικού συστήματος του ξενιστή για τη διαιώνισή τους. Τέτοιοι μεταδόσιμοι καρκίνοι έχουν αναγνωριστεί τρεις: Οι μεταδόσιμοι αφροδύσιοι όγκοι των σκύλων, το μεταδοτικό σάρκωμα του ενδοπλασματικού δικτύου των συριακών χάμστερ και η νόσος των προσωπικών όγκων των διαβόλων της Τασμανίας.
Οι μεταδόσιμοι αφροδύσιοι όγκοι των σκύλων είναι μια ασθένεια που μεταδίδεται με τη σεξουαλική επαφή ενός πάσχοντος σκύλου μ’έναν υγιή. Σήμερα έχει εξαπλωθεί παγκοσμίως, αλλά παραμένει σπάνια πάθηση. Εκτιμάται ότι εμφανιστηκε πριν από 200-2500 χρόνια, κάνοντάς την την παλιότερη κυτταρική γραμμή θηλαστικών σε συνεχή πολλαπλασιασμό. Η μεταδοτικότητά της ανακαλύφθηκε ύστερα από μια γενετική μελέτη η οποία βρήκε ότι η γενετική σύσταση των όγκων ήταν παρόμοια σε πολλούς γενετικά ποικίλους σκύλους που εξετάστηκαν. Ο καρκίνος αυτός έχει την ικανότητα να αποφεύγει την αντίδραση του ανοσοποιητικού συστήματος μειώνοντας την παραγωγή των αντιγόνων του. Είναι τις περισσότερες φορές μια θεραπεύσιμη πάθηση, που θεραπεύεται με ιατρική επέμβαση.
Το μεταδοτικό σάρκωμα του ενδοπλασματικού δικτύου των συριακών χάμστερ παρατηρήθηκε πριν λίγες δεκαετίες σε χάμστερ πειραματόζωα σε εργαστήριο. Στα χάμστερ αυτά εξελίχθηκε μια μορφή καρκίνου, η οποία μπορούσε να μεταδοθεί από σωματικές εκρίσεις ή και με την απλη επαφή. Αργότερα αποδείχθηκε ότι μπορούσε να μεταδοθεί κι εξ αποστάσεως με τα κουνούπια. Τα συγκεκριμένα χάμστερ ήταν όλα γενετικά συγγενικά, άρα και με παρόμοια ανοσοποιητικά συστήματα και ιστοσυμβατά, το οποίο διευκόλυνε τον καρκίνο να εξελιχθεί σ’αυτήν τη μορφή.
Τέλος η σοβαρότερη μορφή τέτοιου καρκίνου είναι η νόσος των προσωπικών όγκων των διαβόλων της Τασμανίας (devil facial tumor disease ή dftd). Πρώτη φορά παρατηρήθηκε το 1996 από έναν ερασιτέχνη φωτογράφο διαβόλων της Τασμανίας, κι όταν σύντομα έγινε γνωστή απ’τους επιστήμονες, αρχικά πιστευόταν ότι προκαλείται από έναν καρκινογόνο ιό. Όμως γενετική ανάλυση έδειξε ότι η γενετική σύσταση των καρκινικών κυττάρων κι ο αριθμός των χρωμοσωμάτων τους ήταν όμοια σ’όλους τους διαβόλους που εξετάστηκαν, αποδεικνύοντας τη μεταδοτικότητά του. Οι προσβεβλημένοι διάβολοι αποκτούν μεγάλους όγκους στο πρόσωπό τους, οι οποίοι με την πρόοδο της ασθένειας μεγαλώνουν κι εμποδίζουν το ζώο να φάει και μερικές φορές να δει. Το ζώο τελικά πεθαίνει από ασιτία σε 12-18 μήνες. Στις τελευταίες φάσεις της νόσου οι όγκοι μπορεί να επεκταθούν και σ’άλλα μέρη του σώματος και το ζώο φαίνεται αδυνατισμένο. Επειδή οι διάβολοι της Τασμανίας είναι πολύ επιθετικοί μεταξύ τους – μαλώνουν άγρια για τροφή, θηλυκά ή κατά το ζευγάρωμα και δαγκώνονται συχνά στο πρόσωπο -, η μετάδοση γίνεται πολύ εύκολα. Η ασθένεια αυτή μεταδόθηκε γρήγορα σε μεγάλο μέρος της Τασμανίας, μειώνοντας τον πληθυσμό των διαβόλων, οι οποίοι ήδη απειλούνταν με εξαφάνιση από πολλές άλλες αιτίες. Σε μερικές περιοχές το ποσοστό των μολυσμένων ζώων ανέρχεται στο 80% ή και περισσότερο. Στη μετάδοση της ασθένειας συνέβαλε επίσης και το γεγονός ότι οι διάβολοι της Τασμανίας παρουσιάζουν μικρή γενετική ποικιλομορφία (όχι τόσο μικρή όσο αυτή των εργαστηριακών χάμστερ, αλλά πάλι σχετικά μικρή σε σχέση μ’άλλα είδη), κι επομένως το ανοσοποιητικό τους σύστημα είναι πάνω-κάτω παρόμοιο. Σήμερα μόνο οι δυτικές ακτές και το βορειοδυτικό άκρο της νήσου της Τασμανίας παραμένουν ελεύθερες τις ασθένειας αυτής. Παρόλες τις προσπάθειες αφαίρεσης των άρρωστων ζώων από τον πληθυσμό, η ασθένεια δε φαίνεται να καταπολεμείται εύκολα. Συχνά γίνονται έρευνες για την εξάπλωση της νόσου και καταμετρήσεις των υγιών και των άρρωστων ζώων, για να εκτιμηθεί η κατάσταση και η εξέλιξη της επιδημίας. Ίσως ο μόνος τρόπος διάσωσης του είδους είναι η αναπαραγωγή πληθυσμών αυτού του ζώου σε περιοχή ελεύθερη από την ασθένεια ή σε αιχμαλωσία. Ήδη τέτοιες προσπάθειες γίνονται. Πρόσφατα ανακαλύφθηκαν λίγα άτομα μερικώς ανθεκτικά στη νόσο.
Αλλά οι μεταδόσιμοι καρκίνοι δεν περιορίζονται μόνο σε λίγα είδη ζώων. Εχουν καταγραφεί περιπτώσεις και σε ανθρώπους. Τέτοιες περιπτώσεις είναι υπερβολικά σπάνιες και μετρημένες. Μερικές μεταδόσεις έγιναν από εργαστηριακά ατυχήματα ή ατυχήματα σε επεμβάσεις αφαίρεσης όγκων. Οι γιατροί ή οι επιστήμονες συνήθως είχαν τρυπήσει το χέρι τους κι από εκεί είσέβαλαν λίγα κύτταρα του όγκου στο σώμα τους. Στις περισσότερες των περιπτώσεων,€ υπήρχε αντίδραση του ανοσοποιητικού συστήματος, παρόλα αυτά όμως ο όγκος αναπτύχθηκε, αλλά αφαιρέθηκε τελικά με μια απλή εγχείρηση χωρίς περαιτέρω προβλήματα. Σπανιότατα υπήρξε μετάσταση και σ’άλλα μέρη του σώματος και ο συγκεκριμένος άνθρωπος τελικά πέθανε.
Ακόμα πιο σπάνιες είναι οι περιπτώσεις όπου ο καρκίνος μεταδίδεται μέσω του πλακούντα απ’τη μητέρα στο έμβρυο ή με μεταμοσχεύσεις οργάνων από έναν καρκινοπαθή δότη σ’έναν λήπτη. Και στις δύο περιπτώσεις το ανοσοποιητικό σύστημα δεν είναι πλήρως λειτουργικό, στην πρώτη ακόμα δεν έχει αναπτυχθεί πλήρως και στη δεύτερη καταστέλλεται με φάρμακα για να μη γίνει απόρριψη του οργάνου.
Εντούτοις δε θα πρέπει ν’ανησυχούμε από τέτοιες περιπτώσεις. Η μετάδοση του καρκίνου από άνθρωπο σε άνθρωπο είναι πρακτικά, τουλάχιστον στις περισσότερες των περιπτώσεων, σχεδόν απίθανη. Όμως τι θα γινόταν αν μια μορφή καρκίνου εξελισσόταν να μεταδίδεται εύκολα μεταξύ των ανθρώπων; Πιστεύω μια καταστροφική πανδημία. Αλλά κάτι τέτοιο είναι πάλι απίθανο. Η εξέλιξη θά’πρεπε να γίνει σε πολλά στάδια. Ο καρκίνος θά’πρεπε πρώτα να εξελίξει τρόπο να ξεγελά το ανοσοποιητικό σύστημα του νέου ξενιστή, κάτι δύσκολο στην περίπτωση των ανθρώπων με τη μεγάλη γενετική τους ποικιλομορφία, κι ακόμα κάποιον τρόπο εύκολης μετάδοσης. Τέλος, τα κύτταρα των καρκίνων αυτών παραμένουν, παρόλες τις μεταλλάξεις και τις προσαρμογές που έχουν αποκτήσει, ζωικά κι αυτό σημαίνει ότι έχουν προσαρμοστεί να ζουν στο περιβάλλον ενός ομοιοστατικού πολυκύτταρου οργανισμού. Συνεπώς δεν μπορούν να παραμείνουν ζωντανά εκτός ξενιστή ούτε και για μικρό χρονικό διάστημα, σε αντίθεση με πολλά βακτήρια, παράσιτα και ιούς που μπορούν να αδρανοποιηθούν σε δύσκολες συνθήκες. Αν άλλωστε η εξέλιξη ενός μεταδόσιμου καρκίνου ήταν κάτι τόσο εύκολο θά’πρεπε νά’ταν πολύ πιο διαδεδομένο φαινόμενο στη φύση, αλλ’όμως δεν είναι.

Κύριες πηγές:
άρθρο της αγγλικής wikipedia για τους μεταδόσιμους καρκίνους,
άρθρο της αγγλικής wikipedia για τη νόσο των προσωπικών όγκων των διαβόλων της Τασμανίας
και
ένα καλό άρθρο για την εξέλιξη αυτών των καρκίνων.

Advertisements