Σαν σήμερα, το 1882, πέθανε ένα από τα μεγαλύτερα πνεύματα του 19ου αι., ο Κάρολος Δαρβίνος, σπουδαίος φυσιοδίφης και πατέρας της σύγχρονης εξελικτικής θεωρίας, σε ηλικία 73 ετών.
Πέθανε στο Ντάουν του Κεντ από στεφανιαία φρόμβωση ύστερα από εβδομάδες ταλαιπορείας μετά από μια καρδιακή προσβολή. Ο ίδιος ήθελε να ταφεί στο νεκροταφείο του St. Mary’s στο Ντάουν, αλλά μετά από απαίτηση των συναδέλφων του, ο Ουίλιαμ Σπότισγουντ (πρόεδρος της Βασιλικής Ακαδημίας) μεσολάβησε ώστε να έχει μια επίσημη κηδεία και να ταφεί στο Αβαείο του Γουεστμίνστερ. Είναι θαμμένος δίπλα στον Ισαάκ Νεύτωνα.
Η φήμη η οποία τον θέλει ν’αποκηρύσσει τις ιδέες του μετανοώντας στο κρεβάτι του πόνου διαδόθηκε από διάφορες χριστιανικές ομάδες, αλλά δεν υποστηρίζεται από ιστορικούς ούτε από τους απογόνους του Δαρβίνου.
Ο Δαρβίνος δεν ήταν άθεος, όπως πολλοι ισχυρίζονται, αλλά αγνωστικιστής, δηλαδή πίστευε ότι δεν μπορούμε να γνωρίζουμε την ύπαρξη ή τη μη ύπαρξη του Θεού. Αρχικά θεωρούσε τα περιεχόμενα τις Βίβλου ως αδιαμφισβήτητη αλήθεια, αλλά ύστερα από το ταξίδι του με το Μπιγκλ και τις παρατηρήσεις για την εξέλιξη άρχισε ν’αμφιβάλλει. Παρόλα αυτά, συνέχιζε να πιστεύει στο Θεό ως τον ανώτερο ρυθμιστή. Το μεγαλύτερο πλήγμα στην πίστη του όμως δόθηκε το 1851, όταν πέθανε η δεκάχρονη πολυαγαπημένη του κόρη Άννι από αρρώστια. Μετά απ’αυτό σταμάτησε να πιστεύει σ’έναν αγαθό Θεό κι έγινε αγνωστικιστής. Θεωρούσε αδιανόητο ο Θεός, ο οοποίος παρουσιάζεται τόσο καλός, να επιτρέπει να υπάρχει τόσος πόνος στον κόσμο. Η άποψή του αυτή ενισχύθηκε και από παρατηρήσεις στη φύση, όπως για παράδειγμα τον τρόπο αναπαραγωγής των παρασιτικών σφηκών, οι οποίες γεννούν τ’αβγά τους σε παραλυμένα έντομα τα οποία προορίζονται για τροφή των προνυμφών τους.
Η κληρονομιά του Δαρβίνου στην επιστήμη της βιολογίας, αλλά και σε άλλες όπως στην ψυχολογία ή την αννθρωπολογία, είναι πολύ σημαντική. Η θεωρία της εξέλιξης με φυσική επιλογή έχει επιφέρει ριζικές αλλαγές σ’αυτές τις επιστήμες. Ο Δαρβίνος δεν ήταν ο μόνος που ανακάλυψε την εξέλιξη μέσω φυσικής επιλογής, αλλά ήταν αυτός που διετύπωσε τη θεωρία εκτενώς και με πολύ ισχυρά επιχειρήματα ώστε να γίνει κατανοητή και πιστευτή. Ένας άλλος επιστήμονας, ο Άλφρεντ Ράσελ Ουάλας, ήρθε ανεξάρτητα στο ίδιο συμπέρασμα την ίδια εποχή με το Δαρβίνο ύστερα από παρατηρήσεις, αλλά δεν έγινε ευρέως γνωστός και αργότερα στράφηκε προς τον πνευματισμό, άρα η θεωρία του ίσως δε λαμβανόταν τόσο σοβαρά υπόψη από την επιστημονική κοινότητα.
Τις δεκαετίες μετά το θάνατό του, η εξελικτική θεωρία παραμελήθηκε λίγο, αλλά το ενδιαφέρον πάλι αναζωπυρώθηκε με΄τα την επανανακάλυψη των νομων της κληρονομικότητας του Γκρέγκορ Μέντελ στις αρχές του 20ου αι. Από τότε έως σήμερα η θεωρία αυτή έχει αναπτυχθεί περαιτέρω.
Περισσότερα για τη ζωή του και το έργο του
εδώ.
Η θεωρία της εξέλιξης, από τη στιγμή της διατύπωσής της, δέχτηκε έντονη κριτική από τους αντιπάλους της. Αρχικά αντιδρούσε πολύ η εκκλησία, αλλά σήμερα σχεδόν όλες οι θρησκείες, συμπεριλαμβανομένων των περισσότερων ρευμάτων του χριστιανισμού, την έχουν αποδεχτεί. Εντούτοις, μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού ακόμα δε δέχεται την εξέλιξη. Ελπίζω ότι στο μέλλον αυτό θ’αλλάξει.
Η αντίδραση ίσως είναι εν μέρει δικαιολογημένη, επειδή σύμφωνα μ’αυτήν τη θεωρία, ο άνθρωπος χάνει το προνόμιό του ως κορωνίδα της δημιουργίας. Δεν είναι το ανώτερο δημιούργημα όλων, αλλά απλά ένα ον ανάμεσα σε πολλά άλλα κι επιπλέον έχει προέλθει από προηγούμενα όντα. Αυτό δεν αρέσει σε πολλούς.
Οι απόψεις περί ευγονικής και
κοινωνικού δαρβινισμού
δεν έχουν καμία σχέση με τον ίδιο το Δαρβίνο. Κάποιοι άλλοι επιστήμονες, θέλοντας να εφαρμόσουν τη θεωρία της εξέλιξης στην ανθρώπινη κοινωνία, ανέπτυξαν αυτές τις άκρως ρατσιστικές αντιλήψεις.

Παγκόσμια ημέρα Δαρβίνου έχει οριστεί η 12 Φεβρουαρίου, η επέτειος της γέννησής του.

Advertisements